අපමණ සෙනෙහසින් ළෙහි හොවා වැඩූ තම පුතුම තමාට එරෙහි වෙද්දී… දහම ම සිහි කරමින් සැනසුනු නිරිඳුන්… දිව රැයේ දෙනෙතින් මෙන්ම දහම තුළින් ද බුදු සමිඳුන්ව ම දැක ගත්තේ ය. හේ අන් කිසිවකු නොව, තුනුරුවන කෙරෙහි අචල ශ්‍රද්ධාවට පත්… අසත්පුරුෂ ඇසුරින් විපරීත සිත් ඇති අජාසත් කුමරුන් වෙතින් හිංසනයට ලක් වූ බිම්බිසාර නිරිඳුන් ය.

දැඩි අසාධාරණයකට ගොදුරුව, දඬුවමින් පීඩිත කය බිඳී යද්දී… දහමින් සුවපත් වූ සිත විසින් නිරිඳුන් ව දෙවියන් අතරට රැගෙන ගියේ ය. එනමුදු… අසාධාරණයට එරෙහිව නැගී සිටි අයෙකුට නම්, සාධාරණය හඹා ගිය අයෙකුට නම්, එවන් සුවපත් සිතක් සිහිනයෙකිනුදු ලද නොහැක්කේ ම ය.

සැබැවින්ම… මේ රුදුරු සසරේ සාධාරණයක් කෙසේ… කාගෙන්… බලාපොරොත්තු වන්න ද?

සැවැත්නුවර විසූ ප්‍රභූ කුල කතක් වන – සෝතාපන්න ආර්ය ශ්‍රාවිකාවක් වන විශාඛාවන්, කොසොල් මහරජු ලවා ඉටු කරවා ගත යුතු කටයුත්තක දී… එය සිතැඟි පරිදි කරගත නොහී වෙහෙසට පත් වූ මොහොතක, අප තථාගතයාණෝ මෙසේ වදහළ සේක.

සබ්බං පරවසං දුක්ඛං – සබ්බං ඉස්සරියං සුඛං
සාධාරණේ විහඤ්ඤන්ති – යෝගා හි දුරතික්ක මා’ති.

“අනුන්ගේ යටතේ තියෙන හැම දෙයක්ම දුකක්. සියලු ලොව්තුරු ඉසුරුමත් බව සැපයි. සාධාරණය ඉටුකර ගන්න යන හැම දෙනෙක්ම පීඩා විඳිනවා. මේ කෙලෙස් බන්ධනවලින් නිදහස් වෙන එක නම් ලේසි දෙයක් නොවෙයි.” (විශාඛා සූත්‍රය, ඛු.නි. 1)

එමතුද නොව, සාධාරණය ඉටු කරගනු වස්, අසාධාරණයට එරෙහිව නැගී සිටීමට ගොස් සිතින් – කයින් – වචනයෙන් වරද්දා ගත් කල, එහි විපාක වින්ද යුත්තේ ද තමා විසින් ම ය.

මනුලොව මිනිසෙකු ව රසැති බොජුන් වැළඳූ, සීතල උණුසුම නසනා නිවහන්හි නිවැසූ අයෙකු මරණින් මතු නිමා නොවන ගිනිදැල් ඇති නිරයේ පැසෙයි නම්, සෙම් සොටු පමණවත් අහරක් නැති ප්‍රේත ලොව දැවෙයි නම්, අසූචි වළක් බඳු තිරිසන් උපතකට ඇද වැටෙයි නම්… ඒ අසාධාරණය කරන ලද්දේ අන් කිසිවෙකු නොවේ ම ය. එය වනාහී තමා විසින් ම තමාට කරගත් බලවත් අසාධාරණයකි.

ජීවිතයකට නොසිතූ ලෙස පහර පිට පහර වදිද්දී… තමාට සාධාරණය ඉෂ්ට කර ගැනීමට වෙහෙසෙනු වෙනුවට, ජීවිතයේ අරුත සොයා යා නම්, සැබැවින්ම හෙතෙම මහා නැණැතියෙකි. බුදුවරයන් වහන්සේලාගේ පහළවීමක් නොමැති යුගවල මිනිසාට මුහුණ දීමට තිබෙන්නේ ම නේක දුක්, කම්කටොළු, කෙලෙස් පීඩා පිරුණු අසාධාරණකම්වලට පමණි. ඒ පීඩාවන්ම ජීවිතයේ එකම ප්‍රශ්නය කරගත් මිනිසුන් ඊට විසඳුම් සොයමින්, අසාධාරණයට එරෙහිව සටන් වදිමින් සිට හිස් අතින් මැරී ගොස් සසරට ම ඇද වැටෙති. ඉන් ඔබ්බට ගිය ජීවිත අරුතක් ගැන කතාවක් ඒ යුගවල නොමැත.

නමුත් සිරි සදහම් ලොව පවතින යුගයක දී ද සාධාරණය ඉටුකර ගැනීම මත්තේ ම දිවිය දිය කර හරී නම්, ඔහු ජීවිත අරුතට පිටුපාන්නෙකි. යමෙකු ඒ සියලු කලකෝලාහල මැද, ඒවාට සංවේදී නොවී තම යහපත සලසා ගැනීමට නැඹුරු වේ නම්, ඔහු සදහටම ඒ දුකින් මිදෙනු ඇත.

අග්‍ර ශ්‍රාවක උතුමන්ගේ උපස්ථායක පවුලක දියණියක වූ ඇය… ඉතා මනස්කාන්ත රූ සපුවකින් හෙබි ගුණවන්ත කුමරියකි. දෙමාපියන්ගේ ආශීර්වාදය මැද ඕ පතිකුලයට පිවිසියේ සැනසිලිදායක අනාගතයක් ගැන සුභ සිහින දකිමිනි. ඇගේ අවිහිංසක සිහිනය දෑස් ඉදිරිපිට ම බොඳ ව යන්නට විය. තමා පැතූ ආදරය තම සැමියාගෙන් නොලැබුණා පමණක් නොව, ඇය නිවසේ සිටී ද කියාවත් ඔහු සොයා බැලුවේ නැත. සිතු මනාපයේ අන් ස්ත්‍රීන් සමඟ සබඳතා පවත්වමින් ඔහු වෙනම ලොවක සැරිසැරුවේ ය. හදවතින් කඩා වැටුනත්… සිතට තද දුකක් නොගත් ඇය, තම සිත හදාගත්තා ය.

ඇය තම සැමියා සමඟ රණ්ඩු කරන්නට සිතුවේ නැත. පලිගන්නට හෝ එකට එක කරන්නට සිතුවේ නැත. කොටින්ම… ඇය තමාට සාධාරණය ඉෂ්ට කර ගැනීමට වෙර දැරුවේ නැත. නුවණැති ඇයට තමාට සිදු වූ අසාධාරණය ලෝකයාට චෝදනා කිරීමට කරුණක් නොව, ජීවිතයේ අරුත සොයා යාමට අරමුණක් ම විය.

තම ස්වාමියාගේ කිසිම උපකාරයක් නැතිව ම ඇය අග්‍ර ශ්‍රාවක උතුමන් ප්‍රමුඛ මහ සඟරුවනට සතුටින් දන්පැන් පිදුවා ය. එදින භුත්තානුමෝදනා දෙසුම අවසන ඈ සෝතාපන්න ශ්‍රාවිකාවක් බවට පත් වූවා ය. එතැන් පටන් මහත් සතුටක් සැනසිල්ලක් අත්විඳි ඕ තොමෝ, තවදුරටත් ජීවිතයේ අරුත ම සෙවීමට උත්සුක විය.

සැමියාගෙන් අවසර ගෙන ගිහිගෙදරින් නික්මුණු ඕ නිවන ම සොයා ගියා ය.

සැබවින්ම… සියලු පීඩා, අසාධාරණකම්, බලාපොරොත්තු බිඳවැටීම් මැද නොසැලුනු ඇය… සකල කෙලෙස් නැසූ අරහත් උත්තමාවියක් බවට පත් වූවා ය.

(අසිතාභු ජාතකය)

තමාට සිදුවූ අසාධාරණයට එරෙහිව නැගී සිටියා නම්, සාධාරණය ම හඹා ගියා නම් ඇයට මේ සැනසුම මඟහැරී යනු නොඅනුමාන ය.

අප ද දිවිය දෙස විමසිලිමත් නෙතින් බැලිය යුත්තේ ම ය. කොතෙකුත් අසාධාරණකම්, අභූත චෝදනා, කැපිලි, කෙටිලි, නින්දා අපහාස ආදියෙන් දිවිමග පිරී ඇති බව නොරහසකි. මේ සියල්ල හමුවේ කාට නම් චෝදනා කරන්න ද? කොයි දිසාවට ඇඟිල්ල දිගු කරන්න ද? මේ සංසාර දෝෂය ම විනා අන් කිසිවක් නොවේ ම ය.

නේක ගැටලු පීඩා දුක් කරදර හමුවේ, සාධාරණය ඉටු කරගැනීමට ම වෙර දැරුවහොත්, අසාධාරණය ලොවෙන් තුරන් කිරීමට සටන් වැදුනහොත්, ඒ මත ම නිමා වන ඔබේ දිවියට නැවත සසරේ අසාධාරණය ම මුණගැසෙනු ඇත. යළි යළිත් විසඳුම් සෙව්වද… නොවිසඳෙන සංසාර අසාධාරණය විසින් යළි යළිත් ඔබ පෙළනු ඇත.

දිවි මගේ සුව පතා, මුහුණ දෙන ගැටළුවලට දැහැමින් පිළියම් කළ යුතු වුව ද… කිසිදා දුක් නැති ලොවක් මුණ නොගැසෙන බව දත යුත්තේ නුවණින් ම ය. නොවෙනස් සනාතන රැකවරණ ස්ථානය වන නිවන් පුරය කරා ම යා ගතහොත්… ඔබට අසාධාරණයක් කිරීමට සමතෙකු කොහි නම් සිටී ද? ඒ නිසා බුදුසසුනක් මුණගැසුන මේ දුර්ලභ මිනිසත් බව තුළ තමා තමාට ම කිසිදා නොවෙනස් වන සාධාරණයක් ඉෂ්ඨ කර ගත යුතු ම ය.

“ධර්මය ම” විනා අන් පිහිටක් තමාට නැති බව වටහා ගැනීමට සමත් විය යුතු ම ය.

මෙයද ඇසුව මැන… කොසොල් රජුගේ ඇමතියෙකු වූ ඔහු දක්ෂයෙකි. ගුණවන්තයෙකි. ඔහුගෙන් සැලසුන උපකාර නිසා ම රජු ඒ ඇමතිතුමාට බොහෝ යස ඉසුරු ලබා දුනි. මෙය ඉවසා ගත නොහැකිව ඉරිසියාවෙන් පෙළුණ ඇතැම් ඇමතිවරුන් මොහුට විරුද්ධව කේළාම් කියා රජුගේ සිත බිඳවීමට සමත් විය. කරුණු සොයා නොබැලූ රජ තෙමේ, සිල්වත් නිර්දෝෂී ඇමතියා ව බන්ධනාගාරගත කළෝය.

ඔහු තමා හට එරෙහි වූවනට ශාප කළේ නැත. වෛර කළේ නැත. කොටින්ම තම සතුරන් ගැන සිත සිතා සිටීමට තම උදාර සිත යෙදවූයේ නැත. ඔහු තම සිතෙහි ධර්මය පමණක් රඳවා ගැනීමට සමත් විය. ‘මට දැන් ධර්මය හැර වෙන පිහිටක් නැතැ’ යි සිතූ ඔහු, තම සිත භාවනාවට යෙදවීය. චිත්ත සමාධිය උපදවා විදසුන් නුවණ ද වඩා සිපිරි ගෙදර සිටිය දී ම ඔහු සෝතාපන්න ඵලයට පත් වූයේ ය. සැබැවින්ම ඔහු තම දිවියට අරුතක් එක් කර ගත්තේ ය. හිස් ලොවෙන් එල්ලවන තාඩන-පීඩන මැද නොසැලී, තමාට සිදු වූ කරදරය ම තම යහපතට යොදා ගැනීමට තරම් හේ නැණැතියෙක් වූයේ ය. (සෙය්‍යංස ජාතකය)

එනිසා අප ද තම විපත ම – සැපතට හරවා ගැනීමට තරම් දක්ෂ විය යුතු ය. තම දිවියට නොසිතූ විපත් කරදර පැමිණෙද්දී, නොකළ වැරදිවලට පවා තමා වැරදිකරු වෙද්දී, ලාභ – සත්කාර – කීර්ති – ප්‍රශංසා නැත්තටම නැතිවී තමාව පහතට ඇද වැටෙද්දී අසාධාරණකම්වලට ගොදුරුව මුළු ලොව ම ඔබට එරෙහි වෙද්දී පවා… සිහි කළ මැනව. ඔබට සරණක් ඇත්තේ ම ය.

කිසිදා ඔබව අත්නොහරින සම්බුදුරජුන් ව ම සරණ කරගනිමින්, තිසරණය තුළ ම පිහිටා, ධර්මයේ ම හැසිරීම හැර වෙන පිහිටක් නැති බව දත යුතු ය. සතුරන් ගැන හෝ සතුරුකම් ගැන හෝ සිත සිතා සිටීමට ඔබේ සිත නොයෙදවුව මැනව. උතුම් දහම ම සිතේ රඳවා දහමින් ම ජය ලබනු මැන.

“ධම්මාරාමෝ ධම්මරතෝ – ධම්මං අනුවිචින්තයං
ධම්මං අනුස්සරං භික්ඛු – සද්ධම්මා න පරිහායති”

“ධර්මය තුළ ජීවත් වන, ධර්මයට ම ඇලුන, ධර්මය ම හිත හිතා ඉන්න, ධර්මය සිහි කරන භික්ෂුව කවදාවත් සද්ධර්මයෙන් පිරිහෙන්නේ නෑ.”

(ධම්මපදය)

මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුවාසී මෑණියන් වහන්සේ නමක් විසිනි.

අප හොයන සතුට, සැනසිල්ල ඇත්තේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ ධර්මය තුළ ය. ඒ සත්‍ය වූ ධර්මය සිහිකරන විට සතුට උපදියි. සිත සන්සිඳෙයි. එවන් සැනසීමක් ධර්මයෙන් හැර අනිත්‍ය වූ ලෝකයේ කොහෙන් නම් ලබන්න ද?

ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සත්‍යය නම් ඒකාන්ත වූ සත්‍යයකි. ඉපදීම ද දුකකි. ජරාවට පත් වීම ද දුකකි. රෝග පීඩා වැලඳීම ද දුකකි. මරණය ද දුකකි. අප්‍රිය පුද්ගලයන් හා අප්‍රිය වස්තූන් සමඟ එක් වීම ද දුකකි. ප්‍රිය පුද්ගලයන් හා ප්‍රිය වස්තූන්ගෙන් වෙන් වීම ද දුකකි. සංක්ෂේපයෙන් කීවොත් පංච උපාදානස්කන්ධය ම දුකකි.

මේ ආකාර වූ දුක් විඳින සත්වයන් හට මේ ආකාර වූ කැමැත්තක් උපදියි.

‘ඒකාන්තයෙන් ම ඉපදීම අප කරා නොපැමිණෙන්නේ නම් කොතරම් හොඳ ද? ජරා දුක අප කරා නොපැමිණෙන්නේ නම් කොතරම් හොඳ ද?

ලෙඩ දුක් අප කරා නොපැමිණෙන්නේ නම් කොතරම් හොඳ ද? මරණ දුක… ශෝක දුක… හඬා වැළපීමේ දුක… අප කරා නොපැමිණෙන්නේ නම් කොතරම් හොඳ ද… කායික දුක්… මානසික දුක්… සුසුම් හෙළීම් අප කරා නොපැමිණෙන්නේ නම් කොතරම් හොඳ ද?’ එහෙත් එය වනාහී කැමැත්ත තිබූ පමණින් උදාකර ගන්නට නොහැකි දෙයකි.

