මැදුම් පිළිවෙතින් සීල, සමාධි, ප්‍රඥා පරිපූර්ණ කල අප මහ බෝසතාණන් වහන්සේ වෙසක් පුර පසළොස්වක පොහොය දිනක සව් කෙලෙසුන් නසා ගුරු උපදේශ නොමැතිවම සම්මා සම්බුද්ධත්වයට පත්වී වදාළ සේක. බුද්ධගයා බෝමැඩ සමීපයේ සත්සති ගත කොට ඇසළ පුන්පොහෝ දිනක බරණැස ඉසිපතන මිගදාය තෙක් වැඩම කොට පස්වග භික්ෂූන් වහන්සේලා අරභයා මංගල දම් දෙසුම වන දම්සක් පැවතුම් සූත්‍රය වදහළ සේක. දෑස් පියා සවන්පත් යොමා නුවණින් විමසමින් එම දම්දෙසුම ශ්‍රවණය කළ කොණ්ඩඤ්ඤයන් වහන්සේ උතුම් සෝවාන් ඵලයට පත්ව දහම් ඇස පහළ කර ගත් මුල් ම ශ්‍රාවකයන් වහන්සේ බවට පත් වූ සේක. සම්බුදු ඇසින් එය දුටු ශාස්තෘන් වහන්සේ “අඤ්ඤාසි වත භෝ කොණ්ඩඤ්ඤෝ”‍ යැයි “පින්වත් කොණ්ඩඤ්ඤයන් වහන්සේ ඒකාන්තයෙන් ම චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කළා.” යැයි උදානයක් පහළ කළ සේක. එතැන් පටන් කොණ්ඩඤ්ඤයන් වහන්සේ ‘අඤ්ඤා කොණ්ඩඤ්ඤ’ නමින් හැඳින්විනි.

ඉක්බිති කොණ්ඩඤ්ඤ හිමියෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ දණින් වැටී ඇඳිලි බැඳගෙන “ස්වාමීනී, මම ඔබවහන්සේ සමීපයේ පැවිදි බව ලබම්වා! උපසම්පදාව ලබම්වා!” යැයි ඉල්ලා සිටියේ ය. එවිට භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ රත්පියුමක් බඳු තමන් වහන්සේගේ දක්ෂිණ ශ්‍රී හස්තය දිගුකර, “මහණ, මෙහි එව! තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ධර්මය මනා කොට දේශනා කරන ලදී. සියලු‍ දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස මඟ බඹසර හැසිරෙන්න.”‍ යැයි වදාරමින් කොණ්ඩඤ්ඤයන් වහන්සේ ‘ඒහිභික්ඛු’ භාවයෙන් පැවිදි උපසම්පදා කළ සේක. එමෙන්ම වප්ප, භද්දිය, මහානාම, අස්සජී යන හිමිවරු ද සම්බුදු බණ අසා සෝවාන් ඵලය සාක්ෂාත් කොට ඒහිභික්ඛු භාවයෙන් පැවිදි උපසම්පදාව ලබා ගත්හ.

ඉක්බිති භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ පස්වග භික්ෂූන් අරභයා බරණැස ඉසිපතන මිගදායේ දී අනාත්ම ලක්ඛණ සුතුර දේශනා කොට වදාළ සේක. එම දම් දෙසුම අවසානයේ දී අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤ තෙරුන් ප්‍රධාන අනෙක් තෙරුන් වහ්සේලා සිව්නමත් රාගාදී සකල ක්ලේෂයන් ප්‍රහාණයට පත් කරමින් සිව්පිළිසිඹියාවන් ද සමඟින් මහරහත් භාවයට පත් වූහ. ඉන්පසු වස්කාලය අවසානයේ පළමු රහතන් වහන්සේලා හැටනම දහම් ප්‍රචාරය සඳහා ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් ගම්නියම්ගම් සිසාරා පිටත් කොට වදාළ සේක. එකල්හි අඤ්ඤා කොණ්ඩඤ්ඤ මහරහතන් වහන්සේ ද හුදෙකලාව ම උතුරු ඉන්දියාවේ ගම්නියම්ගම් දනව් සිසාරා පාගමනින් ම වැඩම කරමින් දඹදිව්තල වැසියන්ට තථාගත ශ්‍රී සද්ධර්මය දේශනා කරමින් දහම් ප්‍රචාරයේ යෙදුණ සේක. බොහෝ මිනිසුන් සදහම් අසා තිසරණ සරණ ගොස් සිල්වත් වී දහමින් නිවී සැනහුනහ. සමූහයා සමඟ ගැවසීම ප්‍රිය නොකළ කොණ්ඩඤ්ඤයන් වහන්සේ සිය පැවිදි දිවියේ වසර දොළහක් පමණ වූ අවසන් අවධිය ගත කළේ මිනිස් වාසයෙන් තොර හිමාලයේ ඡද්දන්ත වනයේ මන්දාකිනි පොකුණු තෙර විවේකස්ථානයක ය. එහිදී උන්වහන්සේට නෙළුම් අල ආදිය පූජා කරමින් සියලු‍ උපස්ථාන සිදුකළේ එහි වාසය කළ අටදහසක් පමණ ඡද්දන්ත හස්තීන්‍ ය. තම ආයුෂ අවසන් බව අරහත් ඤාණයෙන් දුටු කොණ්ඩඤ්ඤ මහරහතන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත වැඩම කොට පාද නමස්කාර කරමින් පිරිනිවන් පෑමට අවසර ගෙන භික්ෂු සංඝයාට ඔවදන් දී සමුගෙන යළි මන්දාකිනි පොකුණු තෙරටම වැඩම කළ සේක. එහිදී අනුපාදිසේස පරිනිර්වාණ ධාතුවෙන් පිරිනිවන් පෑ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී දේහය මහපොළොවවාසී දෙවිවරුන්ගේ පටන් අකනිටා බඹලොව තෙක් ම මහත් වූ පුද පූජා මධ්‍යයෙහි දෙව්ලොවින් දෙව්ලොවට වැඩමවන ලද්දේ ය. යළි අනුක්‍රමයෙන් හිමාලයට වැඩමවා ඡද්දන්ත හස්තීන්ගේ ද අවසන් ගෞරව මැද දේහය ආදාහනය කරද්දී සම්බුද්ධ නියමයෙන් නිකෙලෙස් මහරහතුන් පන්සියනමක් ද හිමාලයට වැඩම කළහ. ඒ අරහත් මුනිවරුන් රැගෙන වැඩම කළ අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤ අරහන්තක ධාතූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී හස්තයේ ස්පර්ශය ලැබූ කෙණෙහි වේළුවනාරාමයේ සම්බුදු බලයෙන් පැනනැඟු‍ණු රිදී ස්ථූපය තුළ සම්බුදු දෑතින් ම තැන්පත් කළ සේක. සසුන් පරපුරෙන් දායාද වූ ඒ උත්තම අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤ අරහන්තක ධාතූන් වහන්සේලා තැන්පත් කිරිම පිණිස මොරගහකන්ද මහමෙව්නාව වන සෙනසුනෙහි ‘ශ්‍රී අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤ මහ සෑය’‍ නමින් අභිනව සෑරජාණන් වහන්සේනමක් ඉදිවෙමින් පවතී. හිමාල වනයේ කඳු පන්තීන් සිහිගන්වන කඳු වළල්ලකින් වටවුණ, මන්දාකිනි පොකුණ සදිසි මොරගහකන්ද ජලාශය සමීපයේ මනරම් උස්බිමක ඉදිවන එම සෑරදුන්ගේ සතරැස් කොටුවෙහි ශ්‍රී සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලා ද ධාතු ගර්භයෙහි ශ්‍රී අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤ අරහන්තක ධාතූන් වහන්සේලා ද නිධාපිතව අනාගතයේ ඒ උතුම් සෑරදුන් දෙවි මිනිසුන්ගේ වන්දනාමාන පිණිස ගෞතම බුදු සසුනට පිදෙනු ඇත. ගෞතම බුදු සසුනේ සියලු‍ නිකෙලෙස් මුනිවරුනට ජේ්‍යෂ්ඨ වූ පරම නිෂ්කාමී දිවිපෙවෙතක් ගත කළ ඒ උත්තම අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤ මහරහත් මුනිඳුන්ට අපගේ නමස්කාරය වේවා! අභිනවයෙන් ඉදිවන ශ්‍රී කොණ්ඩඤ්ඤ මහ සෑරදුන්ට ද අපගේ හදපිරි නමස්කාරය වේවා!

(ඇසුර — ගයාන් චානුක විදානපතිරණ මහතා
විසින් රචිත ‘අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤ
මහරහතන් වහන්සේ’ ග්‍රන්ථය)

මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවාසී ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් විසිනි.

ආමිෂයෙන් වේවා ප්‍රතිපත්තියෙන් වේවා ලොව යමෙකු සැබවින් ම පිදුම් ලැබිය යුතු නම් ඒ නිකෙලෙස් උතුමෙකු ම ය. රහසින්වත් වරදෙහි නොබැඳෙන්නෙකු ම ය. එවිට ය ඒ පිදුම කරන්නා හට මහඵල ලැබදෙන්නේ. දැනහඳුනන්නන් ඇති තැන සංවරව සිට, නැති තැන වරදේ බැඳීම ලොව සාමාන්‍ය සිරිත ය. කවුරුන් හෝ ඇති තැනත්, නැති තැනත් සම සේ සංවරව හිඳින්නේ නම් ඔහු තුළ කිසියම් විශේෂත්වයක් තිබිය යුතු ය. නැතහොත් ගොයම මැදින් යන ගවයා බුරුල ලැබුණ විගස ගොයමට ම පනින්නා සේ, බුරුල ම සොය සොයා සිටින කෙලෙස් සහිත සිතට බුරුල ලැබුණ විගස අකුසලයට පැනීම ඒ සිතේ උරුමය මිස අරුමයක් නොවේ. අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව යථා ස්වභාවය තම දියුණු කරන ලද නුවණින් දුටුව කල්හී චිත්තාභ්‍යන්තරයේ මුල් බැසගෙන තිබුණ සියලු‍ අකුසල් ඉතිරි නැතිවම සදහට ම දුරු වී ගියේ ය. චිත්ත සන්තානය සදාකාලික පරම පාරිශුද්ධත්වයට පත් විය. එම කෙලෙසුන්ගෙන් නිදහස් වූ සිත ‘අකෝප්‍ය’ හෙවත් කිසිදා වෙනස් නොවේ (අකුප්පා මේ චේතෝවිමුත්ති). එම පිරිසිදු සිතින් යළිත් කිසිදා අපිරිසිදු දෙයක් සිදුවන්නේ නැත. එය හරියට මේ වගේ ය. ස්වභාවික දිය උල්පතකින් නිර්මාණය වූ පිරිසිදු දිය උතුරා යන දිය කඩිත්තක් තිබේ. එයින් දෝර ගලා යන්නේ ම පිරිසිදු සිසිල් නිමල දිය දහර ම ය. එයට හේතුව දිය උල්පත පිරිසිදු වීම ය. අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ හදමඬල නැමැති සුනිල නිමල දිය උල්පත ද පරම පිවිතුරු ය. එනිසා සුගතයන් වහන්සේගේ සිත, කය, වදන යන තිදොරින් ම දෝර ගලා යන්නේ මෙත්, කරුණා, මුදිතා, විරාගාදී සිහිල් නිමල පිවිතුරු ගුණදම් නමැති සිහිල් සුනිල දියදහරාවන්‍ ය. එහෙයින් තෘණ දෝෂ නොමැති සරුසාර කෙතක සාරවත් බිජු වපුරන්නෙකුට මහත් සරුඵල ලැබෙන්නා සේ නිකෙලෙස් පරම පිවිතුරු පිරිසිදු හදමඬලක් දරන, රහසෙන් හෝ වරදෙහි නොබැඳෙන අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විෂයෙහි පිදූ සුළු දෙය පවා මහත් වූ සරු ඵල ලබා දෙයි.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ නිකෙලෙස් බව අතිශයින්ම පුදුම සහගත ය. උන්වහන්සේගේ නෙත් අබියසට මනුලොව රාජකන්‍යාවන්, මාගන්ධිය වැනි අභිරූපී මනුසත් ළඳුන් පමණක් නොව දෙවි ළඳුන් පවා පැමිණියහ. එහෙත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ කිසිදු රුවකට නොඇලු‍ණ සේක. එසේම දෙවිදතුන්, සුප්‍රබුද්ධ රජුන් වැනි මිනිසුන් පමණක් නොව ආලවක යකුන්, මරුන් ආදී නොමිනිසුන් ද නෙත ගැටුන සේක. එවැනි තමන්ට ගැහැට කරනු කැමති වූවන් පවා දකිද්දීත් ඒ කිසිදු රුවකට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නොගැටුණ සේක. ඇතැම්විට පාපී මාර තෙමේ නාග, හස්ති ආදී නොයෙක් බිහිසුණු වෙස් ගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේව බිය වැද්දීමට පැමිණ පෙනී සිටි විට ඒ කිසි රුවකට බිය නොවුණ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මනුලොව කන්කළු මිහිරි ගීතස්වර නර, නාරී ශබ්ද පමණක් නොව දිව්‍ය තත්සර හා දෙවඟනන්ගේ මොළොක් බස් පවා ඇසුණ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ කිසිදු හඬකට නොඇලු‍ණ සේක. එමෙන් ම තමා ඉදිරියේ ක්‍රෝධයෙන් ගිගිරූ අක්කෝසක භාරද්වාජ, අග්ගික භාරද්වාජ, සුප්‍රබුද්ධ රජු ආදී නපුරු මිනිසුන්ගේ පමණක් නොව ආලවක යකුන්, මරුන් ආදී නොමිනිසුන්ගේ ශබ්ද පවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සවන් වැකුණු සේක. එහෙත් ඒ කිසිදු හඬකට නොගැටුණ සේක. අජකලාපක යකුන්, මරුන් ආදීන් නොපෙනී සිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේව බිය වැද්දීමට මොර දුන්න ද ඒ කිසිවකට බිය නොවුණ සේක. මුළා නොවුණ සේක. ශබ්දයේ සැබෑ තත්ත්වය පිරිපුන් ව අවබෝධ කළ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ නාසයට මනුලොව නරනාරීන්ගේ ගතින් හමන විළවුන් සුගන්ධය, පුෂ්ප සුගන්ධය මෙන්ම දිව්‍ය ළඳුන් ගල්වන ලද දිව සුගන්ධයන්, දිව පුෂ්ප සුගන්ධයන් දැනුණ සේක. එහෙත් ඒ කිසි සුගන්ධයකට මොහොතකටවත් නොඇලු‍ණ සේක. සැරව ගෙඩි පුපුරා ලෙයින්, සැරවින් ගත හා සිවුරු තෙත් වී, හුන් යහනේ ම මළ මූ පහ වී සිටි පූතිගත්තතිස්ස තෙරුන්ගේ ගතින් හැමූ පිළිකුල් දුර්ගන්ධය ද දැනුණ සේක. එහෙත් එයට නොගැටී සියතින් ම නහවා පිරිසිදු කොට දහම් අමෘතයෙන් ද අභිෂේක කොට වදාළ සේක. ගන්ධයෙහි යථා ස්වභාවය පිරිපුන්ව අවබෝධ කළ සේක. ගන්ධයට මුළා නොවුණ සේක.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේට රජවරුන්, සිටුවරුන්, ඇමතිවරුන් පුදන ලද ප්‍රණීත බොජුන් මෙන් ම දෙවියන් පිදූ දිව බොජුන් ද ලැබුණ සේක. එහෙත් දිවට දැනුණ ඒ කිසි රසකට නොඇලු‍ණ සේක. යථා ස්වභාවය නුවණින් සලකා වැළඳූ සේක. එමෙන්ම පුණ්ණා වැනි ඉතා දුගී දාසියන්, යාචකයින් ආදීන් පිදූ ලු‍ණු, සීනි ආදී කිසිදු ප්‍රණීත රසක් නොමැති දන් ද වරෙක අශ්ව වෙළෙඳුන් පිරිසක් පිදූ යව සහලින් දිය පමණක් මුසුකොට තැනූ අග්ගලා ආදිය ද ලැබුණු සේක. මහා කාරුණිකයාණෝ එම රළු අහරට නොගැටී පිදුවන්ට මහඵල ලැබෙන පරිදි කරුණා පෙරදැරිව මෙත් සිතින්ම වැළඳූ සේක. ආහාරයේ යථා ස්වභාවය පිරිපුන්ව අවබෝධ කළ සේක. රසයට මුළා නොවුණ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ජේතවනාරාමයේ සඳුන් කුටිය, පූර්වාරාමය ආදී සුවපහසු කුටි සෙනසුන් ලැබුණ සේක. කසී සළු ආදී සියුම් සිනිඳු වස්ත්‍ර හා සිවුරු ලැබුණ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ කයට දැනුණ කිසිදු පහසකට නොඇලී ආදීනව දකිමින් ම පරිභෝග කළ සේක.

