දීඝ නිකායේ ලක්ඛණ සූත්‍රයේ බුදුන් වහන්සේගේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණ 32 අතුරින් උන්වහන්සේට සමව ආහාර පැසවන මනා ග්‍රහණියක් ඇති වීමට හේතුව තමාගේ පෙර සසර ජීවිතවල දී සතුන්ට හිංසා නොකිරීමෙන් ඇති වූ ජන්ම දායාදයක් බව උන්වහන්සේ පෙන්වා දී ඇත. සමව ආහාර පැසවන මනා ග්‍රහණියක් ඇති වීම භෞතික හේතුවක් වුවත් ඊට මුල් වී ඇත්තේ මානසික හේතුවකි. අන් සතුන්ගේ ගත සිතට පීඩා නොකිරීම, තමන්ගේ ගත සිත ලෙඩ දුක්වලින් නොපෙළීමට හේතුව වී ඇත.

ගිරිමානන්ද සූත්‍රය

දීඝ නිකායේ ගිරිමානන්ද සූත්‍රයේ දී මිනිසුන්ට ලෙඩ රෝග ඇති වීමට හේතු විස්තර කරන විට කර්මය නිසා ජනිත වන රෝග ද ඇති බව උන්වහන්සේ විසින් පැහැදිලි කර දී ඇත.

“පිත්තසමුට්ඨානා ආබාධා සෙම්හසමුට්ඨානා ආබාධා වාතසමුට්ඨානා ආබාධා සන්නිපාතිකා ආබාධා උතුපරිණාමජා ආබාධා විසමපරිහාරජා ආබාධා ඕපක්කමිකා ආබාධා කම්මවිපාකජා ආබාධා”‍

“පිතෙන් හටගන්නා රෝගයෝ ය. සෙමෙන් හටගන්නා රෝගයෝ ය. වාතයෙන් හටගන්නා රෝගයෝ ය. තුන් දොස් කිපීමෙන් හටගන්නා රෝගයෝ ය. ඍතු විපර්යාසයෙන් හටගන්නා රෝගයෝ ය. විෂම හැසිරීමෙන් හටගන්නා රෝගයෝ ය. උපක්‍රමයෙන් හටගන්නා රෝගයෝ ය. කර්ම විපාකයෙන් හටගන්නා රෝගයෝ ය.”

මෙහිදී බුදුරජාණන් වහන්සේ ඇතැම් ලෙඩ රෝගවලට කර්ම විපාක හේතු වන බව පැහැදිලිව පෙන්වා දී ඇත. බටහිර වෙදකමින් හෝ ආයුර්වේද වෙදකමින් හෝ හේතුවක් නිශ්චිතව සොයා ගත නොහැකි වන රෝගත්, නිශ්චිත ඖෂධයක් නොමැති රෝගත් අද ලෝකයේ රෝගීන් පෙළෙන හේතුවක් වී ඇති බැවින් මෙවැනි රෝගවලට හේතුව කර්ම විපාකයන් බව සිතිය හැක.

චූළ කම්ම විභංග සූත්‍රය

මජ්ක්‍ධිම නිකායේ චූළ කම්ම විභංග සූත්‍රයේ දී බුදුරජාණන් වහන්සේ සුභ නම් තරුණයෙකුට නිරෝගි බව හා දීර්ඝායුෂ ලැබීමේ රහසත්, රෝගී බව හා අල්පායුෂ ලැබීමේ රහසත් පැහැදිලිව පෙන්වා දී ඇත.

සුභ නම් තරුණයා දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවට පැමිණ මෙසේ විමසීය.

“පින්වත් ගෞතමයන් වහන්ස, මේ ලෝකයේ මිනිසුන් අතර මහත් වෙනසක් දක්නට ඇත්තේ මන්ද? උසස් වූ සැප ඇති අය මෙන්ම පහත් වූ හීන වූ සැප ඇති අය ද දක්නට ලැබේ. අල්ප ආයුෂ ඇති අය මෙන්ම දීර්ඝායුෂ ඇති අයත් දක්නට ලැබේ. රෝගී අය මෙන්ම නිරෝගී අයත් දක්නට ලැබේ. පින්වත් ගෞතමයන් වහන්ස, මීට හේතුව කුමක්ද?”‍

බුදුරජාණන් වහන්සේ තරුණයාට මීට හේතුව කෙටියෙන් පැහැදිලි කළ සේක.

“කම්මස්සකා මාණව, සත්තා කම්මදායාදා කම්මයෝනි කම්මබන්ධූ කම්මප්පටිසරණා. කම්මං සත්තේ විභජති යදිදං හීනප්පණීතතායාති.

පින්වත් තරුණය, සත්වයෝ ඉන්නේ කර්මය තමන්ගේ දෙය කරගෙනයි. කර්මය දායාදය කොටගෙනයි. කර්මය උත්පත්ති ස්ථානය කොටගෙනයි. කර්මය ඤාතියා කොටගෙනයි. කර්මය පිළිසරණ කොටගෙනයි. මේ ළාමක උසස් ස්වභාවයට සත්වයන්ව බෙදන්නේ කර්මයයි.”‍

සුභ නම් තරුණයා මෙය තමාට නොතේරුණු බැවින් විස්තර කර කියා දෙන ලෙස බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ඉල්ලා සිටියේ ය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක. “තරුණය, මේ ලෝකයේ යම් පුරුෂයෙක් හෝ ස්ත්‍රියක් පණ ඇති සතුන් කෙරේ අකරුණාවන්ත වූයේ සතුන් මැරීමෙහි යෙදෙයි ද ඔහුගේ හෝ ඇයගේ මේ ක්‍රියාව මරණින් මතු දුගතියේ උපතට හේතු වේ. ඉදින් දුගතියේ නොඉපිද මිනිසකු වී රජ බමුණු, ආදී කුමන කුලයක උපත ලැබූව ද අල්ප ආයුෂ ලබන්නේ ය.

තරුණය, මේ ලෝකයේ යම් ස්ත්‍රියක් හෝ පුරුෂයෙක් සතුන් කෙරෙහි කරුණාව ඇත්තේ, එම සතුන් මැරීමෙන් වැළකෙයි ද ඔහුගේ හෝ ඇයගේ මේ ක්‍රියාව මරණින් මතු සුගතියේ උපතට හේතු වේ. ඉදින් එසේ නොවී මිනිසකු වී රජ බමුණු ආදී කුමන කුලයක උපත ලැබුව ද දීර්ඝායුෂ ලබන්නේ ය. යම් පුද්ගලයෙක් පණ ඇති සතුන් කෙරෙහි කරුණාව නැත්තේ අතින් පයින් හෝ දඬුමුගුරුවලින් හෝ අවි ආයුධවලින් අසරණ වූ සත්වයන්ට හිංසා කරයි ද ඔහුගේ මේ ක්‍රියාව මරණින් මතු දුගතියේ උපතට හේතු වේ. නොඑසේ නම් මිනිසකු වී උපත ලබයි ද රෝගී පුද්ගලයෙක් වෙයි.

තරුණය, පණ ඇති සතුනට කරුණාවන්ත වූ යම් පුද්ගලයෙක් සත්ව හිංසාවෙන් වැළකෙයි ද මේ ක්‍රියාව මරණින් මතු සුගතියේ උපතට හේතු වේ. නොඑසේ නම් මිනිසකු වී උපත ලබයි ද හෙතෙම නිරෝගී පුද්ගලයෙක් වෙයි.” බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ සූත්‍රයේ දී මිනිසුන් අතර ඇති වෙනත් වෙනස්කම්වලට ද හේතු සුභ තරුණයාට විස්තර කර දුන් සේක.

නිරෝගී බවත්, දීගායු ලැබීමත් ඉබේ ඇති වූ දෙයක් හෝ දේව ආශීර්වාදයක් නොවන බවත්, එය හේතුවක් මත ඇති වූ ප්‍රතිඵලයක් බවත් චූළ කම්ම විභංග සූත්‍රයෙන් මනා ලෙස පැහැදිලි වෙයි.

සතුන් මැරීමත්, ඔවුන්ට වද දීමත් ඇතැම් ආගම්වල තහනම් නොවේ. එහෙත් භාවනාවෙන් සිත දියුණු කර ඇති, විශිෂ්ට වූත් අධි මානසික වූත් විද්‍යා ඤාණ 3ක් (ත්‍රිවිද්‍යා) ලබාගත් බුදුන් වහන්සේ මිනිසුන්ගේ දුක මෙන්ම සතුන්ගේ දුකත් ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස දැනගත් සේක. මේ නිසා උන්වහන්සේගේ දහමෙහි සතුන් මැරීම සපුරා තහනම් වෙයි. මිනිසුන් කරන අකටයුතු 10 අතර (දස අකුසල්) මුලට ම දක්වා ඇති අතිශයින්ම පාපතර ක්‍රියාව ද සතුන් මරා දැමීම පිළිබඳවයි.

එමෙන් ම එහි විපාක ද දරුණු බව උන්වහන්සේ වරින්වර පැහැදිලි කර දුන්හ.

ධම්ම පදයේ දණ්ඩ වර්ගයෙහි මෙසේ දැක්වේ.

“සබ්බේ තසන්ති දණ්ඩස්ස – සබ්බේ භායන්ති මච්චුනෝ
අත්තානං උපමං කත්වා – න හනෙය්‍ය න ඝාතයේ

දඬුවම් විඳින්ට හැම කෙනෙක්ම භයයි. මරණයටත් හැම කෙනෙක්ම භයයි. ඒ නිසා තමන්ව උපමාවට අරගෙන, කිසි සතෙක්ව මරන්ටත් එපා! මරවන්ටත් එපා!”

බ්‍රාහ්මණ ධම්මික සූත්‍රය (බමුණු දහම දැක්වෙන සූත්‍රය)

කොසොල් රටවැසි ධනවත් මහලු‍ බමුණු පිරිසක් දිනක් බුදුරජුන් හමුවී, අතීතයේ විසූ බමුණන් මෙන් අද බමුණන් ද යහපත් බමුණු දහම්හි හැසිරෙන්නේදැයි බුදුරජුන්ගෙන් විමසා සිටියෝ ය. බුදුරජාණන් වහන්සේ අතීතයේ දී බමුණන් පස්කම් සුව නොතකා දන් දෙමින් පිරිසිදු සීලය රැක තවුස් ජීවිත ගත කළ බව ඔවුන්ට පහදා දුන් සේක.

එහෙත් අද සිටින බමුණන් පස්කම් සුවයට ගිජු වී, පවුකම් කරමින්, දෙවියන් සතුටු කිරීම සඳහා සතුන් මරා බිලිපූජා කළ යුතු බව පවසමින් (යාගහෝම කරමින්) රජුන් පවා රවටන බව විස්තර කළ සේක.

දිව්‍ය ලෝකවල දෙවිවරු කම්පා වෙති.

සතුන් මැරීම ඇරඹුණු දින දෙවිවරු කම්පා වූ අයුරුත්, ලෙඩ රෝග 98කින් මිනිසුන් පෙළෙන්ට වූ අයුරුත් බුදුරජාණන් වහන්සේ බ්‍රාහ්මණ ධම්මික සූත්‍රයේ දී පහදා දෙන්නේ මෙසේ ය.

“තතෝ ච දේවා පිතරෝ ඉන්දෝ අසුරරක්ඛසා
අධම්මෝ ඉති පක්කන්දුං යං
සත්ථං නිපතී ගවේ

දෙවියෝ හා මහබඹා ද – ඉන්ද්‍ර අසුර හා රකුසු ද
“(අනේ!) මෙවැනි ගවයින් මත – හෙලා දැමීමෙන් ආයුධ
ඉපදුනා අධර්මය!” යයි – කිය කියා හඬා වැටුණෝ”‍

රෝග 98ක් ලොවට බිහිවූයේ කෙසේ ද?

“තයෝ රෝගා පුරේ ආසුං
ඉච්ඡා අනසනං ජරා
පසූනංච සමාරම්භා අට්ඨානවුතිමාගමුං

ඒ කාලේ මෙහි තිබුණේ – තුනක් පමණි රෝගයන් ද
ආශාව ත් බඩගින්න ත් – ජරා දුකට පත් වීම ත්
මේ ගව ඝාතනය නිසා – රෝග අනූඅටක් වුණා”‍

සත්ව ඝාතනය සමඟ ලොව යහගුණදම් කණපිට පෙරළී, පස්කම් සැපතට ගිජු වූ මිනිසුන් තව තවත් පව්කම් කිරීමට පටන් ගත් අයුරු ද ඒ සමඟ අධර්මය ලොව පුරා පැතිර ගිය අයුරු ද බුදූරජාණන් වහන්සේ බමුණු පිරිසට එම සූත්‍රයේ දී පහදා දෙන සේක.

කේ. කමලා කුලතුංග

ලෝකය විවිධය, ලෝකය විෂමය, ලෝකය දෙස බැලූ විට නිරෝගී හා රෝගී අයද දිගායු ලැබූ අය හා අල්පායු ලැබූ අයද ඇති බව පෙනේ.

කිසි කෙනෙකුට කිසිම වරදක් නොකළ අහිංසක දරුවන් දරුණු ලෙඩවලින් පෙළෙන්නේ මන්ද? කිසි කෙනෙකුට කිසිම වරදක් නොකළ දරුවන් තම හිරිමල් කැකුළු වියේදීම රුදුරු අකල් මරණවලට ලක්වන්නේ මන්ද? අනික් අතට බලන විට මුළු මිනිස් සමාජයට මෙන්ම සත්ව සමාජයට ද පීඩාකාරී වූ පිළිවෙත් අනුගමනය කරන අවි ආයුධ, වස විෂ මත්ද්‍රව්‍ය වෙළඳාම් කරන්නන්, මංකොල්ලකරුවන්, ස්ත්‍රී දූෂකයන් සහ මිනීමරුවන් නිරෝගීව දිගායු විඳින්නේ ඇයි? අහිංසක වූත්, සුන්දර වූත් දරුවන්ට මේ වරම නොලැබුණේ ඇයි? මෙවැනි අසාධාරණයක්, දුක්ඛිත තත්ත්වයක් මේ මිහිමත සිදු වී ඇත්තේ මක්නිසාද?

ලෝකය දියුණු වී ඇත. විද්‍යාව දියුණු වී ඇත. එහෙත් වේදනාකාරී වූ මෙවැනි ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරක් නැති නම් මෙවන් දියුණු ලෝකයක අප ජීවත්වීමේ අර්ථය කුමක්ද?

මා හොඳින් දන්නා සුන්දර විනීත දැරියකට සිදු වූ විපතක් මෙහිදී මා සිහියට නැගේ. මාස හයක් වයසැති තම බිළිඳු දියණිය හා තනිව නිවසේ සිටි මොහොතක නිවසට ඇතුළු වූ අපරාධකරුවකු විසින් පොරොවකින් ගසා මරා ඇය කෙලෙසා දමන ලදී. එවකට ඇගේ වයස අවුරුදු විස්සකි. ඇයත්, ඇගේ සොයුර සොයුරියනුත්, දෙමාපියෝත් සමාජයට කිසිදු වරදක් නොකළ අහිංසක පුද්ගලයෝය.

වසන්තයේ පිපුණු මල්වැනි සුන්දර, පිවිතුරු දරුවන්ගේ ජීවිත මාරයාගේ රුදුරු ග්‍රහණයට අසු වී මොහොතකින් සුණුවිසුණු වී යන්නේ මෙසේ නම්, ලොව මැවූවා යැයි කියන දෙවියන් වහන්සේගෙන් අපට බලාපොරොත්තු විය හැකි ආශීර්වාදය කුමක්ද?

එක්තරා පවුලක සුරතල් දරුවන් තිදෙනාම මිය ගියේ මවුපියන් ගෙදර නැති අවස්ථාවක ගින්නෙන් දැවී අඟුරු වීමෙනි.