(මහා සතිපට්ඨාන සූත්‍රය)

රූපය යනු අනාත්ම දෙයකි. වේදනාව යනු අනාත්ම දෙයකි. සඤ්ඤාව යනු අනාත්ම දෙයකි. සංස්කාර යනු අනාත්ම දෙයකි. විඤ්ඤාණය යනු අනාත්ම දෙයකි.

මේ සත්‍ය වූ ධර්මය අවබෝධ කරගත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා මේ ලෝකයේ උත්තරීතර සතුට සැනසිල්ල අත්වින්දෝ ය.

තථාගතයන් වහන්සේ හා වාදයට පැමිණි නිගණ්ඨ ශ්‍රාවකයෙකු වූ සච්චක භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසුවේ ය.

“පින්වත් ගෞතමයන් වහන්සේ ශ්‍රාවකයන් හික්මවන්නේ කොහොමද? මොන වගේ අනුශාසනාවක් ද බහුලව කරන්නේ?”

“පින්වත් අග්ගිවෙස්සන, මම ශ්‍රාවකයන් ව හික්මවන්නේ මෙහෙමයි. ශ්‍රාවකයන්ට බහුල වශයෙන් අනුශාසනා කරන්නේ මෙහෙමයි. රූපය අනිත්‍යයි… වේදනාව… සඤ්ඤාව… සංස්කාර… විඤ්ඤාණය අනිත්‍යයයි. රූපය අනාත්මයි… වේදනාව… සඤ්ඤාව… සංස්කාර… විඤ්ඤාණය අනාත්මයි කියලා.”

“ගෞතමයන් වහන්ස, මට උපමාවක් මතක් වෙනවා. දැන් ඔය පැළ ලොකු වෙලා ලොකු මහත් වෙන ගස්කොළන් තියෙනවානේ, ඒ ඔක්කොම ගස්කොළන් මේ පොළොව නිසා, පොළොව පිහිට කරගෙන තමයි ඔය උස මහතට හැදෙන්නේ. ඇඟේපතේ හයිය යොදවලා කරන වැඩ තියෙනවා. ඒවා ඔක්කොම කරන්නේ පොළොව නිසා. පොළොවේ පිහිටලා. ඒ වගේ තමයි, මේ පුද්ගලයා රූපය ආත්මය කරගෙනයි ඉන්නේ. රූපයේ පිහිටලයි පින් පවු රැස් කරන්නේ. වේදනාව ආත්මය කරගෙනයි ඉන්නේ… සඤ්ඤාව… සංස්කාර… විඤ්ඤාණය ආත්මය කරගෙනයි ඉන්නේ. විඤ්ඤාණයේ පිහිටලයි පින් පව් රැස් කරන්නේ.”

“පින්වත් අග්ගිවෙස්සන, ඒ කියන්නේ ඔබ මෙහෙම කියනවා කියන එක ද? ‘රූපය මගේ ආත්මයයි… වේදනාව… සඤ්ඤාව… සංස්කාර… විඤ්ඤාණය මගේ ආත්මයයි’ කියල ද?”

“ගෞතමයන් වහන්ස, මම එහෙම තමා කියන්නේ.”

“එහෙනම් පින්වත් අග්ගිවෙස්සන, මම ඔබෙන් ම යි මේ කාරණය අහන්නේ. කැමති විදිහකට උත්තර දෙන්න පුළුවනි. මේ ගැන මොකද හිතන්නේ. ක්ෂත්‍රීය රජවරු ඉන්නවා. ඔටුනු පලඳපු, රාජ්‍යයේ සම්පූර්ණ බලය පාවිච්චි කරන්න පුළුවන්. පසේනදී කොසොල් රජ්ජුරුවෝ වගේ. වේදේහපුත්‍ර අජාසත් මගධ රජ්ජුරුවෝ වගේ. ඉතින් ඒ වගේ රජෙකුට තමන්ගේ රාජ්‍යයේ ඉන්නා රටවැසියන් අතර මැරිය යුත්තන් මරවන්නට, ධනය නැති කළ යුත්තන් දිළිඳු කරවන්නට, රටින් පිටුවහල් කළ යුතු අය පිටුවහල් කරන්න පුළුවන් තරමේ බලයක් පවත්වන්ට පුළුවන් නේද?”

“පින්වත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඒක ඇත්ත. එබඳු රජෙකුට තමන්ගේ රාජ්‍යයේ රටවැසියන් අතර මැරවිය යුතු අය මරවන්නට පුළුවනි. ධන හානි කළ යුතු අය දිළිඳු කරවන්නට පුළුවනි. පිටුවහල් කළ යුතු අය පිටුවහල් කරන්නට පුළුවනි. ඒ වගේ ගෞතමයන් වහන්ස, මේ සමූහාණ්ඩු තිබෙන වජ්ජීන්ටත්, මල්ලයන්ටත් ඒ වගේම බලය තිබෙනවා. එහෙම එකේ කොසොල් රජතුමාට වගේ, අජාසත් මගධ රජ්ජුරුවන්ට වගේ රජ කුලයේ ඔටුණු පලන් රජෙකුට කොහොමත් පුළුවන්නේ.”

“අග්ගිවෙස්සන, මේ ගැන මොකද හිතන්නේ… දැන් ඔබ කීවේ රූපය මගේ ආත්මයයි කියලා. ඉතින් මගේ රූපය මෙසේ වේවා, මගේ රූපය මෙසේ නොවේවායි කියලා ඔබට බලයක් පාවිච්චි කරන්න පුළුවන් ද?”

එතකොට නිගණ්ඨපුත්‍ර සච්චක නිහඬ විය. දෙවෙනි වතාවටත් නිශ්ශබ්ද විය.

ඒ වෙලාවේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

“අග්ගිවෙස්සන දැන් ඔබ කතා කරන්න ඕනි. නිශ්ශබ්දව ඉන්ට කාලය නෙවෙයි. තථාගතයන් වහන්සේනමක් තුන් වතාවක් ප්‍රශ්න කරද්දී, යමෙක් පිළිතුරු දෙන්නේ නැත්නම් ඔහුගේ හිස හත් කඩකට පැළෙනවා.”

ඒ මොහොතේ වජ්‍රපාණි නම් යක්ෂයා ගින්දර මෙන් බබළන, ගිනිදැල් විහිදෙන අයෝමය යගදාවක් නිගණ්ඨපුත්‍ර සච්චකට උඩින් ඔසවාගෙන අහසේ සිටියේ ය. සච්චක හොඳටම බිය වී ඇඟේ මවිල් කෙළින් විය. අන්තිමේ දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ම ආරක්ෂාව, රැකවරණය, සරණ හොයන්නට වූයේ ය.

“රූපය මගේ ආත්මයයි කියලා, රූපය මෙසේ වේවා මාගේ රූපය මෙසේ නොවේවා කියලා රූපය උදෙසා බලයක් පාවිච්චි කරන්න පුළුවන් ද?” යන ප්‍රශ්නයට සච්චකගේ පිළිතුර වූයේ, “ගෞතමයන් වහන්ස එහෙම කරන්න බැහැ.” යන්නයි.

“වේදනාව… සඤ්ඤාව… සංස්කාර… විඤ්ඤාණය මගේ ආත්මයයි කියලා, මගේ විඤ්ඤාණය මෙසේ වේවා, මාගේ විඤ්ඤාණය මෙසේ නොවේවා කියලා ඒ විඤ්ඤාණය උදෙසා තමන්ගේ බලයක් පාවිච්චි කරන්න පුළුවන් ද?”

“ගෞතමයන් වහන්ස, එහෙම කරන්න බෑ.”

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සච්චකගෙන් මෙසේ විමසූ සේක.

“අග්ගිවෙස්සන, මේ ගැන මොකද හිතන්නේ. රූපය නිත්‍ය දෙයක් ද අනිත්‍ය දෙයක් ද?”

“ගෞතමයන් වහන්ස අනිත්‍යයි.”

“යමක් අනිත්‍ය නම් ඒක දුකක් ද? සැපක් ද?”

“ගෞතමයන් වහන්ස, ඒක දුකයි.”

“යමක් අනිත්‍ය නම්, දුක නම්, වෙනස් වන ස්වභාවයට අයිති නම් ‘මේක මගේ, මේ තමයි මම, මේ තමයි මගේ ආත්මය’ කියලා සලකන්ට සුදුසු ද?”

“ගෞතමයන් වහන්ස, ඒක සුදුසු නැහැ.”

මේ අයුරින් ම වේදනාව… සඤ්ඤාව… සංස්කාර… විඤ්ඤාණය ගැන ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විමසූ කල්හි සච්චක ඒ උපාදානස්කන්ධයන් ද අනිත්‍ය වූ දුක් වූ අනාත්ම වූ ස්වභාවයෙන් යුතු බවට පිළිතුරු දුන්නේ ය.

ඒ වෙලාවේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ දේශනා කළ සේක.

“අග්ගිවෙස්සන මගේ ශ්‍රාවකයා, යම් කිසි රූපයක් අතීත අනාගත වර්තමානයේ වෙයි ද තමාගේ හෝ බාහිර හෝ ගොරෝසු හෝ සියුම් හෝ හීන හෝ ප්‍රණීත හෝ දුර හෝ ළඟ හෝ යම් රූපයක් ඇද්ද ඒ සියලු රූප මම නොවෙයි, මගේ නොවෙයි, මගේ ආත්මය නොවෙයි කියලා ඔය විදියට දියුණු කරපු ප්‍රඥාවෙන් යථාර්ථය දකිනවා… (වේදනාවක්… සඤ්ඤාවක්… සංස්කාරයක්… විඤ්ඤාණයක්… …පෙ…)

පින්වත් අග්ගිවෙස්සන, ඔච්චරකින්ම මගේ ශ්‍රාවකයා බුදුසසුනේ කටයුතු කරන කෙනෙක් වෙනවා. අවවාදය කරන කෙනෙක් වෙනවා. සැකෙන් එතෙර වෙලා, හැම තැනම දුවන්නේ නැතිව, විසාරද බවට පත් වෙලා, බාහිර උපකාර නැතිව බුදුසසුනේ පිහිටලා ඉන්නවා.”

“පින්වත් ගෞතමයන් වහන්ස, එතකොට භික්ෂුව රහතන් වහන්සේනමක් වෙලා ආශ්‍රව නැති කරගෙන ශාසනේ සම්පූර්ණ කරලා කළ යුතු දේ කරලා, කෙලෙස් බර වීසි කරලා, පිළිවෙළින් ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත් වෙලා, භව බන්ධන නැති කරලා, හොඳ අවබෝධයකින් දුකින් නිදහස් වෙන්නෙ කොහොමද?”

“පින්වත් අග්ගිවෙස්සන, මාගේ ශාසනේ භික්ෂුව යම් කිසි රූපයක්… වේදනාවක්… සඤ්ඤාවක්… සංස්කාරයක්… විඤ්ඤාණයක් අතීත, අනාගත, වර්තමාන වේ ද තමාගේ හෝ බාහිර හෝ ගොරෝසු හෝ සියුම් හෝ දුර හෝ ළඟ හෝ යම් විඤ්ඤාණයක් ඇද්ද ඒ හැම විඤ්ඤාණයක් ම මම නොවේ, මගේ නොවේ, මගේ ආත්මය නොවේ කියලා දියුණු කරපු ප්‍රඥාවෙන් යථාර්ථය දැකලා ඒකට බැඳෙන්නේ නැතිව ඒකෙන් නිදහස් වෙනවා. පින්වත් අග්ගිවෙස්සන ඔච්චරකින්ම ඒ භික්ෂුව රහතන් වහන්සේනමක් වෙනවා. ආශ්‍රව නැති කරලා, නිවන් මඟ සම්පූර්ණ කරගෙන, කළ යුතු දේ කරලා, පිළිවෙළින් ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත් වෙලා, භව බන්ධන නැති කරගෙන අවබෝධයකින් යුතුව දුකෙන් මිදුන කෙනෙක් බවට පත් වෙනවා.

පින්වත් අග්ගිවෙස්සන, විමුක්ති සිත් ඇති භික්ෂුව අනුත්තරීය කරුණු තුනකින් යුක්තයි. ඒ රහතන් වහන්සේලා දැකීමෙනුත් අනුත්තරයි. ප්‍රතිපත්තියෙනුත් අනුත්තරයි. විමුක්තියෙනුත් අනුත්තරයි.”

එසේනම්,

අතීතයේ විඳි සැප මතුවටත් ලැබේවා කියා කෙසේ නම් ලබන්න ද?

අතීතයේ විඳි දුක මා කරා නොපැමිණේවා කියා කෙසේ නම් ලබන්න ද?

අහිමි වූ සෙනෙහස ලැබේවා කියා පැතුවාට කෙසේ නම් ලබන්න ද? හිමි වූ සෙනෙහස නිතර මා හා රැඳේවා කියා පැතුවාට කෙසේ නම් ලබන්න ද?

රූපය යනු අනාත්ම දෙයකි. වේදනාව යනු අනාත්ම දෙයකි. සඤ්ඤාව යනු අනාත්ම දෙයකි. සංස්කාර යනු අනාත්ම දෙයකි. විඤ්ඤාණය යනු අනාත්ම දෙයකි.

මේ යථාර්ථය සිහි කරන භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක දරුවන් වෙන්න අපට වාසනාව ලැබේවා!

මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුවාසී මෑණියන් වහන්සේ නමක් විසිනි.

බරණැස මිගදායෙහි නියම හිමිකරුවෝ සිටියහ. සම්බුදුරජුන් ඔවුන් වෙනුවෙන් ම එහි වැඩි සේක. එහෙත් පුදුමෙකි! “මහණෙනි, මනාකොට සවන් යොමවු. මා විසින් අමා නිවන ලබන ලදී. තොපට ද එය පසක් කරනු පිණිස අනුශාසනා කරමි.”‍ යි පැවසුව ද ඔවුන් එයට සූදානම් නැත. දුකින් මිදුමට එකම විසඳුම ලෙස ඔවුන් සැලකූ සිරුරට අධික දුක් පීඩා දීමේ පිළිවෙත අත් හළ කරුණින් දැන් සම්මා සම්බුදුන් ව සැක ය. මේ දිවියේ පමණක් නොව පෙරුමන් පිරූ සසරේ පවා සිය දිවියටත් වඩා ඉහළින් සුරැකි මහා අගනා මැණිකක් අප මුනිඳාණෝ එවිට පස්වග මහණුන්ට විදහා පෑහ. “මහණෙනි, මා මින් පෙර කෙදිනක හෝ ‘මම් රහත්මි, සම්මා සම්බුදු ය, අමා නිවන අවබෝධ කරන ලදී’ යි කියා පවසා ඇත් ද?” යයි විමසූහ. ‘සච්ච නාම’ වූ අප බුදුරජුන්ගේ අනන්ත ගුණ මාණික්‍ය ගබඩාවෙහි සුරැකිව තිබූ ‘සත්‍යය’ නම් වූ අගනා මාණික්‍ය රත්නය දුටුව කල්හි උදක ප්‍රසාද මාණික්‍යය බොර දියෙහි දැමුව කල්හී බොර පහවී නීල විමල පැන් මතුවන්නා සේ කොණ්ඩඤ්ඤයන් වහන්සේගේ සිතෙහි සැක සංකා නම් බොර පහවී සම්බුදුරජුන් කෙරෙහි ප්‍රසාදය නම් වූ නිමල පැන් ජනිත විය. එහෙයින් මඟු‍ල් අමා ඵලයෙහි හිමිකරුවා වූයේ ඔහු ම ය.