වරෙක වන ලැහැබක රුක්සෙවණක තුරින් පතිත කොළරොඩු ගොනුකොට ඒ මත වැඩසිටි සේක. තවත් වරෙක ගොනු කුරවලින් සෑදුණු වළවල් සහිත රළු පොළොවක හිම වැටෙන සීත කාලයේ, එළිමහනෙහි රැයක් පුරා වැඩසිටි සේක. දිරා ගිය, අණ්ඩ දැමූ පාංශුකූලික සිවුර දැරූ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ කයට දැනුණ දුක්ඛිත පහසට නොගැටුණ සේක. පහසෙහි ඇති යථා ස්වභාවය පිරිපුන්ව අවබෝධ කළ සේක. පහසට මුළා නොවුණ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිතට විටෙක රාහුල පුතු, බිම්බා දේවිය, පියරජු, ශාක්‍ය වංශික සහලේඥාතීන් අරමුණු විය. එහෙත් ඒ කිසි අරමුණකට නොඇලු‍ණ සේක. තවත් විටෙක දෙව්දතුන්, පාපී මාර තෙම ආදීන් අරමුණු විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ කිසි අරමුණකට නොගැටුණ සේක. අරමුණුවල යථා ස්වභාවය පිරිපුන්ව අවබෝධ කළ සේක. ඒ කෙරෙහි මුළා නොවුණ සේක. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ද ආයතන සයෙන් ම අරමුණු ලැබුණ ද ඒ කිසිවකට නොඇලු‍ණ සේක. නොගැටුණ සේක. මුළා නොවුණ සේක. සියල්ල කෙරෙහි ම ආශාව මුළුමනින් ම දුරු කර වැඩසිටි සේක. ඒ නිකෙලෙස් බව සම්බුදු දිවියේ පියවරක් පියවරක් පාසා ඉස්මතු වී බැබළුණේ ය.

දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර ජේතවනාරාමයේ වැඩසිටින විට තමන් වහන්සේ තුළින් ප්‍රහාණය වී ගිය පාපී අකුසල් ගැනත්, භාවනාව තුළින් සම්පූර්ණ කරගත් නොයෙක් කුසල් දහම් ගැනත් නුවණින් විමසා බලන්නට විය. එකල්හී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මුවින් නිරායාසයෙන් ම මේ උදානය පහළ විය.

“අහු පුබ්බේ තදා නාහු – නාහු පුබ්බේ තදා අහු,
න චාහු න ච භවිස්සති – න චේතරහි විජ්ජතී”ති

“ඉස්සර මට තිබුනේ රාගාදී කෙලෙස් විතරයි. ඒ කාලෙ ආර්ය සත්‍යය අවබෝධය තිබුනේ නෑ. ඉස්සර ආර්ය සත්‍යය අවබෝධය මට තිබුනේ නෑ. ඒ කාලෙ මට තිබුනෙ කෙලෙස් විතරයි. සම්බුද්ධත්වය අවබෝධ වුනාට පස්සේ මට කෙලෙස් නැතුව ගියා. අනාගතයේ හටගන්නෙත් නෑ. දැන් දකින්නත් නෑ.”

එබඳු සැබෑම නිකෙලෙස් උතුමන් කෙරෙහි කරන පුදපූජාවන්හි විපාකයේ ස්වභාවය පිළිබඳව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ම හැර ලොව වෙන කවුරු නම් දකින්ට ද? දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරාගෙන සැවැත්නුවර සිට බරණැස බලා වඩින අතරේ තෝදෙය්‍ය නම් ගමක් ආසන්නයට වැඩි සේක. එම ප්‍රදේශයේ එක්තරා සුප්‍රසිද්ධ දේවාලයක් තිබුණි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා එම දේවාල භූමියට වැඩමකොට එළිමහනේ සඟල සිවුර අතුරා එහි වැඩසිටි සේක. ඉන්පසු ආනන්දයන් වහන්සේ අමතා “පින්වත් ආනන්ද, ආන්න අර කුඹුරේ ගොවිතැන් කරන බ්‍රාහ්මණයාට එන්න කියන්න.” යැයි ඒ අසල කුඹුරේ සිටි ගොවියා ව කැඳවූහ. සිදු වූයේ අමුතුම දෙයකි. ගොවියා පැමිණ දේවාලයට පමණක් වන්දනා කොට තිලොවග මුනිඳුන්ට වන්දනා නොකර ම සිට ගත්තේ ය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “පින්වත් බ්‍රහ්මණය, මේ ස්ථානය මොකක් කියල ද මේ ප්‍රදේශයේ අය හිතාගෙන ඉන්නේ?” යැයි ගොවියාගෙන් විමසූ කල “භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, අපේ පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැමිණි චෛත්‍යස්ථානයක් කියලයි අපි දන්නේ. ඒ නිසයි අපි වඳින්නේ.” යැයි ගොවියා පිළිතුරු දුන්නේ ය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “පින්වත් බ්‍රහ්මණය, බොහෝම හොඳයි. මෙම ස්ථානයට වන්දනා කිරීමෙන් යහපත් දෙයක් කරගත්තේ.” යැයි එම ගොවියාට ප්‍රශංසා කළ සේක. නමුත් එතැන සිටි සඟ පිරිසට මෙය මහත් ප්‍රහේලිකාවක් විය. තුන්කල් දක්නා නුවණින් යුතු අප මුනිඳාණෝ පෙර කාශ්‍යප සම්මා සම්බුදුරජුන් කල සිදු වූ අතීත තොරතුරු සමඟින් ඝටීකාර සූත්‍රය ද මෙතැන්හි දී දේශනා කළ සේක. ඉන්පසු අප භාග්‍යවතාණෝ ඍද්ධි බලයෙන් යොදුනක් පමණ උස් වූ රන් ගඩොලින් නිමවා තිබූ කාශ්‍යප සම්බුදුරජුන්ගේ ස්වර්ණමය ධාතු සෑය මවා පෑ සේක. “පින්වත් බ්‍රහ්මණය, මෙබඳු වූ පුදපූජාවන්ට සුදුසු උත්තමයන් හට පුදපූජා පැවැත්වීම යුතුකමක්.” යැයි වදාරා ථූපාර්හ පුද්ගලයන් ගැනත් – ශාරීරික, උද්දේසික, පාරිභෝගික යන ත්‍රිවිධ චෛත්‍යයන් ගැනත් වදාරා එබඳු පිදිය යුත්තන් පිදීමෙන් රැස්වෙන පින මැනිය නොහැකි බව පවසමින් මෙම ගාථා රත්නයන් දෙක වදාළ සේක.

“පූජාරහේ පූජයතෝ – බුද්ධේ යදි ව සාවකේ
පපඤ්චසමතික්කන්තේ – තිණ්ණසෝකපරිද්දවේ”

“කෙලෙස් පටලැවිලි ඉක්මවා ගිය, ශෝක වැළපීම්වලින් එතෙර වුණ, බුදුරජාණන් වහන්සේට හෝ බුද්ධ ශ්‍රාවකයින්ට හෝ එබඳු පූජනීය උතුමන්ට යමෙක් පිදුමන් කරයි නම්,”

“තේ තාදිසේ පූජයතෝ – නිබ්බුතේ අකුතෝභයේ
න සක්කා පුඤ්ඤං සංඛාතුං – ඉමෙත්තමපි කේනචි”

“කිසි ලෙසකිනුත් බිය තැතිගැනීම් නැති, නිවුණු සිත් ඇති, එබඳු උතුමන්ට පූජා – සත්කාර කරන කෙනාගෙ ඒ පින් මෙච්චරයි කියලා, මැනලා කියන්ට කාටවත් පුළුවන්කමක් නෑ.”

කාශ්‍යප සම්මා සම්බුදුරජුන්ගේ ධාතු සෑය එතැනින් අතුරුදන් වී පසුව ඉදිවුණ දේවාලයට වන්දනා කිරීමෙන් ද යහපතක් උදාවෙයි නම්, අප ගෞතම සම්මා සම්බුදුරජුන්ගේ ද්‍රෝණයක් ධාතූන් වහන්සේලා නිධාපිත ස්වර්ණමාලී සෑ රජුන් පිදීමෙන්, දකුණු අකු ධා නිදන් ථූපාරාම සෑ රජුන් පිදීමෙන්, ලළාට ධා නිදන් සේරුවිල මංගල මහා සෑ රජුන් පිදීමෙන්, ග්‍රීවා ධාතුන් වහන්සේ නිධන් මහියංගණ සෑ රජුන් පිදීමෙන්, එකී මෙකී නොකී ලක්දිව නන්දෙස සුපිහිටි ධාතු සෑ රජාණන් වහන්සේලා පිදීමෙන්, දළදා වහන්සේ පිදීමෙන්, ජයසිරි මහ බෝ රජුන් පිදීමෙන්, සමනොළ ගිරිහිස සුපිහිටි ශ්‍රී පාද පද්මය පිදීමෙන්, පිළිම වහන්සේලා පිදීමෙන් රැස්වන පින මැන කියන්නට කාට නම් හැකි වේ ද? එබැවින් සම්බුදුරජුන්ගේ ත්‍රිවිධ මංගල්‍යය සමරන මේ වෙසඟෙහි මෙවන් මහත් පුණ්‍ය ක්ෂේත්‍රයක පින් අස්වනු නෙළාගැනුම සැප කැමති නුවණැත්තන්ට ම ය.

දෙව් මිනිස් සියලු‍ ලෝසතුන්ගේ සියලු‍ පිදුම් ලැබීමට සුදුස්සන් අතර අග්‍ර වූ අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, පිදිය යුත්තන් පුදන ආමිෂ, ප්‍රතිපත්ති යන පූජා දෙවිදියෙන්, ප්‍රතිපත්ති පූජාව ම වඩාත් ප්‍රශංසා කොට වදාළහ. මහඵල ලැබෙන්නේ ප්‍රතිපත්ති පූජාවෙන් ම ය. සසර දුක් ගෙවා දමා අග්‍ර සැප වන නිවන්සැප උරුම වනුයේ ප්‍රතිපත්තියෙහි යෙදෙන්නවුන්ට ම පමණි. ගෞතම නම් වූ අප සම්මා සම්බුදුරජුන් ආමිෂ මෙන්ම ප්‍රතිපත්ති පූජාවෙන් ද මනා ලෙස පුදා, මෙලොව සැපය පිණිසත්, පරලොව සුගති සැපය පිණිසත්, පරම සුන්දර වූ අග්‍ර වූ නිවන් සැපය පිණිසත් බොහෝ පින් රැස්කර ගැනුමට මේ වෙසඟෙහි අප කාටත් වාසනාව ලැබේවා!

මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුවාසී මෑණියන් වහන්සේ නමක් විසිනි.

අප ජීවත් වන වර්තමානය බිහිසුණු ලෙස අනතුරට ලක්වෙමින් පවතී. න්‍යෂ්ටික අවි ආයුධ තනමින් නූතන මිනිසා මහපොළොව සුණුවිසුණු කරන්නට සූදානම් වේ. රටරටවල් ගිනි තැබීමත්, ඔවුනොවුන් භේදභින්න කිරීමත්, මංකොල්ලකෑමත් වැඩිවෙමින් පවතී. බලයෙන් උමතු වූ ඇතැම් රටවල් විසින් වෑයම් කරනු ලබන්නේ සකලවිධ මිනිස් වර්ගයා තමාගේ පාදයට යට කිරීමට ය. මෙහි ප්‍රතිඵල විසින් අපට ලබාදෙන්නේ දුර්භික්ෂයත්, මනුෂ්‍ය ඝාතනත්, පළිගැනීමත්, වෛර කිරීමත්, බිය හා සැකයත්, දුක් කඳුළුත් නොවේද?

කෙසේ වෙතත් ලෝකය තුළ කිසියම් ගින්නක් ඇවිළෙමින් තිබේ. ඒ ගින්න වනාහී රාගයෙන් හටගත්, ද්වේෂයෙන් හටගත්, මෝහයෙන් හටගත් ගින්න විනා වෙන ගින්නක් නොවේ. මෙය සංසිඳෙමින් නොව උත්සන්න වෙමින් තිබෙන බව පැහැදිලි ය. එමෙන්ම අනපේක්ෂිත ස්වභාවික විපත්වල ප්‍රමාණය ද වැඩිවෙමින් තිබේ. මේ සියල්ල තුළ අසරණ භාවයට පත් වන්නේ සත්වයා ය. ලොව කොතෙකුත් අවදානම් පරිසරයක් ගොඩනැගෙමින් තිබුණ ද ඔවුන්ගේ අන්ධ විශ්වාසවල නම් කිසි අඩුවක් නැති බව පෙනේ.

ගෞතම බුදුරජුන්ගේ ජීවමාන යුගයත් අහිමි වූ, රහතන් වහන්සේලාගේ ජීවමාන යුගයත් අහිමි වූ, මාර්ග ඵලලාභීන්ගේ ජීවමාන යුගත් අහිමි වූ අප හට ඉතිරි වී තිබෙන්නේ කිසියම් ආපදාවකින් අපගේ මිනිස් බව අපට අහිමි වන්නට පෙර අඩුගණනේ ඒ භාග්‍යවත් වූ අරහත් වූ ගෞතම නම් වූ අපගේ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි සිත පහදවා ගැනීම නොවේද?

අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පාන්නට මොහොතකට කලින් අපට වදාළ ධර්මය මොනතරම් සත්‍යයයි ද? “හන්ද’දානි භික්ඛවේ, ආමන්තයාමි වෝ. වයධම්මා සංඛාරා. අප්පමාදේන සම්පාදේථ.” “පින්වත් මහණෙනි, දැන් මම ඔබ අමතමි. සකස් වී ඇති හැමදෙයක්ම නැසී යන ස්වභාවයෙන් යුක්තයි. එනිසා ලද මොහොත අහිමි වන්නට පෙර සත්‍යාවබෝධයට වීරිය කරන්න.” කියා ය.

නූතන ලෝකය විසින් අපට ලද මොහොත අහිමි කොට ඇත. රූපවාහිනිය විසින් අපගේ ඇස් පැහැරගෙන ඇත. තොරතුරු තාක්ෂණය විසින් අපගේ නිදහස් කල්පනාව ද පැහැරගෙන ඇත. අධ්‍යාපනය විසින් අපගේ ස්වාධීනත්වය පැහැරගෙන ඇත. දේශපාලනය විසින් අපගේ ගෞරවය පැහැරගෙන ඇත. සම්ප්‍රදාය විසින් අපගේ බුද්ධිය පැහැරගෙන ඇත. ආහාරපාන විසින් අපගේ සෞඛ්‍යය ද පැහැරගෙන ඇත. පරිසරය විසින් අපගේ හුස්මපොද ද පැහැර ගනිමින් සිටී. මේ සියල්ල තුළ අපට අහිමිව තිබෙන්නේ මිනිසෙකුව අප ලද උරුමයන් ය. එම උරුමයන් අතර අග්‍ර වූ දේ නම් සත්‍යය දැකීමේ උරුමයයි. එය ද අපට අහිමි වී ඇත. විවිධාකාර මතිමතාන්තර, වාද විවාද, විවේචන හා මඩ ප්‍රචාර ඔස්සේ නා නා දෙසුම් නාමයෙන් අපට අහිමි කොට තිබෙන්නේ සත්‍යාවබෝධ කිරීමේ අවස්ථාව නොවේද? මෙයින් ඔබව බේරාගත හැක්කේ ඔබ නිදහස් චින්තනයකට හිමිකම් කියුවහොත් පමණි. මිනිසෙකුට නිදහසේ කල්පනා කිරීමට ඇති හැකියාව ඔහු ලද සියලු‍ සම්පත්වලට වඩා අගනේ ය. ඔහු ලද සියලු‍ දැනුමට වඩා අගනේ ය. ඔහු ලද ඤාති මිත්‍රාදී පිරිවරට වඩා අගනේ ය. මක්නිසාද යත්, ඔහුගේ බුද්ධිය විවර වන ද්වාරය එය වන හෙයිනි. නිදහස් කල්පනාවෙන් යුතු මිනිසා හට ගෞතම බුදුරජුන්ගේ ධර්මය ලැබීම දිළින්දෙකුට සතර මහා නිධානය ලැබීම බඳු ය. ගෞතම බුදුරජුන්ගේ විස්මිත අවබෝධය එම දහම තුළින් දිදුලයි. උන්වහන්සේගේ මහා ප්‍රඥාවේ රශ්මි කදම්බය සකල ලෝකය ඒකාලෝක කරන අයුරු දැක්ක හැක්කේ ඒ ධර්මය තුළිනි.