දියණියන් දෙදෙනෙකු පමණක් සිටි එක්තරා පවුලක වැඩිමහල් දියණියක කොළඹ උසස් බාලිකා විදුහලක උගනිමින් සිටිය දී අවුරුදු 13 දී මියගියේ පිළිකාවක් සැදී කකුලක් ද කපා දැමීමෙන් පසුව ය. එක් අහිංසක පවුලක අම්මාද තරුණ දියණියන් දෙදෙනාද රුදුරු මිනීමරුවන් විසින් පණපිටින් පුළුස්සා මරා දමනු ලැබූහ.

අහුංගල්ලේදී පාසල් බස් රියක් දුම්රියේ ගැටීමෙන් මියගියේ මෙලොව කිසි කෙනෙකුට කිසිම වරදක් නොකළ පාසල් දරුවන් රැසකි.

මගේ මිතුරියක් වූ අහිංසක තරුණ ගුරුවරියක් පිළිකාවකින් මිය ගියේ පුරා වර්ෂයක් වේදනාවෙන් දුක් විඳීමෙනි.

ඇත්තෙන්ම ඉතා අහිංසක දරුවන්ට, දැරියන්ට හා ළඳුන්ට මෙවැනි බිහිසුණු ඉරණම් අයත් වන්නේ ඇයි? විද්‍යාවත්, වෛද්‍ය විද්‍යාවත් දියුණු යැයි පවසන නූතන ලෝකයේ මෙවැනි දරුණු ලෙඩත්, අකල් මරණත් ජය ගත නොහැකි වී ඇත්තේ මන්ද? “ලොව මැවූ දෙවියන් වහන්සේ මෙවැනි බිහිසුණු ඉරණම් අප වෙත ළඟා කරවන්නේ අපට පාඩම් ඉගැන්වීමට.” යැයි ඇතැම්මු පවසති. එහෙත් පාඩම් ඉගැන්විය යුත්තේ අහිංසක දරුවන්ට හෝ ළඳුන්ට නොව අපරාධකරුවන්ටය. මිහිතලය මත මෙවැනි අසාධාරණයක් සිදු වී ඇත්තේ මන්ද?

පැරණි හින්දුන් විශ්වාස කළ පරිදි ලොව මැවූ මහ බඹුට වැරැදුණු තැනක් ද මේ? නැති නම් ඉස්ලාම් දහමේ එන ලෙස අල්ලා දෙවියන් වහන්සේගේ අභිමතය මෙයද? එසේත් නැතිනම් කිතුණු දහමේ එන ලෙස සර්වබලධාරී දෙවියන් වහන්සේගේ අභිමතය මෙයද?

කිසිකෙනෙකුට වරදක් නොකළ අහිංසක දරුවන්ට හා ළඳුන්ට මෙවැනි රුදුරු ඉරණම් අයත් වේ නම් දෙවිවරුන්ගේ ඇල්ම බැල්ම හා ආරක්ෂාව ලැබෙන්නේ කාටද?

දේව සංකල්පය සත්‍යයක් නම් යුදගිනි අවුළුවන රුදුරු මිනිසුන්ට මුලින්ම දඬුවම් ලබාදීමෙන්, යුදබිමේ ලක්ෂ ගණනින් මියයන, අතපය අහිමිවන අහිංසක දරුවන්ගේ ජීවිත බේරා ගැනීමට සර්වබලධාරී වූ දෙවියන් වහන්සේට හැකිවනු නියතය. මියයන දරුවන්ගේ කෙඳිරිලිත්, වැළපෙන මව්වරුන්ගේ අඳෝනාත් අසමින් මහා කාරුණික වූ දෙවියන් වහන්සේ කරබාගෙන සිටින්නේ මන්ද?

අසරණ මිනිසුන්ගේ පවුල්වලටත්, අහිංසක දරුවන්ට හා ළඳුන්ටත් දේව කරුණාව නොලැබේ නම් අප දෙවිවරුන් ඇදහීමේ ඵලය කුමක්ද? අනික් අතට සතුන් මරන්නෝ, මිනීමරුවෝ සහ අපරාධකරුවෝ දේව සාපයට ලක් නොවී දිගුකල් යෙහෙන් වැජඹෙති. අපරාධ නොකරන අහිංසක දරුවෝ ජීවත්වීමේ වරම හෝ නොලබති.

දේව ආශීර්වාදය ලැබුවෝ තමනට දෙවියන්ගෙන් ලැබී ඇති සැප සම්පත් පිළිබඳව උදම් වෙති. ඔවුන්ගේ දේව භක්තිය දිනෙන් දින වැඩෙන්නේ පුරපස සඳ මෙනි. එහෙත් තමන්ට වඩා ඉතාමත්ම අහිංසක වූත්, පිවිතුරු වූත් සුන්දර දරුවන්ට හා ළඳුන්ට දේවාශීර්වාදය නොලැබෙන්නේ මන්දැයි ඔවුහු මොහොතකට හෝ සිතා බලත් ද? අසාධ්‍ය ලෙඩවලින් වේදනා විඳීමට හෝ රුදුරු අකල් මරණවලින් විනාශ වී යාමට හෝ මේ අහිංසක දරුවන් කළ වරද කුමක්ද?

දුප්පත්කම, බලාපොරොත්තු කඩ වීම, වියෝදුක, අසාධ්‍ය ලෙඩ හා අකල් මරණ අහිංසක ජීවිතවලට සදා සරදම් කරන්නේ ඇයි? මිනිසුන්ගේ ඉරණම කෙරෙහි දෙවියන්ගේ බලපෑමක් නොව ග්‍රහයින්ගේ බලපෑමක් ඇතැයි ඇතැම්මු පවසති. දුබල ග්‍රහ ආකර්ෂණ ඇතිව උපදින දරුවන්ට අවාසනාවත්, ප්‍රබල ග්‍රහ ආකර්ෂණ ඇතිව උපදින දරුවන්ට වාසනාවත් ගෙනෙන බව මෙහිදී අදහස් වේ. ‘දෙවියන් වහන්සේ මිනිසුන්ගේ ඉරණම කෙරෙහි බලපාන්නේ ය’ යන මතයට වඩා තරමක විද්‍යාත්මක බවක් මෙහි දක්නට ලැබේ. මන්ද හිරුගේ හා සඳුගේ බලපෑම තරමක් දුරට හෝ අද විද්‍යාවෙන් සොයාගෙන ඇති හෙයිනි.

එහෙත් මෙහිදී පැනනැගෙන එක් ප්‍රශ්නයක් නම්, ‘දුබල ග්‍රහ ආරක්ෂණ ඇති අවස්ථාවන්හි බිහිවීමට මේ දරුවන් කළ වරද කුමක්ද?’ යන්නයි. මිනිසුන්ගේ ඉරණම දෙවියන්ට බාර දීමේදී මෙන්ම ග්‍රහයින්ට බාර දීමේදී ද මිනිසා අතිශයින්ම අසරණ වෙයි. අකර්මණ්‍ය වෙයි.

චාල්ස් ඩාවින්ගේ පරිණාමවාදයේ අන්තිම පුරුක යැයි ඇතැමුන් විසින් සැලකෙන මිනිසා නැමැති සත්වයා දෙවියන් හෝ ග්‍රහයින් හමුවේ මෙසේ අසරණ වීම නම් ඛේදනීය තත්ත්වයකි.

ලොව දියුණු යැයි පැවසෙන බටහිර රටවල චින්තකයෝ, දාර්ශනිකයෝ සහ විද්‍යාඥයෝ වරින්වර බිහි වූහ. මොවුහු විශ්වයේ ප්‍රභවය, සත්වයාගේ පරිණාමය, දෙවියන් වහන්සේගේ පැවැත්ම ආදී නොයෙකුත් කරුණු පිළිබඳව මතවාද ඉදිරිපත් කළහ. එහෙත් මේ කිසිවෙක් මිනිසුන් විඳින දුක, මීට හේතුව කුමක්ද යන්න ගැන සොයා නොබැලූහ.

මිනිසුන්ගේ හදවත නිරන්තරයෙන්ම පෙළන දුක, මේ දුකට හේතුව කුමක්ද, මෙය නැති කළ හැක්කේ කෙසේද යන්න ගැන කරුණු සෙවීමට උත්සුක වූයේ බටහිර රටවල දාර්ශනිකයන් නොව පෙරදිග රටවල දාර්ශනිකයන්ය.

පෙරදිග ජනිත වූ දාර්ශනිකයන් අතර මුළු මහත් මානව වර්ගයාට පමණක් නොව, සත්ව වර්ගයාටද අති විශිෂ්ට සේවාවක් කළ ශ්‍රේෂ්ඨතම මිනිසා නම් දඹදිව රජ පවුලක උපත ලැබූ සිදුහත් ගෞතම නම් කුමාරයාය.

රජකම්, මැතිකම් ලබා ගැනීමෙන් හෝ සුවිසල් මන්දිර ගොඩනැගීමෙන් හෝ සුඛෝපභෝගී භාණ්ඩ හිමිකර ගැනීමෙන් හෝ මිනිසාගේ හදවත වෙලා ඇති දුක් ගිනි කිසිදා නිවාලිය නොහැකි බව තරුණ සිදුහත් කුමරා අත්දැකීමෙන් වටහා ගත්තේය. මෙතුමා රජකම හැරපියා වනගත වූයේ මිනිස් සිත දවන, දුක්ගිනි නිවන ක්‍රමයක් සොයනු පිණිසය.

වෙනත් දාර්ශනිකයන්ට මෙන් නොව සිදුහත් කුමාරයාට ඇති වූ ප්‍රධානතම ගැටළුව වූයේ මිනිසුන් හා සතුන් විඳින දුකයි. එතුමාට සමකාලීන චින්තකයන්ට මෙන්ම එතුමාට පසුකාලීන බටහිර දාර්ශනිකයන්ට ද ගැටළු මතු කළ විශ්වයේ ප්‍රභවය, සත්වයාගේ පරිණාමය, ආත්මයේ පැවැත්ම ආදී අධි භෞතික කරුණු පිළිබඳ මතවාද ඉදිරිපත් කිරීමෙන් මානව වර්ගයාට හෝ සත්ව වර්ගයාට අබමල් රේණුවක තරම්වත් සැපතක් නොලැබෙන බව දත් මේ මහා දාර්ශනිකයා තනිවම කල්පනා කළේ මිනිසුන් දුක් විඳින්නේ මන්ද කියාය.

කුඩා කල තමාගේ මිත්‍ර කුමාරවරුන් දඩකෙළි පිණිස ගොස් අහිංසක සතුන් විද මරනු දුටු සිදුහත් කුමරු මහත්සේ කම්පාවට පත් වූයේය. දයාව ජන්ම දායාදය කොට උපන් කුමරුට දඩයම මහත් අමිහිරි දසුනක් විය.

සතුන්ටත් මිනිසුන්ට මෙන්ම තම දුක, තම වේදනාව, කතා කර පැවසිය හැකි නම් මිනිසුන් කිසි දිනෙක සතුන්ට වධ නොදෙනු ඇත. සතුන්ගේ මරණ බිය, ඔවුන්ගේ හද පත්ලෙන් නගන වේදනාව මිනිසුන්ට නොදැනෙන්නේ මේ අසරණ සතුන්ට කතා කර තම දුක පැවසීමට නොහැකි නිසාය. සිදුහත් කුමරුට පසුව බිහි වූ ඇතැම් දාර්ශනිකයන් අතරත්, ඇතැම් ආගම් අතරත් සතුන්ට ආත්මයක් නැත, සතුන් මැරීම වරදක් නොවේ යන අදහස් ප්‍රචලිත වන්ට ඇත්තේද සතුන්ට කතා කළ නොහැකි වීම නිසාය.

මානව දයාව මෙන්ම සත්ව කරුණාවද ඉහළින්ම පිළිගෙන ඇත්තේ බුදු දහමේය. තරුණ සිදුහත් කුමරුට පසු කල විශ්වයේ ශ්‍රේෂ්ඨතම දාර්ශනිකයා වීමට ඇත්තෙන්ම මග පෑදුනේ එතුමා තුළ සහජයෙන්ම පිහිටි මේ මුදු මොළොක් කරුණා ගුණය නිසාමය. එතුමාගේ දර්ශනයේ මුල්ම ශික්ෂාපදය වූයේ පණ ඇති සතුන් කිසිදා නොමරමු යන අදහසයි.

මිනිසුන් හා සතුන් විඳින දුක දැක කලකිරී රජකම හැරපියා දුක නැති කරන ක්‍රමයක් සොයනු පිණිස වනගත වූ සිදුහත් කුමරු විදර්ශනා භාවනාවෙන් අති ශ්‍රේෂ්ඨ වූත්, අධි මානසික වූත් විද්‍යා ඥාන 3ක් ලබා ගත්තේය. බුද්ධියේ උපරිම තත්ත්වය වූ බුද්ධත්වය එතුමාට ලබාගත හැකි වූයේ භාවනාවෙන් දියුණුකර ගත් මේ අධිමානසික විද්‍යා ඥාන තුන (ත්‍රිවිද්‍යා) නිසාය.

භාවනාවෙන් පිරිසිදු වූ එතුමාගේ සිතට තමා පෙර සසර ගත කළ ජීවිත සිහියට නගා ගත හැකි විය (පුබ්බේ නිවාසානුස්සති ඥානය). මීළඟට මෙතුමාට අනෙකුත් සත්වයන්ගේ මරණය හා ඊළඟ ජන්මයන්හී ලබන උපත පිළිබඳ ඥානය ලබාගත හැකි විය. (චුතූපපාත ඥානය) මේ අති ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ඥාන දර්ශන 2 නිසා සිදුහත් කුමරුට ලෝකයේ පරම සත්‍ය කුමක්ද යන්න පැහැදිලිවම අවබෝධ විය. මේ ලෝකයේ මමය මගේය කියා ආශාවෙන් අල්වා ගත හැකි කිසිදු දෙයක් නැති බවත්, ඇත්තේ ඉපදෙමින් දුක්වෙමින් මැරෙමින් ගත කරන දුක්ඛිත පංචස්කන්ධ රාශියක් බවත් වටහා ගත් එතුමාගේ සිතට සියලු කෙලෙසුන්ගෙන් මිදී ආසවක්ඛය ඥානය ලබා ගත හැකි විය.

අතිශයින්ම අධි මානසික වූ මේ විද්‍යා ඥාන 3 ලැබීමෙන් එතුමාට මිනිසුන්ගේ සසර ජීවිතයේ ඇතිවන අප්‍රමාණ වූ දුකත්, මේ දුකට හේතුවත්, මේ දුක කවදා හෝ නැති කළ හැකි බවත්, ඒ දුක නැති කරන ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයත් හොඳින්ම අවබෝධ වී එතුමා සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ බවට පත් වූ සේක.

ලෝක සත්‍යය තේරුම් නොගැනීම නිසා මිනිසාගේ සිතේ රජයන අවිද්‍යාවත්, ආශාවත්, වෛරයත් නිසා මිනිසා විසින් රැස්කරන කර්ම රාශිය ඔහුගේ සසර ගමන දිගු කරන බව වටහා ගත් මෙතුමාණෝ, සීල සමාධි ප්‍රඥා වශයෙන් ප්‍රගුණ කළයුතු වූ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය, සසර දුක නැති කරන ඒකායන මාර්ගය බව තම ශ්‍රාවකයනට පහදා දුන්හ. මිනිසා යම් දිනක සත්‍යය අවබෝධ කර නිවන් ලබන තුරු ඔහු යන දිගු සසර ගමනේදී, ඔහු තමා අවට වෙසෙන අනෙකුත් මිනිසුන් හා සතුන් කෙරේ ක්‍රියා කරන අන්දම (කර්මය) ඔහුට ඇති වන තාවකාලික සැප සම්පත් හා වේදනාකාරී ප්‍රශ්න කෙරෙහි බලපාන අන්දම බුදුන් වහන්සේ සූත්‍ර දේශනාවලදී වරින් වර පැහැදිලි කර දුන් සේක.