එතැන් පටන් දසබලයන් වහන්සේ නමැති ශෛලමය පර්වතයෙන් උතුර උතුරා පැන නැගී, අමා මහ නිවන නම් වූ මහා සාගරය අවසන් කොට ඇති, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය නම් වූ සුනිල විමල සිහිල් දිය දහරින් හෙබි, උතුම් ශ්‍රී මුඛ බුද්ධ වචන ගංගාව, ලෝ සතුන්ගේ සසර දුක් නිවාලමින් ගලා බසින්නට පටන් ගති. එය ඉතා පැහැදිලි ය. අතිශය පිරිසිදු ය. මනා අරුතින් යුතු ය. හරි පිළිවෙළ ය. පිනැති නුවණැතියන්ගේ දෙසවනින් ඇතුල් වී චිත්තාභ්‍යන්තරයෙහි කෙලෙස් ගිනි නිවා සතර අපා බියෙන් ද සියලු‍ සසර දුකින් ද මුදවන්නට අති සමර්ථ ය. මනුලොව පස් දෙනෙකු ද කෝටි ප්‍රකෝටි ගණනින් දෙවි බඹහු ද හා හා පුරා කියා ඒ දහමට කන් යොමු කළහ. බෝසත් පුතු උපන් කෙණෙහි පටන් දෙවි බඹුන් පුන පුනා බලා සිටියේ මෙයට ම නොවේද?

ලොව ඇත්තේ මාවත් තුනක්‍ ය. එයින් කම් සැපයට ඇලී ගැලී වාසයත්, සිරුරට අධික ලෙස දුක් දීමත් යන මේ අන්ත දෙක නිවන පිණිස නොපවතින්නේ ය. අරි අටඟින් යුතු මැදුම් මග පමණක් දහම් ඇස උපදවා දෙයි, ඤාණය උදා කරයි, සංසිඳීම ඇති කරයි, අවබෝධය පිණිස පවතියි, සම්බෝධිය පිණිස පවතියි, නිවන පිණිස පවතියි කියා ලොව කවුරු නම් දැන සිටියේ ද? ලොව දැන සිටියේ මාවත් දෙකකි. ඒ දෙක ම නොමඟ ය. නිවනෙහි අහලකටවත් නොපැමිණේ. කිසිවෙක් නොදත් අලු‍ත් මාවත තනිවම පාදාගත් අප මුනිඳු එමඟින් සසර දුකින් එතෙරව ලෝ සත කෙරෙහි මහා කරුණාවෙන් එදා ඇසළ පුන්පොහෝදා සවස් යාමයේ අත දිගු කොට ගගන’ඹරෙහි ඇසළ සඳ පෙන්වන්නා සේ මනාව අරි අටඟින් යුතු මැදුම් මාවත පෙන්වා වදාළහ.

අප භාග්‍යවතුන් මුලින්ම වදාළෝ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයෙහි පළමු අංගය වන සම්මා දිට්ඨිය පිළිබඳව ය. එනම් චතුරාර්ය සත්‍යය ධර්මයන් පිළිබඳව අවබෝධය ය.

“මහණෙනි, දුක නම් වූ ආර්ය සත්‍ය යනු මෙය ය. එනම් ඉපදීම ද දුකකි. ජරපත් වීම ද දුකකි. රෝගී වීම ද දුකකි. මරණය ද දුකකි. අප්‍රිය පුද්ගලයන් හා අප්‍රිය වස්තූන් සමඟ එක් වන්නට වීම ද දුකකි. ප්‍රිය පුද්ගලයින්ගෙන් හා ප්‍රිය වස්තූන්ගෙන් වෙන් වන්නට සිදු වීම ද දුකකි. මේවා නොලබා සිටින්නට කැමති නමුදු එසේ කැමති දේ නොලැබීම ද දුකකි. කෙටියෙන්ම කීවොත් උපාදානස්කන්ධයෝ පස ම දුකකි.”‍ ලොව සමහරු දුකෙහි ම කිමිදී වාසය කළ ද දුකක් තිබේ ද කියාවත් වගක් නැත්තේ ය. ඒ දුක මත සිටගෙන ම එය වසා දැමීමට පංච කාමයෙන් සතුටුව සුළුකල් විසඳුම් සොයති. තවත් සමහරුන්ට දුකක් ඇති වග යන්තමින් දැනුන ද එය හරියට ම මෙයයි කියා විග්‍රහ කර ගත නොහැකි වෙයි. එවන් ලොවක දුක යනු නිවැරදිව ම මෙයයි කියා අප මුනිඳුන්ගේ සොයා ගැනීම සැබැවින් ම පුදුම සහගත නොවේද?

“මහණෙනි, දුක උපදවන හේතුව නම් වූ ආර්ය සත්‍යය නම් මෙය ය. එනම් නැවත ඉපිද විපාක විඳීම පිණිස කර්ම සකස් කර දෙන, ආශ්වාදයෙන් ඇලෙන ස්වභාවයෙන් යුතු යැයි, ඒ ඒ තන්හි ලත් ආත්ම භාවයන් සතුටින් පිළිගන්නා වූ, යම් මේ තණ්හාවක් ඇද්ද එය ය. ඒ කවර තණ්හාවක් ද යත් කාමයන් පිළිබඳ තණ්හාව ය, භවය පිළිබඳ තණ්හාව ය, විභවය පිළිබඳ තණ්හාව ය.”‍

ප්‍රශ්නයක් තිබේ නම් එයට හේතුවක් ද තිබ්බ මනා ය. ඒ හේතුව නිවැරදිව හඳුනාගෙන එය ඉවත් කළහොත් ප්‍රශ්නය විසඳී යාම නිතැතින් ම සිදු වන්නකි. එහෙත් දුකට හේතුව සෙවීම නම් කිසිසේත්ම ලෙහෙසි පහසු කටයුත්තක් නම් නොවේ. එය සොයන්නට ගිය බොහෝ දෙනකු විසින් බොහෝ වැරදි මත මවා ගත්හ. ඇතැමෙක් තමාට ගැහැට කරනවුන් නිසා ය මේ දුක කියා ඔවුන් නසා දුකින් මිදුමට ගොස් ප්‍රශ්නය තව බොහෝ ආත්ම ගණනකට දික්ගස්වා ගනිති. තවත් අය මේ දුක මැව්වේ නොපෙනෙනා බලගතු දෙවියෙක් විසින් යයි සිතා ඔහුට යැද දුකින් මිදුමට නිසරු වෑයමක යෙදී ක්ලාන්ත වෙති. තවත් සමහරු දුක ඉබේම හටගෙන ඇතැයි සිතා සිටිති. මෙසේ පවතින ලොවක දුකට හේතුව නම් තණ්හාවමැයි කියා ඉතා නිවැරදිව ම අප මුනිඳුන් විසින් සොයා ගැනීම අතිශය විශ්මිත නොවේද?

“මහණෙනි, දුක් නිරුද්ධ වීම නම් වූ ආර්ය සත්‍යය නම් මෙය ය. කාම තණ්හා, භව තණ්හා, විභව තණ්හා යන ඒ ත්‍රිවිධ තණ්හාව ම ඉතිරි නැතිව නොඇලී නිරුද්ධ වීමක් වේ ද අත්හැරීමක් වේ ද දුරින් ම දුරු කිරීමක් වේ ද එයින් නිදහස් වීමක් වේ ද ආලය නැති වීමක් වේ ද එයයි.”‍ දුකින් නිදහස් වීම සොයන ස්වල්ප දෙනා ද නිවන කියා බොහෝ දෙයට රැවටෙති. ඇතැම්හු සිත සමාධිමත්ව නීවරණ යටපත් වූ විට මෙය ය නිවන කියා රැවටෙති. විභවය ම නිවන කියා සමහරු සිතති.

අප බෝසතුන් සිරුරට අධික දුක් දී ක්ලාන්තව වැටී සිටි කල ඇතැම් දෙවිවරු පැමිණ, “මේ වනාහී නිවන අවබෝධ කළ රහතෙකි.”‍ කියා රැවටුණහ. එවන් ලොවක තණ්හාව දුරුවීම ම ය නිවන කියා නිවැරදිව ම අප මුනිඳුන්ගේ සොයා ගැනීම විශ්මයජනක නොවේද?

“මහණෙනි, දුක නිරුද්ධ වීම පිණිස පවතින ප්‍රතිපදාව නම් මෙය ය. ඒ මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය ම ය. ඒ කවර ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයක් ද යත් සම්‍යක් දැක්ම ය, සම්‍යක් සංකල්පනා ය, සම්‍යක් වචන ය, සම්‍යක් කටයුතු ය, සම්‍යක් දිවි පැවැත්ම ය, සම්‍යක් වීර්ය ය, සම්‍යක් සිහිය ය, සම්‍යක් සමාධිය ය.”‍ ‘මේ විඳිනා දුකින් මිදෙනා මාවත මෙයයි’ කියා ඇතැම්හු සියදිවි නසා ගනිති. හුන්නාටත් වඩා වැඩි තරම් දුකකට පරලොව දී පත් වෙති. සමහරු කම් සැපයෙහි කිමිඳී වසති. ඒ වෙනුවෙන් බොහෝ පව් ද කොට දුගති ගමනින් කෙළවර වෙති. තවත් සමහරු සිරුරට අධික වද වේදනා දී මෙලොව සැපය ද පරලොව සැපය ද නිවන් සැපය ද යන මේ සියලු සැප අහිමි කරගෙන දුගති ගමනින් කෙළවර වෙති. තව සමහරු ඉතා වෙහෙසව අරූප සමවත් උපදවා අරූපී බඹලොව ඉපිද එහි ආයු කෙළවර නැවත සසර දුකට ම වැටෙති.

එවන් ලොවක අප මුනිඳුන් ආලාර කාලාමයන්ගේ හා උද්දකරාම පුත්‍රයන්ගේ නිෂ්ඨාව පවා, “යම් තැනක උපතක් ඇත් ද එතැන ජරා මරණාදී දුක් නිතැතින් ම ඇත්තේ ය.”‍ කියා නුවණින් විමසා අතහැර, “නිවන සඳහා ඇති එක ම ඍජු මාවත අරි අටඟි මඟ පමණකි.”‍ යි කියා තනිවම සොයා ගැනීම කෙතරම් විශ්මිත ද?

මේ සියල්ල සොයා ගත්තේ වෙන කිසිවෙකුගේ උපකාර සහිතව නොවේ. කිසියම් අද්භූත දෙවියෙකුගේ මඟ පෙන්වීමකින් ද නොවේ. මෙතරම් දෙයක් දෙවි බඹුන් මිනිසුන් සහිත ලොවෙහි දැන සිටියේ කවරහු ද? සියල්ලෝ ම චතුරාර්ය සත්‍යය නොදැනීම නම් ඝන අඳුරින් හාත්පස වැසී සිටියවුන්‍ ය. ඒ වග භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළේ පෙර නොඇසූ විරූ මේ චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මයන් පිළිබඳව උන්වහන්සේට දහම් ඇස ද, ඤාණය ද, ප්‍රඥාව ද, ආලෝකය ද පහළ විය කියා ය.

තමන් සැබෑවටම නොදන්නා බොහෝ දෑ “මම මෙය දනිමි.”‍ යි කියා පුරසාරම් බස් දොඩන්නවුන්ගෙන් නම් ලොවට කවර කලකත් අඩුවක් නැත්තේ ය. එහෙත් සත්‍යය තුළ ම පිහිටා, සත්‍යය ම ගවේෂණය කොට, සත්‍යය ම අවබෝධ කොට, සත්‍යයෙන් ම දිනූ ‘සච්ච නාම’ වූ අප බුදුරජුන් එදින මෙසේ සිංහනාද කළහ. “මේ චතුරාර්ය සත්‍යය ධර්මයන් පිළිබඳව පරිවර්ත තුනකින් යුතුව, ආකාර දොළොසකින් යුතුව යථා ස්වභාවය පිළිබඳව ඤාණ දර්ශනය යම්තාක් කල්ම සුවිශුද්ධ ලෙස මා හට යම්තාක් අවබෝධ නොවුණේ ද ඒ තාක් කල් ම දෙවියන්, මරුන්, බඹුන්, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයින් සහිත දෙව් මිනිස් ලෝකය ඉදිරියෙහි මම ‘අනුත්තර සම්මා සම්බෝධිය සාක්ෂාත් කළෙමි’යි ප්‍රතිඥා නොදුන්නෙමි. යම් දිනෙක චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මයන් පිළිබඳ ඤාණ දර්ශනය සුවිශුද්ධ ලෙස මා හට යම්තාක් අවබෝධ වූයේ ද එවිට මම ‘අනුත්තර සම්මා සම්බෝධිය සාක්ෂාත් කළෙමි’ යි දෙව් මිනිස් ලෝකයා ඉදිරියෙහි ප්‍රතිඥා දුන්නෙමි.” යි කියා ය. අසත්‍යය පවසන කෙනාගේ බස් කෙරෙහි නිතර අවිශ්වාසය ම වෙලී පවතියි. සත්‍යය ම පවසන කෙනාගේ බස් ගැන සැක නැතිව එය පිළිගත හැක. සත්‍යය නම් භූමියෙහි මැනැවින් ම පිහිටි අප මුනිඳුන්ගේ බුදු වදන් සැක කරන අඥානයා නම් ලොව කවරෙක් ද? “මා හට ඤාණ දර්ශනය පහළ විය. මාගේ චිත්ත විමුක්තිය යළි කිසිදා වෙනස් නොවේ. මෙය අන්තිම උපතයි. මෙයින් පසු නැවත භවයක් නම් නැත්තේ ය.”‍ කියා අප භාග්‍යවතුන් නැවත ද සිහනද පැතිරවූ සේක.

දහම්සක මෙසේ කරකැවෙද්දී මනාකොට දෙසන ලද දහමකින් ලැබිය යුතු අමාඵල ලැබුණි. ‘හේතූන් නිසා හට ගන්නා ස්වභාවයෙන් යුතු යමක් ඇත්ද, ඒ හේතූන් නැති වීමෙන් එයින් හටගත් දෙය නිරුද්ධ වන ස්වභාවයෙන් යුක්ත ය.’ කියා මුලින් ම කොණ්ඩඤ්ඤයන් වහන්සේ තුළ අවිද්‍යා දුහුවිලි රහිත වූ මිසදිටු මලකඩ රහිත වූ දහම් ඇස පහළ විය. එලෙසින් ම දහ අට කෝටියක් බඹ පිරිසට ද දහම් ඇස පහළ විය.

පරම සත්‍ය වූ අසිරිමත් දහමෙහි ආනුභාවය දරාගත නොහැකි ව පෘථිවිය පමණක් නොව දසදහසක් ලෝක ධාතූන් අතිශයින් සැලෙමින් කම්පා වන්නට විය. දෙවියන්ගේ දේවානුභාවය ඉක්මවා ගිය අපමණ වූ උදාර ආලෝකයක් ලොවෙහි පැතිර ගියේ ය. “භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් බරණැස ඉසිපතන මිගදායේ දී අනුත්තර වූ ධර්ම චක්‍රය කරකවන ලද්දේ ය. මෙය යළි ශ්‍රමණයෙකුට හෝ දෙවියෙකුට හෝ මාරයෙකුට හෝ ලෝකයෙහි අන් කවරෙකුට හෝ ආපසු කරකැවිය නොහැක්කේ ය.”‍ කියා පොළෝවැසි දෙවිවරුන් නැඟූ දහම් ඝෝෂාව පිළිවෙළින් අකනිටා බඹලොව දක්වා ම පැන නැංගේ ය. කෙලෙස් සහිත කෙනෙකු විසින් කිසියම් ප්‍රකාශයක් කරනු ලබද්දී මෙතරම් ම නොව මෙයට ඉතා අල්පතර හෝ කිසියම් හාස්කමක් සිදු වුවහොත්, “බලව මගේත්, මාගේ වචනයේත් ආනුභාවය. දැන් දනුව මා කවරෙක් ද කියා.”‍ යයි උදන් අනනු නිසැක ය. එහෙත් මද මාන්නාදී සියලු‍ කෙලෙසුන් නැසූ මහා කාරුණික අප මුනිඳුන්ගේ මුවින් පිටවූයේ ඊට හාත්පසින් ම වෙනස් උදන් ඇනීමකි. එනම්, “භවත් කොණ්ඩඤ්ඤ තෙමේ ඒකාන්තයෙන් ම අවබෝධ කළා. භවත් කොණ්ඩඤ්ඤ තෙමේ ඒකාන්තයෙන් ම අවබෝධ කළා.”‍ කියා ය. අප නිකෙලෙස් මුනිඳුන්ට සතුට දසදහසක් ලෝ ධාතුව සැලී යාම ගැන නොවේ. දෙවියන්ගේ දේවානුභාවය ඉක්මවා පැතිර ගිය උදාර ආලෝකය ගැන ද නොවේ. අකනිටා බඹලොව තෙක් පැතිර ගිය ඝෝෂාව ගැනත් නොවේ. මනුලොව එකම එක තැනැත්තෙක් සියලු‍ කෙලෙසුන් නසා අරහත්වයට පත් වීම නොව, සතර අපා දුකින් සදහටම නිදහස් ව සෝතාපන්න ඵලයට පත් වීම ගැන ය. අහෝ! මෙවන් මහා කරුණාවක්! අපටම අනුකම්පාව දැක් වූ, අපටම කරුණාව දැක් වූ, අපේ ම සැපය, අපේම දුකින් මිදුම පත පතා සිටි, එය ම සිත සිතා සිටි නිකෙලෙස් හදමඬලකින් යුත් මහා කාරුණිකයන් වහන්සේගේ මෙවන් මහා කරුණාවක්! එය මහා සාගරයට වැඩි ය. අනන්ත ආකාසයට ද වැඩි ය. කොටින්ම කිවහොත් උපමා විරහිත ය. දීපංකර පාද මූලයේ දී හස්තසාර මැණිකක් බිම හෙළන්නා සේ අතට පත් අරහත්වය අත්හැර මේ තාක් දුක් කම්කටොලු‍ විඳ පෙරුම් දම් පුරමින් පැමිණියේ එයට ම නොවේ ද?