සැබැවින්ම බුදුවරුන්ගේ පහළ වීම අතිශයින්ම කලාතුරකින් සිදුවන අද්භූත දෙයකි. එවන් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේනමකගේ අසිරිමත් දම් දෙසුම් මෙකල ද අපට කියවන්නට ලැබේ. අසන්නට ද ලැබේ. උන්වහන්සේගේ යුගය සිහිගන්වන වන්දනා ද අපට අසන්නට ලැබේ. උන්වහන්සේ වෙනුවෙන් කෙරෙන උපහාර ද අපට අසන්නට ලැබේ. මේ සියල්ල අප වෙත ලැබෙන අතිශයින් ම දුර්ලභ වූ නිධානයකි. මෙහි ඇති වටිනාකම අපට තක්සේරු කළ නොහැකිය.

වරක් අනඳ මහතෙරුන් වහන්සේ විසින් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේනමක් සතු හැකියාව තුළින් ලොව අමතන අයුරු කෙසේදැයි විමසන ලද්දේ ය. එවිට අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළේ සම්මා සම්බුදුවරුන්ගේ හැකියාව මිණිය නොහැකි බවයි. ඒ ගැන පවසන ලෙස යළි යළි ඉල්ලා සිටි විට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළේ මෙම චක්‍රාවාටය මෙන්ම සිය දහස් ගණනින් පැතිර පවත්නා අනන්ත අප්‍රමාණ ග්‍රහලෝකවලින් යුතු දස දහසක් ලෝක ධාතුවට ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ හඬ පැතිරවිය හැකි බවයි. පළමුව ආලෝකය පතුරුවන බවත්, එවිට ඒ ඒ ලෝකවල සිටින සත්වයන් එම ආලෝකය දෙස බලද්දී හඬ පතුරුවන බවත් උන්වහන්සේ වදාළ විට අනඳ මහතෙරණුවෝ අද්භූත චමත්කාරයකින් වෙළී ගියහ. “අහෝ! අසිරිමත් යැ. මා සරණ ගිය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒකාන්තයෙන්ම අසිරිමත් යැ. මෙය මට මනා වූ ලැබීමෙකි.” එවිට අනඳ තෙරුන් අසල සිටි උදායී නම් තෙරනමක් එයට අසතුටු විය. “ආයුෂ්මත් අනඳයෙනි, තෙපි කුමකට නම් මෙතරම් තුටු පහටු වන්නහුද? එම අසිරිය තොපගේ නොව භගවතාණන්ගේ නොවේද?” එකල්හී අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ කරුණ මේ බලන්න. “හා හා උදායි, අනඳයන් හට එසේ නොපවසන්න. දැන් අනඳයන්ගේ සිත පහන් වූයේ තථාගතයන් කෙරෙහි ය. මේ පහන් සිතෙහි ඇති විපාකය කෙතරම් බලවත් ද යත්, අනඳයන් හට සත් වතාවක් සක්දෙව්රජ පදවිය ලබන්නටත්, සත් වතාවක් මනුලොව සක්විති රජ පදවිය ලබන්නටත් ප්‍රමාණවත් ය. වැලිදු අනඳයෝ මේ අත්බැව්හිම නිකෙලෙස් වෙති.” මෙය අසිරිමත් නොවේද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ උදාරත්වය කෙරෙහි කෙනෙකු තුළ ඇතිවෙන චිත්තප්‍රසාදය මොනතරම් සුඛභාගී දෙයක් ද? ඔහුගේ ජීවිතයට සැපය සලසන උල්පතක් බඳු දෙයකි. නිරතුරුව පුණ්‍යධාරාවන් නැගී එන දෙයකි. එසේ නම් අප කළ යුත්තේ උදායී තෙරුන් සේ නොපහන්ව සිටීම නොව, අපගේ අනඳ මහතෙරුන් වහන්සේ මෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි සිත පහන් කරගැනීම නොවේද?

වත්මන් මිනිසා පත් වෙමින් සිටින භයානක ඉරණම ගැන අපි ඇසුවෙමු. එහෙත් අප ලද මේ දුලභ මොහොතේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහිත්, ඒ ධර්මය කෙරෙහිත්, ආර්ය සංඝයා කෙරෙහිත් සිත පහන් කරගන්නට අසමත් වුවහොත් අපට කුමක් වේ දැයි කවුරු දනිත් ද? තම ජීවිතයට කැමති කෙනා කළ යුත්තේ තමාට යහපත උදාකර දීම පිණිස වෑයම් කිරීමයි. එසේ නොකොට කිසිදා මරණයෙන් වැළකී සිටිය නොහැකි ය. යම්හෙයකින් මරණින් මතු නිරයේ උපදින්නට සිදුවුවහොත්, තිරිසනුන් අතර උපදින්නට සිදුවුවහොත්, ප්‍රේතයින් අතර උපදින්නට සිදුවුවහොත්, අසුරයින් අතර උපදින්නට සිදුවුවහොත් මහත් වූ විනාශයක් උරුම වේ.

අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළේ එවන් ඉරණමක් කරා ගිය මිනිසා යළි මිනිසත් බව කරා පැමිණෙයි නම් එය ඉතා දුලබ කරුණක් වන බවයි. මක්නිසා ද යත්, එක්වරක් සතර අපායට බැසගත් සත්වයා යළි යළිත් උපත ලබන්නේ එහි ම නිසා ය. මෙය ඉතා භයානක ඉරණමකි. මෙවන් බිහිසුණු දෛවයකට මනුලොව උපන් මිනිසාට මුහුණ දෙන්නට සිදුවුවහොත් එය ඉතාමත්ම අභාග්‍යසම්පන්න දෙයක් නොවේද?

උපන් සත්වයා විවිධාකාර හේතුපාදක මත මිය යන අයුරු අපට කොතෙකුත් පෙනේ. එසේ නම් එවන් දසුන් නිතර දකිමින් සිටින අප එකිනෙකා අබිභවා යන්නට හෝ එකිනෙකාට එරෙහි වන්නට හෝ තමාගේ බලපරාක්‍රමය පතුරුවන්නට හෝ වාදවිවාද කරමින් ජය ලබන්නට හෝ කල්පනා කරමින් සිටීම තුළ නිගා ලබන්නේ අප ලද බුද්ධියයි.

වසරින් වසර අපි මහත් ඉහළින් සම්බුදු තෙමඟු‍ල සමරමු. එය අප හට උදාවන කිසියම් දුර්ලභ මොහොතකි. ඒ මොහොත ඉක්ම යා නොදී ගෞතම බුදුසසුන අපගේ සිතෙහි රඳවා ගත යුතු ය. ඇතැම් විට මෙම අවස්ථාව අපට අහිමි වුවහොත් යළි කල්ප ගණනක් යනතුරු බුදුකෙනෙකුගේ දැකීම තබා බණපදයක්වත් අසන්නට අවස්ථාව අහිමි වන්නට පුළුවනි. එනිසා නුවණින් සහ නිදහස්ව කල්පනා කොට මේ ලද අවස්ථාවෙහි වටිනාකම තම තමන් විසින්ම තේරුම් ගත යුතු ය. වරක් ධර්මසේනාධිපති සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ වදාළේ “ඛණාතීතා හි සෝචන්ති නිරයම්හි සමප්පිතා” වශයෙනි. එනම් මේ ලද මොහොත නිසි අයුරින් ඵල නොලබා මේ දුලබ මොහොත අහිමි කරගත් උදවිය නිරයෙහි ඉපිද ශෝකයෙන් වාසය කරන බවයි. මේ ලද මොහොත සුවිශේෂී වූත්, දුර්ලභ වූත්, භාග්‍යසම්පන්න වූත් අවස්ථාවක් බවට පත් වන්නේ ඔබ තුළ ගොඩනැගෙන සත්පුරුෂ ගුණධර්ම මත ය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්මය වන සත්පුරුෂ භූමිය වන ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයට පැමිණෙන්නට ඔබ ද අවස්ථාව ලදහොත් එය මේ මොහොතේ ලබන අද්භූත ආශීර්වාදයක් වනු නොඅනුමාන ය.

ඔබට පින්බර වෙසක් මංගල්‍යයක් වේවා!

පූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ.

දීඝ නිකායේ ලක්ඛණ සූත්‍රයේ බුදුන් වහන්සේගේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණ 32 අතුරින් උන්වහන්සේට සමව ආහාර පැසවන මනා ග්‍රහණියක් ඇති වීමට හේතුව තමාගේ පෙර සසර ජීවිතවල දී සතුන්ට හිංසා නොකිරීමෙන් ඇති වූ ජන්ම දායාදයක් බව උන්වහන්සේ පෙන්වා දී ඇත. සමව ආහාර පැසවන මනා ග්‍රහණියක් ඇති වීම භෞතික හේතුවක් වුවත් ඊට මුල් වී ඇත්තේ මානසික හේතුවකි. අන් සතුන්ගේ ගත සිතට පීඩා නොකිරීම, තමන්ගේ ගත සිත ලෙඩ දුක්වලින් නොපෙළීමට හේතුව වී ඇත.

ගිරිමානන්ද සූත්‍රය

දීඝ නිකායේ ගිරිමානන්ද සූත්‍රයේ දී මිනිසුන්ට ලෙඩ රෝග ඇති වීමට හේතු විස්තර කරන විට කර්මය නිසා ජනිත වන රෝග ද ඇති බව උන්වහන්සේ විසින් පැහැදිලි කර දී ඇත.

“පිත්තසමුට්ඨානා ආබාධා සෙම්හසමුට්ඨානා ආබාධා වාතසමුට්ඨානා ආබාධා සන්නිපාතිකා ආබාධා උතුපරිණාමජා ආබාධා විසමපරිහාරජා ආබාධා ඕපක්කමිකා ආබාධා කම්මවිපාකජා ආබාධා”‍

“පිතෙන් හටගන්නා රෝගයෝ ය. සෙමෙන් හටගන්නා රෝගයෝ ය. වාතයෙන් හටගන්නා රෝගයෝ ය. තුන් දොස් කිපීමෙන් හටගන්නා රෝගයෝ ය. ඍතු විපර්යාසයෙන් හටගන්නා රෝගයෝ ය. විෂම හැසිරීමෙන් හටගන්නා රෝගයෝ ය. උපක්‍රමයෙන් හටගන්නා රෝගයෝ ය. කර්ම විපාකයෙන් හටගන්නා රෝගයෝ ය.”

මෙහිදී බුදුරජාණන් වහන්සේ ඇතැම් ලෙඩ රෝගවලට කර්ම විපාක හේතු වන බව පැහැදිලිව පෙන්වා දී ඇත. බටහිර වෙදකමින් හෝ ආයුර්වේද වෙදකමින් හෝ හේතුවක් නිශ්චිතව සොයා ගත නොහැකි වන රෝගත්, නිශ්චිත ඖෂධයක් නොමැති රෝගත් අද ලෝකයේ රෝගීන් පෙළෙන හේතුවක් වී ඇති බැවින් මෙවැනි රෝගවලට හේතුව කර්ම විපාකයන් බව සිතිය හැක.

චූළ කම්ම විභංග සූත්‍රය

මජ්ක්‍ධිම නිකායේ චූළ කම්ම විභංග සූත්‍රයේ දී බුදුරජාණන් වහන්සේ සුභ නම් තරුණයෙකුට නිරෝගි බව හා දීර්ඝායුෂ ලැබීමේ රහසත්, රෝගී බව හා අල්පායුෂ ලැබීමේ රහසත් පැහැදිලිව පෙන්වා දී ඇත.

සුභ නම් තරුණයා දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවට පැමිණ මෙසේ විමසීය.

“පින්වත් ගෞතමයන් වහන්ස, මේ ලෝකයේ මිනිසුන් අතර මහත් වෙනසක් දක්නට ඇත්තේ මන්ද? උසස් වූ සැප ඇති අය මෙන්ම පහත් වූ හීන වූ සැප ඇති අය ද දක්නට ලැබේ. අල්ප ආයුෂ ඇති අය මෙන්ම දීර්ඝායුෂ ඇති අයත් දක්නට ලැබේ. රෝගී අය මෙන්ම නිරෝගී අයත් දක්නට ලැබේ. පින්වත් ගෞතමයන් වහන්ස, මීට හේතුව කුමක්ද?”‍

බුදුරජාණන් වහන්සේ තරුණයාට මීට හේතුව කෙටියෙන් පැහැදිලි කළ සේක.

“කම්මස්සකා මාණව, සත්තා කම්මදායාදා කම්මයෝනි කම්මබන්ධූ කම්මප්පටිසරණා. කම්මං සත්තේ විභජති යදිදං හීනප්පණීතතායාති.

පින්වත් තරුණය, සත්වයෝ ඉන්නේ කර්මය තමන්ගේ දෙය කරගෙනයි. කර්මය දායාදය කොටගෙනයි. කර්මය උත්පත්ති ස්ථානය කොටගෙනයි. කර්මය ඤාතියා කොටගෙනයි. කර්මය පිළිසරණ කොටගෙනයි. මේ ළාමක උසස් ස්වභාවයට සත්වයන්ව බෙදන්නේ කර්මයයි.”‍

සුභ නම් තරුණයා මෙය තමාට නොතේරුණු බැවින් විස්තර කර කියා දෙන ලෙස බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ඉල්ලා සිටියේ ය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක. “තරුණය, මේ ලෝකයේ යම් පුරුෂයෙක් හෝ ස්ත්‍රියක් පණ ඇති සතුන් කෙරේ අකරුණාවන්ත වූයේ සතුන් මැරීමෙහි යෙදෙයි ද ඔහුගේ හෝ ඇයගේ මේ ක්‍රියාව මරණින් මතු දුගතියේ උපතට හේතු වේ. ඉදින් දුගතියේ නොඉපිද මිනිසකු වී රජ බමුණු, ආදී කුමන කුලයක උපත ලැබූව ද අල්ප ආයුෂ ලබන්නේ ය.

තරුණය, මේ ලෝකයේ යම් ස්ත්‍රියක් හෝ පුරුෂයෙක් සතුන් කෙරෙහි කරුණාව ඇත්තේ, එම සතුන් මැරීමෙන් වැළකෙයි ද ඔහුගේ හෝ ඇයගේ මේ ක්‍රියාව මරණින් මතු සුගතියේ උපතට හේතු වේ. ඉදින් එසේ නොවී මිනිසකු වී රජ බමුණු ආදී කුමන කුලයක උපත ලැබුව ද දීර්ඝායුෂ ලබන්නේ ය. යම් පුද්ගලයෙක් පණ ඇති සතුන් කෙරෙහි කරුණාව නැත්තේ අතින් පයින් හෝ දඬුමුගුරුවලින් හෝ අවි ආයුධවලින් අසරණ වූ සත්වයන්ට හිංසා කරයි ද ඔහුගේ මේ ක්‍රියාව මරණින් මතු දුගතියේ උපතට හේතු වේ. නොඑසේ නම් මිනිසකු වී උපත ලබයි ද රෝගී පුද්ගලයෙක් වෙයි.

තරුණය, පණ ඇති සතුනට කරුණාවන්ත වූ යම් පුද්ගලයෙක් සත්ව හිංසාවෙන් වැළකෙයි ද මේ ක්‍රියාව මරණින් මතු සුගතියේ උපතට හේතු වේ. නොඑසේ නම් මිනිසකු වී උපත ලබයි ද හෙතෙම නිරෝගී පුද්ගලයෙක් වෙයි.” බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ සූත්‍රයේ දී මිනිසුන් අතර ඇති වෙනත් වෙනස්කම්වලට ද හේතු සුභ තරුණයාට විස්තර කර දුන් සේක.

නිරෝගී බවත්, දීගායු ලැබීමත් ඉබේ ඇති වූ දෙයක් හෝ දේව ආශීර්වාදයක් නොවන බවත්, එය හේතුවක් මත ඇති වූ ප්‍රතිඵලයක් බවත් චූළ කම්ම විභංග සූත්‍රයෙන් මනා ලෙස පැහැදිලි වෙයි.

සතුන් මැරීමත්, ඔවුන්ට වද දීමත් ඇතැම් ආගම්වල තහනම් නොවේ. එහෙත් භාවනාවෙන් සිත දියුණු කර ඇති, විශිෂ්ට වූත් අධි මානසික වූත් විද්‍යා ඤාණ 3ක් (ත්‍රිවිද්‍යා) ලබාගත් බුදුන් වහන්සේ මිනිසුන්ගේ දුක මෙන්ම සතුන්ගේ දුකත් ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස දැනගත් සේක. මේ නිසා උන්වහන්සේගේ දහමෙහි සතුන් මැරීම සපුරා තහනම් වෙයි. මිනිසුන් කරන අකටයුතු 10 අතර (දස අකුසල්) මුලට ම දක්වා ඇති අතිශයින්ම පාපතර ක්‍රියාව ද සතුන් මරා දැමීම පිළිබඳවයි.

එමෙන් ම එහි විපාක ද දරුණු බව උන්වහන්සේ වරින්වර පැහැදිලි කර දුන්හ.