නිරෝගිකම හා දීර්ඝායුෂ මිනිසාට ඉබේ ලැබෙන දායාදයක් හෝ දේව වරප්‍රසාදයක් හෝ නොවන බවත්, අසාධ්‍ය ලෙඩ හා අකල් මරණ ඉබේ අත්වෙන්නක් හෝ දේව දඬුවමක් නොවන බවත්, මිනිසාගේ සසර ගමනේ ඔහුගේ හරි වැරදි වැඩ අනුව ඇති වන ජන්ම දායාද බවත් එතුමාගේ ඉගැන්වීම්වල පැහැදිලි කර ඇත.

වැස්සෙත් දෙපැත්තක්…

වියළි පොළෝතලය තෙතබරිත කරවන, ගස්වැල්වලට අලුත් පණක් උපදවන, මල් පිපෙන්න – ඵල දරන්න නීලහරිත තුරු මුදුනකට ආශීර්වාද සලසන වැස්ස ඒ පර්යායෙන් නම් ස්වභාවධර්මයේ අපූරු තිළිණයක්. තෙතබරිත බව උහුලන්නට බැරි ම තැන දී කඳු පිටින් නාය යන, මහා ගංවතුර ගලාවිත් ගේදොර ජනපද යට කරලන, උන්හිටි තැන් පැහැර ගනු ලබන, ජීවිත හානි පවා පමුණුවන වැස්ස ඒ පර්යායෙන් නම් බොහෝ පීඩා උපදවන්නක්.

දුක – සැප මිශ්‍ර කාම ලෝකයක ඉපදිලා ජීවිත යාත්‍රාව පවත්වාගෙන යද්දී බොහෝ දේවල් සම්බන්ධයෙන් අපට මේ හොඳ – නරක කියන දෙපැත්ත ම අත්විඳින්න වෙනවා…

දෙවිවරුන්ගේ පැන විමසුමක්…

කොහොම නමුත් මේ සටහනට නම් මේ දිනවල ඇදහැළෙන වැස්ස අපූරු නිමිත්තක් වුණා. එක්තරා දෙවියෙක් එක් අවස්ථාවක දී “පහතට වැටෙන දේ අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ කුමක්ද?” කියා විමසූ අයුරුත්, “පහතට වැටෙන දේ අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ වැස්ස ය.” කියා තව දෙවියෙක් පිළිතුරු දුන් අයුරුත්, ඒ මොහොතේ දී සියල්ල දන්නා – සියල්ල දක්නා අපමණ බුදු නුවණ ඇති අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ, “පහතට වැටෙන දේ අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ අවිද්‍යාව ය.”

කියා ගම්භීර ධර්මයක් වදාළ අයුරුත් පෙළදහමේ දැක්වෙනවා… ඔව්… එක්තරා දෙවියෙකුගේ සිතේ, ලෝකයේ ‘ශ්‍රේෂ්ඨ වන දේවල්’ පිළිබඳ කුකුසක් උපන්නා. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හමුවේ ඒ දෙවියා සතරපද ගාථාවක් පවසමින් පැන සතරක් විමසුවා. ඒ මොහොතේ තව දෙවියෙක් ඔහුගේ දැනුම පරිදි ඒ පැන සතරට සතරපද ගාථාවකින් පිළිතුරු දුන්නා. මේ දෙවිවරුන් දෙදෙනාගේ ගාථාවන් අවසන අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සකල ලෝක ධාතුව ම අවබෝධ කළ මහා නුවණින් යුතුව දෙව්මිනිස් ලෝකයාට ‘ශ්‍රේෂ්ඨතම දේවල්’ ගැන දේශනා කොට වදාළා.

උඩට නැගෙන දේ අතර ශ්‍රේෂ්ඨතම දේ…!

දෙවියාගේ මේ පළමු පැනයට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළේ “උඩට නැගෙන දේ අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ අවබෝධ ඤාණය ය.” යනුවෙනුයි…

අහෝ එය නම් අසිරියක් ම යි…! දුගඳ හමනා කුෂ්ටයකින් පීඩා විඳිමින්, දෑත් පා යදිනා නීච දිවිපෙවතකින් යුතුව සිටි ඒ සුප්පබුද්ධ… ‘පිරිස් එක්රැස්ව සිටින නිසා කනබොන දේවල් ලැබෙන තැනක් විය යුතු යැ’ යි සිතා එකතු වූයේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බ්‍රහ්මස්වරයෙන් දහම් දෙසනු අසමින් සිටි පිරිසකටයි. ඒ මනුලොව ඔහුගේ අවසන් දවස. කෑමක් බීමක් නොලද්දේමුත්, ‘මමත් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ධර්මයට සවන් දෙනවා.’ කියා එහි වාඩි වුණු සුප්පබුද්ධට ඒ සිටි තැන දී ම ‘හේතූන්ගෙන් සකස් වූ යම් දෙයක් ඇත්නම්, ඒ හැම දෙයක් ම හේතු නැති වීමෙන් නැති වෙලා යන ස්වභාවයෙන් යුක්තයි’ කියන කෙලෙස් රහිත, අවිද්‍යා මලකඩ රහිත දහම් ඇස පහළ වුණා. ඒ දම්සභාවේ ම උපාසක භාවයේ පිළිණ දී නැගිට ආ සුප්පබුද්ධ ගව දෙනක් ඇනීමෙන් මරණයට පත්ව දෙව්ලොව උපන්නා. නැවත කිසි දිනක සතර අපායට නොවැටෙන ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට ඔහු පැමිණවූයේ සක්කාය දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාස යන සංයෝජන තුන ප්‍රහාණය කරලූ අවබෝධ ඤාණය යි…!

ඉදින්…, තමනට පූර්වබ්‍රහ්ම වූ – ‘අනාථපිණ්ඩික’ නමින් ප්‍රකට තම පියාණන් ධර්මයේ වඩාත් උත්සාහවත් කරලනු පිණිස ස්වකීය මරණ මංචකයේ දී ඔහුට “මල්ලී” කියා ඇමතූ සුමනා සිටු දියණිය කාමරාග, පටිඝ යන සංයෝජනයන් ද අතිශයින් තුනී වූ, පිළිසිඳ ගැනීම් වශයෙන් යළි එක් වරක් පමණක් ම මනුලොවට පැමිණ සියලු දුකින් නිදහස් වන සකදාගාමී ඵලයෙන් යුතු වුණා.

පණපිටින් ගිනි තබා දිවි තොර කරලනු ලැබූ සාමාවතී රජබිසව යළි කිසිකලෙකත් කාමලෝකයක නූපදිනා අනාගාමී ඵලයෙන් යුතු වීමෙන් බඹලොව උපන්නා.

දහසකටත් වඩා මිනිසුන් මැරූ, එක් මිනිසෙකුගෙන් එක් ඇඟිල්ල බැගින් ගෙන අමුණා තැනූ මාලයක් ගෙල පැලඳ සම්බුදුරජුන් පසුපස කඩුවක් අමෝරා යොදුන් තුනක් පුරා දිව ආ අංගුලිමාලයන් කල්පයක් ලොව සෙත සලසන අනුහසින් යුතුව සත්‍යක්‍රියා කළ මහා මුනිවරයෙකු ව සියලු ඉපදීම්වලින් නිදහස් වී පිරිනිවන් වැඩියා. මේ සියලු දෙනා උත්තම භාවයට පත් කරලූයේ, ඉහළට ම එසැවූයේ නුවණ මෙහෙයවාලීමෙන් උපන් ‘අවබෝධ ඤාණය’ යි…!

වැටෙන වැටිල්ලක්…!

දෙවියා විමසූ, මේ ලිපියට නිමිත්ත සැකසූ දෙවැනි පැනය වූ “පහතට වැටෙන දේ අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ කුමක්ද?” යන්නට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිතුරු වදාළේ “පහතට වැටෙන දේ අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ අවිද්‍යාව ය.” කියා යි.

පූර්ව ජාතින්හි රැස් කළ පුණ්‍ය ශක්තීන්ගේ ආනුභාවයෙන් ම නිපන් මහා පුරිස් ලක්ෂණ දෙතිසකින් යුතු වූ අසහාය රූපකාය සහිත ව, ජම්බුද්වීපය පූර්වවිදේහය උතුරුකුරු දිවයින හා අපර ගෝයානය යන සිව් මහා දිවයින් ම ධර්මයේ පිහිටා පාලනය කරමින් චක්‍රවර්තී රාජ්‍යය හොබවා අපමණ පින් ඵල රැස් කොට දෙව්ලොව උපන් චක්‍රවර්තී රජවරුන් ඒ පුණ්‍ය විපාක සැප උපදවා අනිත්‍ය වී ගිය කලෙක තිරිසන් අපායේ කඩි රැලක ඉපිද හුන් අයුරු බුදු නෙතින් දැක වදාළ සේක් ම යි. ඒ, ආර්ය සත්‍යයන් නොදැනීම නම් වූ අවිද්‍යාවෙන් යුතු වීම නිසයි. මේ ලෝක සත්වයා පහළට ඇද දමන්නට, නීච භාවයට පමුණුවන්නට ඊට වඩා බලවත් වූවක් නම් ලෝකයේ නැහැ…

නමස්කාර වේවා සඟරුවනට…!

දෙවියා තුන්වෙනුව ඇසුවේ, “ඇවිද යන අය අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ කවරෙක් ද?” කියලයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළා.

“ඇවිද යන අය අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ සංඝයා ය.”

රාග ද්වේෂ මෝහ නසන ප්‍රතිපදාවෙන් යුතුව, අමා නිවන කරා යොමු වූ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය නම් වූ ඍජු මාර්ගයේ පිළිවෙත් පුරන, චතුරාර්ය සත්‍යය ධර්මය අවබෝධ කිරීම පිණිස පිළිපන්, ලෝසතගේ හිතසුව කැමැත්තෙන් අමා දහම් දන් දෙන, සෝවාන් සකදාගාමී අනාගාමී අරහත් යන මගඵලයන් ලද හා මගඵලයන්ට පිළිපන් ලෙස පුද්ගල වශයෙන් අටදෙනෙක් ද යුගල වශයෙන් සතර දෙනෙක් ද වූ, දුර සිට වුව ගෙනැවිත් දන් පුදන්නට සුදුසු වූ, ආගන්තුක ව වැඩිය කල්හි ද දන් පුදන්නට සුදුසු වූ, පින් සලකා දීමට සුදුසු වූ, දොහොත් මුදුනේ තබා වන්දනා කරන්නට සුදුසු වූ, ලොවට උතුම් පින්කෙත වූ ඒ අෂ්ටාර්ය පුද්ගල ශ්‍රාවක සංඝරත්නයට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨත්වයෙන් යුතුව කවරෙක්වත් මේ පොළෝතලයේ පා තබන්නේ නැති බවයි සත්‍යය… සාරිපුත්ත මහාමොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේලා මුදුන්තැන්හි වැඩ වෙසෙනා, තුන්කාලික සඟරුවනට අපගේ වන්දනාව වේවා!

යෝ වදතං පවරෝ මනුජේසු…!

“කතා කරන අය අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ කවරෙක් ද?” ඒ තමයි දෙවියා විමසූ අවසන් පැනය…

මේ ලෝකයේ අවබෝධ කළ යුතු යම්තාක් දේ ඇද්ද ඒ සියල්ල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අවබෝධ කොට වදාළා. සියලු ලෝකවල ඇති සියල්ල දැනගත්තා. සියලු දේ මැඩපැවැත්වූවා. ඒකාන්තයෙන් ම සියල්ල දැක, සියල්ල තම වසඟයෙහි පවත්වන නිසාත් උන්වහන්සේට ‘තථාගත’ කියා කියනු ලබනවා. ඒ තථාගතයන් වහන්සේ වදාළ මේ වචනය බලන්න.

“යාවතා, භික්ඛවේ, සත්තා අපදා වා ද්විපදා වා චතුප්පදා වා බහුප්පදා වා රූපිනෝ වා අරූපිනෝ වා සඤ්ඤිනෝ වා අසඤ්ඤිනෝ වා නේවසඤ්ඤිනාසඤ්ඤිනෝ වා, තථාගතෝ තේසං අග්ගමක්ඛායති අරහං සම්මාසම්බුද්ධෝ.”

“පින්වත් මහණෙනි, යම්තාක් සත්වයෝ ඉන්නවා නම්, ඔවුන් පා නැති සතුන් වේවා, දෙපා ඇති සතුන් වේවා, පා හතරක් ඇති සතුන් වේවා, බොහෝ පා ඇති සතුන් වේවා, රූපය ඇති සතුන් වේවා, රූපය නැති සතුන් වේවා, සඤ්ඤා ඇති සතුන් වේවා, සඤ්ඤා නැති සතුන් වේවා, සඤ්ඤාව ඇත්තෙත් නැති නැත්තෙත් නැති සතුන් වේවා මේ සියලු සත්වයන් අතුරින් ඉතාමත් අග්‍රයි කියලා කියන්නේ අරහත් සම්මා සම්බුද්ධ වූ තථාගතයන් වහන්සේටමයි.”

(අග්ගප්පසාද සූත්‍රය, ඛු. නි.)

අහෝ අසිරියක්මයි…! පෙනෙන, නොපෙනෙන සියලු ලෝකයන්හි ආශ්චර්යවත් ම පුරුෂරත්නය වනාහී ඒ භාග්‍යවත් අරහත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ යි.

මනා අවබෝධ ඤාණයකින් යුතුව ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ පරම සත්‍යයයි, ශ්‍රී සද්ධර්මය තුළ ජීවමාන ව වැඩවෙසෙන්නේ.

ඒ වචනය යි ජරා මරණ ඉක්මවූ අමා නිවනට මග කියන්නේ. ලෝකයේ අන් කවරෙකුගේ වචනයක් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්න ද? සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ දෙවියාට මෙසේ පිළිතුරු වදාළා.

“බුද්ධෝ පවදතං වරෝති”

“කතා කරන අය අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේ බුදුරජ ය.”

සුභාෂිත වචන යුතු ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අපගේ නමස්කාරය වේවා!

“සුයුත්තවාදිං – සුදුන්නිවාරයං
ජිතින්ද්‍රියං – වීතභයං පධානියං
අනූපලිත්තං – භවාභිනිස්සටං
වන්දාමහං – සම්බුද්ධ පරිනිබ්බුතං”

“ඥානසම්ප්‍රයුක්ත වාග් විලාස ඇති, කෙලෙස් හා මුසු නොවූ චිත්ත සන්තාන ඇති, දිනන ලද ඉඳුරන් ඇති, බිය රහිත වූ සිත් ඇති, දහම තුළ දියුණු කළ වීර්යය ඇති, කෙලෙස් හා නොතැවරුණු, සියලු භවයන් බැහැර කළ, පිරිනිවී ගිය සිත් ඇති සම්බුදුරදාණෙනි, මම් වඳිමි.”

(උපුටා ගැනීම – අපගේ පින්වත් ලොකු ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් රචිත ‘අති මනරම් බුද්ධාභිවන්දනා’ගාථා’)

මගතොටේ පවා නිවනට ළං වෙමු…

සත්පුරුෂ කලණ වැට නොසිඳිමින් අපගේ කල්‍යාණමිත්‍ර සත්පුරුෂයන් වහන්සේලා ශාස්තෘ ධර්මවිනය අපට කියා දෙමින්, සසරට නොවැටෙනවුන් වන්නට කර ඇති උපකාරයන් අපමණයි. අප කරා එළඹෙන අටලෝදහම තුළ ධර්මය දකිමින් සන්සිඳෙන්නට තවත් අඩු මොනවාද… ඒ කලණමිතුරු ඇසුරේ සුරැකෙමින්, ඇසෙන දකින දේ තුළ පවා ධර්මය ම සිහි කරමින් ශාස්තෘ ගෞරවය උපදවා ගන්නට අප තුළත් වීරිය වැඩේවා!

(ඇසුර – වුට්ඨි සූත්‍රය, සං. නි. සගාථ වර්ගය)

සටහන – උදුලා පද්මාවතී.