ලොව අන් කවර ශාස්තෘවරයෙකු කෙරෙන් දකින්නට ද අප මෙවන් මහා කරුණාවක්? ලාභ සත්කාරයන්ට නොඇලෙන බවක්? එහෙයින් මුළු හදවතින් ම සරණ යමු. නැවත නැවත ද ඒ නිකෙලෙස් මහා කාරුණිකයාණන් වහන්සේ ව සරණ යමු. මුළු හදවතින් ම සියලු‍ දුක් නසනා, සැප සතුට කැන්දනා ඒ සිරි සදහම් මුළු හදවතින් ම සරණ යමු. මහා කාරුණික ළයින් උපන්, දහමින් නිපන් අරිය මහා සඟරුවන ද සරණ යමු. වෙර වඩමු නිතින් දකින්නට ඒ මුනිවරුන් දුටු සිව්සස් දහම්. මේ රැස් කරනා සියලු‍ පින් ඒ පිණිස ම හේතු උපකාර වේවා!

ඇසුර – දම්සක් පැවතුම් සූත්‍රය
‘අච්ඡරිය මනුස්සෝ’ ග්‍රන්ථ රත්නය

මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවාසී ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් විසිනි.

එතුමා මෙලොවට ජනිත වන්නේ 1920 නොවැම්බර් මස 01 වන දින දෙහිවල නැදිමාලේ දී ය. එතුමාගේ ආදරණීය පියාණන් වූයේ ගම්පහ යාගොඩ පෙදෙසේ සැදැහැවත් බෞද්ධ පරපුරකින් පැවැත ආ දොන් ලෝරන්ස් ජයතිලක මහතා ය. එතුමාගේ ආදරණීය මෑණියන් වූයේ එවැනි ම පරපුරකින් පැවැත ආ දෙහිවල නැදිමාලේ එල්සි මැටිල්ඩා විජේවර්ධන මැතිණියයි. ව්‍ය. ව. 1954 ජූනි 21 වැනිදා පැට්‍රීෂියා තවමති තම්බිඅප්පා මෙනෙවිය සමඟ අතිනත ගත් එතුමා අභාවයට පත් වන විට දියණියන් දෙදෙනෙකුගේ ආදරණීය පියතුමෙකු විය. එතුමාගේ වැඩිමහල් දියණිය වන්නේ පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ විද්‍යාපීඨයේ ජ්‍යේෂ්ඨ කථිකාචාර්යවරියක් ලෙස සේවය කළ අංජනී කරුණාරත්න මහත්මිය වන අතර බාල දියණිය දැනට කැනඩාවේ වාසය කරන නන්දනී කරුණාමුනි මහත්මියයි.

එතුමාගේ අධ්‍යාපන ගමන් මග පිළිබඳව ප්‍රථම කොට අවධානය යොමු කළ යුතු ය. එතුමා මූලික අධ්‍යාපනය ලැබුවේ කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයෙනි. එකල එතුමා ජීවත් වූ කොළඹ විද්‍යාල පෙදෙසේ නිවසේ සිට අශ්ව කරත්තෙන් රාජකීය විද්‍යාලයට ගියේ ය. එතුමා භූගෝල විද්‍යාව විෂයට ආණ්ඩුකාරවරයාගේ ත්‍යාගයට හිමිකම් කීවේ ය. කේම්බ්‍රිජ් ජ්‍යේෂ්ඨ සහතික පත්‍ර ලැයිස්තු ප්‍රථමයා බවට පත් විය. 1939 – 1943 කාල පරිච්ඡේදයේ විශ්වවිද්‍යාල කොලීජියේ ද ශ්‍රී ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ ද අධ්‍යාපනය ලැබූ අතර ලන්ඩන් ඉන්ටර්මීඩියම් විභාගයට ඉංග්‍රීසි, ගණිතය, සිංහල හා පාලි යන කලා විෂයන්ගෙන් පෙනී සිටින ලදී. 1943 වර්ෂයේ දී ඉන්දු ආර්ය භාෂා පිළිබඳව ශ්‍රී ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ප්‍රථම පන්ති ගෞරව සාමාර්ථය දිනා ගත්තේ ය.

1943 වර්ෂයේ දී ම කලා සහ පෙරදිග භාෂා පිළිබඳ රජයේ විශ්වවිද්‍යාල විද්‍යාර්ථියෙක් ලෙස කලා උපාධි දක්ෂතා පෙන්වීය. 1945 – 1942 කාල වකවානුව තුළ කේම්බි්‍රජ් විශ්වවිද්‍යාලයේ ක්‍රයිස්ට් කොලීජියේ අධ්‍යාපනය ලබමින් සදාචාර විද්‍යාව පිළිබඳව දෙවන පෙළ ගෞරව සාමාර්ථයක් දිනා ගත්තේ ය. අනතුරුව ලන්ඩන් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් බටහිර දර්ශනය පිළිබඳව බී. ඒ. උපාධිය දෙවන පෙළ (ඉහළ මට්ටම) ගෞරව පන්ති සාමාර්ථයක් සහිතව දිනා ගත්තේ ය. එක්සත් රාජධානියේ කේම්බි්‍රජ් විශ්වවිද්‍යාලයේ 1960 – 61 කාල පරිච්ඡේදයේ දී සදාචාර විද්‍යාව පිළිබඳ පර්යේෂණ ශිෂ්‍යයෙකු ලෙස කටයුතු කළේ ය. 1961 වසරේ දී ලන්ඩන් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ආචාර්ය උපාධිය (පී. එච්. ඩී.) දිනා ගත්තේ බෞද්ධ දර්ශනය පිළිබඳව එතෙක් මෙතෙක් ශ්‍රී ලංකාවේ හා ලෝකයේ ලියවුණු හොඳම බෞද්ධ දාර්ශනික නිබන්ධනය වන Early Buddhist Theory of Knowledge (මුල් බුදු සමයේ ඤාණ විභාගය) නම් ග්‍රන්ථයට යි. බොහෝ බටහිර බුද්ධිමතුන්ගේ දාර්ශනිකයන්ගේ නෙත් බුදු දහමට යොමුවීමට මෙම ග්‍රන්ථය ඍජුව ම බල පෑවේ ය. එදා මෙදා තුර සිදු කර ඇති සියලු‍ම බෞද්ධ අධ්‍යනයන් සඳහා මෙම හස්තසාර ග්‍රන්ථය මූලාශ්‍ර කොටගෙන තිබීමෙන් මේ බව මනාව පැහැදිලි වේ.

එතුමාගේ සේවා කාලය තුළ දැරූ අධ්‍යාපනික තනතුරු පිළිබඳව ද අවධානය යොමු කිරීම වටී. දර්ශනය පිළිබඳව ද සහාය කථිකාචාර්යවරයෙකු ලෙස ශ්‍රී ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ 1951 වර්ෂයේ සේවය කළේ ය. 1958 දී එම විශ්වවිද්‍යාලයේ ම දර්ශනය පිළිබඳ ජ්‍යේෂ්ඨ කථිකාචාර්යවරයෙකු බවට පත් විය. 1963 – 70 අතර කාලයේ දී දර්ශන අංශයේ මහාචාර්ය හා අංශාධිපති වශයෙන් කටයුතු කළේ ය.

එතුමා ඇමෙරිකාවේ උතුරු කැරොලිනා විශ්වවිද්‍යාලයේ Hay Whitney Fulbright විද්‍යාර්ථියෙක් ලෙස හා දර්ශනය පිළිබඳ බාහිර (Visiting) මහාචාර්යවරයෙකු ලෙස 1966 වර්ෂයේ දී කටයුතු කළේ ය. 1952 – 60 දක්වා ලංකා විශ්වවිද්‍යාල සඟරාවේ සංස්කාරකවරයා ලෙස කටයුතු කළේ ය. එතුමා 1960 දී රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ බි්‍රතාන්‍යයේ හා අයර්ලන්තයේ සාමාජිකයා විය. 1967 ඇමෙරිකාවේ හවායි විශ්වවිද්‍යාලයේ පෙරදිග හා අපරදිග දර්ශනය පිළිබඳ සංස්කාරක උපදේශක මණ්ඩලයේ පත් කරන ලද සභිකයා විය. ඇමෙරිකාවේ නිව් ජර්සිහි ප්‍රින්ස්ටන්වල දේව ධර්මය පිළිබඳ සෙමනේරියේ උසස් ආගමික අධ්‍යාපනය සම්බන්ධ උපදේශක කමිටුවේ පත් කරන ලද ගරු සාමාජිකයා ලෙස කටයුතු කළේ ය. ඇමෙරිකාවේ ප්‍රින්ස්ටන් දේවධර්ම සෙමනේරියට සම්බන්ධ උසස් ආගමික අධ්‍යයන ඇකඩමියේ උපදේශක සාමාජිකයෙකු ලෙස 1963 දී කටයුතු කළේ ය. එමෙන්ම එම වර්ෂයේ දී ම කලාව හා විද්‍යාව පිළිබඳ ලෝක ඇකඩමියේ සාමාජිකයෙකු විය.

වරක් මා කේ. එන්. ජයතිලක මැතිතුමා පිළිබඳව අපවත් වී වදාළ පින්වත් මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහ නාහිමියන් සමඟ සාකච්ඡා කිරීමේ දී උන්වහන්සේ ප්‍රකාශ කළේ මෙතුමා ත්‍රිපිටකය පහළොස් වතාවක් පමණ කියවා ඇති බවයි. බුදු දහම සම්බන්ධව එතුමාට විශාල දැනුමක් හා දැක්මක් තිබුණි.

බුදු දහමට දේශීය හා විදේශීය බුද්ධිමතුන් පහදවා ගැනීමට මුළු දිවිය පුරා කටයුතු කළේ ය. එතුමා කිසි දිනෙක බුදු දහම හෝ බුදුරජාණන් වහන්සේට විරුද්ධව අදහස් ප්‍රකාශ කළේ නැත. වර්තමානයේ සිටින සමහර බුදු දහම පිළිබඳව උගතුන් කියා ගන්නා ගිහි පැවිදි දෙපාර්ශවයට ම එය මහා ආදර්ශයකි. වර්තමානයේ යාන්තම් සූත්‍ර කීපයක් කියවාගෙන පට්ටපල් මුසා ඇද බාන හිස් සිවුරු දාගෙන ඉන්න උදවිය මෙවැනි ශ්‍රේෂ්ඨ මහාචාර්යවරුන්ගෙන් ආදර්ශ ගත යුතු ම ය.

“බෞද්ධ දර්ශනයේ අදාළත්වය”‍ (Contemporary Relevance of Buddhist Philosophy) යන ග්‍රන්ථයේ 7 පිටුවේ බුදු දහම පිළිබඳ ඉතා වටිනා නිර්වචනයක් එතුමා ඉදිරිපත් කරයි. එහි සිංහල පරිවර්තනය මෙසේ ඉදිරිපත් කරමි. “බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දර්ශනයට ඤාණ විභාගයක් ද යථාර්ථවාදී න්‍යායක් ද ආචාර විද්‍යාත්මක ක්‍රමයක් ද සමාජ හා දේශපාලන දර්ශනයක් ද එමෙන්ම නීති දර්ශනය හා අන්තර්ජාතික සම්බන්ධතා පිළිබඳ ඇඟවීම් ද ඇතුළත් වේ. මේවා පිළිබඳ සුපරික්ෂාකාරීව අවධානය යොමු කළ විට පෙනී යන්නේ මේවා එකිනෙකට සම්බන්ධ වී ඇති බවයි.”‍

එම නිර්වචනය එතුමා ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ 1969 දී ඉන්දියාවේ දී සිදු කරන ලද බුද්ධ ජයන්ති දේශනයේ දී ය. තවදුරටත් එතුමා ප්‍රකාශ කළේ “නූතන විද්‍යාවේ හා නූතන ඤාණවීමංසාත්මක අධ්‍යනයන්වල සොයා ගැනීම් සමඟ සන්සන්දනය කිරීමේ දී, මේ දර්ශනය ඉතා විද්‍යාත්මක.”‍ බවයි.

“විශ්වය ඉතා විශාල වන අතර එයට බොහෝ ලෝක ධාතු තිබෙන නමුත් මිනිසාට ඒවා ගවේෂණය කිරීමේ හැකියාව තිබේ. මිනිසාට ස්ථාවර ආත්මයක් නැති වුව ද ඔහු භවයෙන් භවයට හේතුඵල දහම අනුව ගමන් කරයි. නූතන විද්‍යාත්මක සාක්ෂි ද පුනර්භවය සම්බන්ධව සහාය පළ කරයි.

මිනිසා තුළ හා ස්වභාව ධර්මය තුළ ක්‍රියාත්මක වන ස්වභාවික නීති සොයාගෙන මිනිසාගේ හා සමාජයේ පොදු යහපත වෙනුවෙන් ක්‍රියා කිරීම මිනිසාගේ යුතුකමයි. බෞද්ධ සදාචාරය සහ සමාජ දර්ශනය මෙය සපුරාගත හැකි මාර්ගය පෙන්වා දෙයි.”‍

මීට අමතරව බුදුසමය හා සාමය, ක්‍රිස්තියානිය පිළිබඳ බෞද්ධ එළඹුම, බෞද්ධ සාපේක්ෂතාව සහ කේවල ලෝක සංකල්පය, බෞද්ධ ඉගැන්වීම්වල අන්තර්ගත නීති මූලධර්ම, චතුස්කෝටික තර්ක ක්‍රමය, වෙනත් ආගම් පිළිබඳ බෞද්ධ ආකල්පය, බුදුසමයේ සමාජ හා දේශපාලන දර්ශනය, මහායාන බුදු සමයේ නූතන භූමිකාව, බුදුසමය හා ජාති ප්‍රශ්නය (මහාචාර්ය ගුණපාල මළලසේකර සමඟ), බුදදහම හා අන්තර්ජාතික නීතිය වැනි ශාස්ත්‍රීය ලේඛන නිසා බුදුදහම පිළිබඳව ලෝක විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. එතුමාගේ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයන, බුදුසමය පිළිබඳව පමණක් නොව මුළු මහත් පෙරදිග දර්ශනය කෙරෙහි ම ව්‍යාප්තව තිබේ. උදාහරණ ලෙස ‘භාරතීය දර්ශනයේ ගැනෙන විශ්ලේෂී සහ යථාභූතවාදී ප්‍රවණතා’ යන මැයෙන් ඉන්දියාවේ දී පවත්වන ලද දේශනය සහ විවිධ දාර්ශනික මතවාද පිළිබඳව එතුමා විසින් රචිත ලිපි ලේඛන ගත හැකි ය.