ධම්ම පදයේ දණ්ඩ වර්ගයෙහි මෙසේ දැක්වේ.

“සබ්බේ තසන්ති දණ්ඩස්ස – සබ්බේ භායන්ති මච්චුනෝ
අත්තානං උපමං කත්වා – න හනෙය්‍ය න ඝාතයේ

දඬුවම් විඳින්ට හැම කෙනෙක්ම භයයි. මරණයටත් හැම කෙනෙක්ම භයයි. ඒ නිසා තමන්ව උපමාවට අරගෙන, කිසි සතෙක්ව මරන්ටත් එපා! මරවන්ටත් එපා!”

බ්‍රාහ්මණ ධම්මික සූත්‍රය (බමුණු දහම දැක්වෙන සූත්‍රය)

කොසොල් රටවැසි ධනවත් මහලු‍ බමුණු පිරිසක් දිනක් බුදුරජුන් හමුවී, අතීතයේ විසූ බමුණන් මෙන් අද බමුණන් ද යහපත් බමුණු දහම්හි හැසිරෙන්නේදැයි බුදුරජුන්ගෙන් විමසා සිටියෝ ය. බුදුරජාණන් වහන්සේ අතීතයේ දී බමුණන් පස්කම් සුව නොතකා දන් දෙමින් පිරිසිදු සීලය රැක තවුස් ජීවිත ගත කළ බව ඔවුන්ට පහදා දුන් සේක.

එහෙත් අද සිටින බමුණන් පස්කම් සුවයට ගිජු වී, පවුකම් කරමින්, දෙවියන් සතුටු කිරීම සඳහා සතුන් මරා බිලිපූජා කළ යුතු බව පවසමින් (යාගහෝම කරමින්) රජුන් පවා රවටන බව විස්තර කළ සේක.

දිව්‍ය ලෝකවල දෙවිවරු කම්පා වෙති.

සතුන් මැරීම ඇරඹුණු දින දෙවිවරු කම්පා වූ අයුරුත්, ලෙඩ රෝග 98කින් මිනිසුන් පෙළෙන්ට වූ අයුරුත් බුදුරජාණන් වහන්සේ බ්‍රාහ්මණ ධම්මික සූත්‍රයේ දී පහදා දෙන්නේ මෙසේ ය.

“තතෝ ච දේවා පිතරෝ ඉන්දෝ අසුරරක්ඛසා
අධම්මෝ ඉති පක්කන්දුං යං
සත්ථං නිපතී ගවේ

දෙවියෝ හා මහබඹා ද – ඉන්ද්‍ර අසුර හා රකුසු ද
“(අනේ!) මෙවැනි ගවයින් මත – හෙලා දැමීමෙන් ආයුධ
ඉපදුනා අධර්මය!” යයි – කිය කියා හඬා වැටුණෝ”‍

රෝග 98ක් ලොවට බිහිවූයේ කෙසේ ද?

“තයෝ රෝගා පුරේ ආසුං
ඉච්ඡා අනසනං ජරා
පසූනංච සමාරම්භා අට්ඨානවුතිමාගමුං

ඒ කාලේ මෙහි තිබුණේ – තුනක් පමණි රෝගයන් ද
ආශාව ත් බඩගින්න ත් – ජරා දුකට පත් වීම ත්
මේ ගව ඝාතනය නිසා – රෝග අනූඅටක් වුණා”‍

සත්ව ඝාතනය සමඟ ලොව යහගුණදම් කණපිට පෙරළී, පස්කම් සැපතට ගිජු වූ මිනිසුන් තව තවත් පව්කම් කිරීමට පටන් ගත් අයුරු ද ඒ සමඟ අධර්මය ලොව පුරා පැතිර ගිය අයුරු ද බුදූරජාණන් වහන්සේ බමුණු පිරිසට එම සූත්‍රයේ දී පහදා දෙන සේක.

කේ. කමලා කුලතුංග

ලෝකය විවිධය, ලෝකය විෂමය, ලෝකය දෙස බැලූ විට නිරෝගී හා රෝගී අයද දිගායු ලැබූ අය හා අල්පායු ලැබූ අයද ඇති බව පෙනේ.

කිසි කෙනෙකුට කිසිම වරදක් නොකළ අහිංසක දරුවන් දරුණු ලෙඩවලින් පෙළෙන්නේ මන්ද? කිසි කෙනෙකුට කිසිම වරදක් නොකළ දරුවන් තම හිරිමල් කැකුළු වියේදීම රුදුරු අකල් මරණවලට ලක්වන්නේ මන්ද? අනික් අතට බලන විට මුළු මිනිස් සමාජයට මෙන්ම සත්ව සමාජයට ද පීඩාකාරී වූ පිළිවෙත් අනුගමනය කරන අවි ආයුධ, වස විෂ මත්ද්‍රව්‍ය වෙළඳාම් කරන්නන්, මංකොල්ලකරුවන්, ස්ත්‍රී දූෂකයන් සහ මිනීමරුවන් නිරෝගීව දිගායු විඳින්නේ ඇයි? අහිංසක වූත්, සුන්දර වූත් දරුවන්ට මේ වරම නොලැබුණේ ඇයි? මෙවැනි අසාධාරණයක්, දුක්ඛිත තත්ත්වයක් මේ මිහිමත සිදු වී ඇත්තේ මක්නිසාද?

ලෝකය දියුණු වී ඇත. විද්‍යාව දියුණු වී ඇත. එහෙත් වේදනාකාරී වූ මෙවැනි ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරක් නැති නම් මෙවන් දියුණු ලෝකයක අප ජීවත්වීමේ අර්ථය කුමක්ද?

මා හොඳින් දන්නා සුන්දර විනීත දැරියකට සිදු වූ විපතක් මෙහිදී මා සිහියට නැගේ. මාස හයක් වයසැති තම බිළිඳු දියණිය හා තනිව නිවසේ සිටි මොහොතක නිවසට ඇතුළු වූ අපරාධකරුවකු විසින් පොරොවකින් ගසා මරා ඇය කෙලෙසා දමන ලදී. එවකට ඇගේ වයස අවුරුදු විස්සකි. ඇයත්, ඇගේ සොයුර සොයුරියනුත්, දෙමාපියෝත් සමාජයට කිසිදු වරදක් නොකළ අහිංසක පුද්ගලයෝය.

වසන්තයේ පිපුණු මල්වැනි සුන්දර, පිවිතුරු දරුවන්ගේ ජීවිත මාරයාගේ රුදුරු ග්‍රහණයට අසු වී මොහොතකින් සුණුවිසුණු වී යන්නේ මෙසේ නම්, ලොව මැවූවා යැයි කියන දෙවියන් වහන්සේගෙන් අපට බලාපොරොත්තු විය හැකි ආශීර්වාදය කුමක්ද?

එක්තරා පවුලක සුරතල් දරුවන් තිදෙනාම මිය ගියේ මවුපියන් ගෙදර නැති අවස්ථාවක ගින්නෙන් දැවී අඟුරු වීමෙනි.

දියණියන් දෙදෙනෙකු පමණක් සිටි එක්තරා පවුලක වැඩිමහල් දියණියක කොළඹ උසස් බාලිකා විදුහලක උගනිමින් සිටිය දී අවුරුදු 13 දී මියගියේ පිළිකාවක් සැදී කකුලක් ද කපා දැමීමෙන් පසුව ය. එක් අහිංසක පවුලක අම්මාද තරුණ දියණියන් දෙදෙනාද රුදුරු මිනීමරුවන් විසින් පණපිටින් පුළුස්සා මරා දමනු ලැබූහ.

අහුංගල්ලේදී පාසල් බස් රියක් දුම්රියේ ගැටීමෙන් මියගියේ මෙලොව කිසි කෙනෙකුට කිසිම වරදක් නොකළ පාසල් දරුවන් රැසකි.

මගේ මිතුරියක් වූ අහිංසක තරුණ ගුරුවරියක් පිළිකාවකින් මිය ගියේ පුරා වර්ෂයක් වේදනාවෙන් දුක් විඳීමෙනි.

ඇත්තෙන්ම ඉතා අහිංසක දරුවන්ට, දැරියන්ට හා ළඳුන්ට මෙවැනි බිහිසුණු ඉරණම් අයත් වන්නේ ඇයි? විද්‍යාවත්, වෛද්‍ය විද්‍යාවත් දියුණු යැයි පවසන නූතන ලෝකයේ මෙවැනි දරුණු ලෙඩත්, අකල් මරණත් ජය ගත නොහැකි වී ඇත්තේ මන්ද? “ලොව මැවූ දෙවියන් වහන්සේ මෙවැනි බිහිසුණු ඉරණම් අප වෙත ළඟා කරවන්නේ අපට පාඩම් ඉගැන්වීමට.” යැයි ඇතැම්මු පවසති. එහෙත් පාඩම් ඉගැන්විය යුත්තේ අහිංසක දරුවන්ට හෝ ළඳුන්ට නොව අපරාධකරුවන්ටය. මිහිතලය මත මෙවැනි අසාධාරණයක් සිදු වී ඇත්තේ මන්ද?

පැරණි හින්දුන් විශ්වාස කළ පරිදි ලොව මැවූ මහ බඹුට වැරැදුණු තැනක් ද මේ? නැති නම් ඉස්ලාම් දහමේ එන ලෙස අල්ලා දෙවියන් වහන්සේගේ අභිමතය මෙයද? එසේත් නැතිනම් කිතුණු දහමේ එන ලෙස සර්වබලධාරී දෙවියන් වහන්සේගේ අභිමතය මෙයද?

කිසිකෙනෙකුට වරදක් නොකළ අහිංසක දරුවන්ට හා ළඳුන්ට මෙවැනි රුදුරු ඉරණම් අයත් වේ නම් දෙවිවරුන්ගේ ඇල්ම බැල්ම හා ආරක්ෂාව ලැබෙන්නේ කාටද?

දේව සංකල්පය සත්‍යයක් නම් යුදගිනි අවුළුවන රුදුරු මිනිසුන්ට මුලින්ම දඬුවම් ලබාදීමෙන්, යුදබිමේ ලක්ෂ ගණනින් මියයන, අතපය අහිමිවන අහිංසක දරුවන්ගේ ජීවිත බේරා ගැනීමට සර්වබලධාරී වූ දෙවියන් වහන්සේට හැකිවනු නියතය. මියයන දරුවන්ගේ කෙඳිරිලිත්, වැළපෙන මව්වරුන්ගේ අඳෝනාත් අසමින් මහා කාරුණික වූ දෙවියන් වහන්සේ කරබාගෙන සිටින්නේ මන්ද?

අසරණ මිනිසුන්ගේ පවුල්වලටත්, අහිංසක දරුවන්ට හා ළඳුන්ටත් දේව කරුණාව නොලැබේ නම් අප දෙවිවරුන් ඇදහීමේ ඵලය කුමක්ද? අනික් අතට සතුන් මරන්නෝ, මිනීමරුවෝ සහ අපරාධකරුවෝ දේව සාපයට ලක් නොවී දිගුකල් යෙහෙන් වැජඹෙති. අපරාධ නොකරන අහිංසක දරුවෝ ජීවත්වීමේ වරම හෝ නොලබති.

දේව ආශීර්වාදය ලැබුවෝ තමනට දෙවියන්ගෙන් ලැබී ඇති සැප සම්පත් පිළිබඳව උදම් වෙති. ඔවුන්ගේ දේව භක්තිය දිනෙන් දින වැඩෙන්නේ පුරපස සඳ මෙනි. එහෙත් තමන්ට වඩා ඉතාමත්ම අහිංසක වූත්, පිවිතුරු වූත් සුන්දර දරුවන්ට හා ළඳුන්ට දේවාශීර්වාදය නොලැබෙන්නේ මන්දැයි ඔවුහු මොහොතකට හෝ සිතා බලත් ද? අසාධ්‍ය ලෙඩවලින් වේදනා විඳීමට හෝ රුදුරු අකල් මරණවලින් විනාශ වී යාමට හෝ මේ අහිංසක දරුවන් කළ වරද කුමක්ද?

දුප්පත්කම, බලාපොරොත්තු කඩ වීම, වියෝදුක, අසාධ්‍ය ලෙඩ හා අකල් මරණ අහිංසක ජීවිතවලට සදා සරදම් කරන්නේ ඇයි? මිනිසුන්ගේ ඉරණම කෙරෙහි දෙවියන්ගේ බලපෑමක් නොව ග්‍රහයින්ගේ බලපෑමක් ඇතැයි ඇතැම්මු පවසති. දුබල ග්‍රහ ආකර්ෂණ ඇතිව උපදින දරුවන්ට අවාසනාවත්, ප්‍රබල ග්‍රහ ආකර්ෂණ ඇතිව උපදින දරුවන්ට වාසනාවත් ගෙනෙන බව මෙහිදී අදහස් වේ. ‘දෙවියන් වහන්සේ මිනිසුන්ගේ ඉරණම කෙරෙහි බලපාන්නේ ය’ යන මතයට වඩා තරමක විද්‍යාත්මක බවක් මෙහි දක්නට ලැබේ. මන්ද හිරුගේ හා සඳුගේ බලපෑම තරමක් දුරට හෝ අද විද්‍යාවෙන් සොයාගෙන ඇති හෙයිනි.

එහෙත් මෙහිදී පැනනැගෙන එක් ප්‍රශ්නයක් නම්, ‘දුබල ග්‍රහ ආරක්ෂණ ඇති අවස්ථාවන්හි බිහිවීමට මේ දරුවන් කළ වරද කුමක්ද?’ යන්නයි. මිනිසුන්ගේ ඉරණම දෙවියන්ට බාර දීමේදී මෙන්ම ග්‍රහයින්ට බාර දීමේදී ද මිනිසා අතිශයින්ම අසරණ වෙයි. අකර්මණ්‍ය වෙයි.

චාල්ස් ඩාවින්ගේ පරිණාමවාදයේ අන්තිම පුරුක යැයි ඇතැමුන් විසින් සැලකෙන මිනිසා නැමැති සත්වයා දෙවියන් හෝ ග්‍රහයින් හමුවේ මෙසේ අසරණ වීම නම් ඛේදනීය තත්ත්වයකි.

ලොව දියුණු යැයි පැවසෙන බටහිර රටවල චින්තකයෝ, දාර්ශනිකයෝ සහ විද්‍යාඥයෝ වරින්වර බිහි වූහ. මොවුහු විශ්වයේ ප්‍රභවය, සත්වයාගේ පරිණාමය, දෙවියන් වහන්සේගේ පැවැත්ම ආදී නොයෙකුත් කරුණු පිළිබඳව මතවාද ඉදිරිපත් කළහ. එහෙත් මේ කිසිවෙක් මිනිසුන් විඳින දුක, මීට හේතුව කුමක්ද යන්න ගැන සොයා නොබැලූහ.

මිනිසුන්ගේ හදවත නිරන්තරයෙන්ම පෙළන දුක, මේ දුකට හේතුව කුමක්ද, මෙය නැති කළ හැක්කේ කෙසේද යන්න ගැන කරුණු සෙවීමට උත්සුක වූයේ බටහිර රටවල දාර්ශනිකයන් නොව පෙරදිග රටවල දාර්ශනිකයන්ය.

පෙරදිග ජනිත වූ දාර්ශනිකයන් අතර මුළු මහත් මානව වර්ගයාට පමණක් නොව, සත්ව වර්ගයාටද අති විශිෂ්ට සේවාවක් කළ ශ්‍රේෂ්ඨතම මිනිසා නම් දඹදිව රජ පවුලක උපත ලැබූ සිදුහත් ගෞතම නම් කුමාරයාය.

රජකම්, මැතිකම් ලබා ගැනීමෙන් හෝ සුවිසල් මන්දිර ගොඩනැගීමෙන් හෝ සුඛෝපභෝගී භාණ්ඩ හිමිකර ගැනීමෙන් හෝ මිනිසාගේ හදවත වෙලා ඇති දුක් ගිනි කිසිදා නිවාලිය නොහැකි බව තරුණ සිදුහත් කුමරා අත්දැකීමෙන් වටහා ගත්තේය. මෙතුමා රජකම හැරපියා වනගත වූයේ මිනිස් සිත දවන, දුක්ගිනි නිවන ක්‍රමයක් සොයනු පිණිසය.

වෙනත් දාර්ශනිකයන්ට මෙන් නොව සිදුහත් කුමාරයාට ඇති වූ ප්‍රධානතම ගැටළුව වූයේ මිනිසුන් හා සතුන් විඳින දුකයි. එතුමාට සමකාලීන චින්තකයන්ට මෙන්ම එතුමාට පසුකාලීන බටහිර දාර්ශනිකයන්ට ද ගැටළු මතු කළ විශ්වයේ ප්‍රභවය, සත්වයාගේ පරිණාමය, ආත්මයේ පැවැත්ම ආදී අධි භෞතික කරුණු පිළිබඳ මතවාද ඉදිරිපත් කිරීමෙන් මානව වර්ගයාට හෝ සත්ව වර්ගයාට අබමල් රේණුවක තරම්වත් සැපතක් නොලැබෙන බව දත් මේ මහා දාර්ශනිකයා තනිවම කල්පනා කළේ මිනිසුන් දුක් විඳින්නේ මන්ද කියාය.