ජීවිතේට මහා වෙහෙසක් ගෙනෙන දෙයක් තමයි පසුතැවීම. හිතක පසුතැවීමක් ඇති වුණොත් ඒ නිසා සිත සුවපත් කරගැනීම ලේසි නෑ. ඒ නිසා පසුතැවෙන්ට ඉඩක් තියා ගන්නේ නැතිව ජීවත් විය හැකි නම් ඒක මහා පහසුවක්. නමුත් ඔයාලට හිතෙන්න පුළුවන්, ‘එහෙම ජීවිතයක් ගත කරන්නේ කොහොමද?’‍ කියලා. අද ලිපියෙන් කියා දෙන්නේ ඒ ගැනයි.

වෙනදා වගේම සෙනෙහසින් සිහිපත් කරනවා මේ ලිපිය අවසන් වන තෙක්ම අවධානයෙන් කියවන්න. ‘පසුතැවෙන්ට ඉඩක් තියා ගන්නේ නැතිව ජීවත් වෙන හැටි’ ඔයාලටත් තේරුම් යාවි!

සාරාංශ කාරණා 2ක්

ජීවිතේ පසුතැවෙන ඉඩ නිර්මාණය වීම සාරාංශ කාරණා දෙකකින් මතක තියා ගන්න.

1 සිත කය වචනයෙන් පව් කළොත් පසුතැවෙන්ට වෙනවා.
2 පින් කරන්ට අවස්ථාව ලැබිලත් බාගෙට පින් කළොත් පසුතැවෙන්ට වෙනවා.

‘පව් කළොත් පසුතැවෙන්ට වෙනවා’ කියන කාරණේ ධම්මපදයේ යමක වර්ගයේ තිබෙන මේ ගාථාවෙන් තේරුම් ගන්න.

ඉධ තප්පති පෙච්ච තප්පති
පාපකාරී උභයත්ථ තප්පති
පාපං මේ කතන්ති තප්පති
භිය්‍යෝ තප්පති දුග්ගතිං ගතෝ

“පව් කරන පුද්ගලයා තමයි මෙලොවදී පසුතැවෙන්නේ. පරලොවදී පසුතැවෙන්නෙත් ඔහු ම යි. ඔහු දෙලොවදී ම පසුතැවෙනවා. ‘අයියෝ! මං පව් කර ගත්තා’ කියල පසුතැවෙනවා. අපායේ ඉපදුණාට පස්සේ ඔහු ගොඩාක් පසුතැවෙනවා.”

පව් කරගෙන විපතේ වැටුණු දෙව්දත් අරභයා බුදුරජුන් වදාළ ඔය ගාථාව හිතට අරගෙන පව් කිරීමෙන් වළකින්න. පසුතැවෙන්ට ඉඩ තියාගන්න එපා!

පසුතැවෙන දෙවිවරු

ඔව්! පසුතැවෙන දෙවිවරු පිරිසක් දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයට පැමිණියා. ඔවුන් දෙවියන් අතරේ ඉපදිලත් පසුතැවෙන්ට හේතු වූ කරුණ බුදුරජාණන් වහන්සේට කියා හිටියා. මේ විස්තරය තිබෙන්නේ අංගුත්තර නිකායේ දේවතා සූත්‍රයේ.

ඒ කාලේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටියේ සැවැත්නුවර. එදා රැස්ව සිටි භික්ෂූන්ට බුදුරජුන් මෙසේ වදාළා. “පින්වත් මහණෙනි, ඉකුත් රාත්‍රියේ බොහෝ දේවතාවෝ මා සමීපයට පැමිණියා. පැමිණ මා හට වන්දනා කළා. එසේ සකසා වන්දනා කරල එකත්පසෙක සිට ගත්තා. ඒ අතරින් දේවතාවෝ පිරිසක් මට මෙසේ පැවසුවා.

‘ස්වාමීනී, අපි කලින් ජීවිතේ හිටියේ මනුස්ස ලෝකේ. අපි ජීවත් වුණේ ගිහි ගෙවල්වල. අපේ ගෙවල්වලට පැවිද්දෝ වැඩම කළා. (තා මයං භන්තේ, පච්චුට්ඨිම්හ) ස්වාමීනී අපි උන්වහන්සේලා වඩිද්දී ගෞරවය දක්වමින් ආසනවලින් නැගිට්ටා. (නෝ ච ඛෝ අභිවාදිම්හ) ඒ වුණාට ස්වාමීනී, අපිට බැරි වුණා උන්වහන්සේලාට වන්දනා කරන්න.

දැන් ඉතින් ස්වාමීනී (අපරිපුණ්ණකම්මන්තා) අපේ අසම්පූර්ණ පින්කම නිසා අපි උපන්නේ හීන දෙව් කයක. අපේ හිත් විපිළිසරයි. අපි පසුතැවෙනවා.’”

වඳින්ට පුළුවන් කාලේ වඳින්ට

මෙයින් තේරෙනවා නේද අවස්ථාව තියෙන කාලෙ බාගෙට පින් කරගත්තොත් පසුතැවෙන්ට වෙන බව. ඒ දෙවිවරු පැවිද්දන් දකිද්දී අඩු තරමේ ගෞරව කළ නිසයි දෙව්ලොව උපන්නේ. ඒ නිසා අපි හොඳින් තේරුම් ගත යුතුයි. ගරු කළ යුතු උතුමන්ට, ගරු කළ යුතු පූජනීය වස්තූන්ට අවස්ථාව ලැබෙන හැම මොහොතේ ම ගරු කළ යුතුයි. ගරු සරු දැක්වීමට අවස්ථාව ලැබෙද්දී ගරු කරන කෙනාට පසුතැවීමට ඉඩක් නෑ.

ගරු කළාට වන්දනා කරගන්ට බැරි වුණ නිසා දෙවිවරුන්ට පසුතැවෙන්ට වුණා. අපිට මොනතරම් අවස්ථා ලැබිලා තියෙනව ද දෙමව්පියන්ට ගුරුවරුන්ට වැඩිහිටියන්ට ගෞරවයෙන් වඳින්ට. උතුම් තෙරුවන මුණගැහුණු මේ ජීවිතේ බුද්ධ වන්දනාවෙන්, ධර්ම රත්නයට වැඳීමෙන්, සඟරුවන වැඳීමෙන්, සෑ බෝධීන් වහන්සේලාට, ධාතූන් වහන්සේලාට, පිළිම වහන්සේලාට වැඳීමෙන් අපිට මොනතරම් පින් කර ගන්ට හැකියාවක් ලැබී තියෙනවා ද?

නමුත් මේ හැකියා, අවස්ථා තියෙන කාලේ වැඳීමෙන් කරගත හැකි පින අසම්පූර්ණ කරගන්ට එපා! පසුතැවීමට ඉඩක් තියාගන්ට එපා! වඳින්ට පුළුවන් කාලේ වඳින්ට.

අනෙක් දෙවිවරු

ඒ මුල් දෙවිවරු ඔය කාරණේ කියූ විට අනෙක් දෙවිවරුන් කථා කරන්ට පටන් ගත්තා. දෙවිවරු කොටසක් කිව්වා, “ස්වාමීනී, අපේ ගෙවල්වලටත් පැවිද්දෝ වැඩියා. අපි නම් ගරු සරු දක්වලා වන්දනා කළා. නමුත් අපිටත් තියෙනවා පසුතැවීමක්. (නෝ ච ඛෝ ආසනං අදම්හ) අපිට බැරි වුණානේ ඒ උතුමන්ට වැඩ හිඳීම පිණිස ආසනයක් පනවන්ට. ඒ නිසා අපි හීන වූ දිව්‍ය ජීවිතයක් ලබල අපේ පින සම්පූර්ණ කරගන්න බැරි වුණා කියල පසුතැවෙමින් ඉන්නවා.”‍

එතකොට තව දෙවිවරු පිරිසක් පැවසුවා, “අපි නම් ආසනත් පැනෙව්වා. ගරු සරු දක්වා වන්දනා කරලා ආසන පැනෙව්වත් (නෝ ච ඛෝ යථාසත්ති යථාබලං සංවිභජිම්හ) අපිට බැරි වුණානේ අපට ඇති අයුරින් අපේ බල පමණින් ඒ උතුමන්ට දන් දෙන්ට. ඒ නිසා අපි හීන වූ දිව්‍ය ජීවිතයක් ලබල අපේ පින සම්පූර්ණ කරගන්න බැරි වුණා කියල පසුතැවෙමින් ඉන්නවා.”‍

ඔය විදිහට හීන වූ දිව්‍ය ජීවිතයක් ලැබූ ඒ ඒ දෙවිපිරිස් පිළිවෙළින් තමන්ට ලැබුණු අවස්ථාවල දී පින අසම්පූර්ණ කරගත් විදිහ පසුතැවෙමින් පැවසුවා. ඇතැම් දෙවිවරු ශක්ති පමණින්, බල පමණින් දන් දීලා. නමුත් (නෝ ච ඛෝ උපනිසීදිම්හ ධම්මසවණා) දානෙන් පස්සේ බණ ටිකක් අහන්ට වාඩි වෙන්ට බැරි වුණ නිසා පසුතැවෙනවා.

ඇතැම් දෙවිවරු බණ අහන්ට වාඩි වෙලා. ඒ වුණාට (නෝ ච ඛෝ ඕහිතසෝතෝ ධම්මං සුණිම්හ) කන යොමාගෙන අවධානයෙන් බණ අහන්ට බැරි වීම නිසා පසුතැවෙනවා.

ඇතැම් දෙවිවරු සවන් යොමාගෙන බණ අහලා. නමුත් (නෝ ච සුත්වා ධම්මං ධාරයිම්හ) ඇසූ බණ ටික මතකයේ දරා ගන්ට බැරි වීම නිසා පසුතැවෙනවා.

ඇතැම් දෙවිවරු බණ මතකයේ දරාගෙන. ඒ වුණාට (නෝ ච ධතානං ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛිම්හ) මතකයේ දරාගත් ධර්මයේ අර්ථ නුවණින් විමසන්ට බැරි වෙලා. ඒ නිසා පසුතැවෙනවා.

ඇතැම් දෙවිවරු ධර්මයේ අර්ථ මෙනෙහි කරලා. නමුත් (නෝ ච ඛෝ අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මඤ්ඤාය ධම්මානුධම්ම පටිපජ්ජිම්හ) අර්ථයට අනුව, ධර්මයට අනුව ධම්මානුධම්ම පටිපදාවේ හැසිරෙන්ට බැරි වීම ගැන පසුතැවෙනවා.

සම්පූර්ණයෙන් පින කරගත් දෙවිවරු…

ඔය විදිහට පසුතැවෙන දෙව් පිරිස් අටකට පස්සේ නවවැනි දෙවි පිරිසක් ඉතාම ප්‍රීතියෙන් බුදුරජුන්ට මෙහෙම පැවසුවා. “ස්වාමීනී, කලින් ජීවිතේ අපිත් හිටියේ මනුස්ස ලෝකෙ ගිහි ගෙවල්වල. ඒ අපේ ගෙවල්වලටත් උතුම් පැවිද්දන් වහන්සේලා වැඩියා. (තා මයං භන්තේ) එතකොට අපි නම් ස්වාමීනී

1 (පච්චුට්ඨිම්හ) ඒ උතුමන් දකිද්දීම හුනස්නෙන් නැගිට ගෞරව දැක්වූවා.
2 (අභිවාදිම්හ) අපි නම් ඒ උතුමන්ට ඉතා ගෞරවයෙන් පසඟ පිහිටුවා වන්දනත් කළා.
3 (ආසනං අදම්හ) එහෙම වැඳලා ආසනත් පැනෙව්වා. ඒ ආසන පවරා වඩා හිඳෙව්වා.
4 (යථාසත්ති යථාබලං සංවිභජිම්හ) අපිට ශක්ති පමණින්, බල පමණින් දානෙත් පූජා කළා.
5 (උපනිසීදිම්හ ධම්මසවණාය) දන් වළඳා නිමවූ ඒ උතුමන් සමීපයට ගිහින් බණ පදයක් අහන්ට වාඩි වුණා.
6 (ඕහිතසෝතා ච ධම්මං සුණිම්හ) අපි සවන් යොමාගෙන බණ ඇසුවා.
7 (සුත්වා ච ධම්මං ධාරයිම්හ) ඒ අහපු බණ පද මතකයේත් දරා ගත්තා.
8 (ධතානඤ්ච ධම්මානං අත්ථං උපපරික්ඛිම්හ) ඒ මතකයේ දරාගත් ධර්මයේ අර්ථ නුවණින් මෙනෙහි කළා.
9 (අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මං පටිපජ්ජිම්හ) ඒ වගේම අපි ධර්මයේ අර්ථ දැනගෙන, ධර්මයත් දැනගෙන, ධම්මානුධම්ම පටිපදාවේ යෙදුණා.

ඉතිං ස්වාමීනී, ඒ නිසා අපි නම් (පරිපුණ්ණකම්මන්තා) අපේ පුණ්‍ය කර්මය සම්පූර්ණ කරගත් නිසා ප්‍රණීත වූ දිව්‍ය ජීවිතයක් ලබා කිසිම විපිළිසර බවක් නැතිව, පසුතැවීමකින් තොරවයි ඉන්නේ.”

පස්සේ පසුතැවෙන්ට තියාගන්න එපා!

මේ විස්තරය දේශනා කරපු මහා කාරුණික අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට අවවාද කළේ,

“(මා භික්ඛවේ පමාදත්ථ) මහණෙනි, නුඹලා නම් ප්‍රමාද වෙන්ට එපා! අර ප්‍රමාද වූ දෙවිවරු වගේ (මා පච්ජා විප්පටිසාරිනෝ අහුවත්ථ) පස්සේ පසුතැවෙන්ට තියාගන්ට නම් එපා!”‍ කියලයි.

තෙරුවන් සරණයි!

මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවාසී ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් විසිනි. 

ඒ වගේම අපි අත්දකිනවා ඉපදුණු හැමෝටම කතා කරන්න බෑ. එතකොට ඒ මිනිසුන්, සත්වයන් අව්වෙන් වැස්සෙන් පීඩා විඳිද්දී, ලෙඩක් දුකක් හැදුණාම තමන්ට දැනෙන අපහසුතාව කියාගත නොහැකිව අප්‍රමාණ පීඩා විඳිමින් ඉන්නවා. නමුත් ඒ දුක කතා කරන්න පුළුවන් අයට නෑ. කතා කරන්න, වචන කියන්න පුළුවන් හැමෝටම තමන්ගේ දුක, සතුට අනිත් අය සමඟ බෙදාගන්න පුළුවන්.

ඒ විදිහට තමන්ගේ දුක සතුට බෙදාගන්න, තමන්‍ට උපකාරය පිණිස වචන කියනවා වගේ අනිත් අයට පිහිට පිළිසරණ පිණිසත් අපේ වචන භාවිත කරන්න පුළුවන්. නුවණ තියෙන කෙනා දක්ෂ වෙනවා තමන්ට කතා කරන්න පුළුවන් විදිහට ඉපදෙන්න ලැබුණු මේ වෙලාවේ අනිත් අයට යහපත, සැනසිල්ල, සෙතසුව පිණිස ම තමන්ගේ වචන භාවිත කරන්න. මොකද ඒ, ඒ නුවණ තියෙන ප්‍රඥාවන්ත කෙනා දන්නවා ඉමක්කොණක් නැති සංසාර ගමනේ ඉතාමත් කලාතුරකින් තමයි කතා කරන්න පුළුවන් විදිහට අපි ඉපදෙන්නෙ කියලා. ඒ නිසා එයා දක්ෂ වෙනවා තමන් කියන වචන හොඳින් සිතා මතා සොයා බලා තමන්ට වගේම අනිත් අයටත් යහපත පිණිස ම ප්‍රකාශ කරන්න. එයා ඒ විදිහට වචනයෙන් පින් රැස් කරගන්න දක්ෂ වෙනවා.