එතුමා අධිමානසික විද්‍යා ක්ෂේත්‍රය පිළිබඳව විශේෂ උනන්දුවක් දැක්වී ය. පුනර්භවය සම්බන්ධයෙන් එතුමා විශේෂ අවධානයක් යොමු කළේ ය. විද්‍යානුකූලව පුනර්භවය යනු සත්‍යයක් බව ඔප්පු කිරීමට එතුමාට දැඩි ලෙස අවශ්‍ය විය. මේ සම්බන්ධයෙන් ආචාර්ය එච්. එස්. එස්. නිශ්ශංක මහතා සමඟ එතුමා විවිධ පර්යේෂණවල නියැළුණේ ය. ‘නැවත උපන් දැරිය’ නමින් තලවකැලේ ඥාණතිලකා සම්බන්ධව සිදු කරන ලද විද්‍යාත්මක පර්යේෂණය ශ්‍රී ලංකාවේ ඒ සම්බන්ධව සිදුකරන ලද ප්‍රථම පර්යේෂණය යි.

ආචාර්ය එච්. එස්. එස්. නිශ්ශංක මහතාගේ දියණිය වන කමනී නිශ්ශංක මහත්මිය පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ සමාජ විද්‍යාව අධ්‍යනාංශයේ මා සමඟ අධ්‍යාපනය ලැබූ බව ද ගෞරවයෙන් සිහිපත් කරමි.

එමෙන්ම පුනර්භවය (නැවත ඉපදීම) පිළිබඳව මිථ්‍යාවන් ලෙස විරුද්ධ මත දැරූ හේතුවාදියෙකු වන ආචාර්ය ඒබ්‍රහම් ටී. කොවුර් සමඟ ද එතුමා වාද විවාද කර ඇත. 1960 දශකයේ දී ගුවන් විදුලියෙන් සහ ඩේලි නිවුස් පුවත්පත මගින් ඒ වාද විවාද සිදුකරන ලදී. විශේෂයෙන් නැවත ඉපදීම පිළිනොගත් මහාචාර්ය එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍ර සමඟ ද විශාල වාදයක් ජයතිලකයන් සිදු කරන ලදී. ඒ ‘අඟහරුවාදා රාත්‍රී සාකච්ඡාව’ නමින් පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ රාමනාදන් ශාලාවේ දී පවත්වනු ලැබූ සාකච්ඡාවක දී ය. එමෙන්ම මාස් හෝල් එකේ දී ද පුනර්භවය ගැන විශාල වාදයක් මේ දෙපළ අතර පැවැත්වී ඇත. එහිදී මහාචාර්ය ජයතිලකයන් ඇමෙරිකානු පුනර්භව පර්යේෂක ස්ටීවන්සන් ආදී සමකාලීන පර්යේෂකයන්ගේ ග්‍රන්ථ රාශියක් රැගෙන වාදයට පැමිණ තිබේ. අවසානයේ දී ස‍රච්චන්ද්‍රයන් පවසා තිබෙන්නේ ‘පුනර්භවය කෙසේ වෙතත් ජයතිලකයන් ගෙනා මේ පොත් කන්දරාව කියවීමට මා හට කල්පයක් පමණ යයි’ යනුවෙනි. එයින්ම වාදය අවසන් වී ඇත.

එතුමා විසින් රචනා කරන ලද ග්‍රන්ථ හා ලිපි ප්‍රමාණය අති මහත්‍ ය. බහුතරයක් ලියවී තිබෙන්නේ ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙනි. Some Problems of Translation and Interpretation, Factual Meaning and Verification, The Practical Policy of Buddhism Towards Racism and Caste, Buddhism and the Race Question. (With G.P. Malalasekara), The Principles of International Law in Buddhist Doctrine, ඉන් සමහරකි. මීට අමතරව තවත් විශාල ප්‍රමාණයක් ලිපි හා ග්‍රන්ථ එතුමා අපට දායාද කර ඇත.

එතුමා දක්ෂ සිවිල් සේවා නිලධාරියෙකු ලෙස ද සේවය කළේ ය. 1948 දී පළාත් පාලන සහකාර කොමසාරිස් තනතුර ලැබ පරිපාලන අත්දැකීම් ලබා ඒ ක්ෂේත්‍රයට ද විශාල සේවයක් සිදු කළේ ය. එතුමා 1943 දී මතුගම ආනන්ද ශාස්ත්‍රාලයේ විදුහල්පතිවරයා ලෙස ද විශාල සේවයක් කළේ ය.

විදේශීය විශ්වවිද්‍යාල රාශියක එතුමා බෞද්ධ දර්ශනය සම්බන්ධ දේශනා පැවැත්වී ය. ඔක්ස්ෆර්ඩ්, හාවඩ්, ටෙල් අවිව්, හවායි, හේග් හා යොකෝහමා ඉන් කීපයකි. එතුමා දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයෙක් වශයෙන් ද කටයුතු කළේ ය. එතුමා ලංකා සමසමාජ පක්ෂයට හා ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයට සම්බන්ධව කටයුතු කර ඇත. නිදහස් ශ්‍රී ලංකාවට ගැළපෙන අධ්‍යාපන ක්‍රමයක් සැකසීම පිළිබඳව එතුමා මහත් උනන්දුවෙන් කටයුතු කර ඇති අතර එල්. එච්. මෙත්තානන්ද වැනි විද්වතුන් සමඟ එක් වී කටයුතු කර ඇත. එමෙන්ම පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයීය බෞද්ධ සංගමය වෙනුවෙන් එතුමා මහත් කැපවීමක් කර ඇත. මා පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලබන කාල වකවානුවේ ද වර්තමානයේ ද මෙම බෞද්ධ සංගමය හොඳින් ක්‍රියාත්මක වීම තුළින් එතුමා මේ සංගමයට ලබා දුන් ජවය අවබෝධ කර ගත හැකි ය. එකල මා හට මේ සංගමයේ මහ ලේකම් හැටියට බොහෝ සේවයක් කිරීමට හැකි වීම මා ලද භාග්‍යයකි.

එතුමා ඉතාමත් සැදැහැවත් බෞද්ධයෙකු විය. මහා සඟරුවනට විශාල ගෞරවයක් තිබී ඇත. තමා බුදු දහම පිළිබඳව කොතරම් උගතෙකු වුවත් මහා සඟරුවන ඉදිරියේ ඉතා නිහතමානී ව කටයුතු කර ඇත. ශික්ෂාවට ගෞරව කිරීම හා සංඝයාට ශික්ෂා පද රැක ගැනීමට උපකාර කිරීම එතුමා තුළ තිබූ විශේෂ ගුණාංගයකි. විශ්වවිද්‍යාලයේ දේශන උදෑසන 11 සිට 12 දක්වා පැවැත්වීමට එතුමා විරුද්ධ වී ඇත. එයට හේතුව ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ දානය වැළඳීමට එය බාධාවක් වන නිසා ය. ඒ අනුව උපකුලපතිතුමා සමඟ තර්ක විතර්ක පවා සිදු කොට ස්වාමීන් වහන්සේලාට ගැළපෙන පරිදි කාලසටහන් සකස් කර දී ඇත.

එවකට උපකුලපති වූයේ මහාචාර්ය ලු‍ඩොවයික් මහතා ය. එතුමා විසින් විවිධ තනතුරු දරා ඇත. අනධ්‍යයන තනතුරු කීපයක් ම පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ දී දරා තිබේ. 1950 දී රාමනාදන් ශාලාවේ සහකාර ශාලාධිපති ලෙස ද 1958 – 59 මාර්ස් ශාලාවේ ශාලාධිපති ලෙස ද 1961 – 64 ජේම්ස් පීරිස් ශාලාවේ ශාලාධිපති ලෙස ද 1964 – 70 ජයතිලක ශාලාවේ ශාලාධිපති ලෙස ද 1961 – 65 කාල පරිච්ඡේදයේ දී ලංකා විශ්වවිද්‍යාල කවුන්සිලයේ සාමාජිකයෙකු ලෙස ද එමෙන්ම විශ්වවිද්‍යාල කවුන්සිලයේ ශාලාධිපතිවරුන්ගේ නියෝජිතයා ලෙස ද නේවාසික හා විනය පිළිබඳ සාමාජිකයෙකු ලෙස ද එතුමා කටයුතු කර තිබේ.

කොළඹ සහ පසුව ඌවේ ද නුවරඑළිය ප්‍රදේශයේ ද පළාත් සහකාර කොමසාරිස් ලෙස 1949 සහ 50 වර්ෂවල කටයුතු කළ එතුමා 1950 – 51 වර්ෂවල ලංකා පුවත්පත් සමාගමේ සහාය කතෘවරයෙක් ලෙස ද සේවය කළේ ය.

එතුමා විසින් රචිත ‘මුල් බුදු සමයේ ඥාන විභංගය’ නම් ග්‍රන්ථයට එය පළ කළ ඉන්දියාවේ ඇලන් සහ අන්වින් සමාගම මගින් මෝටර් රථයක් එතුමාට ත්‍යාග වශයෙන් පිරිනමන ලද බව වාර්තා වේ. මෙවැනි උදාර සේවයක් සිදු කළ මහාචාර්ය කේ. එන්. ජයතිලකයන් 1970 ජූලි 23 වන දින දැයෙන් සමුගන්නා විට යන්තම් වයස 49 සම්පූර්ණ කළා පමණි. එතුමා වැනි ශ්‍රේෂ්ඨ පඬිරුවනකගේ අභාවය ශ්‍රී ලංකාද්වීපයට මෙන් ම මුළු මහත් ලෝකයට ම පිරිමැසිය නොහැකි පාඩුවකි. එතුමාගේ ජීවිතයෙන් ගත හැකි ආදර්ශ බොහෝ ය. සත්‍යවාදී බව, එඩිතර බව, අසාධාරණයට එරෙහිව කටයුතු කරන බව, තුනුරුවන් උදෙසා කැපවීම, විශේෂයෙන් ම බුදු දහම උදෙසා තම දිවිය ම කැප කිරීම දැක්විය හැකි ය. එතුමා ගත කරන ලද දැහැමි දිවියට අනුව අනිවාර්යයෙන් ම එතුමාට සුගති සංඛ්‍යාත උත්පත්තියක් ලැබෙනු නොඅනුමාන ය. මනුෂ්‍ය ලෝකයට පැමිණ ඇති නම් එතුමා අදටත් තමන් නතර කළ තැන සිට හා ඊටත් එහාට බුද්ධ ශාසනය වෙනුවෙන් කටයුතු කරනවාට කිසිම සැකයක් නැත.

එතුමාට උතුම් චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය අවබෝධ වේවා! එකල අති පූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ලොකු ස්වාමීන් වහන්සේ වැඩ සිටියා නම් අනිවාර්යයෙන් ම එතුමා උන්වහන්සේට සමීපව කටයුතු කරනු ඇත.

ශ්‍රාස්ත්‍රපති පූජනීය පොල්පිටිමූකලානේ පඤ්ඤාසිරි ස්වාමීන් වහන්සේ

ලස්සන ජීවිතයක් හදාගන්න කැමැත්තක් අපි හැමෝගෙම හිත්වල තියෙනවා. වෙන කාටවත් වචනෙකින් නොකිව්වත් ‘මගේ ජීවිතේ ලස්සනට හදාගන්න ඇත්නම්’ කියල අදහසක් ඔයාලගේ හිත්වලත් අනිවාර්යෙන්ම තියෙනවා නේද? ඇතැම් වෙලාවට ඔයාලා පතලා ඇති, දෙවියන්ගෙන් ඉල්ලලා ඇති ‘මගේ ජීවිතේ ලස්සන වේවා! සුවපහසු වේවා! සතුටින් ජීවත් වෙන්න ලැබේවා!’ කියලා.

ඉතිං දරුවනේ, මේ ලිපිගතේ අකුරු එකිනෙක අමුණන්නේ ඔයාලගේ ජීවිතේ ලස්සන කරගන්න හැටි කියා දෙන්නමයි. ඒ නිසා පොඩි වෙලාවක් ගත කරලා මේ ලිපිගත දිගේ ඉදිරියටම යන්න. ඔයාලටත් තේරේවි ‘ජීවිතේම ලස්සන කරගන්නේ කොහොමද?’ කියලා.

කවුරුත් කරලා දෙන්නේ නම් නෑ…

හොඳට මතක තියා ගන්න දරුවනේ, ඔයාලගේ ජීවිතේ ලස්සන කරලා දෙන එක වෙන කෙනෙකුට කරලා දෙන්න නම් බෑ. බාහිර කෙනෙකුට කළ හැක්කේ ‘ජීවිතේ ලස්සන කරගන්නේ මේ විදිහටයි’ කියලා උපදෙස් දීම පමණයි. ඒ උපදෙස් අනුගමනය කරලා ලස්සන ජීවිතයක් හදාගත යුත්තේ ඔබ විසින්මයි.

දවසකින් පටන් ගමු

“ඔයාට දැන් වයස කීයද?” කියලා කෙනෙක් ඇහුවොත් අපි වයස කියන්නේ අවුරුදුවලින් නේද? මට දාසයයි, දහඅටයි, විස්සයි ආදී වශයෙන් අපි වයස කියන්නේ අවුරුදුවලින්. ඒ අවුරුදු නිර්මාණය වෙන්නේ මාසවලින්. මාස හැදෙන්නේ සතිවලින්. සතියක් හැදෙන්නේ දවස්වලින්.

අපි හිතමු කෙනෙක් හැම දවසක්ම ලස්සනට හදාගන්නවා. ඒ වගේ ලස්සන දවස් හතකින් එයාගෙ ජීවිතේට ලස්සන සතියක් හැදෙනවා. එබඳු ලස්සන සති හතරක් ගෙවෙද්දී එයාගේ ජීවිතේ ලස්සනට මාසයක් ගත වෙනවා. ඒ වගේ ලස්සන මාස දොළහකින් ලස්සනට ජීවත් වුණ අවුරුද්දක් හැදෙනවා. ඒ වගේ අවුරුදුවලින් නම් මුළු ජීවිතේම ගත වෙන්නේ ඇත්තෙන්ම ඒ ජීවිතේ ලස්සනයි නේද?

එහෙමනම් මුළු ජීවිතේම ලස්සන කරගන්න කලින් අපි දවසක් ලස්සන කරගන්න මහන්සි ගත්තොත් ඒක සාර්ථකයි නේද?

ලස්සනට ඉවර කරලා – ලස්සනට පටන් ගන්න

ලස්සන දවසක් හදාගැනීම අපි මේ විදිහට ආරම්භ කරමු. මුලින්ම තමන් ගත කරපු දවස ‘ලස්සනට ඉවර කරන්න ඕනි’. ඊටපස්සේ ඊළඟ දවස ‘ලස්සනට පටන් ගන්න ඕනි’. මේ ක්‍රමේට පුළුවන් ලස්සන දවසක් හදාගන්න.

ලස්සනට ඉවර කරන්නේ කොහොමද?

ඔයාලා බොහෝ දෙනෙක් දවස අවසන් කරන්න හුරු වෙලා ඇත්තේ නිදි යහනට ගිහින් තද නිදිමතක් එනකල්ම ස්මාර්ට් ෆෝන් එකේ නොයෙක් දේ බලමින් ඉන්න එකෙන් වෙන්න පුළුවන්. එහෙම නැත්නම් විශේෂ දෙයක් නැතිව ඔහේ නිදා ගන්නවා වෙන්නත් පුළුවන්.