කුඩා කල තමාගේ මිත්‍ර කුමාරවරුන් දඩකෙළි පිණිස ගොස් අහිංසක සතුන් විද මරනු දුටු සිදුහත් කුමරු මහත්සේ කම්පාවට පත් වූයේය. දයාව ජන්ම දායාදය කොට උපන් කුමරුට දඩයම මහත් අමිහිරි දසුනක් විය.

සතුන්ටත් මිනිසුන්ට මෙන්ම තම දුක, තම වේදනාව, කතා කර පැවසිය හැකි නම් මිනිසුන් කිසි දිනෙක සතුන්ට වධ නොදෙනු ඇත. සතුන්ගේ මරණ බිය, ඔවුන්ගේ හද පත්ලෙන් නගන වේදනාව මිනිසුන්ට නොදැනෙන්නේ මේ අසරණ සතුන්ට කතා කර තම දුක පැවසීමට නොහැකි නිසාය. සිදුහත් කුමරුට පසුව බිහි වූ ඇතැම් දාර්ශනිකයන් අතරත්, ඇතැම් ආගම් අතරත් සතුන්ට ආත්මයක් නැත, සතුන් මැරීම වරදක් නොවේ යන අදහස් ප්‍රචලිත වන්ට ඇත්තේද සතුන්ට කතා කළ නොහැකි වීම නිසාය.

මානව දයාව මෙන්ම සත්ව කරුණාවද ඉහළින්ම පිළිගෙන ඇත්තේ බුදු දහමේය. තරුණ සිදුහත් කුමරුට පසු කල විශ්වයේ ශ්‍රේෂ්ඨතම දාර්ශනිකයා වීමට ඇත්තෙන්ම මග පෑදුනේ එතුමා තුළ සහජයෙන්ම පිහිටි මේ මුදු මොළොක් කරුණා ගුණය නිසාමය. එතුමාගේ දර්ශනයේ මුල්ම ශික්ෂාපදය වූයේ පණ ඇති සතුන් කිසිදා නොමරමු යන අදහසයි.

මිනිසුන් හා සතුන් විඳින දුක දැක කලකිරී රජකම හැරපියා දුක නැති කරන ක්‍රමයක් සොයනු පිණිස වනගත වූ සිදුහත් කුමරු විදර්ශනා භාවනාවෙන් අති ශ්‍රේෂ්ඨ වූත්, අධි මානසික වූත් විද්‍යා ඥාන 3ක් ලබා ගත්තේය. බුද්ධියේ උපරිම තත්ත්වය වූ බුද්ධත්වය එතුමාට ලබාගත හැකි වූයේ භාවනාවෙන් දියුණුකර ගත් මේ අධිමානසික විද්‍යා ඥාන තුන (ත්‍රිවිද්‍යා) නිසාය.

භාවනාවෙන් පිරිසිදු වූ එතුමාගේ සිතට තමා පෙර සසර ගත කළ ජීවිත සිහියට නගා ගත හැකි විය (පුබ්බේ නිවාසානුස්සති ඥානය). මීළඟට මෙතුමාට අනෙකුත් සත්වයන්ගේ මරණය හා ඊළඟ ජන්මයන්හී ලබන උපත පිළිබඳ ඥානය ලබාගත හැකි විය. (චුතූපපාත ඥානය) මේ අති ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ඥාන දර්ශන 2 නිසා සිදුහත් කුමරුට ලෝකයේ පරම සත්‍ය කුමක්ද යන්න පැහැදිලිවම අවබෝධ විය. මේ ලෝකයේ මමය මගේය කියා ආශාවෙන් අල්වා ගත හැකි කිසිදු දෙයක් නැති බවත්, ඇත්තේ ඉපදෙමින් දුක්වෙමින් මැරෙමින් ගත කරන දුක්ඛිත පංචස්කන්ධ රාශියක් බවත් වටහා ගත් එතුමාගේ සිතට සියලු කෙලෙසුන්ගෙන් මිදී ආසවක්ඛය ඥානය ලබා ගත හැකි විය.

අතිශයින්ම අධි මානසික වූ මේ විද්‍යා ඥාන 3 ලැබීමෙන් එතුමාට මිනිසුන්ගේ සසර ජීවිතයේ ඇතිවන අප්‍රමාණ වූ දුකත්, මේ දුකට හේතුවත්, මේ දුක කවදා හෝ නැති කළ හැකි බවත්, ඒ දුක නැති කරන ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයත් හොඳින්ම අවබෝධ වී එතුමා සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ බවට පත් වූ සේක.

ලෝක සත්‍යය තේරුම් නොගැනීම නිසා මිනිසාගේ සිතේ රජයන අවිද්‍යාවත්, ආශාවත්, වෛරයත් නිසා මිනිසා විසින් රැස්කරන කර්ම රාශිය ඔහුගේ සසර ගමන දිගු කරන බව වටහා ගත් මෙතුමාණෝ, සීල සමාධි ප්‍රඥා වශයෙන් ප්‍රගුණ කළයුතු වූ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය, සසර දුක නැති කරන ඒකායන මාර්ගය බව තම ශ්‍රාවකයනට පහදා දුන්හ. මිනිසා යම් දිනක සත්‍යය අවබෝධ කර නිවන් ලබන තුරු ඔහු යන දිගු සසර ගමනේදී, ඔහු තමා අවට වෙසෙන අනෙකුත් මිනිසුන් හා සතුන් කෙරේ ක්‍රියා කරන අන්දම (කර්මය) ඔහුට ඇති වන තාවකාලික සැප සම්පත් හා වේදනාකාරී ප්‍රශ්න කෙරෙහි බලපාන අන්දම බුදුන් වහන්සේ සූත්‍ර දේශනාවලදී වරින් වර පැහැදිලි කර දුන් සේක.

නිරෝගිකම හා දීර්ඝායුෂ මිනිසාට ඉබේ ලැබෙන දායාදයක් හෝ දේව වරප්‍රසාදයක් හෝ නොවන බවත්, අසාධ්‍ය ලෙඩ හා අකල් මරණ ඉබේ අත්වෙන්නක් හෝ දේව දඬුවමක් නොවන බවත්, මිනිසාගේ සසර ගමනේ ඔහුගේ හරි වැරදි වැඩ අනුව ඇති වන ජන්ම දායාද බවත් එතුමාගේ ඉගැන්වීම්වල පැහැදිලි කර ඇත.

වැස්සෙත් දෙපැත්තක්…

වියළි පොළෝතලය තෙතබරිත කරවන, ගස්වැල්වලට අලුත් පණක් උපදවන, මල් පිපෙන්න – ඵල දරන්න නීලහරිත තුරු මුදුනකට ආශීර්වාද සලසන වැස්ස ඒ පර්යායෙන් නම් ස්වභාවධර්මයේ අපූරු තිළිණයක්. තෙතබරිත බව උහුලන්නට බැරි ම තැන දී කඳු පිටින් නාය යන, මහා ගංවතුර ගලාවිත් ගේදොර ජනපද යට කරලන, උන්හිටි තැන් පැහැර ගනු ලබන, ජීවිත හානි පවා පමුණුවන වැස්ස ඒ පර්යායෙන් නම් බොහෝ පීඩා උපදවන්නක්.

දුක – සැප මිශ්‍ර කාම ලෝකයක ඉපදිලා ජීවිත යාත්‍රාව පවත්වාගෙන යද්දී බොහෝ දේවල් සම්බන්ධයෙන් අපට මේ හොඳ – නරක කියන දෙපැත්ත ම අත්විඳින්න වෙනවා…

දෙවිවරුන්ගේ පැන විමසුමක්…

කොහොම නමුත් මේ සටහනට නම් මේ දිනවල ඇදහැළෙන වැස්ස අපූරු නිමිත්තක් වුණා. එක්තරා දෙවියෙක් එක් අවස්ථාවක දී “පහතට වැටෙන දේ අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ කුමක්ද?” කියා විමසූ අයුරුත්, “පහතට වැටෙන දේ අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ වැස්ස ය.” කියා තව දෙවියෙක් පිළිතුරු දුන් අයුරුත්, ඒ මොහොතේ දී සියල්ල දන්නා – සියල්ල දක්නා අපමණ බුදු නුවණ ඇති අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ, “පහතට වැටෙන දේ අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ අවිද්‍යාව ය.”

කියා ගම්භීර ධර්මයක් වදාළ අයුරුත් පෙළදහමේ දැක්වෙනවා… ඔව්… එක්තරා දෙවියෙකුගේ සිතේ, ලෝකයේ ‘ශ්‍රේෂ්ඨ වන දේවල්’ පිළිබඳ කුකුසක් උපන්නා. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හමුවේ ඒ දෙවියා සතරපද ගාථාවක් පවසමින් පැන සතරක් විමසුවා. ඒ මොහොතේ තව දෙවියෙක් ඔහුගේ දැනුම පරිදි ඒ පැන සතරට සතරපද ගාථාවකින් පිළිතුරු දුන්නා. මේ දෙවිවරුන් දෙදෙනාගේ ගාථාවන් අවසන අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සකල ලෝක ධාතුව ම අවබෝධ කළ මහා නුවණින් යුතුව දෙව්මිනිස් ලෝකයාට ‘ශ්‍රේෂ්ඨතම දේවල්’ ගැන දේශනා කොට වදාළා.

උඩට නැගෙන දේ අතර ශ්‍රේෂ්ඨතම දේ…!

දෙවියාගේ මේ පළමු පැනයට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළේ “උඩට නැගෙන දේ අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ අවබෝධ ඤාණය ය.” යනුවෙනුයි…

අහෝ එය නම් අසිරියක් ම යි…! දුගඳ හමනා කුෂ්ටයකින් පීඩා විඳිමින්, දෑත් පා යදිනා නීච දිවිපෙවතකින් යුතුව සිටි ඒ සුප්පබුද්ධ… ‘පිරිස් එක්රැස්ව සිටින නිසා කනබොන දේවල් ලැබෙන තැනක් විය යුතු යැ’ යි සිතා එකතු වූයේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බ්‍රහ්මස්වරයෙන් දහම් දෙසනු අසමින් සිටි පිරිසකටයි. ඒ මනුලොව ඔහුගේ අවසන් දවස. කෑමක් බීමක් නොලද්දේමුත්, ‘මමත් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ධර්මයට සවන් දෙනවා.’ කියා එහි වාඩි වුණු සුප්පබුද්ධට ඒ සිටි තැන දී ම ‘හේතූන්ගෙන් සකස් වූ යම් දෙයක් ඇත්නම්, ඒ හැම දෙයක් ම හේතු නැති වීමෙන් නැති වෙලා යන ස්වභාවයෙන් යුක්තයි’ කියන කෙලෙස් රහිත, අවිද්‍යා මලකඩ රහිත දහම් ඇස පහළ වුණා. ඒ දම්සභාවේ ම උපාසක භාවයේ පිළිණ දී නැගිට ආ සුප්පබුද්ධ ගව දෙනක් ඇනීමෙන් මරණයට පත්ව දෙව්ලොව උපන්නා. නැවත කිසි දිනක සතර අපායට නොවැටෙන ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට ඔහු පැමිණවූයේ සක්කාය දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාස යන සංයෝජන තුන ප්‍රහාණය කරලූ අවබෝධ ඤාණය යි…!

ඉදින්…, තමනට පූර්වබ්‍රහ්ම වූ – ‘අනාථපිණ්ඩික’ නමින් ප්‍රකට තම පියාණන් ධර්මයේ වඩාත් උත්සාහවත් කරලනු පිණිස ස්වකීය මරණ මංචකයේ දී ඔහුට “මල්ලී” කියා ඇමතූ සුමනා සිටු දියණිය කාමරාග, පටිඝ යන සංයෝජනයන් ද අතිශයින් තුනී වූ, පිළිසිඳ ගැනීම් වශයෙන් යළි එක් වරක් පමණක් ම මනුලොවට පැමිණ සියලු දුකින් නිදහස් වන සකදාගාමී ඵලයෙන් යුතු වුණා.

පණපිටින් ගිනි තබා දිවි තොර කරලනු ලැබූ සාමාවතී රජබිසව යළි කිසිකලෙකත් කාමලෝකයක නූපදිනා අනාගාමී ඵලයෙන් යුතු වීමෙන් බඹලොව උපන්නා.

දහසකටත් වඩා මිනිසුන් මැරූ, එක් මිනිසෙකුගෙන් එක් ඇඟිල්ල බැගින් ගෙන අමුණා තැනූ මාලයක් ගෙල පැලඳ සම්බුදුරජුන් පසුපස කඩුවක් අමෝරා යොදුන් තුනක් පුරා දිව ආ අංගුලිමාලයන් කල්පයක් ලොව සෙත සලසන අනුහසින් යුතුව සත්‍යක්‍රියා කළ මහා මුනිවරයෙකු ව සියලු ඉපදීම්වලින් නිදහස් වී පිරිනිවන් වැඩියා. මේ සියලු දෙනා උත්තම භාවයට පත් කරලූයේ, ඉහළට ම එසැවූයේ නුවණ මෙහෙයවාලීමෙන් උපන් ‘අවබෝධ ඤාණය’ යි…!

වැටෙන වැටිල්ලක්…!

දෙවියා විමසූ, මේ ලිපියට නිමිත්ත සැකසූ දෙවැනි පැනය වූ “පහතට වැටෙන දේ අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ කුමක්ද?” යන්නට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිතුරු වදාළේ “පහතට වැටෙන දේ අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ අවිද්‍යාව ය.” කියා යි.

පූර්ව ජාතින්හි රැස් කළ පුණ්‍ය ශක්තීන්ගේ ආනුභාවයෙන් ම නිපන් මහා පුරිස් ලක්ෂණ දෙතිසකින් යුතු වූ අසහාය රූපකාය සහිත ව, ජම්බුද්වීපය පූර්වවිදේහය උතුරුකුරු දිවයින හා අපර ගෝයානය යන සිව් මහා දිවයින් ම ධර්මයේ පිහිටා පාලනය කරමින් චක්‍රවර්තී රාජ්‍යය හොබවා අපමණ පින් ඵල රැස් කොට දෙව්ලොව උපන් චක්‍රවර්තී රජවරුන් ඒ පුණ්‍ය විපාක සැප උපදවා අනිත්‍ය වී ගිය කලෙක තිරිසන් අපායේ කඩි රැලක ඉපිද හුන් අයුරු බුදු නෙතින් දැක වදාළ සේක් ම යි. ඒ, ආර්ය සත්‍යයන් නොදැනීම නම් වූ අවිද්‍යාවෙන් යුතු වීම නිසයි. මේ ලෝක සත්වයා පහළට ඇද දමන්නට, නීච භාවයට පමුණුවන්නට ඊට වඩා බලවත් වූවක් නම් ලෝකයේ නැහැ…

නමස්කාර වේවා සඟරුවනට…!

දෙවියා තුන්වෙනුව ඇසුවේ, “ඇවිද යන අය අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ කවරෙක් ද?” කියලයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළා.

“ඇවිද යන අය අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ සංඝයා ය.”

රාග ද්වේෂ මෝහ නසන ප්‍රතිපදාවෙන් යුතුව, අමා නිවන කරා යොමු වූ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය නම් වූ ඍජු මාර්ගයේ පිළිවෙත් පුරන, චතුරාර්ය සත්‍යය ධර්මය අවබෝධ කිරීම පිණිස පිළිපන්, ලෝසතගේ හිතසුව කැමැත්තෙන් අමා දහම් දන් දෙන, සෝවාන් සකදාගාමී අනාගාමී අරහත් යන මගඵලයන් ලද හා මගඵලයන්ට පිළිපන් ලෙස පුද්ගල වශයෙන් අටදෙනෙක් ද යුගල වශයෙන් සතර දෙනෙක් ද වූ, දුර සිට වුව ගෙනැවිත් දන් පුදන්නට සුදුසු වූ, ආගන්තුක ව වැඩිය කල්හි ද දන් පුදන්නට සුදුසු වූ, පින් සලකා දීමට සුදුසු වූ, දොහොත් මුදුනේ තබා වන්දනා කරන්නට සුදුසු වූ, ලොවට උතුම් පින්කෙත වූ ඒ අෂ්ටාර්ය පුද්ගල ශ්‍රාවක සංඝරත්නයට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨත්වයෙන් යුතුව කවරෙක්වත් මේ පොළෝතලයේ පා තබන්නේ නැති බවයි සත්‍යය… සාරිපුත්ත මහාමොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේලා මුදුන්තැන්හි වැඩ වෙසෙනා, තුන්කාලික සඟරුවනට අපගේ වන්දනාව වේවා!