හැබැයි කාටහරි ඒ විදිහට නුවණ නැතිනම් එයාට කතා කරන්න වචන උපදින්නේ තමන් වගේම අනුන්ටත් අයහපත පිණිසමයි.

තුන්ලොව දිනූ මුනිඳු දේශනා කොට වදාළා මේ විදියට කියන වචන ක්‍රම පහකින් අසන්ට ලැබෙනවා කියලා.

1 කලටත්, අකලටත් අසන්න ලැබෙනවා.
2 සත්‍ය වචනයෙනුත්, අසත්‍ය වචනයෙනුත් අසන්න ලැබෙනවා.
3 මොළොක් වචනයෙනුත්, දරුණු වචනයෙනුත් අසන්න ලැබෙනවා.
4 යහපත ඇතිකරන වචනයෙනුත්, අයහපත ඇතිකරන වචනයෙනුත් අසන්න ලැබෙනවා.
5 මෙත් සිතින් යුතු වචනත්, ද්වේෂ සහගත වචනත් අසන්න ලැබෙනවා.

(කකචූපම සූත්‍රය – ම. නි. 1)

එතකොට කවුරු හරි අකලට වචන කියනවා නම් කියන්නේ…, ඒ වගේම අශෝභනයෙන්, දරුණු වචනයෙන්, අයහපත ඇති කරවන වචනයෙන්, ද්වේෂ සහගත වචන කියන්නෙ අනිත් අයව හෙළා දකින්න. අනිත් අයට අපහසුතාවය ඇතිකරන්න, පීඩාවට පත් කරන්න. එතකොට ඒ කෙනා ඒ විදිහට වචන කියද්දි තව කෙනෙක් හෝ පිරිසක් ඉන්නවා ඒ කෙනා පතුරුවන, වපුරන, බෙදන වචන තමන්ගේ ම කියලා බදාගෙන වචන කියලා පව් රැස් කරගන්න. සමහරවිට ඒ කියන්නේ කවුරු හරි කරන දෙයක් බලාන ඉන්න බැරිකමට නරක දේ කියලා හොඳ දෙයක් අරගෙන, හොඳ දේ කියලා නරක දෙයක් අරගෙන. සමහරු කියනවා “ඉවසලා ඉවසලා බැරිම තැන තමයි කීවේ.” කියලා. නමුත් ඒක නිදහසට හේතුවක් නොවෙයි. ඉවසල ඉවසල බැරි ම තැන තමයි ඉවසිය යුතු ම තැන. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කොට වදාළා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අවවාදය කරන කෙනා හික්මෙන්න ඕන ආකාරය. ඒ තමා, “‘‍මගේ සිත වෙනස් කරගන්නෙ නෑ. මං පාපී වචන කියන්නෙ නෑ. හිතානුකම්පී ව ඉන්නවා. ද්වේෂයෙන් තොරව මෛත්‍රියෙන් ඉන්නවා. ඒ පුද්ගලයා කෙරෙහි මෙත් සිත පතුරුවාගෙන අපි වාසය කරනවා. ඒ වගේම ඒ මෛත්‍රියට අරමුණු වූ සකල ලෝකයටම වෛර නැති, තරහ නැති, විපුල වූ, අප්‍රමාණ පළල් සිතකින් යුතු ව මෙත් සිත පතුරුවාගෙන අපි වාසය කරනවා.’ ‍කියා පින්වත් මහණෙනි, ඔබ හික්මෙන්න ඕන ඔය විදියටයි.”

(කකචූපම සූත්‍රය – ම. නි. 1)

නමුත් කවුරුහරි ඒ විදිහට ඉවසන්නෙ නැතිව අනිත් අයට වචන කියනවා නම් ඒ අය පිළිබඳව අපකීර්තියක් ම යි පැතිරෙන්නේ. ඒ කෙනා කොයි තරම් දක්ෂ වුණත්, ලස්සන වුණත්, මිල මුදල් තිබුණත් නුවණ තිබෙන සත්පුරුෂ අය ඒ අයට ප්‍රශංසා කරන්නෙ නෑ. සමහර විට ඒ වචන කියන කාලෙට සමාජය තුළ ඒ වචන රැව් පිළිරැව් දෙන්න පුළුවන්. ඒ වචන අහන අයට හිතෙන්න පුළුවන් ‘ඒක තමයි ඇත්ත’ කියලා. සමහරු සැක කරන්නත් පුළුවන්. නමුත් ඒ වචන කියන කාලෙට ඉස්මතු වුණාට, ටික කාලයයි. මවාපාන අයට හැමදාම ඒක කරන්න බෑ. මේ කාලය ඉක්මනින්ම ගෙවෙනවා. තප්පර, විනාඩි, පැය, දින ගණන් ගෙවෙද්දි, රෑ දවල් ගෙවෙද්දි සත්‍යය ඉස්මතු වෙනවා. අවැඩ පිණිස, අහිත පිණිස වචන කියපු අයට අකුසල් රාශියක් එකතු වෙනවා. හැබැයි ඔය විදිහට වචන කියන්න කලින් බොහෝ කාලයක් ඇසුරු කරලා හොඳට හොයා බැලු‍වා නම් මහ අකුසල් කන්දකින් මිදෙන්න පුළුවන්කමක් ලැබෙනවා. නමුත් කවුරු හරි හොයන්නෙ බලන්නෙ නැතුව වචන කීවොත් ඒ අයගේ ජීවිතවලින් අසූචිවලටත් වැඩි ගඳක් ම යි දසත පැතිරෙන්නෙ.

නමුත් අපි ආදර ගෞරවයෙන් සරණ ගිය, තුන්ලොවම එකලු කල මිණි පහන වුණ, තුන්ලොවෙහි එක ම ඇස වුණ, තුන්ලොවටම සැනසිල්ල උදාකර දුන් භාග්‍යවත් වූ අරහත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වචනවලින් කවදාවත් ම අනිත් අයට නපුරක් කරන්නැතිව, පීඩාවක් ඇති කරන්නැතිව යහපත විතරක් ම ජීවිත කාලෙටම කරන්න පුළුවන් බව ආදර්ශයෙන් ම පෙන්වා වදාළා. අපේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අවසන් ජීවිතය පුරාමත්, සසර ගමනේ ජීවිත පුරාමත් තිබුණේ අනිත් අයට උපකාරෙට කීව වචන, අනිත් අයගේ දුක නිවන්න කීව වචන, අනිත් අයගේ ප්‍රශ්න විසඳන්න කීව වචන, අනික් කෙනෙකුගේ වරදක් නම් ඒ වරදින් නැඟී සිටීම පිණිස – යහපත පිණිස කීව වචන, අනික් අයගේ දුක සතුට බෙදාගන්න කීව වචන, අසරණ වුණු වෙලාවට පිහිට වෙන්න කීව වචන, යථාර්ථය අවබෝධ කරවීම පිණිස කීව වචන, මෛත්‍රියෙන් පිරුණු වචන, කරුණාවෙන් ඉතිරුණු වචන, මුදිතාවෙන් පවසපු වචන, උපේක්ෂාවෙන් දරාගත්තු වචන, නිවුණු වචන, සංසිඳීම ඇති කරවපු වචන, සතුට සැනසිල්ල උදාකරපු වචන, හැම වචනයක් ම කීවේ හොඳට හොයලා බලල හිතලමතල වගකීමෙන් ම යි. කැළඹීම ඇති කරවන වචන, ඇවිස්සීම ඇති කරවන වචන, සසර ගමන දික්ගස්සන අයහපත් වචන කවදාවත් කීවේ නෑ.

නමුත් මේ කාලය වනවිට ගොඩක් දේවල් වෙනස් වෙලා. සමහරු මේ විදිහට වචන කියන්න වසර ගණන් සැලසුම් හදනවා. නැති වැරදි හොය හොයා සැලසුම් හදනවා. ද්වේෂ සහගත අවස්ථා නිර්මාණය කර කර සැලසුම් හදනවා. බොහෝවිට බොහෝ පුද්ගලයන් ඒ විදිහට ක්‍රියා කරන්නෙ, හැසිරෙන්නෙ වචන කියන්නේ තමන්ට ඒ කෙනාගෙන් අවැඩක් වුණේ, අයහපතක් ම යි වුණේ කියලා වැරදි වැටහීම නිසා. එහෙම නැත්නම් කැපී පෙනීමේ අවශ්‍යතාවයට. එහෙම නැත්තම් ප්‍රධානත්වය, නායකත්වය ලබා ගැනීම පිණිස. මේ කුමන ආකාරයට, කුමක් නිසා හෝ කාට හෝ අයහපත් වචන කියන කෙනාට නිරයේ නිරි සතුන් අතර ඉපදිලා, පෙරේත ලෝකේ පෙරේතයන් අතර, අසුර ලෝකේ අසුරයන් අතර, තිරිසන් අපායේ තිරිසනුන් අතර වගේ ම මිනිස් ලෝකේ ඉපදුණත් දුක් විඳින්න වෙනවමයි.

මේ විදියට සැලසුම් සහගතව හෝ එවෙලාවට හෝ වචන කියන්නෙත් බොහෝවිට තමන්ට උපකාර කරපු අයට ම යි. තමන්ගේ ජීවිතයට ශක්තිය වුණු අයට ම යි. තමන්ගේ ජීවිතයට පදනම හදලා දීලා හෙවණැල්ල වුණු අයට ම යි. තමන්ගේ ජීවිතයට යන්න පාර කියා දුන්න අයට ම යි. තමන්ගේ හුස්ම පොද වුණු අයට ම යි. තමන්ට දුකක් කරදරයක් වුණාම පිහිටට හිටපු, පිහිටට ඉන්න අයට ම යි. තමන්ට දුකක් කරදරයක් වුණාම පිහිටට හිටපු, පිහිටට ඉන්න අයට ම යි. අපේ සසර ගමන අපට මතක නැති වුණාට මතක තියන කාලෙ දිහා ආපසු හැරිලා බැලු‍වොත්, සිහිනුවණින් යුතුව විමසීම කළොත් වැටහේවි, පෙනී යාවි ඒ අය කොයි තරම් නම් අපට උපකාර වෙලා ද කියලා, පිහිට වෙලා ද කියලා. ඒ අය ඒ ඒ කාලෙට මුණනොගැසුනා නම් අපේ ජීවිත කථාව ගොඩක් වෙනස් වෙනවා. අද අපට තියෙන මේ හයිය, ශක්තිය නැතිව යනවා, අද අපි මේ තරම්ම සවිමත් ව ඉන්නෙ අපි වචන කියන අයගෙන් ම ලැබුණු උපකාර නිසා.

දෙමව්පියෝ දරුවන්ට වචන කියන්නෙ, ගුරුවරු සිසු දරුවන්ට වචන කියන්නේ යහපත පිණිස ම යි. ඒ වෙලාවේ සිහිනුවණ, අත්දැකීම් අඩු නිසා හෝ නැති නිසා ඒ කාරණා අපට නොවැටහුණාට අපි මෙත් සිතින් හැම දෙයක්ම දරාගන්න දක්ෂ වෙන්න ඕන. අපට ඒවා වැටහෙන්නෙ ඒ අත්දැකීම් අපි ලබනකොටයි… ඒ නිසා එවන් අවස්ථා එද්දි දුර්ලභව ලැබුණු කථා කරන්න පුළුවන්කමෙන් නොමනා වචන කියන්නෙ නැතිව නිහඬව ඉන්න ඕන.

ඒ නිසා තුන්ලොව ම දිනූ මුනිඳු මඟ හික්මෙන අපි හැමදෙනාටම, අපේ කතා කරන්න පුළුවන් හැකියාව, අපේ වචන හැමදෙනාටම යහපත පිණිස භාවිත කරන්නත් – ඒ වගේ ම අන් අයගේ වචන ඉවසන්නත් වාසනාව උදාවේවා!

තමේව වාචං භාසෙය්‍ය යායත්‌තානං න තාපයේ
පරේ ච න විහිංසෙය්‍ය සා වේ වාචා සුභාසිතා

“යම් වචනයකින් තමා තුළ තැවීමක් නොගන්නේ නම්, අන්‍යයෝ ද පීඩාවට පත්නොවෙත් නම්, ඒ වචනය ම කිව යුත්තේය. ඒකාන්තයෙන් ම එය සුභාෂිත වචනයකි.

පියවාචමේව භාසෙය්‍ය යා වාචා පටිනන්‌දිතා
යං අනාදාය පාපානි පරේසං භාසතේ පියං

යළි යළි සතුට දනවන යම් වචනයක් ඇද්ද, කිව යුත්තේ ඒ ප්‍රිය වචනය ම ය. අන්‍යයන් පවසන නපුරු බස් සිතට නොගෙන ප්‍රිය වූ වචන ම කිව යුත්තේය.

සච්‌චං වේ අමතා වාචා ඒස ධම්මෝ සනන්‌තනෝ
සච්‌චේ අත්‌ථේ ච ධම්මේ ච ආහු සන්‌තෝ පතිට්‌ඨිතා

සත්‍යය යනු ඒකාන්තයෙන් ම අමෘත වචනයකි. මෙය සදාතනික ධර්මයකි. සත්පුරුෂයෝ සත්‍යයෙහි ද අර්ථෙයහි ද ධර්මයෙහි ද පිහිටා සිටිති යි කියත්.

යං බුද්ධෝ භාසතේ වාචං ඛේමං නිබ්‌බානපත්‌තියා
දුක්‌ඛස්‌සන්‌තකිරියාය සා වේ වාචානමුත්‌තමාති

බුදුරජාණන් වහන්සේ නිවනට පැමිණීම පිණිස, සසර දුක් නිමා කිරීම පිණිස යම් නිර්භය වචනයක් වදාරන සේක් ද, ලොව ඇති වචන අතුරින් ඒ බුද්ධ වචනය ඒකාන්තයෙන් ම උතුම් ය.”

(සුභාෂිත සූත්‍රය – සං. නි. 1)

යළි යළිත්… යළි යළිත්… පෙරසේම මෙය මතුවට ද මෙසේම සිදුවනු ඇත. සැබැවින්ම මෙහි ඇත්තේ මෙපමණ ද?

රුදුරු ගිනි අඟු‍රු වළක් වන් නිරයේ අප ඉපිද සිටි යුගවල දී ද වියළි කතරක පත් සිඳී ගිය රුකක් යට සිටීම බඳු ප්‍රේත ලොව ඉපිද සිටිය දී ද අසූචි වළක් වන් තිරිසන් ලොවෙහි අප සිටිය දී ද… දිනෙන් දින ගෙවී ගොස්… කල්ප ගණන් යුග ගෙවී ගියේ මේ අයුරින් මැයි. එහි ද අරුමයක් නැත.

එනමුදු අපි සිහිනුවණ උපදවා ගත යුතු ම වෙමු. මොහොතින් මොහොත අද මේ ගෙවී යන්නේ කල්ප කාලාන්තරයකට පසු අපි ලද අති දුර්ලභ ක්ෂණ සම්පත්තියයි. ක්ෂණ සම්පත්තිය ලද මේ ජීවිතයේ ගත වන සෑම තප්පරයක් ම තීරණාත්මක වනු ඇත. එක මොහොතක් හෝ නිකරුණේ ගෙවී යාමට ඉඩ හැරීම නම් මහත් අලාභයකි. මේ මොහොත වරද්දා ගැනීම මහත් අනුවණකමකි.

නගරං යථා පච්චන්තං – ගුත්තං සන්තරබාහිරං
ඒවං ගෝපේථ අත්තානං – ඛණෝ වෝ මා උපච්චගා
ඛණාතීතා හි සෝචන්ති – නිරයම්හි සමප්පිතා”

‘ඇතුළතත්, පිටතත්, හොඳින් ආරක්ෂා සංවිධානය කරපු, දුර පළාතක තියෙන නගරයක් වගේ තමන්ගෙ ජීවිතය ද වරදට වැටෙන්ට නොදී රැකගන්න ඕනෙ. මේ උතුම් අවස්ථාව ඔබට නම් මගහැරෙන්ට එපා. මේ උතුම් අවස්ථාව ඉක්ම ගියොත්, නිරයේ වැටිලා ශෝක කරන්නට වෙනවා.’