ඒ හැම පුරුද්දක්ම අතහැරලා ඔයාල ලස්සනට දවස අවසන් කරන්න පුරුදු වෙන්න. තමන් නින්දට යන්න පෙර විනාඩි පහළොවක් විස්සක් වගේ තමන් උදෑසන පටන් දවස ගත කරපු විදිහ නිදහසේ කල්පනා කරන්න. ‘අද උදේ අවදි වුණ වෙලාවේ ඉඳන් මේ දක්වා මං මොනවා කරමින් ද අද දවස ගත කළේ. මං කතා කළේ මොන වගේ දේවල් ද. මම ඇසුරු කළේ කාව ද. දවසේ සිදුවුණ විශේෂ දේවල් මොනව ද’ ආදී වශයෙන් අවංකව තමන් දවස ගෙවූ ආකාරය දෙස හැරිලා බලන්න.

ඇතැම් විට ඔබ ගැන ලැජ්ජා වෙන්න දේවල් ඔබ කරලා තියෙන්න පුළුවන්. ඔබ ගැනම දුක හිතෙන දේවල් කරලා තියේවි!

තමන් ගැනම ‘චිකේ’ කියලා හිතෙන දේවල් කරලා තියේවි! ඔය වගේ ඔබ දවසක් ඇතුළේ කරපු නරක දේ, ඔබේ අඩුපාඩු ඔබට ම පෙනේවි.

ඒ වගේමයි ඔබ ගැනම සතුටු වෙන්න දේවල්, හිතද්දිත් ඇස්වලට සතුටු කඳුළු එන දේවල් ඔබ කරලා තියේවි! ඔබේ ලස්සන ගතිගුණත් ඔබටම පෙනේවි.

ඒ මොහොතෙම යෝජනා කරන්න

ඔව්! ක්‍රියාවකින් හෝ කතාවකින් හෝ සිතුවිල්ලකින් හෝ තමන් දවසේ කරපු අයහපත් දෙයක්, අඩුපාඩු සහිත දෙයක් ඔබ දකිනකොට ඒ මොහොතෙම ඔබ ඔබටම යෝජනා කරන්න ‘මම මේ අඩුව ඊළඟ දවසට නම් අරගෙන යන්නේ නෑ. මම මීළඟ දිනය වෙනුවෙන් මේ වැරැද්ද, අඩුපාඩුව හදාගන්නවා’ කියලා.

ඔබ ඔබේ ලස්සන ක්‍රියාවන් හෝ කතාබස් හෝ සිතුවිලි හෝ ඒ දවස ඇතුළේ කළා කියලා දකිද්දී ඒ මොහොතෙත් ඔබ ඔබටම යෝජනා කරන්න ‘මම මේ ලස්සන ගුණය ජීවිතේ දිගටම පවත්වනවා, මං මේ හොඳ ගතිගුණය තව වැඩි වැඩියෙන් දියුණු කරගන්නවා’ කියලා.

ඔන්න ඔය අවස්ථා දෙකම කෙනෙක්ට ලැබෙන්නේ හැම රාත්‍රියකම නින්දට යන්න පෙර විනාඩි කිහිපයක් තමන් දවස ගත කරපු හැටි සිහි කරන්න පටන් ගත්තොත් විතරයි. මේ කටයුත්ත නිදි යහනේ වාඩි වෙලා හෝ නිදහස් තැනක සක්මන් කරමින් හෝ පුටුවක වාඩි වෙලා හෝ කොයි ආකාරයකින් වුණත් කරන්න පුළුවන්. නමුත් නිදාගන්න ඉරියව්වෙන් කරන්න එපා! මොකද ඒ ඉරියව්වෙදි ඉක්මනින්ම කම්මැලිකම හිතට ඇවිත් මේ කටයුත්ත අසාර්ථක වෙන්න පුළුවන්.

බාධාවක් තියෙනවා

මේ කටයුත්ත කරන්න බැරි වෙන්න බාධාවක් තියෙනවා. ඇත්තෙන්ම ඒක බාධකයක්. ඒ තමයි ස්මාර්ට් ෆෝන් එක. ඔව්! ඔයාලට පුළුවන් ඒ බාධකය දිනන්න. තමන් දවස ගත කරපු ආකාරය සිහි කරන ඒ විනාඩි කිහිපයේ ස්මාර්ට් ෆෝන් එක සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කරලා පටන් ගන්න. ඒක තමයි බාධකේ දිනන පිළිවෙළ.

තමන් දවස ගෙවූ හැටි සිහි කරලා, ඒ මොහොතේම යෝජනාත් කරලා, තෙරුවන් සරණ ගිය ශ්‍රාවකයෝ විදිහට තමන්ගේ ජීවිතේ තෙරුවනට පූජා කරන්නත් පුරුදු වෙන්න.

“මගේ ජීවිතය බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා වේවා! මගේ ජීවිතය උතුම් ශ්‍රී සද්ධර්මයට පූජා වේවා! මගේ ජීවිතය ආර්ය මහා සංඝරත්නයට පූජා වේවා! නමෝ බුද්ධාය!”

නින්දට යන උදවිය නිදි යහනේම මිය යන අවස්ථා කොයිතරම් තියෙනවා ද. අපේ ජීවිතේටත් එහෙම වෙන්න බැරි ද. අන්න ඒ නිසා, නිදා ගැනීමට පෙර තෙරුවනට ජීවිතේ පූජා කරලා නින්දට යෑමට පුරුදු වෙන්න.

ඔය විදිහට දවස ඉවර කරන්න පුළුවන් නම් ඒක කොයි තරම් ලස්සන ද!

ලස්සනට පටන් ගන්නෙ කොහොමද?

ලස්සනට පටන් ගන්න තියෙන්නේ අලු‍ත් දවස. අලු‍ත් දවසක අවදි වුණ ගමන් තෙරුවනට ජීවිතේ පූජා කිරීමෙන් ම පටන් ගන්න.

“නමෝ බුද්ධාය! මගේ ජීවිතය බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා වේවා! මගේ ජීවිතය උතුම් ශ්‍රී සද්ධර්මයට පූජා වේවා! මගේ ජීවිතය ආර්ය මහා සංඝරත්නයට පූජා වේවා!”

ඊටපස්සේ අලු‍ත් දවස වෙනුවෙන් අලු‍ත් යෝජනා කරන්න. ඒ යෝජනා තමයි කලින් දවසේ රාත්‍රියේ ඇති කරගත්ත යෝජනා. ‘මම අද දවසේ මේ අඩුපාඩුව වැරැද්ද කරන්නේ නෑ. මම මේ විදිහේ ලස්සන ගතිගුණවලින් අද දවස ගත කරනවා’ ඔය ක්‍රමේට පුරුදු වෙන්න පුළුවන් නම් ඔබේ අලු‍ත් දවසත් ලස්සනට ආරම්භ වෙනවා.

එකපාර බැරි වෙයි

ඇත්තෙන්ම එකපාර බැරි වෙයි අඩුපාඩු හදාගන්න. එකපාර බැරි වෙයි ලස්සන ගුණදහම් ඇති කරගන්න. නමුත් මේ පිළිවෙළට ‘ලස්සනට ඉවර කරන්නත්, ලස්සනට පටන් ගන්නත්’ ඔබ අවංකව උත්සාහ කළොත් ටික ටික ඔබේ ජීවිතේ ලස්සන වෙන හැටි ඔබට ම පෙනෙන්ට ගනීවි! ඒ නිසා මේ කියා දීපු ක්‍රමය පුරුද්දක් විදිහට ඔබේ ජීවිතේට ගළපා ගන්න.

මහා කාරුණික බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘අම්බලට්ඨික රාහුලෝවාද සූත්‍ර දේශනාවේ දී’ අපගේ රාහුල තෙරුන් වහන්සේට කරපු අවවාද ඇසුරු කරගෙනයි මේ වටිනා ලිපිගත අපි ඔයාලා වෙනුවෙන්ම සකස් කළේ.

පටන් ගන්න

ලස්සනට දවසක් අවසන් කරන්නත් පටන් ගන්න. අලු‍ත් දවස ලස්සනට ආරම්භ කිරීමත් පටන් ගන්න. එතකොට ඔයාලගෙ ජීවිතේ දවස් ලස්සන වේවි! එබඳු දවස්වලින් හැදෙන සතියත් ලස්සන වේවි! එබඳු සතිවලින් හැදෙන මාසත්, එබඳු මාසවලින් හැදෙන අවුරුද්දත් ලස්සන වේවි!

මතක තියා ගන්න… ඔයාලගේ පරණ දොස් අඩුපාඩු එහෙම්ම තියෙනවා නම් අලු‍ත් දවසක්, අලුත් අවුරුද්දක් උදා වුණා කියලා ඔයාලගේ ජීවිතේ ඉබේම අලු‍ත් වෙන්නේ නෑ. අලු‍ත් අවුරුදු, සුභ අවුරුදු ලෝකයේ සැමරුවත් නැතත් දවසින් දවස ලස්සන කරගන්න කෙනාට නම් අලු‍ත්ම අලු‍ත් ලස්සන අවුරුදු ජීවිතේ හැමදාම උදා වේවි! ඉතිං එබඳු ලස්සන අවුරුදුවලින් සැරසෙන ඔයාගේ ජීවිතේ ලස්සන වෙන එක ගැන කවර කතා ද?

දැන් ඔබ දන්නවා ‘ජීවිතේම ලස්සන කරගන්නේ කොහොමද’ කියලා. ඉතිං ඒ දන්න ධර්මය ප්‍රමාද නොවී පුරුදු කරන්න පටන් ගන්න.

න තං මාතා පිතා කයිරා – අඤ්ඤේ වා පි ච ඤාතකා
සම්මාපණිහිතං චිත්තං – සෙය්‍යසෝ නං තතෝ කරේ

මේ වැඩේ තමන්ගේ අම්මා විසින් කරලා දෙන්නෙත් නෑ. තාත්තා විසින් කරලා දෙන්නෙත් නෑ. වෙන ඤාතියෙක් කරලා දෙන්නෙත් නෑ. ඒ වැඩේ තමයි යහපත් කොට ධර්මය තුළ හිත පිහිටුවාගන්න එක. ඒ හේතුවෙන්මයි ඔහු උතුම් කෙනෙක් බවට පත් වෙන්නේ.

(ධම්මපදය – චිත්ත වර්ගය)

මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවාසී ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් විසිනි.

තුන්වන වරටත් නාද වූ පසුව නිවසේ නෝනා මහත්මිය වූ මනෝහාරී පැමිණ රිසීවරය ගෙන තම කනට ළං කර ගත්තා ය. එහා කෙළවරින් ගලා ආ කටහඬ තුළ කිසියම් ආවේගකාරී බවක් ගැබ්ව තිබුණි.

“‍මේ හරිනැද්ද හලෝ, අපි දැන් ගොඩාක් වෙලාවක ඉඳල ලෑස්ති වෙලයි ඉන්නේ. සාරංගගෙන් මට බැණුම් අපි වෙනම ගියා නම් ඉවරයි කියල…”

“හරි හරි අපි ඉක්මනට එනවා.”‍ මනෝහාරී කීවේ ඇත්ත ම නොවේ.

ශරීර සුවතා ව්‍යායාම පිණිස පාන්දරින් නිවසින් පිටව ගිය පැටී වීරමන්; මනෝහාරීගේ ස්වාමියා නිවසට ඇතුල්ව නාන කාමරයට රිංගා ගත්තේ ය.

“ඉක්මන් කරපන් මිනිහො. මොන මඟුලෙ යන්න හැදුවත් තමුසෙ හැමදාම පරක්කු වෙනව.”‍

මනෝහාරීගේ හඬ පැටී වීරමන්ට ඇසුණේ නැතත් දුරකථනයේ එහා කෙළවරට එය ඇසුණි.

“හරි හරි. ගෙදර මරාගන්නෙ නැතුව ඉක්මනට එනවා. අපි ඉන්නම්…” එහා කෙළවරින් ආයෙම කටහඬ ගලා ආයේ එලෙසිනි.

“අම්ම?”‍ කටහඬ ආයෙම නැගුණි.

“අම්ම… අම්ම මේ පන්සලේ මුර දානෙ බදාගෙන එන්න බැරිලු‍.” මනෝහාරී කීවේ කෝපයෙනි. පියගැටපෙළ බසිමින් සිටි මාලන් නතර වී මවගේ මුව දෙස බැලු‍වේ උපහාසයෙනි. මනෝහාරී ඔහුට එරෙව්වා ය. ප්‍රතිචාරයක් එක්වරම නොදැක්වූ මාලන් ගරාදි වැට උඩ හිඳගැනීමට අසාර්ථක උත්සාහයක යෙදුණේ ය.

“මැරෙන්න ද හදන්නෙ?”‍ මනෝහාරී ඇසුවේ පෙරට වඩා කෝපයෙනි.

“අර මිනිස්සු තරහ වෙයිනෙ. අනික අපට කියල මහ ගොඩක් නෑදෑයො ඉන්නව කියල ද. අම්මව මැරිච්චදාක උනත් මුර කරන්න ඉන්නෙ බාප්පලගෙ දරුවො ටික විතරයි.”‍ ආයෙම එහා කෙළවරින් කියවිණි. මනෝහාරී කථා කළේ කෝපය තරමක් සංසිඳවාගෙන ය.

“මං කිව්ව චූටි. දන්න දවසෙ ඉඳල ම දානෙ දෙනව නේද. මේ මාසෙට විතරක් කාට හරි දීල මඟු‍ල් ගෙදර යමු කියල.

කොහෙද ගත් කටට ම බෑ කිව්ව.”‍ පැටී වීරමන් කාමරයෙන් එළියට ආවේ කුලියට ගත් කෝට් එක අඳින්න උත්සාහ කරමිනි. දෙතුන් වතාවක් ම උත්සාහ කළත් ඔහු අසාර්ථක විය. මනෝහාරී රිසිවරය තබා ස්වාමියාට කෝට් එක ඇඳ ගන්නට උදව් කළා ය.

“අම්මට කියල එන්න.”‍ පැටී වීරමන් බිරිඳට කීවේ කලිසමේ බඳපටිය නැවත වරක් තද කරමිනි. මනෝහාරී මුළුතැන් ගෙය දෙසට ගියේ කැමැත්තකින් නොවේ.

“අන්න චූටිත් අම්මට බණිනවා.”‍ දානයට හාල් ළිප තබමින් සිටි මැහැල්ල හැරී නොබලා ම, “මට…? ඒ මක්කටැයි?”‍ කියා ඇසුවා ය.

“දානයක් බදාගෙන මඟු‍ල් ගෙදර යන්නෙ නෑ කියල. අම්ම ඉතිං හැමදාමත් තාත්තගෙ පැත්තෙ ඔක්කොමලව කපල දාලමනෙ වැඩ කළේ.”‍ මනෝහාරී කීවේ ඇනුම් පදයකි. ළිපේ ගිනි නොදැල්වූ මැහැල්ල, “ඇත්ත. ඔය පව්කාරයොත් එක්ක මට කොහොමත් ගනුදෙනුවක් එපා.”‍ යි කීවා ය. මනෝහාරීගෙ නම් කෝපය ඇවිළිණි.

“තාත්තගෙ පැත්තෙ එවුන් පව්කාරයො. අම්මලගෙ එවුන් මහලොකු සුදනො කියල ද කියන්නෙ. ලොකු මාම බේබද්ද. පොඩිමාම වලා. ඇටකිච්චගෙ ඉඳලම සූදූ ගහනවා.”‍

“මට කාගෙන්වත් වැඩක් නැහැ. මට වැදගත් මං ගැන විතරයි. මම මං ගැන බලා ගන්නවා. එච්චරයි.”‍ කියූ මැහැල්ල අනතුරුව මනෝහාරීගේ හිස සිට පාදාන්තය දක්වා විමසුම් බැල්මක් හෙළුවා ය.

“මොකද නිකං අමුතු විදිහට බලන්නෙ?”‍ මනෝහාරී ඇසුවේ කලබල වෙමිනි.