යෝ වදතං පවරෝ මනුජේසු…!

“කතා කරන අය අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ කවරෙක් ද?” ඒ තමයි දෙවියා විමසූ අවසන් පැනය…

මේ ලෝකයේ අවබෝධ කළ යුතු යම්තාක් දේ ඇද්ද ඒ සියල්ල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අවබෝධ කොට වදාළා. සියලු ලෝකවල ඇති සියල්ල දැනගත්තා. සියලු දේ මැඩපැවැත්වූවා. ඒකාන්තයෙන් ම සියල්ල දැක, සියල්ල තම වසඟයෙහි පවත්වන නිසාත් උන්වහන්සේට ‘තථාගත’ කියා කියනු ලබනවා. ඒ තථාගතයන් වහන්සේ වදාළ මේ වචනය බලන්න.

“යාවතා, භික්ඛවේ, සත්තා අපදා වා ද්විපදා වා චතුප්පදා වා බහුප්පදා වා රූපිනෝ වා අරූපිනෝ වා සඤ්ඤිනෝ වා අසඤ්ඤිනෝ වා නේවසඤ්ඤිනාසඤ්ඤිනෝ වා, තථාගතෝ තේසං අග්ගමක්ඛායති අරහං සම්මාසම්බුද්ධෝ.”

“පින්වත් මහණෙනි, යම්තාක් සත්වයෝ ඉන්නවා නම්, ඔවුන් පා නැති සතුන් වේවා, දෙපා ඇති සතුන් වේවා, පා හතරක් ඇති සතුන් වේවා, බොහෝ පා ඇති සතුන් වේවා, රූපය ඇති සතුන් වේවා, රූපය නැති සතුන් වේවා, සඤ්ඤා ඇති සතුන් වේවා, සඤ්ඤා නැති සතුන් වේවා, සඤ්ඤාව ඇත්තෙත් නැති නැත්තෙත් නැති සතුන් වේවා මේ සියලු සත්වයන් අතුරින් ඉතාමත් අග්‍රයි කියලා කියන්නේ අරහත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේටමයි.”

(අග්ගප්පසාද සූත්‍රය, ඛු. නි.)

අහෝ අසිරියක්මයි…! පෙනෙන, නොපෙනෙන සියලු ලෝකයන්හි ආශ්චර්යවත් ම පුරුෂරත්නය වනාහී ඒ භාග්‍යවත් අරහත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ යි.

මනා අවබෝධ ඤාණයකින් යුතුව ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ පරම සත්‍යයයි, ශ්‍රී සද්ධර්මය තුළ ජීවමාන ව වැඩවෙසෙන්නේ.

ඒ වචනය යි ජරා මරණ ඉක්මවූ අමා නිවනට මග කියන්නේ. ලෝකයේ අන් කවරෙකුගේ වචනයක් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්න ද? සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ දෙවියාට මෙසේ පිළිතුරු වදාළා.

“බුද්ධෝ පවදතං වරෝති”

“කතා කරන අය අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ බුදුරජ ය.”

සුභාෂිත වචන යුතු ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අපගේ නමස්කාරය වේවා!

“සුයුත්තවාදිං – සුදුන්නිවාරයං
ජිතින්ද්‍රියං – වීතභයං පධානියං
අනූපලිත්තං – භවාභිනිස්සටං
වන්දාමහං – සම්බුද්ධ පරිනිබ්බුතං”

“ඥානසම්ප්‍රයුක්ත වාග් විලාස ඇති, කෙලෙස් හා මුසු නොවූ චිත්ත සන්තාන ඇති, දිනන ලද ඉඳුරන් ඇති, බිය රහිත වූ සිත් ඇති, දහම තුළ දියුණු කළ වීර්යය ඇති, කෙලෙස් හා නොතැවරුණු, සියලු භවයන් බැහැර කළ, පිරිනිවී ගිය සිත් ඇති සම්බුදුරදාණෙනි, මම් වඳිමි.”

(උපුටා ගැනීම – අපගේ පින්වත් ලොකු ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් රචිත ‘අති මනරම් බුද්ධාභිවන්දනා’ගාථා’)

මගතොටේ පවා නිවනට ළං වෙමු…

සත්පුරුෂ කලණ වැට නොසිඳිමින් අපගේ කල්‍යාණමිත්‍ර සත්පුරුෂයන් වහන්සේලා ශාස්තෘ ධර්මවිනය අපට කියා දෙමින්, සසරට නොවැටෙනවුන් වන්නට කර ඇති උපකාරයන් අපමණයි. අප කරා එළඹෙන අටලෝදහම තුළ ධර්මය දකිමින් සන්සිඳෙන්නට තවත් අඩු මොනවාද… ඒ කලණමිතුරු ඇසුරේ සුරැකෙමින්, ඇසෙන දකින දේ තුළ පවා ධර්මය ම සිහි කරමින් ශාස්තෘ ගෞරවය උපදවා ගන්නට අප තුළත් වීරිය වැඩේවා!

(ඇසුර – වුට්ඨි සූත්‍රය, සං. නි. සගාථ වර්ගය)

සටහන – උදුලා පද්මාවතී.

ජීවිතේට මහා වෙහෙසක් ගෙනෙන දෙයක් තමයි පසුතැවීම. හිතක පසුතැවීමක් ඇති වුණොත් ඒ නිසා සිත සුවපත් කරගැනීම ලේසි නෑ. ඒ නිසා පසුතැවෙන්ට ඉඩක් තියා ගන්නේ නැතිව ජීවත් විය හැකි නම් ඒක මහා පහසුවක්. නමුත් ඔයාලට හිතෙන්න පුළුවන්, ‘එහෙම ජීවිතයක් ගත කරන්නේ කොහොමද?’‍ කියලා. අද ලිපියෙන් කියා දෙන්නේ ඒ ගැනයි.

වෙනදා වගේම සෙනෙහසින් සිහිපත් කරනවා මේ ලිපිය අවසන් වන තෙක්ම අවධානයෙන් කියවන්න. ‘පසුතැවෙන්ට ඉඩක් තියා ගන්නේ නැතිව ජීවත් වෙන හැටි’ ඔයාලටත් තේරුම් යාවි!

සාරාංශ කාරණා 2ක්

ජීවිතේ පසුතැවෙන ඉඩ නිර්මාණය වීම සාරාංශ කාරණා දෙකකින් මතක තියා ගන්න.

1 සිත කය වචනයෙන් පව් කළොත් පසුතැවෙන්ට වෙනවා.
2 පින් කරන්ට අවස්ථාව ලැබිලත් බාගෙට පින් කළොත් පසුතැවෙන්ට වෙනවා.

‘පව් කළොත් පසුතැවෙන්ට වෙනවා’ කියන කාරණේ ධම්මපදයේ යමක වර්ගයේ තිබෙන මේ ගාථාවෙන් තේරුම් ගන්න.

ඉධ තප්පති පෙච්ච තප්පති
පාපකාරී උභයත්ථ තප්පති
පාපං මේ කතන්ති තප්පති
භිය්‍යෝ තප්පති දුග්ගතිං ගතෝ

“පව් කරන පුද්ගලයා තමයි මෙලොවදී පසුතැවෙන්නේ. පරලොවදී පසුතැවෙන්නෙත් ඔහු ම යි. ඔහු දෙලොවදී ම පසුතැවෙනවා. ‘අයියෝ! මං පව් කර ගත්තා’ කියල පසුතැවෙනවා. අපායේ ඉපදුණාට පස්සේ ඔහු ගොඩාක් පසුතැවෙනවා.”

පව් කරගෙන විපතේ වැටුණු දෙව්දත් අරභයා බුදුරජුන් වදාළ ඔය ගාථාව හිතට අරගෙන පව් කිරීමෙන් වළකින්න. පසුතැවෙන්ට ඉඩ තියාගන්න එපා!

පසුතැවෙන දෙවිවරු

ඔව්! පසුතැවෙන දෙවිවරු පිරිසක් දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයට පැමිණියා. ඔවුන් දෙවියන් අතරේ ඉපදිලත් පසුතැවෙන්ට හේතු වූ කරුණ බුදුරජාණන් වහන්සේට කියා හිටියා. මේ විස්තරය තිබෙන්නේ අංගුත්තර නිකායේ දේවතා සූත්‍රයේ.

ඒ කාලේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටියේ සැවැත්නුවර. එදා රැස්ව සිටි භික්ෂූන්ට බුදුරජුන් මෙසේ වදාළා. “පින්වත් මහණෙනි, ඉකුත් රාත්‍රියේ බොහෝ දේවතාවෝ මා සමීපයට පැමිණියා. පැමිණ මා හට වන්දනා කළා. එසේ සකසා වන්දනා කරල එකත්පසෙක සිට ගත්තා. ඒ අතරින් දේවතාවෝ පිරිසක් මට මෙසේ පැවසුවා.

‘ස්වාමීනී, අපි කලින් ජීවිතේ හිටියේ මනුස්ස ලෝකේ. අපි ජීවත් වුණේ ගිහි ගෙවල්වල. අපේ ගෙවල්වලට පැවිද්දෝ වැඩම කළා. (තා මයං භන්තේ, පච්චුට්ඨිම්හ) ස්වාමීනී අපි උන්වහන්සේලා වඩිද්දී ගෞරවය දක්වමින් ආසනවලින් නැගිට්ටා. (නෝ ච ඛෝ අභිවාදිම්හ) ඒ වුණාට ස්වාමීනී, අපිට බැරි වුණා උන්වහන්සේලාට වන්දනා කරන්න.

දැන් ඉතින් ස්වාමීනී (අපරිපුණ්ණකම්මන්තා) අපේ අසම්පූර්ණ පින්කම නිසා අපි උපන්නේ හීන දෙව් කයක. අපේ හිත් විපිළිසරයි. අපි පසුතැවෙනවා.’”

වඳින්ට පුළුවන් කාලේ වඳින්ට

මෙයින් තේරෙනවා නේද අවස්ථාව තියෙන කාලෙ බාගෙට පින් කරගත්තොත් පසුතැවෙන්ට වෙන බව. ඒ දෙවිවරු පැවිද්දන් දකිද්දී අඩු තරමේ ගෞරව කළ නිසයි දෙව්ලොව උපන්නේ. ඒ නිසා අපි හොඳින් තේරුම් ගත යුතුයි. ගරු කළ යුතු උතුමන්ට, ගරු කළ යුතු පූජනීය වස්තූන්ට අවස්ථාව ලැබෙන හැම මොහොතේ ම ගරු කළ යුතුයි. ගරු සරු දැක්වීමට අවස්ථාව ලැබෙද්දී ගරු කරන කෙනාට පසුතැවීමට ඉඩක් නෑ.

ගරු කළාට වන්දනා කරගන්ට බැරි වුණ නිසා දෙවිවරුන්ට පසුතැවෙන්ට වුණා. අපිට මොනතරම් අවස්ථා ලැබිලා තියෙනව ද දෙමව්පියන්ට ගුරුවරුන්ට වැඩිහිටියන්ට ගෞරවයෙන් වඳින්ට. උතුම් තෙරුවන මුණගැහුණු මේ ජීවිතේ බුද්ධ වන්දනාවෙන්, ධර්ම රත්නයට වැඳීමෙන්, සඟරුවන වැඳීමෙන්, සෑ බෝධීන් වහන්සේලාට, ධාතූන් වහන්සේලාට, පිළිම වහන්සේලාට වැඳීමෙන් අපිට මොනතරම් පින් කර ගන්ට හැකියාවක් ලැබී තියෙනවා ද?

නමුත් මේ හැකියා, අවස්ථා තියෙන කාලේ වැඳීමෙන් කරගත හැකි පින අසම්පූර්ණ කරගන්ට එපා! පසුතැවීමට ඉඩක් තියාගන්ට එපා! වඳින්ට පුළුවන් කාලේ වඳින්ට.

අනෙක් දෙවිවරු

ඒ මුල් දෙවිවරු ඔය කාරණේ කියූ විට අනෙක් දෙවිවරුන් කථා කරන්ට පටන් ගත්තා. දෙවිවරු කොටසක් කිව්වා, “ස්වාමීනී, අපේ ගෙවල්වලටත් පැවිද්දෝ වැඩියා. අපි නම් ගරු සරු දක්වලා වන්දනා කළා. නමුත් අපිටත් තියෙනවා පසුතැවීමක්. (නෝ ච ඛෝ ආසනං අදම්හ) අපිට බැරි වුණානේ ඒ උතුමන්ට වැඩ හිඳීම පිණිස ආසනයක් පනවන්ට. ඒ නිසා අපි හීන වූ දිව්‍ය ජීවිතයක් ලබල අපේ පින සම්පූර්ණ කරගන්න බැරි වුණා කියල පසුතැවෙමින් ඉන්නවා.”‍

එතකොට තව දෙවිවරු පිරිසක් පැවසුවා, “අපි නම් ආසනත් පැනෙව්වා. ගරු සරු දක්වා වන්දනා කරලා ආසන පැනෙව්වත් (නෝ ච ඛෝ යථාසත්ති යථාබලං සංවිභජිම්හ) අපිට බැරි වුණානේ අපට ඇති අයුරින් අපේ බල පමණින් ඒ උතුමන්ට දන් දෙන්ට. ඒ නිසා අපි හීන වූ දිව්‍ය ජීවිතයක් ලබල අපේ පින සම්පූර්ණ කරගන්න බැරි වුණා කියල පසුතැවෙමින් ඉන්නවා.”‍

ඔය විදිහට හීන වූ දිව්‍ය ජීවිතයක් ලැබූ ඒ ඒ දෙවිපිරිස් පිළිවෙළින් තමන්ට ලැබුණු අවස්ථාවල දී පින අසම්පූර්ණ කරගත් විදිහ පසුතැවෙමින් පැවසුවා. ඇතැම් දෙවිවරු ශක්ති පමණින්, බල පමණින් දන් දීලා. නමුත් (නෝ ච ඛෝ උපනිසීදිම්හ ධම්මසවණා) දානෙන් පස්සේ බණ ටිකක් අහන්ට වාඩි වෙන්ට බැරි වුණ නිසා පසුතැවෙනවා.

ඇතැම් දෙවිවරු බණ අහන්ට වාඩි වෙලා. ඒ වුණාට (නෝ ච ඛෝ ඕහිතසෝතෝ ධම්මං සුණිම්හ) කන යොමාගෙන අවධානයෙන් බණ අහන්ට බැරි වීම නිසා පසුතැවෙනවා.

ඇතැම් දෙවිවරු සවන් යොමාගෙන බණ අහලා. නමුත් (නෝ ච සුත්වා ධම්මං ධාරයිම්හ) ඇසූ බණ ටික මතකයේ දරා ගන්ට බැරි වීම නිසා පසුතැවෙනවා.

ඇතැම් දෙවිවරු බණ මතකයේ දරාගෙන. ඒ වුණාට (නෝ ච ධතානං ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛිම්හ) මතකයේ දරාගත් ධර්මයේ අර්ථ නුවණින් විමසන්ට බැරි වෙලා. ඒ නිසා පසුතැවෙනවා.

ඇතැම් දෙවිවරු ධර්මයේ අර්ථ මෙනෙහි කරලා. නමුත් (නෝ ච ඛෝ අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මඤ්ඤාය ධම්මානුධම්ම පටිපජ්ජිම්හ) අර්ථයට අනුව, ධර්මයට අනුව ධම්මානුධම්ම පටිපදාවේ හැසිරෙන්ට බැරි වීම ගැන පසුතැවෙනවා.

සම්පූර්ණයෙන් පින කරගත් දෙවිවරු…

ඔය විදිහට පසුතැවෙන දෙව් පිරිස් අටකට පස්සේ නවවැනි දෙවි පිරිසක් ඉතාම ප්‍රීතියෙන් බුදුරජුන්ට මෙහෙම පැවසුවා. “ස්වාමීනී, කලින් ජීවිතේ අපිත් හිටියේ මනුස්ස ලෝකෙ ගිහි ගෙවල්වල. ඒ අපේ ගෙවල්වලටත් උතුම් පැවිද්දන් වහන්සේලා වැඩියා. (තා මයං භන්තේ) එතකොට අපි නම් ස්වාමීනී

1 (පච්චුට්ඨිම්හ) ඒ උතුමන් දකිද්දීම හුනස්නෙන් නැගිට ගෞරව දැක්වූවා.
2 (අභිවාදිම්හ) අපි නම් ඒ උතුමන්ට ඉතා ගෞරවයෙන් පසඟ පිහිටුවා වන්දනත් කළා.
3 (ආසනං අදම්හ) එහෙම වැඳලා ආසනත් පැනෙව්වා. ඒ ආසන පවරා වඩා හිඳෙව්වා.
4 (යථාසත්ති යථාබලං සංවිභජිම්හ) අපිට ශක්ති පමණින්, බල පමණින් දානෙත් පූජා කළා.
5 (උපනිසීදිම්හ ධම්මසවණාය) දන් වළඳා නිමවූ ඒ උතුමන් සමීපයට ගිහින් බණ පදයක් අහන්ට වාඩි වුණා.
6 (ඕහිතසෝතා ච ධම්මං සුණිම්හ) අපි සවන් යොමාගෙන බණ ඇසුවා.
7 (සුත්වා ච ධම්මං ධාරයිම්හ) ඒ අහපු බණ පද මතකයේත් දරා ගත්තා.
8 (ධතානඤ්ච ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛිම්හ) ඒ මතකයේ දරාගත් ධර්මයේ අර්ථ නුවණින් මෙනෙහි කළා.
9 (අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මං පටිපජ්ජිම්හ) ඒ වගේම අපි ධර්මයේ අර්ථ දැනගෙන, ධර්මයත් දැනගෙන, ධම්මානුධම්ම පටිපදාවේ යෙදුණා.