(ධම්මපදය – නිරය වග්ගය)

තම තමා විසින් ම සිත කය වචනය වරදවා ගත් දොසින් උරුම වූ දුගතියෙන් ගැලවී, සුළු මොහොතකට උරුම වූ සුගති රැකවරණය රැක ගත යුත්තේ ද තම තමා විසින් ම ය.

මනුලොව උපත නම් වූ අති දුර්ලභ වාසනාව උරුම කරගත් කෝටි ගණනක් මිනිසුන් අතරේ අපට උදා වූයේ “ක්ෂණ සම්පත්තිය” යි.‍ කල්ප ගණනකට පසු මිනිසුන් අතර උපත ලැබූවන්ගෙන් කෝටි සංඛ්‍යාත ජනයා ‘බුද්ධ’ යන වචනය පවා නොඅසාම මෙලොව හැර යන අයුරු දකිනු මැන. ජීවිතයේ අරුත පවසන මිහිරි දහම් පද නෑසෙන මානයේ දිවි ගෙවා හිස් අතින් ම මනුලොව හැර යන්නවුන් කොපමණ ද? කසාවතින් ගත පොරවා ගත් ශ්‍රමණ රුව නොදුටු නෙතින් ම දිවි ගෙවා අවසන් කරන්නවුන් කොතෙක් නම් සිටී ද? පින පව, මෙලොව පරලොව, සසර දුක හෝ නිවන ගැන… සිහිනෙන්වත් නෑසුණ මිනිසුන් කොපමණ නම් මේ මනුලොවේ සිටිත් ද?

එවන් ලොවක… අපේ ම වාසනාවට අපට දුර්ලභ මිනිස් උපතක් සමඟින් ම අති දුර්ලභ බුදු සසුනක් මුණගැසීම සැබැවින් ම විස්මිත ය. එනමුදු… එපමණකින් ම ඒ ගැන සෑහීමට පත් වීම නම් කිසිසේත්ම බුද්ධි ගෝචර නොවේ. අප තථාගතයාණෝ මේ උතුම් ම මොහොතේ අගය බුදු නෙතින් දුටු සේක් මේ අයුරිනි.

“මහපොළොව එකම ජලාශයක් වී ඒ ජලාශයේ ඒ මේ අත පාවෙමින් තිබෙන එක් සිදුරක් ඇති විය දණ්ඩකි. ඒ ජලාශයේ ම වසන සිය වසරකට වරක් උඩට එන කණ කැස්බෑවෙකි. යම් මොහොතක ඒ කණ කැස්බෑවා සිය වසරකට වරක් උඩ මතු වී එම විය සිදුරෙන් හිස පිවිසීම ඉතා දුර්ලභව සිදුවිය හැක්කකි.

මහණෙනි, ‘මිනිසත් බව ලබයි’ යන යමක් ඇද්ද මෙය එසෙයින්ම ඉතාමත්ම දිගුකලක් ඇවෑමෙන් ලැබෙන දෙයකි.”

අපගේ සම්මා සම්බුදු තථාගත තෙමේ ලෝකයෙහි උපදියි යන යමක් ඇද්ද… තථාගතයන් විසින් දේශනා කරන ලද ධර්ම විනය ලොවෙහි බබළයි යන යමක් ඇද්ද… මෙය ද එසෙයින්ම ඉතාමත් දිගු කලකින් පසු ලැබෙන දෙයකි. මේ දුර්ලභ කාරණා ලද මොහොතේ අවබෝධ නොකළ චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය අවබෝධය පිණිස වීර්යය කළ යුතු යැයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පෙන්වා දුන් සේක.

හුදෙක්ම හොඳ අධ්‍යාපනයක් ලැබීම, උසස්‍ යැයි සම්මත රැකියාවක නියැළීම, ගෙවල් දොරවල් යාන වාහන, දූ දරුවන්, ලැබීම යන මේවා මිනිස් ජීවිතයක ලෞකික සුවපහසුව පිණිස උපකාර වන දෑ මිස… කිසිසේත් ම ජීවිතයේ අරුත නම් නොවේ. සසරේ සුපුරුදු දේ මිස දුර්ලභ සම්පත් නොවේ. ඒ නිසා මේ මත ම වටිනා මිනිස් දිවිය දිය කර හැරීම ප්‍රඥාගෝචර නොවේ.

වෙසෙසින් ම තථාගතයන් වහන්සේ ව ම පිළිසරණ කර ගනිමින් මුළු දිවිය ම සසුන් බඹසරට ම කැප කළ තම ශ්‍රාවක දරුවන්ගේ ‘අප්‍රමාදය’ අගය කොට වදාළ ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙවන් ඔවදන් වදහළ සේක.

“කථං භූතස්ස මේ රත්තින්දිවා වීතිපතන්තී”ති පබ්බජිතේන අභිණ්හං පච්චවෙක්ඛිතබ්බං.”

‘කෙබඳු අයුරින් ගත කරන මට රාත්‍රිය ත්, දහවල ත් ඉක්ම යන්නේ දැ’ යි පැවිද්දහු විසින් නිතර මෙනෙහි කළ යුත්තේ ය.’

මෙසේ සිහිකරන සැදැහැති ශ්‍රාවක පුතුන් දවසක් නිමාවන මොහොතේ ගෙවූ දිනය දෙස ආපසු හැරී බලද්දී… හිස් විදියට ගෙවී ගිය එකදු මොහොතක් හෝ තිබෙනු දැකීමට බිය වෙයි. මන්ද… ඒ උතුමන් මෙබඳු බුදු වදන් නිති සිහි කරන නිසාවෙනි.

“යම් එක ම ධර්මයක් භාවිත කරන ලද්දේ බහුලව ප්‍රගුණ කරන ලද්දේ මෙලොව අර්ථයත්, පරලොව අර්ථයත් යන උභයාර්ථය සලසයි නම් එබඳු එක ම ධර්මය නම් අප්‍රමාදී බවයි.”

(අප්‍රමාද සූත්‍රය, අං. නි. 4)

අප්පමාදරතෝ භික්ඛු – පමාදේ භයදස්සි වා
අභබ්බෝ පරිහාණාය – නිබ්බාණස්සේව සන්තිකේ”

‘යම් භික්ෂුවක් අප්‍රමාදයේ ඇලී ඉන්නවා නම්, ප්‍රමාද වීමේ ඇති භයානක අනතුර දකිනවා නම්, ඔහු පිරිහෙන්ට සුදුසු කෙනෙක් නොවෙයි. ඔහු ඉන්නේ ඒ අමා නිවන ළඟ ම යි.’

(ධම්මපදය – අප්පමාද වග්ගය)

අපට මේ අවස්ථාව ලැබුණේ කල්ප ගණනාවකට පසුව බව සැබැවි. එනමුදු මේ මොහොත “‍ක්ෂණයක්”‍ මිස බොහෝ කල් පවතින එකක් නොවේ. සෑම මොහොතක ම මේ උතුම් ක්ෂණය අහිමි කරවමින් ජීවිතය ගෙවී යන වේගය අදහාගත නොහැකි තරම්‍ ය.

“අප්පකං බ්‍රාහ්මණා, ජීවිතං මනුස්සානං පරිත්තං ලහුකං බහුදුක්ඛං බහුපායාසං මන්තාය බොද්ධබ්බං කත්තබ්බං කුසලං, චරිතබ්බං බ්‍රහ්මචරියං. නත්ථි ජාතස්ස අමරණං.”

‘මනුෂ්‍යයන්ගේ ජීවිතය පවතින්නේ ඉතා සුළු කලකි. සුළු මොහොතකි. ඉතා කෙටි ය. බොහෝ දුක් ඇත්තේ ය. බොහෝ පීඩා ඇත්තේ ය. එය නුවණින් අවබෝධ කළ යුත්තේ ය. කුසල් කළ යුත්තේ ය. බඹසරෙහි හැසිරිය යුත්තේ ය. උපන්නහුට නොමැරී සිටීමක් නැත්තේ ය.’

මේ, මිනිස් ආයුෂ අවු. 60000ක් වූ යුගයක අරක නම් ශාස්තෘවරයා තම ශ්‍රාවකයන්ට කළ අවවාදයයි.

එමතුද නොව තණ අග ඇති පිණි බිඳ හිරු උදාවන කල්හී සැණෙකින් සිඳී යන සෙයින් ද මහත් දිය බිඳු ඇතිව වැස්ස වසින කල්හී හට ගන්නා දිය බුබුල් සැණෙකින් බිඳී යන සෙයින් ද දියෙහි ඇඳි ඉර සැණෙකින් නොපෙනී යන සෙයින් ද මනුෂ්‍යයන්ගේ ජීවිතය ඉතා සුළු කලක් ම පවතින්නේ ය.

කඳු මුදුනේ හටගත් – ඉතා දුර යන්නා වූ වේගවත් සැඩ පහර ඇති නදියක්, නැවතී සිටින ක්ෂණයක් හෝ ලයක් හෝ මොහොතක් හෝ නැත්තා සේ ම මේ දිවිය ද ඉතා වේගයෙන් මොහොතකදු නොනැවතී ගෙවී යන්නේ ම ය. මරණයට නියම වූ ගව දෙනක ඔසවන තබන පියවරක් පාසා මරණයට ම ළං වන සෙයින්… උපන් සත්වයා ද ඉහළ පහළ හෙළන සෑම හුස්මක් පාසා ම මරණයට ළං වෙත් ම ය.

මිනිස් ආයුෂ වසර 60000ක් ව පැවති යුගයේ කළ එම අවවාදය ගැන අප සුගත තථාගතයාණෝ වදහළේ වසර 100ක පමණ ආයුෂයක් ඇති මෙකලට ඒ අවවාදය වඩාත් උචිත බවයි. කරුණා පිරි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මිනිස් දිවියේ අල්ප බව ගණනය කොට දක්වන සේක.

“සිය වසක් ජීවත් වන්නෙකුට, ජීවත් වීමට තිබෙන්නේ, ඍතු වාර 300කි. මාස 1200කි. රාත්‍රී 36000කි. බත් අනුභව කිරීමට ඇත්තේ වාර 72000කි. එය ද බත් වැරදුනු කාලය ද එක්කොට ය.

මහණෙනි, ශ්‍රාවකයන්ට හිතෛෂී වූ, අනුකම්පා ඇත්තා වූ, ශාස්තෘවරයෙකු විසින් අනුකම්පාව උපදවා යමක් කළ යුත්තේ ද, මා විසින් එය ඔබට කරන ලද්දේ ය. මහණෙනි, ඔය තිබෙන්නේ රුක් සෙවණ ය. ඔය තිබෙන්නේ ශූන්‍යාගාරයෝ ය. මහණෙනි, ධ්‍යාන වඩව්. ප්‍රමාදයට පත්වෙන්නට එපා. ප්‍රමාදයට පත් ව පසු කලක පසුතැවෙන්නට එපා. මෙය ඔබට අපගේ අනුශාසනය යි.”

(අරක සූත්‍රය, අං. නි. 4)

මිනිස් ආයුෂ වසර 70 – 80ක් ව පවතින මේ යුගයේ… ලද මේ ක්ෂණය නිකරුණේ ගෙවී යා නම්, එය මහත් ම විපතකි. වරදිනසුලු සසරේ ගොදුරක් බවට පත් වුවහොත් නැවත කවදා නම් මෙවන් මොහොතක් ලැබේදැයි කාට නම් කිව හැකි ද?

ජරා මරණ විසින් හතර වටින් වටකොට පහර දෙන මේ දිවියේ තවත් නම් පමා වීමට කාලයක් නැත් ම ය. මොහොතකට නැවතී තමා දෙස ම හැරී බලනු මැන. අති දුර්ලභ ක්ෂණ සම්පත්තිය ලද දිවියේ මේ වන විටත් කොපමණ ආයුෂ ගෙවී ගොස් ද? ගත වූ කාලය ගෙවී ගිය ආකාරය ගැන ඔබට අවංකව ම සෑහීමකට පත් විය හැකි ද?

දැන් පසුතැවීමට කාලය නොවේ. මේ අප්‍රමාදී වීමට කාලයයි. තව කොපමණ කලකට දැයි නොදන්නා නමුත්… තවමත් ඔබ ජීවතුන් අතර සිටීම ගැන සැනසුම් සුසුම් හෙළමින්… මියෙන මොහොත දක්වා ම එකම එක ඇසිල්ලක්වත් හිස් විදියට ගත නොකිරීමට දැඩිව අදිටන් කර ගනිත්වා! ලද ක්ෂණයේ උපරිම ඵල ලබත්වා! ධර්මාවබෝධය ම පතා පින් කුසල් වැඩුමෙහි අප්‍රමාදී වෙත්වා!

“මරණයත්, ලෙඩ දුකත්, වයසට යාමත් ජීවිතය කරා එන්නෙ මහා ගිනි කඳු වගේ. ඒකට ප්‍රතිවිරුද්ධව සටන් කරන්ට බලයක් නෑ. පලායන්ට ජවයකුත් නෑ. ටික ටික හෝ බහුලව හෝ දවස හිස් විදිහට ගත කරන්ට හොඳ නෑ. ගෙවී යන සෑම රාත්‍රියකින් ම ජීවිතේ කෙටි වෙලා යනවා.

එනිසා ඇවිදිනකොට, හිටගෙන ඉන්නකොට, ඉඳගෙන ඉන්නකොට නිදාගෙන ඉන්නකොට මේ කොතැනත් අවසන් මොහොත පැමිණෙන්නට පුළුවන්. ඒ නිසා පමා නොවීමට මේ කාලයයි!”

(සිරිමන්ද රහත් මුනිඳුන්ගේ ගාථා)

මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුවාසී මෑණියන් වහන්සේනමක් විසිනි.

ජීවිතයකට කිසි කලෙකත් සමීප කරගන්න නුසුදුසු දෙයක් තමයි බොරු – මුසා. එය භයානකයි! නමුත් මේ ලෝකයේ බොහෝ දෙනෙක් බොරුවේ මුසාවේ භයානකකම දන්නේ නෑ. තේරුම් අරගෙන නෑ. අද මේ ලිපිය වෙන් වෙන්නේ බොරු – මුසා අපේ ජීවිතේට මොන තරම් හානියක් ද කියන දේ විස්තර කරන්නයි.

වෙනදා වගේම බොහොමත් සෙනෙහසින් සිහි කරනවා මේ ලිපිය අවසානය තෙක්ම කියවන්න. අප බොහෝ දෙනෙක් දරුණුයි කියලා නොහිතන, සැහැල්ලුවෙන් අරගත් බොරු – මුසා ගැන බුදුකෙනෙක් කෙසේ නම් පෙන්වා දුන් සේක් ද කියලා ඔයාලට මේ ලිපියෙන් තේරුම් ගන්න ලැබේවි!

අම්බලට්ඨිකාවේ දී…

ඒ කාලේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටියේ රජගහනුවර වේළුවනාරාමයේ. ඒ වෙද්දී සිඟිති රාහුල ස්වාමීන් වහන්සේ වැඩ සිටියේ වේළුවනාරාමයට සමීපයේ ම වූ අම්බලට්ඨිකාවේ. මහා කාරුණික බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ වෙනකොට සත් හැවිරිදි වියේ පසුවුණු රාහුලයන් වහන්සේ ගැන මෙහෙම හිතුවා. ‘මේ කුඩා වයසේ දරුවෝ කුඩා අවදියේ පහසුවෙන්ම බොරු කීමට පුරුදු වෙනවා. සුරතල් බොරු විදිහට දුටු දේ නොදුටුවා කියනවා. නොදුටු දේ දැක්කා කියනවා. මේ විදිහේ පුරුද්දක් කුඩා වියේදී පැවිද්දෙක්ට ඇති වුණොත් එය ඔහුට අනතුරක්.’