“කාගෙද සාරිය? කනකර ආභරණ?”‍ මැහැල්ල ඇසුවේ සංයමයෙනි.

“සරෝජනීගෙ.”‍ මනෝහාරී පිළිතුරු දුන්නේ කැමැත්තකින් නොවේ. මැහැල්ල තුළ උපන්නේ සංවේගයකි. මනෝහාරීට ද එය තේරුණි.

“අනුන්ගෙන් ඉල්ලගෙන අඳින්නේ ඇයි තමන්ට තියෙන ඒව හොඳ මදි ද?”‍

“හොඳ මදි නිසා නේන්නම් ඉල්ල ගත්තෙ. මට බෑ අනික් එවුන් ඉස්සරහ සවුත්තු වෙන්න.”‍ මනෝහාරී කීවේ කේන්තියෙනි.

ජනේල කවුළුවෙන් සීතල සුළඟක් හමාවිත් මුළුතැන්ගෙය පිරුණි. මැහැල්ල තරමක් දැල්වෙන ළිපට ළංව මනෝහාරී දෙස අනුකම්පාවෙන් යුතුව බැලු‍වා ය.

“‍ලොකු දුවේ… තමන්ට තියෙන එකක් ඇඳගෙන ගියා නම් අඩු තරමට නිදහසේ අඩිය තියල ඇවිදින්නවත්, වාඩි වෙන්නවත් පුළුවන්. අනුන්ගෙ රෙදි ආයිත්තම් ඇඳගෙන ගියාම ඉතිං ඒව පරිස්සම් කරනව මිසක වෙන වැඩක් නැහැ. ඕක මට තේරුනේ කාලෙකට කලින් කියවපු කවියකින්…

මොණර පිල් ඇඳන්
මඟු‍ල් ගෙදරට එන කිකිළියන්
පරෙස්සමට පා තබන අන්දම…”‍

මනෝහාරී තුළ ඉපදී තිබූ කෝපය තීව්‍ර විය.

“අම්ම මතක තියා ගන්න මං මේ දුක් විඳින්නෙ අම්ම නිසා කියල.”‍ ඈ කීවේ අඩි පොළවේ හප්පමිනි. මැහැල්ල මොහොතකට තිගැස්සුණි.

“මං නිසා…?”‍ මැහැල්ල ඇසුවේ කලබලයෙනි.

“‍අම්ම නිසා තමයි. සිරිමෙවන් කුකුළු ෆාම්කාරය කියල මට ඒ මිනිහ එක්ක යන්න නොදී හිටියා. මං සිරිමෙවන් බැන්ද නම් අද රැජිනක්. එහෙම උනා නම් මං අද මේ ගමන යන්නෙ කුලී වෑන් එකක නෙවෙයි. වී එයිට් එකක.” යි කියූ මනෝහාරී මුළුතැන්ගෙයින් පිට වූවා ය.

මැහැල්ල සිතේ වෙනසක් ඇති කර නොගෙන ළිපේ ගින්දර මඳක් අඩු කළා ය. මඳ වේලාවකට පසු පෙරදා හැන්දෑවේ කුලියට ගෙනා වාහනය කෙඳිරි ගාමින් නිවසින් ඈතට ඇදී යන හඬ ඇයට ඇසුණි.

හෝරාවෙන් හෝරාව ගතව යයි. මැහැල්ල තුළ වූයේ සිත පුරා පැතිරී ගිය පළල් සතුටකි. මුර දානය නොවරදවා දීමෙන් උපන් ප්‍රීතිය ඇගේ සිරුර පුරා පැතිර ගොස් නිරාමිස සැපයකින් ඈ සැනසෙමින් සිටියා ය. ඈ නිවසේ වූ පටු කොරිඩෝව දිගේ සක්මන් කරන්නට වූවා ය. කුලී වාහනයකින් මඟු‍ල් ගෙදර ගිය පිරිස එන ගමනේ දී ම වාහනය හිමිකරුට භාරදී ගෙදර ආවේ පා ගමනෙනි. වෙහෙසකර බවක් මිස යන විට තිබූ සතුට, උනන්දුව කිසිවෙකු තුළත් නොවුණි. මෙවෙලෙහි මැහැල්ල සිටියේ සැප පුටුවක දිගෑදීගෙන ය. පිරිස දුටු විට ඈ හිඳින ඉරියව්වට පැමිණ, “‍මොකද නිකං හුළං බැහැල වගෙයි?”‍ කියා ඇසුවා ය. පැටී වීරමන් සහ දරුවන් දෙදෙනා ගෙතුළට ගිය අතර මනෝහාරී පුටුවක් ඇදගෙන මැහැල්ලට සමීප කොට හිඳ ගත්තා ය.

“වැඩක් නෑ අම්මෙ ශෝභනේ විතරයි. කෑම මෙලෝ රහක් නැහැ. කිසිදේක කිසි පිළිවෙළක් නැහැ. පැටී මමත් එක්ක දිගට ම බැණ බැණ ආවෙ බොන්න දුන්නෙ බාල අරක්කු කියල.”‍

“එච්චර ද…”‍ මැහැල්ල ඇසුවේ උපේක්ෂාවෙනි.

“‍හැබැයි ඉතිං මට නම් මාර තැන. සමහරු සාරිය අතගානවා. සමහරු මාලෙ ගාණ අහනවා. මනමාලිට වඩා ගෑනු උනන්දු වුණේ මං ගැන.”‍ මනෝහාරී කීවේ උපන් ආඩම්බරයෙනි. මැහැල්ල කිසිවක් නොකියා කල්පනා කරන්නට වූවා ය. මනෝහාරී තුළ ඒ ගැන උපන්නේ නොපහන් බවකි.

“‍දානෙ දුන්න ද? අන්න චූටිගෙනුත් අහගන්න වෙයි මඟු‍ල් ගෙදර නොගිය එකට. අම්ම විතරමයි අඩු.”‍ මැහැල්ල එවරත් කථා නොකළා ය. මනෝහාරී තුළ කෝපය දැල්විනි.

“හොඳට කාල බීල ඉන්නත් අම්මලට පින නැහැ.”‍ ඈ ආයෙම කීවා ය.

“‍ඇයි උඹ ම නේද දැන් කිව්වෙ කෑම මෙලෝ රහක් නෑ කියල?”‍ මැහැල්ල ඇසුවේ තරමක් පුදුමයෙනි. සරදම්කාරී හැඟීමෙනි.

“කිව්ව නම් තමයි. ඒ උනාට…”‍ මනෝහාරී කියන්නට හැදූ දේ ගිලගත්තා ය.

“ඔය ඇඳුම් ආයිත්තම් පරෙස්සම් ඇති තැනකින් තියපන්… නාගනිං. කේන්තිය නිවෙයි.”‍ මැහැල්ල කීවේ සංයමයෙනි.

“අරන් තියන්න නෙවෙයි අද ම ගිහින් දෙන්න ඕන. සාරිය හෝදන්නෙ නැතුව අද ම ගෙනත් දෙන්න කියලයි දුන්නෙ. මේක මේ හෝද හෝද පට්ටගහන ජාතියෙ එකක් නෙවෙයි.”‍ කියූ මනෝහාරී නැඟී සිටියේ ද පෙර වූ ආඩම්බරකාරී හැඟීමෙනි. මැහැල්ල ඇගේ අතකින් අල්ලාගෙන, “‍මං උඹට එක දෙයක් කියන්නම් තේරුම් ගන්න උත්සාහ කරපං.”‍ කියා කීවා ය.

“‍මොකක්ද?” මනෝහාරී ඇසුවේ මැහැල්ලගේ අත ගසා දමමිනි.

“‍අනුන්ගෙ ඇඳුම් ආභරණ ඉල්ලගෙන ඒව තමන්ගෙ වගේ ඇඳ පැලඳගෙන මඟු‍ල් ගෙදරක ගිහින් ඇවිත් ආපහු ඒව අයිතිකාරයට ම දීල හිස් අතින් ගෙදර එනව වගේ තමයි දුවේ පෙර පිනකින් මනුස්ස ලෝකෙට ඇවිත් ඒ පින උජාරුවෙන් භුක්ති විඳල ආයෙම අලුත් පිනක් කරගන්නෙ නැතුව මැරිල පරලෝකෙට හිස් අතින් යාමත්…”‍

– නිමි. –

චන්දන එස්. කුමාර

විමුක්ති සිත් පෝෂණය කළ පීතෘ උන්වහන්සේ ය. ලක්දිව පුරා දම්සුවඳ පැතිරවූ සුවඳ කුසුම උන්වහන්සේ ය.

මෙයින් වසර 2366කට පෙර ශ්‍රී බුද්ධ වර්ෂ 204 දී ධර්මාශෝක අධිරාජයාට දාව වේදිසා දේවියගේ කුසින් උපන් මිහිඳු කුමරු විසි වයස්හි දී, එනම් මෙයින් වසර 2346කට පෙර ශ්‍රී බුද්ධ වර්ෂ 224 දී පැවිදි උපසම්පදාව ලැබ, උපසම්පදා මාලකයේ දී ම අරහත්වයට පත් වූ සේක. ධර්මාශෝක අධිරාජයාගේ අනුග්‍රහයෙන් පැවැත්වූ තුන්වන ධර්ම සංගායනාවෙන් පසුව ප්‍රත්‍යන්ත දේශයන් කරා ධර්මදූතයන් වහන්සේලා පිටත් කර හරිනු ලබද්දී මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ එකල තිස් දෙහැවිරිදි ද උපසම්පදාවෙන් දොළොස් හැවිරිදි ද වූ සේක. මෙයින් වසර 2334කට පෙර ශ්‍රී බුද්ධ වර්ෂ 236 වැන්නේ පොසොන් පුන්පොහෝ දිනයේ ලක්දිව වැඩම කොට, මෙයින් වසර 2286කට පෙර ශ්‍රී බුද්ධ වර්ෂ 284 දී අසූ හැවිරිදි වයස්හි දී වප් පුර අටවක පොහෝ දින පිරිනිවන් පානා තුරු ම මෙබිම වැඩවෙසෙමින් ඒ අනුබුදු සඳමඬලාණෝ අමා දම් සිසිලසින් ලක් දනන් සුවපත් කළ සේක.

අපගේ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ මෙහි වැඩම නොකරන්නට අප තවමත් දීන මිනිසුන් ය. අණක් ගුණක් නොමැති ම්ලේච්ඡ ජාතියක් වන්නට සිටි සිංහලයා, ලොවෙහි උතුම් ම ආර්ය ජාතිය බවට පත් කළෝ උන්වහන්සේ ම ය. දෙවනපෑතිස් මහරජුන්ගේ මුතුන්-මිත්තන්ගේ පරපුර වනාහී යකුන් යකිනියන් සමඟ කෙළිදෙළෙන් ගත කළ පිරිසකි. ඇත්තෙන්ම ලක්දිව යක්ෂද්වීපයක් කළෝ ඔවුහු ය. එනමුදු අප අනුබුදු මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ එකී යක් පුරය දම් සුවඳ හමන ධර්මද්වීපයක් කළෝ ය. ගෞතම බුදුරජුන්ගේ දහම් ගබඩාව කළෝ ය. මිථ්‍යාදෘෂ්ටික අන්ධකාරය දුරු කළ රිවි මඬල වනාහී අපගේ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ම ය. මේ ලක්දිව සසුන් කෙත වැපුරූ උන්වහන්සේ ලක් බුදු සසුන එකලු කළ පහන් රුක වූ සේක. හෙළ වැසියන්ගේ සැබෑ ම විමුක්තිදායකයාණෝ උන්වහන්සේ ය. බෝපත් ලෙලදී හමා යන සුළං රැලි ලක්වැසියන්ගේ සෝතැවුල් සංසිඳවූහ. අවිද්‍යාවෙන් තෙත්ව දුකින් බර වූ දෙනෙත් මහා ස්ථූප නමැති අඳුනින් සිහිල් කළ සේක. ලක්වැසියන්ගේ දුක් ගිනි නිවූ මිහින්තලාවෙන් ගැලූ සිහිලැල් දහම් නදිය උන්වහන්සේ ම ය.

මිහින්තලාවෙන් පෑයූ කෙලෙස් විඩා නිවාලන පොසොන් පුන් සඳ උන්වහන්සේ ය. අපගේ අනුබුදු මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ඉතා අපූර්ව වූ සදහම් නගරයක් සිරිලක් බිමෙහි නිර්මාණය කළ සේක. මහාවංශයෙහි මහානාම තෙරුන් වහන්සේ උන්වහන්සේ හඳුන්වන්නේ ‘සත්ථුකප්පෝ’ ‘ශාස්තෘන් වහන්සේ සමාන වන සේක’ වශයෙනි. එහි මෙසේ සඳහන් ය.

ලංකාපසාදනගුණේන වියාකතෝ සෝ
ලංකාහිතාය මුනිනා සයිතේන අන්‌තේ
ලංකාය සත්‌ථුසදිසෝ හිතහේතු තස්‌සා
ලංකාමරූහි මහිතෝ’භිනිසීදි තත්‌ථාති.

“ලක්දිව කෙරෙහි හිතානුකම්පී වූ අපගේ ශාක්‍ය මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේ විසින් පිරිනිවන් පානා මොහොතෙහි සල් රුක් සෙවණෙහි සැතපී සිට ලංකාදීපප්පසාදක ගුණයෙන් හෙබි මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ගැන අනාවැකියක් වදාළ සේක. ලංකාවට ශාස්තෘන් වහන්සේනමක් බඳු අප මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ලක්වැසි දෙවියන්ගෙන් පිදුම් ලබමින් ලංකාවෙහි යහපත උදෙසා වැඩම කළ සේක” යනුවෙනි.

මෙම අතීතාවර්ජනය අපගේ පරම පූජනීය වූ කල්‍යාණමිත්‍ර වූ ආදිගුරුදේවෝත්තම වූ අනුබුදු මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ අසිරිමත් ගුණයට උපහාරයක් ම වේවා! ලක්දිව පැතිරුණ දම්සුවඳින් මම ද ඔබ ද සැනසී සිල් සුවඳ, ගුණ සුවඳ විහිදුවන සැබෑ ශ්‍රාවකයන් වීමේ භාග්‍යය ලබත්වා!

යෝ සත්ථුකප්පෝ කල්‍යාණමිත්තෝ – මහාඤාණී ජිනත්‍රජෝ
සෝ ලංකාදීපමාගම්ම – ජෝතයී බුද්ධසාසනං
තං වීතරාගං ලංකාදීපප්පසාදකං – වන්දාමි පරිනිබ්බුත මහා මහින්දං

උතුම් සම්බුදු පුත් රුවන වූ – අපට අනුබුදු රුවන බඳු වූ
මහා නුවණැති කලණ මිත් වූ – යම් මහරහත් උතුමෙක්
දඹදිවින් මෙහි වැඩම කොට – බුදු සසුන බැබළවූවෙද
මුළු ලක්දිව ම පැහැදුණු – වීතරාගිව පිරිනිවන් වැඩි
අපගේ මිහිඳු මුනිඳුට – වඳිමි මම සාදරයෙන්

සාදු! සාදු!! සාදු!!!

මිහිඳු කුමරා සසුන් දායාදය ලබයි.

දඹදිව අග්‍රරාජෝත්තමයාණන් වූ ධර්මාශෝක අධිරාජයාණන්ගේ පුත්‍රරත්නය ලෙසින් වේදිසගිරියෙහි දේවී කුමරියගේ කුසින් උපත ලද පින්වන්ත මිහිඳු කුමරා අත්‍යන්තයෙන් ම නිවුණු, කාරුණික හදක් ඇති, මහා නුවණින් යුක්ත වූවෙකි. රහතන් වහන්සේලාගේ ඇසුර නිබඳව ම ලද කුමරු ආල වැඩූයේ සිහසුනට නොව බුදු සසුනට ය. ධර්මාශෝක මහරජුගෙන් අවසර ලදුව, එකල්හි මේ මහා පෘථිවියෙහි වැඩ සිටි මහා ඉසිවරයාණන් වහන්සේ වූ මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය පුත්‍රයන් වහන්සේනමක් ලෙසින් උතුම් බුදු සසුනට ඇතුළු වූ මිහිඳු කුමරුවෝ පැවිදි වූ දිනයේ දී ම උපසම්පදාව ද ලැබූහ.