ඉතිං ස්වාමීනී, ඒ නිසා අපි නම් (පරිපුණ්ණකම්මන්තා) අපේ පුණ්‍ය කර්මය සම්පූර්ණ කරගත් නිසා ප්‍රණීත වූ දිව්‍ය ජීවිතයක් ලබා කිසිම විපිළිසර බවක් නැතිව, පසුතැවීමකින් තොරවයි ඉන්නේ.”

පස්සේ පසුතැවෙන්ට තියාගන්න එපා!

මේ විස්තරය දේශනා කරපු මහා කාරුණික අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට අවවාද කළේ,

“(මා භික්ඛවේ පමාදත්ථ) මහණෙනි, නුඹලා නම් ප්‍රමාද වෙන්ට එපා! අර ප්‍රමාද වූ දෙවිවරු වගේ (මා පච්ජා විප්පටිසාරිනෝ අහුවත්ථ) පස්සේ පසුතැවෙන්ට තියාගන්ට නම් එපා!”‍ කියලයි.

තෙරුවන් සරණයි!

මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවාසී ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් විසිනි. 

ඒ වගේම අපි අත්දකිනවා ඉපදුණු හැමෝටම කතා කරන්න බෑ. එතකොට ඒ මිනිසුන්, සත්වයන් අව්වෙන් වැස්සෙන් පීඩා විඳිද්දී, ලෙඩක් දුකක් හැදුණාම තමන්ට දැනෙන අපහසුතාව කියාගත නොහැකිව අප්‍රමාණ පීඩා විඳිමින් ඉන්නවා. නමුත් ඒ දුක කතා කරන්න පුළුවන් අයට නෑ. කතා කරන්න, වචන කියන්න පුළුවන් හැමෝටම තමන්ගේ දුක, සතුට අනිත් අය සමඟ බෙදාගන්න පුළුවන්.

ඒ විදිහට තමන්ගේ දුක සතුට බෙදාගන්න, තමන්‍ට උපකාරය පිණිස වචන කියනවා වගේ අනිත් අයට පිහිට පිළිසරණ පිණිසත් අපේ වචන භාවිත කරන්න පුළුවන්. නුවණ තියෙන කෙනා දක්ෂ වෙනවා තමන්ට කතා කරන්න පුළුවන් විදිහට ඉපදෙන්න ලැබුණු මේ වෙලාවේ අනිත් අයට යහපත, සැනසිල්ල, සෙතසුව පිණිස ම තමන්ගේ වචන භාවිත කරන්න. මොකද ඒ, ඒ නුවණ තියෙන ප්‍රඥාවන්ත කෙනා දන්නවා ඉමක්කොණක් නැති සංසාර ගමනේ ඉතාමත් කලාතුරකින් තමයි කතා කරන්න පුළුවන් විදිහට අපි ඉපදෙන්නෙ කියලා. ඒ නිසා එයා දක්ෂ වෙනවා තමන් කියන වචන හොඳින් සිතා මතා සොයා බලා තමන්ට වගේම අනිත් අයටත් යහපත පිණිස ම ප්‍රකාශ කරන්න. එයා ඒ විදිහට වචනයෙන් පින් රැස් කරගන්න දක්ෂ වෙනවා.

හැබැයි කාටහරි ඒ විදිහට නුවණ නැතිනම් එයාට කතා කරන්න වචන උපදින්නේ තමන් වගේම අනුන්ටත් අයහපත පිණිසමයි.

තුන්ලොව දිනූ මුනිඳු දේශනා කොට වදාළා මේ විදියට කියන වචන ක්‍රම පහකින් අසන්ට ලැබෙනවා කියලා.

1 කලටත්, අකලටත් අසන්න ලැබෙනවා.
2 සත්‍ය වචනයෙනුත්, අසත්‍ය වචනයෙනුත් අසන්න ලැබෙනවා.
3 මොළොක් වචනයෙනුත්, දරුණු වචනයෙනුත් අසන්න ලැබෙනවා.
4 යහපත ඇතිකරන වචනයෙනුත්, අයහපත ඇතිකරන වචනයෙනුත් අසන්න ලැබෙනවා.
5 මෙත් සිතින් යුතු වචනත්, ද්වේෂ සහගත වචනත් අසන්න ලැබෙනවා.

(කකචූපම සූත්‍රය – ම. නි. 1)

එතකොට කවුරු හරි අකලට වචන කියනවා නම් කියන්නේ…, ඒ වගේම අශෝභනයෙන්, දරුණු වචනයෙන්, අයහපත ඇති කරවන වචනයෙන්, ද්වේෂ සහගත වචන කියන්නෙ අනිත් අයව හෙළා දකින්න. අනිත් අයට අපහසුතාවය ඇතිකරන්න, පීඩාවට පත් කරන්න. එතකොට ඒ කෙනා ඒ විදිහට වචන කියද්දි තව කෙනෙක් හෝ පිරිසක් ඉන්නවා ඒ කෙනා පතුරුවන, වපුරන, බෙදන වචන තමන්ගේ ම කියලා බදාගෙන වචන කියලා පව් රැස් කරගන්න. සමහරවිට ඒ කියන්නේ කවුරු හරි කරන දෙයක් බලාන ඉන්න බැරිකමට නරක දේ කියලා හොඳ දෙයක් අරගෙන, හොඳ දේ කියලා නරක දෙයක් අරගෙන. සමහරු කියනවා “ඉවසලා ඉවසලා බැරිම තැන තමයි කීවේ.” කියලා. නමුත් ඒක නිදහසට හේතුවක් නොවෙයි. ඉවසල ඉවසල බැරි ම තැන තමයි ඉවසිය යුතු ම තැන. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කොට වදාළා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අවවාදය කරන කෙනා හික්මෙන්න ඕන ආකාරය. ඒ තමා, “‘‍මගේ සිත වෙනස් කරගන්නෙ නෑ. මං පාපී වචන කියන්නෙ නෑ. හිතානුකම්පී ව ඉන්නවා. ද්වේෂයෙන් තොරව මෛත්‍රියෙන් ඉන්නවා. ඒ පුද්ගලයා කෙරෙහි මෙත් සිත පතුරුවාගෙන අපි වාසය කරනවා. ඒ වගේම ඒ මෛත්‍රියට අරමුණු වූ සකල ලෝකයටම වෛර නැති, තරහ නැති, විපුල වූ, අප්‍රමාණ පළල් සිතකින් යුතු ව මෙත් සිත පතුරුවාගෙන අපි වාසය කරනවා.’ ‍කියා පින්වත් මහණෙනි, ඔබ හික්මෙන්න ඕන ඔය විදියටයි.”

(කකචූපම සූත්‍රය – ම. නි. 1)

නමුත් කවුරුහරි ඒ විදිහට ඉවසන්නෙ නැතිව අනිත් අයට වචන කියනවා නම් ඒ අය පිළිබඳව අපකීර්තියක් ම යි පැතිරෙන්නේ. ඒ කෙනා කොයි තරම් දක්ෂ වුණත්, ලස්සන වුණත්, මිල මුදල් තිබුණත් නුවණ තිබෙන සත්පුරුෂ අය ඒ අයට ප්‍රශංසා කරන්නෙ නෑ. සමහර විට ඒ වචන කියන කාලෙට සමාජය තුළ ඒ වචන රැව් පිළිරැව් දෙන්න පුළුවන්. ඒ වචන අහන අයට හිතෙන්න පුළුවන් ‘ඒක තමයි ඇත්ත’ කියලා. සමහරු සැක කරන්නත් පුළුවන්. නමුත් ඒ වචන කියන කාලෙට ඉස්මතු වුණාට, ටික කාලයයි. මවාපාන අයට හැමදාම ඒක කරන්න බෑ. මේ කාලය ඉක්මනින්ම ගෙවෙනවා. තප්පර, විනාඩි, පැය, දින ගණන් ගෙවෙද්දි, රෑ දවල් ගෙවෙද්දි සත්‍යය ඉස්මතු වෙනවා. අවැඩ පිණිස, අහිත පිණිස වචන කියපු අයට අකුසල් රාශියක් එකතු වෙනවා. හැබැයි ඔය විදිහට වචන කියන්න කලින් බොහෝ කාලයක් ඇසුරු කරලා හොඳට හොයා බැලු‍වා නම් මහ අකුසල් කන්දකින් මිදෙන්න පුළුවන්කමක් ලැබෙනවා. නමුත් කවුරු හරි හොයන්නෙ බලන්නෙ නැතුව වචන කීවොත් ඒ අයගේ ජීවිතවලින් අසූචිවලටත් වැඩි ගඳක් ම යි දසත පැතිරෙන්නෙ.

නමුත් අපි ආදර ගෞරවයෙන් සරණ ගිය, තුන්ලොවම එකලු කල මිණි පහන වුණ, තුන්ලොවෙහි එක ම ඇස වුණ, තුන්ලොවටම සැනසිල්ල උදාකර දුන් භාග්‍යවත් වූ අරහත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වචනවලින් කවදාවත් ම අනිත් අයට නපුරක් කරන්නැතිව, පීඩාවක් ඇති කරන්නැතිව යහපත විතරක් ම ජීවිත කාලෙටම කරන්න පුළුවන් බව ආදර්ශයෙන් ම පෙන්වා වදාළා. අපේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අවසන් ජීවිතය පුරාමත්, සසර ගමනේ ජීවිත පුරාමත් තිබුණේ අනිත් අයට උපකාරෙට කීව වචන, අනිත් අයගේ දුක නිවන්න කීව වචන, අනිත් අයගේ ප්‍රශ්න විසඳන්න කීව වචන, අනික් කෙනෙකුගේ වරදක් නම් ඒ වරදින් නැඟී සිටීම පිණිස – යහපත පිණිස කීව වචන, අනික් අයගේ දුක සතුට බෙදාගන්න කීව වචන, අසරණ වුණු වෙලාවට පිහිට වෙන්න කීව වචන, යථාර්ථය අවබෝධ කරවීම පිණිස කීව වචන, මෛත්‍රියෙන් පිරුණු වචන, කරුණාවෙන් ඉතිරුණු වචන, මුදිතාවෙන් පවසපු වචන, උපේක්ෂාවෙන් දරාගත්තු වචන, නිවුණු වචන, සංසිඳීම ඇති කරවපු වචන, සතුට සැනසිල්ල උදාකරපු වචන, හැම වචනයක් ම කීවේ හොඳට හොයලා බලල හිතලමතල වගකීමෙන් ම යි. කැළඹීම ඇති කරවන වචන, ඇවිස්සීම ඇති කරවන වචන, සසර ගමන දික්ගස්සන අයහපත් වචන කවදාවත් කීවේ නෑ.

නමුත් මේ කාලය වනවිට ගොඩක් දේවල් වෙනස් වෙලා. සමහරු මේ විදිහට වචන කියන්න වසර ගණන් සැලසුම් හදනවා. නැති වැරදි හොය හොයා සැලසුම් හදනවා. ද්වේෂ සහගත අවස්ථා නිර්මාණය කර කර සැලසුම් හදනවා. බොහෝවිට බොහෝ පුද්ගලයන් ඒ විදිහට ක්‍රියා කරන්නෙ, හැසිරෙන්නෙ වචන කියන්නේ තමන්ට ඒ කෙනාගෙන් අවැඩක් වුණේ, අයහපතක් ම යි වුණේ කියලා වැරදි වැටහීම නිසා. එහෙම නැත්නම් කැපී පෙනීමේ අවශ්‍යතාවයට. එහෙම නැත්තම් ප්‍රධානත්වය, නායකත්වය ලබා ගැනීම පිණිස. මේ කුමන ආකාරයට, කුමක් නිසා හෝ කාට හෝ අයහපත් වචන කියන කෙනාට නිරයේ නිරි සතුන් අතර ඉපදිලා, පෙරේත ලෝකේ පෙරේතයන් අතර, අසුර ලෝකේ අසුරයන් අතර, තිරිසන් අපායේ තිරිසනුන් අතර වගේ ම මිනිස් ලෝකේ ඉපදුණත් දුක් විඳින්න වෙනවමයි.

මේ විදියට සැලසුම් සහගතව හෝ එවෙලාවට හෝ වචන කියන්නෙත් බොහෝවිට තමන්ට උපකාර කරපු අයට ම යි. තමන්ගේ ජීවිතයට ශක්තිය වුණු අයට ම යි. තමන්ගේ ජීවිතයට පදනම හදලා දීලා හෙවණැල්ල වුණු අයට ම යි. තමන්ගේ ජීවිතයට යන්න පාර කියා දුන්න අයට ම යි. තමන්ගේ හුස්ම පොද වුණු අයට ම යි. තමන්ට දුකක් කරදරයක් වුණාම පිහිටට හිටපු, පිහිටට ඉන්න අයට ම යි. තමන්ට දුකක් කරදරයක් වුණාම පිහිටට හිටපු, පිහිටට ඉන්න අයට ම යි. අපේ සසර ගමන අපට මතක නැති වුණාට මතක තියන කාලෙ දිහා ආපසු හැරිලා බැලු‍වොත්, සිහිනුවණින් යුතුව විමසීම කළොත් වැටහේවි, පෙනී යාවි ඒ අය කොයි තරම් නම් අපට උපකාර වෙලා ද කියලා, පිහිට වෙලා ද කියලා. ඒ අය ඒ ඒ කාලෙට මුණනොගැසුනා නම් අපේ ජීවිත කථාව ගොඩක් වෙනස් වෙනවා. අද අපට තියෙන මේ හයිය, ශක්තිය නැතිව යනවා, අද අපි මේ තරම්ම සවිමත් ව ඉන්නෙ අපි වචන කියන අයගෙන් ම ලැබුණු උපකාර නිසා.

දෙමව්පියෝ දරුවන්ට වචන කියන්නෙ, ගුරුවරු සිසු දරුවන්ට වචන කියන්නේ යහපත පිණිස ම යි. ඒ වෙලාවේ සිහිනුවණ, අත්දැකීම් අඩු නිසා හෝ නැති නිසා ඒ කාරණා අපට නොවැටහුණාට අපි මෙත් සිතින් හැම දෙයක්ම දරාගන්න දක්ෂ වෙන්න ඕන. අපට ඒවා වැටහෙන්නෙ ඒ අත්දැකීම් අපි ලබනකොටයි… ඒ නිසා එවන් අවස්ථා එද්දි දුර්ලභව ලැබුණු කථා කරන්න පුළුවන්කමෙන් නොමනා වචන කියන්නෙ නැතිව නිහඬව ඉන්න ඕන.

ඒ නිසා තුන්ලොව ම දිනූ මුනිඳු මඟ හික්මෙන අපි හැමදෙනාටම, අපේ කතා කරන්න පුළුවන් හැකියාව, අපේ වචන හැමදෙනාටම යහපත පිණිස භාවිත කරන්නත් – ඒ වගේ ම අන් අයගේ වචන ඉවසන්නත් වාසනාව උදාවේවා!

තමේව වාචං භාසෙය්‍ය යායත්‌තානං න තාපයේ
පරේ ච න විහිංසෙය්‍ය සා වේ වාචා සුභාසිතා

“යම් වචනයකින් තමා තුළ තැවීමක් නොගන්නේ නම්, අන්‍යයෝ ද පීඩාවට පත්නොවෙත් නම්, ඒ වචනය ම කිව යුත්තේය. ඒකාන්තයෙන් ම එය සුභාෂිත වචනයකි.

පියවාචමේව භාසෙය්‍ය යා වාචා පටිනන්‌දිතා
යං අනාදාය පාපානි පරේසං භාසතේ පියං

යළි යළි සතුට දනවන යම් වචනයක් ඇද්ද, කිව යුත්තේ ඒ ප්‍රිය වචනය ම ය. අන්‍යයන් පවසන නපුරු බස් සිතට නොගෙන ප්‍රිය වූ වචන ම කිව යුත්තේය.