මේ කරුණ ගැන සිතූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රාහුල ස්වාමීන් වහන්සේ ගැන කරුණාවෙන් අම්බලට්ඨිකාවට වැඩමවා වදාළා. රාහුල ස්වාමීන් වහන්සේ දුරින්ම වඩිනා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක්කා. දැකලා ආසනයක් පැනෙව්වා. පා දෝවනය කිරීමට දිය බඳුනක් තිබ්බා. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ පනවන ලද ආසනයේ වැඩසිටියා. වැඩ හිඳ සිරිපා යුගල දෝවනය කළා. රාහුල ස්වාමීන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ආදරයෙන් වන්දනා කරලා එකත්පස්ව වාඩි වුණා.

දිය බඳුනෙන් කියා දුන් පාඩම

දරුවනේ, උපමාවෙන් දහම් අරුත් පහදා දෙන්න අතිශයින්ම දක්ෂ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ එදා රාහුල ස්වාමීන් වහන්සේට දහම් දෙසුවේ පා දෝවනය කිරීම පිණිස තිබූ දිය බඳුන මුල් කරගෙන. ඒ දිය බඳුනෙන් කියාදුන් පාඩම අපි හැම දෙනාගේ ජීවිතවලටත් ගොඩාක් වටින පාඩමක්.

ඉතින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පා දෝවනය කිරීමෙන් පසු දිය බඳුනේ මඳක් ඉතිරි වූ දිය ස්වල්පය පෙන්වමින් රාහුල ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ වදාළා. “පින්වත් රාහුල, ඔබට මේ දිය බඳුනේ වතුර ස්වල්පයක් ඉතිරි වී තිබෙන බව පේනවා නේද?”

“එසේය ස්වාමීනී.”

“(ඒවං පරිත්තං ඛෝ රාහුල තේසං සාමඤ්ඤං යේසං නත්ථි සම්පජානමුසාවාදේ ලජ්ජා) පින්වත් රාහුල, ඔන්න ඔය වගේමයි යම් කෙනෙක්ට දැන දැන බොරු කියන්නට ලැජ්ජා නැද්ද, ඔහුගේ ශ්‍රමණ ධර්මයත් ඉතාමත් ස්වල්පයි.”

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ ස්වල්ප වූ ජලයත් දිය බඳුනින් බැහැර කළා. යළි රාහුල ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ වදාළා. “පින්වත් රාහුල, ඔබ දැක්කා නේද මේ බඳුනේ ඉතිරි වෙලා තිබුණු වතුර ස්වල්පයත් ඉවතට වීසි කළා?”

“එසේය ස්වාමීනී.”

“(ඒවං ඡඩ්ඩිතං ඛෝ රාහුල තේසං සාමඤ්ඤං යේසං නත්ථි සම්පජානමුසාවාදේ ලජ්ජා) පින්වත් රාහුල, ඔන්න ඔය වගේමයි යම් කෙනෙක්ට දැන දැන බොරු කියන්නට ලැජ්ජා නැද්ද, ඔහුගේ ශ්‍රමණ ධර්මයත් බැහැරට වීසි කරල යි තියෙන්නෙ.”

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ දිය බඳුන මුනින් අතට හැරෙව්වා. යළිත් රාහුල ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ පැවසුවා. “පින්වත් රාහුල, ඔබට මේ මුනින් අතට හරවපු දිය බඳුන පෙනෙනවා නේද?”

“එසේය ස්වාමීනී.”

“(ඒවං නික්කුජ්ජිතං ඛෝ රාහුල තේසං සාමඤ්ඤං, යේසං නත්ථි සම්පජානමුසාවාදේ ලජ්ජා) පින්වත් රාහුල, ඔන්න ඔය වගේමයි යම් කෙනෙක්ට දැන දැන බොරු කියන්නට ලැජ්ජා නැද්ද, ඔහුගේ ශ්‍රමණ ධර්මයත් මුනින් අතට නවල යි තියෙන්නෙ.”

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ දිය බඳුන යළි උඩු අතට හැරෙව්වා. යළිත් රාහුල ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ වදාළා. “පින්වත් රාහුල, ඔබට මේ හිස් දිය බඳුන පෙනෙනවා නේද?”

“එසේය ස්වාමීනී.”

“(ඒවං රිත්තං තුච්ඡං ඛෝ රාහුල තේසං සාමඤ්ඤං යේසං නත්ථි සම්පජානමුසාවාදේ ලජ්ජා) පින්වත් රාහුල, ඔන්න ඔය වගේමයි යම් කෙනෙක්ට දැන දැන බොරු කියන්නට ලැජ්ජා නැද්ද, ඔහුගේ ශ්‍රමණ ධර්මයත් හිස් වූ කිසිවක් නැති දෙයක්.”

තමන්ට ආදරේ ඇතෙක්…

“පින්වත් රාහුල, ඔන්න රජ කෙනෙකුට විශාලෙට වැඩුණු දළ ඇති, විශාල සිරුරක් ඇති, බලසම්පන්න උපතක් ඇති මහා හස්තිරාජයෙක් ඉන්නවා. ඉතින් ඒ ඇත් රජා යුද්දෙට යනවා. ඒ යුද බිමේ දී ඉදිරි පාවලිනුත් වැඩ කරනවා. පසු පාවලිනුත් වැඩ කරනවා. ඉදිරි කයෙනුත් වැඩ කරනවා. පසු කයෙනුත් වැඩ කරනවා. ඔළුවෙනුත් වැඩ කරනවා. කන්වලිනුත් වැඩ කරනවා. දළ දෙකෙනුත් වැඩ කරනවා. නඟුටෙනුත් වැඩ කරනවා. ඒ වුණාට මේ ඇතා තමන්ගේ සොඬවැල ආරක්ෂා කරගන්නවා.

ඕක දකින ඇත්ගොව්වාට මෙහෙම හිතෙනවා. ‘විශාල දළ ඇති, වැඩුණු සිරුරක් ඇති, ශ්‍රේෂ්ඨ උපතක් ඇති මේ රාජකීය හස්තිරාජයා යුද බිමේ දී ඉදිරි පාවලිනුත් වැඩ කරනවා තමයි. පසු පාවලිනුත් වැඩ කරනවා තමයි. ඉදිරි කයෙනුත් වැඩ කරනවා තමයි. පසු කයෙනුත් වැඩ කරනවා තමයි. ඔළුවෙනුත් වැඩ කරනවා නම් තමයි. කන්වලිනුත් වැඩකරනවා. දළ දෙකෙනුත් වැඩ කරනවා. නඟුටෙනුත් වැඩ කරනවා නම් තමයි. ඒ වුණාට මේ ඇත්රජා තමන්ගේ සොඬවැල ආරක්ෂා කරගෙන ඉන්නේ. ඒ කියන්නේ මේ ඇත්රජා තමන්ට ආදරේ ඇතෙක්. මූ තමාගේ ජීවිතය රජු වෙනුවෙන් පරිත්‍යාග කරල නෑ’ කියල.

නමුත් පින්වත් රාහුල යම් වෙලාවක ඒ විශාල දළ ඇති, විශාල සිරුරක් ඇති, බලසම්පන්න උපතක් ඇති මහා හස්තිරාජයා යුද බිමේ දී කිසිම ආරක්ෂා කරගැනීමක් නැතිව සොඬවැලෙනුත් වැඩ කරන්න පටන් ගත්තා. එතකොට අර ඇත්ගොව්වාට මෙහෙම හිතුණා. ‘විශාල දළ ඇති, වැඩුණු සිරුරක් ඇති, ශ්‍රේෂ්ඨ උපතක් ඇති මේ රාජකීය හස්තිරාජයා දැන් නම් යුද බිමේ දී තමන්ගේ සොඬවැලෙනුත් වැඩකරනවා. මූ හොඬවැල ආරක්ෂා කරගන්නේ නෑ කියන්නේ තමන්ගේ ජීවිතේට තියෙන ආදරය අත්හැරලා. දැන් මේකාට කරන්ට බැරි විනාශයක් නෑ. දැන් මේ ඇත්රජා තමන්ගේ ජීවිතය රජු වෙනුවෙන් පරිත්‍යාග කරලයි තියෙන්නේ’ කියල.

ඔන්න ඔය වගේමයි පින්වත් රාහුල, (යස්ස කස්සචි සම්පජානමුසාවාදේ නත්ථි ලජ්ජා) යම් කිසි කෙනෙකුට දැන දැන බොරු කියන්නට ලැජ්ජාවක් නැද්ද, (නාහං තස්ස කිඤ්චි පාපං අකරණීයන්ති වදාමි) ඔහුට නො කළ හැකි පාපයක් නැහැ කියල යි මං කියන්නෙ.

(තස්මාතිහ රාහුල හස්සාපි න මුසා භණිස්සාමී’ති ඒවං හි තේ රාහුල සික්ඛිතබ්බං) එනිසා පින්වත් රාහුල, විහිළුවකටවත් බොරු කියන්නෙ නම් නෑ කියල ඔය විදිහටයි පින්වත් රාහුල, ඔබ පුහුණු විය යුත්තේ.”

විපාක විහිළුවක් සෙල්ලමක් නෙවෙයි…

බුදුරජුන් මේ තරම් අනුකම්පාවෙන් යම් වරදක් ගැන පහදා දෙන්නේ එහි ඇති භයානක බව බුදු ඇසින් දුටු නිසාමයි. නමුත් මේ සාමාන්‍ය දැනුමකින් විතරක් කල්පනා කරන මිනිස්සු හොඳ ම බොරුව තේරීමේ තරඟ පවා පවත්වනවා.

තවත් කෙනෙක්ට නින්දාවක් අපහාසයක් කරන්න හිතුණොත් ලේසියෙන්ම ඕන බොරුවක් ගොතනවා. ඒක ප්‍රසිද්ධ කරනවා. නමුත් විපාකය ගැන දැනගෙන හෝ නොදැන ඔවුන් කරගන්නේ භයානක විපාක ගේන ක්‍රියාවක්. විහිළුවෙන් බොරු කීවත්, සෙල්ලමට මුසා පැවසුවත් එහි විපාක නම් විහිළුවක් නෙවෙයි. සෙල්ලමක් නෙවෙයි.

ඒ ගැන සියල්ල දන්නා වූ සියල්ල දක්නා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ අපාය සංවත්තනික නම් සූත්‍ර දේශනාවේ දී මෙසේ වදාළා.

“(මුසාවාදෝ භික්ඛවේ, ආසේවිතෝ භාවිතෝ බහුලීකතෝ) මහණෙනි, බොරු කීම සේවනය කිරීමෙන්, නැවත නැවත කිරීමෙන්, බහුල ව කිරීමෙන්, (නිරයසංවත්තනිකෝ) නිරයෙහි උපතට හේතු වෙයි. (තිරච්ඡානයෝනිසංවත්තනිකෝ) තිරිසන් අපායෙහි උපතට හේතු වෙයි. (පෙත්තිවිසයසංවත්තනිකෝ) ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපතට හේතු වෙයි. (යෝ සබ්බලහුසෝ මුසාවාදස්ස විපාකෝ මනුස්සභූතස්ස අභූතබ්‍යාක්ඛානසංවත්තනිකෝ හෝති) බොරු කීමෙන් ලැබෙන හැමට සැහැල්ලු විපාකයක් ඇද්ද, ඒ අනුව මිනිස් ලොව උපන් විට කරුණු රහිතව නින්දා අපහාස විඳීමට හේතු වෙයි.”

සත්‍යවාදී වෙන්න

ඒ නිසා අපි හිතට ගමු බොරුවෙන් මුසාවෙන් වැළකී සත්‍යවාදී වෙන්න. ඒ සත්‍යවාදී බව ඉක්මවා යන්නේ නැතිව අපි සංවර වෙමු. සත්‍යවාදී බව ඉක්මවා යාම කියන එකම එක කාරණේම අපි විසින් අපවම වනසා ගැනීමක්.

බලන්න සම්පජාන මුසාවාද නම් සූත්‍රයේ සඳහන් වන මේ උතුම් බුදුවදන්.

“(ඒකධම්මං අතීතස්ස භික්ඛවේ පුරිසපුග්ගලස්ස නාහං තස්ස කිඤ්චි පාපකම්මං අකරණීයන්ති වදාමි) පින්වත් මහණෙනි, සත්‍යවාදී වීම නම් වූ එකම එක දෙය ඉක්මවා යන පුද්ගලයෙකුට කරන්න බැරි පාප කර්මයක් නැති බවයි මම කියන්නේ. (කතමං ඒකධම්මං:) ඒ එකම එක දෙය මොකක්ද? (යථයිදං භික්ඛවේ, සම්පජානමුසාවාදෝ) පින්වත් මහණෙනි, ඒක තමයි මේ දැන දැන බොරු කියන එක.”

“ඒකධම්මං අතීතස්ස මුසාවාදිස්ස ජන්තුනෝ,
විතිණ්ණපරලෝකස්ස නත්ථි පාපං අකාරියං”

“සත්‍යය කතා කිරීම නමැති එකම එක දේ ඉක්මවා යන, බොරු කියන, පරලොව සැපයක් නොලබන ඒ පුද්ගලයාට කරන්න බැරි පාපයක් නෑ.”

එය උතුම් සීලයක්…

ඔබ බොරු – මුසා පැවසීමේ සැහැල්ලුම විපාකය පවා මොනතරම් කටුක ද කියලා දැනගත්තා. ඒ නිසා අපි සත්‍යවාදී වෙමු. බොරුව මුසාව අත්හරිමු. අපේ ජීවිතේ අපි රැකගමු. එය අපව සුන්දර කරන උතුම් සීලයක්.

“(මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතෝ හෝති) බොරු කීම අත්හැරලා, බොරු කීමෙන් වැළකී ඉන්නවා. (සච්චවාදී) සත්‍යය කතා කරනවා. (සච්චසන්ධෝ) ඇත්තෙන් ඇත්ත ගළපනවා. (ථේතෝ) ස්ථිරව පිහිටලා කතාකරනවා. (පච්චයිකෝ) පිළිගත හැකි දේ කතා කරනවා. (අවිසංවාදකෝ ලෝකස්ස) ලෝකයාව රවටන්නේ නෑ. (ඉදම්පිස්ස හෝති සීලස්මිං) මෙය සීලයට අයත් දෙයකි.”

තෙරුවන් සරණයි!

මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවාසී ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් විසිනි.

“භික්ෂුව කල්පය ඉතා දිගු ය. කල්පයට මෙපමණ වර්ෂ ගණනක්, මෙපමණ වර්ෂ දහස් ගණනක්, මෙපමණ වර්ෂ ලක්ෂ ගණනක් ඇත්තේ ය කියා ගණන් කොට කියන්නට නොහැකි ය.”

“එසේ නම් භාග්‍යවතුන් වහන්ස උපමාවක් කියන්නට හැකි ද?”

“හැකි ය භික්ෂුව. යොදුනක් උස, යොදුනක් පළල නුවරක් වටා යොදුනක් උසට පවුරක් බැඳ ඇත්තේ ය. එය මුළුමනින්ම වැසී යන සේ උඩට ගොඩ ගසා අබ පුරවා තිබේ. පුරුෂයෙක් වසර සියයකට වරක් එයින් එක් අබ ඇටය බැගින් බැහැර කරයි. භික්ෂුව මේ ක්‍රමයෙන් බැහැර කරද්දී එහි ඇති අබ වහා අවසන් වන්නේ ය. එහෙත් කල්පය තවම අවසන් නොවූයේ ය.

මෙසේ භික්ෂුව කල්පය යනු මහා දීර්ඝ කාලයකි. බොහෝ ඉක්මගිය අතීතයට ඇත්තේ මෙවන් එක් කල්පයක් නොවේ. කල්ප සියයක් ද නොවේ. කල්ප දහසක් හෝ ලක්ෂයක් ද නොවේ. ගෙවුණ අතීතයෙහි බොහෝ අසංඛෙය්‍ය ගණන් කල්පයන් ඇතිව නැතිව ගියේ ය.”