උපසම්පදා මාලකයේ දී ම සතර පටිසම්භිදාවෙන් යුක්ත වූ රහතන් වහන්සේනමක් බවට පත් වීමට අපගේ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ වාසනාව ලද සේක. උපසම්පදාව ලබා තුන් වසරක් ඇතුළත සිය උපාධ්‍යායන් වහන්සේ වූ මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහරහතන් වහන්සේ වෙතින් ම තුන් පිටකය ම ඉගෙන ගත්හ.

අපගේ ආදිගුරුදෙවිඳුන් ලක්දිවට වැඩම කරයි.

මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහරහතන් වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් සිදු කරන ලද තුන්වන ධර්ම සංගායනාවෙන් අනතුරුව අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ නිර්මල ශ්‍රී සද්ධර්මය ඈත පිටිසර රටවල සිටිනා අහිංසක ජනයා හට ද ලබා දීම පිණිස රහතන් වහන්සේලා ප්‍රධාන මහා සංඝරත්නය කටයුතු සම්පාදනය කළහ. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් රටවල් කිහිපයකට ම රහතන් වහන්සේලා පිටත් කොට යවන ලද්දාහ. මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහරහතන් වහන්සේ විසිනුත්, උතුම් මහා සංඝරත්නය විසිනුත් මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ අපගේ ලංකාද්වීපය වෙත වැඩම කරවීමට තීරණය කරන ලද අතර ඒ වන විට අපගේ මිහිඳු මහරහත් මුනිඳුන් උපසම්පදාව ලබා දොළොස් වසරකි. ගෞතම සම්බුදු සසුන කෙරෙහි ලංකාදීපවාසීන් මනාව පැහැදවීම පිණිස වඩාත් උද්f්‍යා්ගයෙන් දායක විය හැකි තරුණ කුමරෙකු වූ දේවානම්පියතිස්ස කුමරුන්ගේ රාජ්‍යත්වයට පත් වීම බලාපොරොත්තුවෙන් අපගේ මහරහතන් වහන්සේ වැඩ සිටියේ එවකට රජව සිටි මුටසීව රජු ඉතා මහලු‍ අයෙක් වූ බැවින් ය. “මාගේ පියාණන් වූ ධර්මාශෝක රජතුමා විසින් පිටත් කර හරින ලද දූත පිරිසෙහි උපකාරයෙන් දේවානම්පියතිස්ස නිරිඳුන් දෙවන වරට ද ලංකා රාජ්‍යයෙහි අභිෂේක ලබත්වා! එම දූතයන්ගෙන් තුනුරුවනේ ගුණ අසා දැනගනිත්වා! එළඹෙන්නා වූ පොසොන් පුන් පොහෝ දින මිස්සක නමැති පර්වතයට රජතෙමේ නගීවා! එදින ම අපිදු උත්තම ලංකාද්වීපයට යන්නෙමු.” යි අධිෂ්ඨාන කළ – අනාගතයෙහි සිදුවන දේ පිළිබඳ මැනවින් දන්නා අපගේ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ වේදිසගිරි විහාරයෙහි වැඩ වසමින් සුදුසු කාලය එළඹෙන තුරු මෑණියන් ඇතුළු ඥාති පිරිසට සම්බුදු දහම නම් වූ අමෘතයෙන් සංග්‍රහ කළ සේක. අපගේ ලංකාද්වීපය කෙරෙහි හිතානුකම්පී වූ ශාක්‍යමුනීන්ද්‍ර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පානා මොහොතේ යහන මත සැතපී සිට, මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ විසින් ලක්දිවෙහි බුදු සසුන පිහිටුවන බවට වදාළ වදන් සිහි කළ ‘මහා ඉන්ද්‍ර’ නමැති සක් දෙව්රජු අපගේ මහරහතන් වහන්සේ වෙත එළඹ, “සම්බුදු සසුන කෙරෙහි ලක්දිවවාසීන් පැහැදවීමට ලංකාද්වීපයට වඩිනු මැනව. ඒ සඳහා අපිදු උපකාරී වන්නෙමු.” යි මහත් ආදර ගෞරවයෙන් ආරාධනා කර සිටියේ ය. මෙලෙසින් සම්බුදු සසුන කෙරෙහි මැනවින් සිත පහන් කරගත්, උත්තම මුනි දහමින් පිළිසරණ සදාගත්, කල්‍යාණමිත්‍ර සත්පුරුෂ උතුමන්ගේ උපකාර මධ්‍යයේ අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වසර 236ක් ගතවෙන තැන මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ලක්දිවට යහපත සැලසීම පිණිස ම ඉඳුබලයෙන් මෙහි වැඩම කළ සේක.

ලක්වැසියන්ගේ මිසදිටු දුරැලූ සත්පුරුෂ කල්‍යාණමිත්‍රයාණෝ

එදා පොසොන් පුන්පොහෝ දින දෙවන පෑතිස් නිරිඳු පිරිස් පිරිවරා දඩයම පිණිස මිස්සක පර්වතයට පැමිණියේ ය. හිංසාකාරී සිතිවිල්ලකින් සිටි රජතුමා ඉදිරියේ අපගේ මහා මුනීන්ද්‍ර වූ මහරහතන් වහන්සේ පෙනී සිටියේ වචනයේ පරිසමාප්ත අර්ථයෙන් ම උන්වහන්සේගේ මහා කරුණාව ක්‍රියාවෙන් ද ඉස්මතු කරවමිනි.

රහතන් වහන්සේ සමග පැමිණි ඉට්ඨිය, උත්තිය, සම්බල, භද්දසාල, සුමන යන රහතන් වහන්සේලාත්, භණ්ඩුක නම් උපාසක දරුවාත් එක්වර ම දුටුවහොත් රජු බොහෝ බියට පත් වේ යැයි සිතූ අපගේ මහරහතන් වහන්සේ මුලින් ම තමන් වහන්සේ පමණක් පෙනීමට සලස්වා, තමන්ව හඳුන්වා දුන්නේ ලොව අන් කවරෙකුවත් තමන්ව වෙනත් අයකුට හඳුන්වා නොදෙන වෙනස් ම පිළිවෙළකට ය. උන්වහන්සේ වදාළේ මෙසේ ය.

“සමණාමයං මහාරාජ – ධම්මරාජස්ස සාවකා
තවේව අනුකම්පාය – ජම්බුදීපා ඉධාගතා”

“අපි ධර්මරාජයාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ ශ්‍රමණයෝ වෙමු. ඔබ කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් දඹදිව සිට මෙහි ආවෙමු.”

කෙතරම් විස්මිත ප්‍රකාශයක් ද? තමන් මහා අධිරාජයෙකුගේ පුතෙකු බවවත්, තමන් විසින් ම ලද අවබෝධයකින් ලංකාදීපවාසීන් බේරාගන්නට පැමිණි ගැලවුම්කරුවෙකු ලෙසින්වත් නොවෙයි උන්වහන්සේ තමන් වහන්සේ ව හඳුන්වා දුන්නේ. ධර්මරාජයාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයන් ලෙසින් ය. මානය සුණුවිසුණු කළ, මානව දයාවෙන් පරිපූර්ණ වූ, මහා කාරුණික හදමඬලක සුන්දරත්වයේ අනුහසින් දේවානම්පියතිස්ස නිරිඳුන්ගේ තැතිගැන්ම දුරුකර, සංසිඳීමට පත් කරවා, හෙතෙම දමනයට පත් කළේ ය. ලක්දිව සිදු වූ විශිෂ්ට වූත්, සර්ව අභිවෘද්ධිදායක වුත් පරිවර්තනයෙහි ආරම්භයයි මේ. මහා නුවණැති මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ දේවානම්පියතිස්ස නිරිඳුන් නුවණැතියකු බව වටහාගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ චූළහත්ථිපදෝපම සූත්‍රය මුල් කොට ධර්මය දේශනා කළ සේක. එම ධර්ම දේශනාව අවසානයේ සතළිස් දහසක් පමණ වූ පිරිවර සමඟින් රජතුමා තෙරුවන් සරණෙහි පිහිටියේ ය. මහා නුවණැති මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ විසින් අපගේ ධර්ම සේනාධිපතීන් වහන්සේ වදාළ දෙසුමක් වන සමචිත්තපරියාය සූත්‍රය මුල්කොට දෙවිවරුන් අරභයා වදාළ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කළ බොහෝ දෙවියෝ ලංකාද්වීපයෙහි සම්බුදු සසුන පිහිටුවීම පිණිස අපගේ මහරහතන් වහන්සේ ගන්නා අවංක උත්සාහයට මුළු හදින්ම දායක වූවෝ ය. ඒ සමඟ ම ලංකාවාසීන් විසින් බොහෝ කාලයක් මුළුල්ලේ පුද සත්කාර දක්වමින් උපකාර ලබාගන්නා ලද පවිටු බලවේගයන් කෙමෙන් කෙමෙන් දුර්වල වී ගියේ ය.

කළ යුතු දෙයෙහි සුදුසු කාලය මැනවින් දන්නා නුවණැති අපගේ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ පවිටු අඳුරු බලවේගයන් සරණ ගොස් සිටි, භයානක ඉරණමක් උරුම කරගෙන සිටි අහිංසක ලංකාවාසීන් ක්‍රමානුකූලව ධර්මයෙන් පෝෂණය කොට යහපත් මාවතට යොමු කළ සේක. පව් රැස්කොට ප්‍රේතලොව දුක් විඳින සත්වයන්ගේ විස්තර ප්‍රේත වස්තුවෙනුත්, පින් රැස් කොට දෙව්ලොව ඉපිද සැප විඳින සත්වයන්ගේ විස්තර විමාන වස්තුවෙනුත් වදාරා, සියලු‍ දුක් අවසන් කිරීමට නම් චතුරාර්ය සත්‍යාවබෝධය ලබා ගත යුතු බව උතුම් බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් මනාව පෙන්වා දුන් සේක.

සත්පුරුෂයාත්, අසත්පුරුෂයාත් මැනවින් වෙන්කොට හඳුන්වා දුන් අපගේ මහරහතන් වහන්සේ, අතීතයේ වැඩ සිටි කකුසඳ, කෝනාගමන, කාශ්‍යප යන තුන් බුදුරජාණන් වහන්සේලාගේ මෙන්ම අපගේ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ද පාද ස්පර්ශයෙන් මේ සොඳුරු දිවයින පූජනීයත්වයට පත් වූ ඒ අසිරිමත් කතා පුවත මැනවින් කියාදී ලංකාවාසී ජනයාගේ සිත් සතන් පහන් කළ සේක.

මුනි දහමින් සිදු වූ සොඳුරු පරිවර්තනය

මේ උතුම් ලංකාද්වීපයෙහි අනාගතයෙහි ඉදිවන අසිරිමත් පුණ්‍යභූමීන් පිළිබඳව සියලු‍ තොරතුරු වදාළ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ, එය හුදෙක් වචනයට සීමා නොකොට අපගේ ගෞතම සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උත්තම සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලාත්, ශාක්‍ය මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේ හට උතුම් සම්බෝධිය පිණිස සෙවණ සැලසූ උතුම් ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ දක්ඛිණ ශාඛා වහන්සේත් මහත් ගෞරවයෙන් වැඩම කරවා දුන් සේක.

අඳුරු බලවේගයන් සමගින් භයංකාර වූ ගනුදෙනුවක නිරතව සිටි ලක්වාසී ජනයා හට සැබැවින් ම පිදිය යුතු උතුමන් පුදන්නට ඉඩහසර විවර වූයේ, අපගේ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ වැනි සත්පුරුෂ කල්‍යාණමිත්‍රයාණන් වහන්සේනමකගේ ඇසුරක් ලබන්නට තරම් ඔවුන් වාසනාවන්ත වූ නිසාවෙනි. අපගේ ලංකාද්වීපයට පිළිසරණ වූ සොඳුරු ගුණැති මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේට බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී සද්ධර්මය මනාව දේශනා කරමින් සතියක් තුළ මාර්ග ඵලලාභීන් අටදහස් පන්සිය දෙනෙක් බිහිකරන්නට හැකිවූයේ අපගේ මහරහතන් වහන්සේ වෙත පැවරී තිබූ ශාසනික වගකීම මනාව ඉටු කිරීමට උන්වහන්සේ ගත් අවංක, හිතානුකම්පී උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි. ලක්දිව උපන් සිංහල කුල කුමාරවරුන් සිය දහස් ගණනින් ගෞතම බුදු සසුනෙහි පැවිදි කරවා, තමන් වහන්සේ විසින් රන් බඳුනක ලූ සිංහ තෙලක් පරිද්දෙන් හදෙහි දරාහුන් සම්බුදු වදන් මැනවින් කියාදී, දීප භාෂාවෙන් අර්ථ පැහැදිලි කර දුන් කල්හි, ඔවුහු ද ගෞතම බුදුරජුන්ගේ ළයෙහි උපන්, නිකෙලෙස් හදමඬලක් දරාගත් රහත් ශ්‍රාවක දරුවන් බවට පත් වන්නට වාසනාව ලද්දෝ ය. උතුම් බෝධීන් වහන්සේ සමඟින් සඟමිත් තෙරණිය ද වැඩම කරවා ලක්දිව භික්‍ෂුණී පැවිද්ද ද ස්ථාපිත කළ අපගේ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ලක්දිවෙහි ම වැඩ වාසය කරමින් ලංකාවාසීන් හට මහත් අනුකම්පාවෙන් ම පිහිට වූ සේක.

අඳුරු බලවේගයන්හි ගොදුරක් බවට පත්ව සිටි ජනයා එයින් මුදවා උතුම් තුනුරුවන කෙරෙහි මනාව පහදවා තුනුරුවන ම තම එකම පිහිට පිළිසරණ බවට පත් කරගැනීම පිණිස මඟ පෙන්වූයේ අපගේ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ම ය. මේ මහා භද්‍රකල්පයේ සිවුවැනිව පහළ වී වදාළ ගෞතම අරහත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේත්, බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කොට වදාළ නිවනට ම පමුණුවන මිහිරි ශ්‍රී සද්ධර්මයත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ හදමඬලින් උපන් ධර්මයෙන් නිර්මිත ශ්‍රාවක මහා සංඝරත්නයත්, මනාකොට හඳුන්වා දී, පිදිය යුතු උතුමන් පුදමින් ජීවිතයට මහානීය පුණ්‍යධර්මයන් රැස්කර ගන්නටත්, දිවියේ සැබෑ තතු මනාව අවබෝධ කොට භයානක සසරින් නිදහස් වීමටත්, මාවත පෙන්වා වදාළේ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ විසින් ම ය.

මිනිස්කම අගයන ශ්‍රේෂ්ඨ ජාතියක් ලෙසින් නැඟී සිටීමට අවශ්‍ය ආධ්‍යාත්මික දියුණුව පිණිසත්, භෞතික දියුණුව පිණිසත්, සියලු‍ මඟ පෙන්වා වදාළෝ අපගේ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ම ය. සැබැවින් ම ඒ උත්තම මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ අපගේ ආදිගුරුදේවෝත්තමයාණන් වහන්සේ ම ය. අපගේ ලංකාද්වීපයට ශාස්තෘන් වහන්සේනමක් බඳුව පිහිට වූ මහා මුනිවරයාණන් වහන්සේ ම ය.

ලක්වාසී ජනයා වරදින් මුදවා යහපතෙහි ම රැඳවූ, අප හට සියලු‍ යහපත උදා කළ, බුදු සසුන් දායාදය මැනවින් ලබා දුන් ලංකාදීපප්පසාදක අනුබුදු මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේට අපගේ නමස්කාරය වේවා!

මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවාසී ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් විසිනි.