සච්‌චං වේ අමතා වාචා ඒස ධම්මෝ සනන්‌තනෝ
සච්‌චේ අත්‌ථේ ච ධම්මේ ච ආහු සන්‌තෝ පතිට්‌ඨිතා

සත්‍යය යනු ඒකාන්තයෙන් ම අමෘත වචනයකි. මෙය සදාතනික ධර්මයකි. සත්පුරුෂයෝ සත්‍යයෙහි ද අර්ථෙයහි ද ධර්මයෙහි ද පිහිටා සිටිති යි කියත්.

යං බුද්ධෝ භාසතේ වාචං ඛේමං නිබ්‌බානපත්‌තියා
දුක්‌ඛස්‌සන්‌තකිරියාය සා වේ වාචානමුත්‌තමාති

බුදුරජාණන් වහන්සේ නිවනට පැමිණීම පිණිස, සසර දුක් නිමා කිරීම පිණිස යම් නිර්භය වචනයක් වදාරන සේක් ද, ලොව ඇති වචන අතුරින් ඒ බුද්ධ වචනය ඒකාන්තයෙන් ම උතුම් ය.”

(සුභාෂිත සූත්‍රය – සං. නි. 1)

යළි යළිත්… යළි යළිත්… පෙරසේම මෙය මතුවට ද මෙසේම සිදුවනු ඇත. සැබැවින්ම මෙහි ඇත්තේ මෙපමණ ද?

රුදුරු ගිනි අඟු‍රු වළක් වන් නිරයේ අප ඉපිද සිටි යුගවල දී ද වියළි කතරක පත් සිඳී ගිය රුකක් යට සිටීම බඳු ප්‍රේත ලොව ඉපිද සිටිය දී ද අසූචි වළක් වන් තිරිසන් ලොවෙහි අප සිටිය දී ද… දිනෙන් දින ගෙවී ගොස්… කල්ප ගණන් යුග ගෙවී ගියේ මේ අයුරින් මැයි. එහි ද අරුමයක් නැත.

එනමුදු අපි සිහිනුවණ උපදවා ගත යුතු ම වෙමු. මොහොතින් මොහොත අද මේ ගෙවී යන්නේ කල්ප කාලාන්තරයකට පසු අපි ලද අති දුර්ලභ ක්ෂණ සම්පත්තියයි. ක්ෂණ සම්පත්තිය ලද මේ ජීවිතයේ ගත වන සෑම තප්පරයක් ම තීරණාත්මක වනු ඇත. එක මොහොතක් හෝ නිකරුණේ ගෙවී යාමට ඉඩ හැරීම නම් මහත් අලාභයකි. මේ මොහොත වරද්දා ගැනීම මහත් අනුවණකමකි.

නගරං යථා පච්චන්තං – ගුත්තං සන්තරබාහිරං
ඒවං ගෝපේථ අත්තානං – ඛණෝ වෝ මා උපච්චගා
ඛණාතීතා හි සෝචන්ති – නිරයම්හි සමප්පිතා”

‘ඇතුළතත්, පිටතත්, හොඳින් ආරක්ෂා සංවිධානය කරපු, දුර පළාතක තියෙන නගරයක් වගේ තමන්ගෙ ජීවිතය ද වරදට වැටෙන්ට නොදී රැකගන්න ඕනෙ. මේ උතුම් අවස්ථාව ඔබට නම් මගහැරෙන්ට එපා. මේ උතුම් අවස්ථාව ඉක්ම ගියොත්, නිරයේ වැටිලා ශෝක කරන්නට වෙනවා.’

(ධම්මපදය – නිරය වග්ගය)

තම තමා විසින් ම සිත කය වචනය වරදවා ගත් දොසින් උරුම වූ දුගතියෙන් ගැලවී, සුළු මොහොතකට උරුම වූ සුගති රැකවරණය රැක ගත යුත්තේ ද තම තමා විසින් ම ය.

මනුලොව උපත නම් වූ අති දුර්ලභ වාසනාව උරුම කරගත් කෝටි ගණනක් මිනිසුන් අතරේ අපට උදා වූයේ “ක්ෂණ සම්පත්තිය” යි.‍ කල්ප ගණනකට පසු මිනිසුන් අතර උපත ලැබූවන්ගෙන් කෝටි සංඛ්‍යාත ජනයා ‘බුද්ධ’ යන වචනය පවා නොඅසාම මෙලොව හැර යන අයුරු දකිනු මැන. ජීවිතයේ අරුත පවසන මිහිරි දහම් පද නෑසෙන මානයේ දිවි ගෙවා හිස් අතින් ම මනුලොව හැර යන්නවුන් කොපමණ ද? කසාවතින් ගත පොරවා ගත් ශ්‍රමණ රුව නොදුටු නෙතින් ම දිවි ගෙවා අවසන් කරන්නවුන් කොතෙක් නම් සිටී ද? පින පව, මෙලොව පරලොව, සසර දුක හෝ නිවන ගැන… සිහිනෙන්වත් නෑසුණ මිනිසුන් කොපමණ නම් මේ මනුලොවේ සිටිත් ද?

එවන් ලොවක… අපේ ම වාසනාවට අපට දුර්ලභ මිනිස් උපතක් සමඟින් ම අති දුර්ලභ බුදු සසුනක් මුණගැසීම සැබැවින් ම විස්මිත ය. එනමුදු… එපමණකින් ම ඒ ගැන සෑහීමට පත් වීම නම් කිසිසේත්ම බුද්ධි ගෝචර නොවේ. අප තථාගතයාණෝ මේ උතුම් ම මොහොතේ අගය බුදු නෙතින් දුටු සේක් මේ අයුරිනි.

“මහපොළොව එකම ජලාශයක් වී ඒ ජලාශයේ ඒ මේ අත පාවෙමින් තිබෙන එක් සිදුරක් ඇති විය දණ්ඩකි. ඒ ජලාශයේ ම වසන සිය වසරකට වරක් උඩට එන කණ කැස්බෑවෙකි. යම් මොහොතක ඒ කණ කැස්බෑවා සිය වසරකට වරක් උඩ මතු වී එම විය සිදුරෙන් හිස පිවිසීම ඉතා දුර්ලභව සිදුවිය හැක්කකි.

මහණෙනි, ‘මිනිසත් බව ලබයි’ යන යමක් ඇද්ද මෙය එසෙයින්ම ඉතාමත්ම දිගුකලක් ඇවෑමෙන් ලැබෙන දෙයකි.”

අපගේ සම්මා සම්බුදු තථාගත තෙමේ ලෝකයෙහි උපදියි යන යමක් ඇද්ද… තථාගතයන් විසින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනය ලොවෙහි බබළයි යන යමක් ඇද්ද… මෙය ද එසෙයින්ම ඉතාමත් දිගු කලකින් පසු ලැබෙන දෙයකි. මේ දුර්ලභ කාරණා ලද මොහොතේ අවබෝධ නොකළ චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය අවබෝධය පිණිස වීර්යය කළ යුතු යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙන්වා දුන් සේක.

හුදෙක්ම හොඳ අධ්‍යාපනයක් ලැබීම, උසස්‍ යැයි සම්මත රැකියාවක නියැළීම, ගෙවල් දොරවල් යාන වාහන, දූ දරුවන්, ලැබීම යන මේවා මිනිස් ජීවිතයක ලෞකික සුවපහසුව පිණිස උපකාර වන දෑ මිස… කිසිසේත් ම ජීවිතයේ අරුත නම් නොවේ. සසරේ සුපුරුදු දේ මිස දුර්ලභ සම්පත් නොවේ. ඒ නිසා මේ මත ම වටිනා මිනිස් දිවිය දිය කර හැරීම ප්‍රඥාගෝචර නොවේ.

වෙසෙසින් ම තථාගතයන් වහන්සේ ව ම පිළිසරණ කර ගනිමින් මුළු දිවිය ම සසුන් බඹසරට ම කැප කළ තම ශ්‍රාවක දරුවන්ගේ ‘අප්‍රමාදය’ අගය කොට වදාළ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙවන් ඔවදන් වදහළ සේක.

“කථං භූතස්ස මේ රත්තින්දිවා වීතිපතන්තී”ති පබ්බජිතේන අභිණ්හං පච්චවෙක්ඛිතබ්බං.”

‘කෙබඳු අයුරින් ගත කරන මට රාත්‍රිය ත්, දහවල ත් ඉක්ම යන්නේ දැ’ යි පැවිද්දහු විසින් නිතර මෙනෙහි කළ යුත්තේ ය.’

මෙසේ සිහිකරන සැදැහැති ශ්‍රාවක පුතුන් දවසක් නිමාවන මොහොතේ ගෙවූ දිනය දෙස ආපසු හැරී බලද්දී… හිස් විදියට ගෙවී ගිය එකදු මොහොතක් හෝ තිබෙනු දැකීමට බිය වෙයි. මන්ද… ඒ උතුමන් මෙබඳු බුදු වදන් නිති සිහි කරන නිසාවෙනි.

“යම් එක ම ධර්මයක් භාවිත කරන ලද්දේ බහුලව ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ මෙලොව අර්ථයත්, පරලොව අර්ථයත් යන උභයාර්ථය සලසයි නම් එබඳු එක ම ධර්මය නම් අප්‍රමාදී බවයි.”

(අප්‍රමාද සූත්‍රය, අං. නි. 4)

අප්පමාදරතෝ භික්ඛු – පමාදේ භයදස්සි වා
අභබ්බෝ පරිහාණාය – නිබ්බාණස්සේව සන්තිකේ”

‘යම් භික්ෂුවක් අප්‍රමාදයේ ඇලී ඉන්නවා නම්, ප්‍රමාද වීමේ ඇති භයානක අනතුර දකිනවා නම්, ඔහු පිරිහෙන්ට සුදුසු කෙනෙක් නොවෙයි. ඔහු ඉන්නේ ඒ අමා නිවන ළඟ ම යි.’

(ධම්මපදය – අප්පමාද වග්ගය)

අපට මේ අවස්ථාව ලැබුණේ කල්ප ගණනාවකට පසුව බව සැබැවි. එනමුදු මේ මොහොත “‍ක්ෂණයක්”‍ මිස බොහෝ කල් පවතින එකක් නොවේ. සෑම මොහොතක ම මේ උතුම් ක්ෂණය අහිමි කරවමින් ජීවිතය ගෙවී යන වේගය අදහාගත නොහැකි තරම්‍ ය.

“අප්පකං බ්‍රාහ්මණා, ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං බහුදුක්ඛං බහුපායාසං මන්තාය බොද්ධබ්බං කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං. නත්ථි ජාතස්ස අමරණං.”

‘මනුෂ්‍යයන්ගේ ජීවිතය පවතින්නේ ඉතා සුළු කලකි. සුළු මොහොතකි. ඉතා කෙටි ය. බොහෝ දුක් ඇත්තේ ය. බොහෝ පීඩා ඇත්තේ ය. එය නුවණින් අවබෝධ කළ යුත්තේ ය. කුසල් කළ යුත්තේ ය. බඹසරෙහි හැසිරිය යුත්තේ ය. උපන්නහුට නොමැරී සිටීමක් නැත්තේ ය.’

මේ, මිනිස් ආයුෂ අවු. 60000ක් වූ යුගයක අරක නම් ශාස්තෘවරයා තම ශ්‍රාවකයන්ට කළ අවවාදයයි.

එමතුද නොව තණ අග ඇති පිණි බිඳ හිරු උදාවන කල්හී සැණෙකින් සිඳී යන සෙයින් ද මහත් දිය බිඳු ඇතිව වැස්ස වසින කල්හී හට ගන්නා දිය බුබුල් සැණෙකින් බිඳී යන සෙයින් ද දියෙහි ඇඳි ඉර සැණෙකින් නොපෙනී යන සෙයින් ද මනුෂ්‍යයන්ගේ ජීවිතය ඉතා සුළු කලක් ම පවතින්නේ ය.

කඳු මුදුනේ හටගත් – ඉතා දුර යන්නා වූ වේගවත් සැඩ පහර ඇති නදියක්, නැවතී සිටින ක්ෂණයක් හෝ ලයක් හෝ මොහොතක් හෝ නැත්තා සේ ම මේ දිවිය ද ඉතා වේගයෙන් මොහොතකදු නොනැවතී ගෙවී යන්නේ ම ය. මරණයට නියම වූ ගව දෙනක ඔසවන තබන පියවරක් පාසා මරණයට ම ළං වන සෙයින්… උපන් සත්වයා ද ඉහළ පහළ හෙළන සෑම හුස්මක් පාසා ම මරණයට ළං වෙත් ම ය.

මිනිස් ආයුෂ වසර 60000ක් ව පැවති යුගයේ කළ එම අවවාදය ගැන අප සුගත තථාගතයාණෝ වදහළේ වසර 100ක පමණ ආයුෂයක් ඇති මෙකලට ඒ අවවාදය වඩාත් උචිත බවයි. කරුණා පිරි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මිනිස් දිවියේ අල්ප බව ගණනය කොට දක්වන සේක.

“සිය වසක් ජීවත් වන්නෙකුට, ජීවත් වීමට තිබෙන්නේ, ඍතු වාර 300කි. මාස 1200කි. රාත්‍රී 36000කි. බත් අනුභව කිරීමට ඇත්තේ වාර 72000කි. එය ද බත් වැරදුනු කාලය ද එක්කොට ය.

මහණෙනි, ශ්‍රාවකයන්ට හිතෛෂී වූ, අනුකම්පා ඇත්තා වූ, ශාස්තෘවරයෙකු විසින් අනුකම්පාව උපදවා යමක් කළ යුත්තේ ද, මා විසින් එය ඔබට කරන ලද්දේ ය. මහණෙනි, ඔය තිබෙන්නේ රුක් සෙවණ ය. ඔය තිබෙන්නේ ශූන්‍යාගාරයෝ ය. මහණෙනි, ධ්‍යාන වඩව්. ප්‍රමාදයට පත්වෙන්නට එපා. ප්‍රමාදයට පත් ව පසු කලක පසුතැවෙන්නට එපා. මෙය ඔබට අපගේ අනුශාසනය යි.”

(අරක සූත්‍රය, අං. නි. 4)

මිනිස් ආයුෂ වසර 70 – 80ක් ව පවතින මේ යුගයේ… ලද මේ ක්ෂණය නිකරුණේ ගෙවී යා නම්, එය මහත් ම විපතකි. වරදිනසුලු සසරේ ගොදුරක් බවට පත් වුවහොත් නැවත කවදා නම් මෙවන් මොහොතක් ලැබේදැයි කාට නම් කිව හැකි ද?

ජරා මරණ විසින් හතර වටින් වටකොට පහර දෙන මේ දිවියේ තවත් නම් පමා වීමට කාලයක් නැත් ම ය. මොහොතකට නැවතී තමා දෙස ම හැරී බලනු මැන. අති දුර්ලභ ක්ෂණ සම්පත්තිය ලද දිවියේ මේ වන විටත් කොපමණ ආයුෂ ගෙවී ගොස් ද? ගත වූ කාලය ගෙවී ගිය ආකාරය ගැන ඔබට අවංකව ම සෑහීමකට පත් විය හැකි ද?

දැන් පසුතැවීමට කාලය නොවේ. මේ අප්‍රමාදී වීමට කාලයයි. තව කොපමණ කලකට දැයි නොදන්නා නමුත්… තවමත් ඔබ ජීවතුන් අතර සිටීම ගැන සැනසුම් සුසුම් හෙළමින්… මියෙන මොහොත දක්වා ම එකම එක ඇසිල්ලක්වත් හිස් විදියට ගත නොකිරීමට දැඩිව අදිටන් කර ගනිත්වා! ලද ක්ෂණයේ උපරිම ඵල ලබත්වා! ධර්මාවබෝධය ම පතා පින් කුසල් වැඩුමෙහි අප්‍රමාදී වෙත්වා!

“මරණයත්, ලෙඩ දුකත්, වයසට යාමත් ජීවිතය කරා එන්නෙ මහා ගිනි කඳු වගේ. ඒකට ප්‍රතිවිරුද්ධව සටන් කරන්ට බලයක් නෑ. පලායන්ට ජවයකුත් නෑ. ටික ටික හෝ බහුලව හෝ දවස හිස් විදිහට ගත කරන්ට හොඳ නෑ. ගෙවී යන සෑම රාත්‍රියකින් ම ජීවිතේ කෙටි වෙලා යනවා.

එනිසා ඇවිදිනකොට, හිටගෙන ඉන්නකොට, ඉඳගෙන ඉන්නකොට නිදාගෙන ඉන්නකොට මේ කොතැනත් අවසන් මොහොත පැමිණෙන්නට පුළුවන්. ඒ නිසා පමා නොවීමට මේ කාලයයි!”

(සිරිමන්ද රහත් මුනිඳුන්ගේ ගාථා)

මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුවාසී මෑණියන් වහන්සේනමක් විසිනි.