මෙවන් අති දීර්ඝ කාලයකට පසුව මේ ලෝකයට බුදුරජාණන් වහන්සේනමක් පහළ වෙලා ආර්ය සත්‍යය හතර අවබෝධ කරගන්නවා. ඒ තමයි දුක නම් වූ ආර්ය සත්‍යය, දුක හටගැනීම නම් වූ ආර්ය සත්‍යය, දුක නැති වීම නම් වූ ආර්ය සත්‍යය, දුක නැති වීමේ මඟ නම් වූ ආර්ය සත්‍යය. උන්වහන්සේලා මේ ආර්ය සත්‍යයන් අවබෝධ කරගෙන ලෝක සත්වයාට මහා කරුණාවෙන් යුතුව දේශනා කරනවා. ඒ ධර්මය මුලත් සුන්දර මැදත් සුන්දර අගත් සුන්දර වූ, අර්ථ සහිත වූ, පැහැදිලි වචනවලින් දේශනා කරන මුළුමනින් පිරිසිදු වූ නිවන් මඟයි. අන්න එවිට මේ ලෝකයේ රාගයෙන් පීඩා විඳින අය, මාන්නයෙන් පීඩා විඳින අය, නොසන්සිඳුණු සිත් ඇති අය, අවිද්‍යාව නැමැති ගණ අන්ධකාරයේ සිටින අය ශ්‍රද්ධාව උපදවා ගනිමින් ඒ උතුම් ධර්මය ඇසීමට බොහෝ සෙයින් ආශා කරනවා. කන් යොමුකරගෙන සිටිනවා. එහි අර්ථ තම ජීවිතයට ගළපා ගනිමින් සිත කිලිටි කරන රාගය නැමැති අකුසලය දුරුකර ගන්නවා. මාන්නය නැමැති අකුසලය දුරුකර ගන්නවා. සිත සමාධිමත් කර ගන්නවා. විද්‍යාව පහළ කර ගන්නවා. ඉතින් මේ වගේ සුන්දර ධර්මයක් අපේ කන්වලට ශ්‍රවණය කරන්නට ලැබීම අපට ලැබුණ ලොකු භාග්‍යයක් හැටියට සිහිකළ යුතුයි.

දවසක් බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළා. “පින්වත් අනුරුද්ධ, තථාගතයන් වහන්සේනමක් විසින් මිහිරි ශ්‍රී සද්ධර්මය දේශනා කරන්නේ ජනතාව විස්මයට පත් කරන්නට නොවේ. ජනතාව සුරතල් කිරීමට නොවේ. ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ලබා ගන්නට නොවේ. ජනතාව මා ගැන මෙසේ හඳුනාගනිත්වා කියා නොවේ. ශ්‍රාවකයන්ගේ මෙලොව හා පරලොව යහපත පිණිස ය. නිවන් මඟේ හැසිරෙන්නට උනන්දු කරවීම පිණිස ය.”

මේ වනවිට බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වසර 2569ක් ඉක්ම ගොසින්. එහෙත් මේ මිහිරි ශ්‍රී සද්ධර්මය තවම මේ මිහිතලය මත පවතිනවා. කාලයෙන් කාලයට මේ ධර්මය රකින්න මේ ලෝකයට පින් ඇති අය පහළ වෙනවා. ඒ අය පහළ වෙලා තමයි “මෙයයි ධර්මය, මෙයයි විනය” කියලා කියා දෙන්නේ.

දවසක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උපාලි ස්වාමීන් වහන්සේට මෙසේ වදාළා.

“පින්වත් උපාලි, යම් කෙනෙක් ධර්මය කියලා දෙන විට ඒ ධර්මය සසරේ කලකිරීම පිණිස නොවන්නේ නම්, ඇල්ම දුරු නොවන්නේ නම් ඔබ ඒකාන්තයෙන් ම තීරණය කරන්න ඕන ‘මෙය නම් ධර්මය නොවේ. මෙය නම් විනය නොවේ. ශාස්තෘ ශාසනය නොවේ.’ කියලා. එහෙත් යම් ධර්මයක් අසන විට ඒ ධර්මය තුළින් සසර කලකිරීම ඇති වෙනවා නම්, ඇල්ම දුරු වෙනවා නම්, කායික මානසික දුක් පීඩා දුරු වෙනවා නම් ‘මෙයයි ධර්මය, මෙයයි විනය, මෙයයි ශාස්තෘ ශාසනය’ කියා තීරණයකට එන්න.”

ඒ වාගේ ම මහා පරිනිබ්බාන සූත්‍රයේ දී සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ මහෝපදේශ සතරක් වදාළා. අනාගතයේ යම් කෙනෙක් හෝ පිරිසක්, සංඝ සභාවක් විසින් කියනවා නම් ‘මෙයයි ධර්මය, මෙයයි විනය’ කියා එවිට ඔබලා එකපාරටම පිළිගන්නේත් නැතුව, ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේත් නැතුව ඒ කියන කාරණය සූත්‍රයේ බහා, විනයේ ගළපා බලා ධර්ම විනය හා නොගැලපේ නම්, හදාගත් මතයක් කියා ප්‍රතික්ෂේප කරන්න. යම් විටෙක එම කාරණය සූත්‍රයේ තියෙනවා නම්, විනයේ තියෙනවා නම්, ‘මෙයයි ධර්මය, මෙයයි විනය, මෙයයි ශාස්තෘ ශාසනය’ කියා ස්ථීරව ම නිගමනයකට පැමිණෙන්න.”

මේ වනවිට මේ ධරණීතලයේ අප සරණ ගිය ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ ධර්මය සූත්‍ර දේශනා වශයෙන් දීඝ නිකාය, මජ්ඣිම නිකය, සංයුත්ත නිකාය, අංගුත්තර නිකාය, ඛුද්දක නිකාය වශයෙන් පොත් වහන්සේලා ද විනය පිටකයේ මහාවග්ගපාළි, චුල්ලවග්ගපාළි, පරිවාරපාළි, පාචිත්තියපාළි, පාරාජිකපාළි වශයෙන් පොත් වහන්සේලා ද තුළ වැඩසිටිනවා.

ඉතින් මේ ධර්මය ඉගෙන ගැනීමේ දී මුලින් ම කෙනෙක් මේ ධර්මය විනය ඉතා හොඳින් ශ්‍රවණය කළ යුතුයි. ඒ තුළින් ඔහු ශ්‍රද්ධාව, දහම් දැනුම, සීලය ඉතා හොඳින් රැකගැනීමට උත්සාහ කරයි. ඒ වාගේම දහම් දැනුම වැඩී ඔහුගේ ජීවිතයේ අත්හැරීම පුරුදු කරන්න පුළුවන් වෙනවා. එසේම මේ දුක හටගන්නා ආකාරය, නැතිවන ආකාරය හෙවත් ජීවිතයේ ඇත්ත ස්වභාවය දැකීමේ නුවණ උදාකර ගන්න පුළුවන්.

දහම් දැනුම තුළින් කෙනෙකු පරිපූර්ණ මිනිසෙකු බවට පත් කරනවා. ඒ සඳහා ඒ ධර්මය හොඳින් අසා මතකයෙහි තබාගෙන, ඒ ධර්මය වචනයෙන් පුරුදු පුහුණු කරමින් එහි අර්ථ නුවණින් විමසමින් තම ජීවිතයට ගළපාගත යුතුයි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්මය ඇසීමේ ආනිසංශ පහක් දේශනා කොට වදාළා. ඒ තමයි, “නොඇසූ දෙය අසන්නේ ය. ඇසූ දේ වඩාත් පැහැදිලි වන්නේ ය. සැක දුරු වන්නේ ය. දෘෂ්ටිය ඍජු වන්නේ ය. සිත පහදින්නේ ය.” යන මේ පහ. ඉතින් මේ ආනිසංශ පහ අද පවා අපිට ධර්මය ඇසීම තුළින් ලබාගන්න පුළුවන් වෙනවා. ඒ සඳහා අපට අවශ්‍ය වන්නේ මුලින් ම ධර්මය ඇසීමට ආශාවක් ඇති කරගැනීමයි. ඊටපස්සේ කන් යොමු කරගෙන, ධර්මය අවබෝධ කිරීමට සිත පිහිටුවාගෙන එහි අර්ථ හොඳින් තේරුම් ගනිමින්, අනර්ථය අත්හරිමින් ජීවිතයට ගළපා ගනිමින් ඇසිය යුතුයි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරලා අවසන් වනවිට එතැන ධර්මය අසන විශාල පිරිසක් සෝවාන් ආදී පිළිවෙළින් මාර්ග ඵලයන්ට පත් වෙනවා. අද කාලයේ මෙවැනි තත්ත්වයක් උදා නොවන්නට ධර්මාවබෝධ කරන අදහසින් තම ජීවිතයට ගළපා නොගැනීමත් හේතුවක්. මන්ද ඒ ධර්මය ස්වාක්ඛාතයි, සන්දිට්ඨිකයි, අකාලිකයි, ඒහිපස්සිකයි, ඕපනයිකයි, පච්චත්තං වේදිතබ්බෝ විඤ්ඤූහි ගුණයෙන් යුක්තයි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටින කාලයේ රහතන් වහන්සේලා විශාල වශයෙන් ධර්මය සාකච්ඡා කරමින් ශ්‍රාවකයන්ට ධර්ම අර්ථ මතු කර දී තිබෙනවා. වේදල්ල සූත්‍රයන් තුළ ඒ සාකච්ඡාවන් අඩංගුයි. ඒ වගේම තවත් සමහර ස්වාමීන් වහන්සේලා සතියේ දින හතක් භාවනා කරමින් ඉඳලා හත් වන දවසේ රාත්‍රී පහන් වන පුරාවට ධර්මය සාකච්ඡා කරලා තියෙනවා. ඒ වගේම ඛේමක සූත්‍රයේ පැහැදිලි වෙනවා ධර්ම සාකච්ඡාව අවසන් වන විට ඒ ස්වාමීන් වහන්සේලා මග ඵල ලැබූ ආකාරය. සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ අරහත්වයට පත් වුණේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දීඝනඛ බ්‍රාහ්මණයාට ධර්මය දේශනා කරමින් සිටින අතරේ ඒ ධර්මය ශ්‍රවණය කරලා.

මේ ආකාරයට අපට ඉතා පැහැදිලිව පේනවා මේ ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීම තුළින් විශාල යහපතක් ජීවිතයට උදා කරගන්න පුළුවන් බව. එම නිසා මේ ධර්මය ශ්‍රවණය කළ යුත්තේ සකස් කොට. ඒ වාගේම සකස් කොට, පිළිවෙළකට ධර්මය සාකච්ඡා කළ යුතුයි. ධර්ම සාකච්ඡාව අවසානයේ දී වාද විවාද ඇති නොවී ජීවිතයේ සංසිඳීමක් ඇතිවන ආකාරයට සකස් කොට පිළිවෙළකට ධර්මය දරා ගත යුතුයි. සකස් කොට අර්ථ නුවණින් විමසිය යුතුයි. සකස් කොට දහම් අරුත් තම ජීවිතයට ගළපා ගත යුතුයි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළා “මේ ශාසනය තුළ යම් කෙනෙක් නවාංග ශාස්තෘ ශාසනය ඉතා හොඳින් ඉගෙන ගන්නේ නම් එවිට මේ ශාසනය අතුරුදහන් නොවන්නේ ය” කියා. බුද්ධ ශාසනය ආරක්ෂා කරන්න කැමති අය මිහිරි ශ්‍රී සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කොට ඉගෙනගත යුතුයි. ඊටපස්සේ මේ ධර්මය අන් අයට කියාදිය යුතුයි. එමෙන්ම මේ ධර්මය සාකච්ඡා කළ යුතුයි. එමෙන්ම නුවණින් විමස විමසා තම ජීවිතයට ගළපාගත යුතුයි.

මෙන්න මේ කාරණා ටික යම් කෙනෙකුට මේ යුගයේ කරන්නට හැකියාව ලැබුණොත් එයා දෙව්මිනිස් ලෝකයාට ම මහත් යහපතක් කරන කෙනෙක් බවට පත් වෙනවා. මන්ද දෙවියන්ටත් මිනිසුන්ටත් සංසාර දුකින් නිදහස් වීමට ඇති එක ම මාර්ගය ධර්මය නිසා. ඒ නිසා අපි සියලු දෙනාම අධිෂ්ඨානයක් කරගනිමු,

“මමත් මේ ධර්මය පිරිසිදුව ඉගෙනගෙන එහි ඇති අර්ථ ජීවිතයට ගළපා ගනිමින්, මමත් සංසාර දුකින් නිදහස් වන අතරේ ලෝකය සසර දුකින් නිදහස් කරවන මේ බුද්ධ ශාසනය චිරාත් කාලයක් පවතින්නට දායක වෙනවා!” කියලා.

මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවාසී ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් විසිනි.

නාගසේනයන් වහන්සේ ධම්මරක්ඛිත මහා තෙරුන් වහන්සේ වෙත එළඹ වන්දනාමාන කොට තමන් වහන්සේ වැඩි කාරණය සැල කළ සේක. ඉන්පසු තුන්මාසයක් ඇතුළත ධම්මරක්ඛිත තෙරුන් වහන්සේ සමීපයෙහි විනය පිටකයත්, සූත්‍ර පිටකයත් එක් වරක් ඇසූ පමණින් සම්පූර්ණයෙන් මතකයේ දරාගත් සේක. ඉක්බිති යළි තුන්මසක් අර්ථ වශයෙන් නුවණින් මෙනෙහි කළ සේක. එවිට ධම්මරක්ඛිත මහතෙරුන් වහන්සේ නාගසේනයන් වහන්සේට මෙසේ අනුශාසනා කළ සේක. “නාගසේනයිනි, යම් සේ ගවපාලකයා ගවයන් රක්ෂා කෙරේ ද පස්ගෝරස අන් අය අනුභව කරත් ද එපරිද්දෙන්ම ඔබ ත්‍රිපිටක බුද්ධ වචනය හොඳින් ඉගෙන මනාකොට දරන්නාහු මුත් ශ්‍රමණ ගුණ පරිපූර්ණ කරගෙන ධර්මයේ අර්ථයට සමීප වී නැත්තාහ. ඊට උත්සාහ වනු.”‍ කියා ය. “ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ මා හට අර්ථ රසය උගන්වන්නට වෙහෙස නොවනු මැනවි.”‍ කියා පැවසූ නාගසේනයන් වහන්සේ එදින රාත්‍රියේ දී ම උගත් ධර්මයේ අර්ථරසය ආස්වාදනය කරමින් සිව්පිළිසිඹියා පත් මහරහතන් වහන්සේනමක් බවට පත් වූ සේක. නාගසේනයන් වහන්සේ පරිපූර්ණ වශයෙන් චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කළ මොහොතේ භූමාටු දෙව්ලොව පටන් අකනිඨා බඹලොව තෙක් දෙවිවරු සාධුකාර පැවැත්වූහ. මහපොළොව කම්පිත විය. මහා බ්‍රහ්මයෝ සතුටින් පැනනැගී අත්පොළසන් දුන්හ. දිවසඳුන් සුණු හා පරසතු මදාරා පුෂ්පයෝ මුළු ලොව සුවඳ කරමින් අහසින් මල්වරුසා සේ ඇද හැළිණි.

ලොවට උතුම් පින්කෙත වූ සඟගණ වැඩමන්නේ….

එසමයෙහි වනාහී දහස් සංඛ්‍යාත බොහෝ රහතන් වහන්සේලා හිමාලය පර්වතයෙහි රක්ඛිත නම් තලයට රැස්වී “අපි සියලු‍ දෙනා වහන්සේ ම නාගසේනයෙන් දකිනු කැමැත්තෙමු. එහෙයින් නාගසේන ස්ථවිරයන් වඩින සේක්වා.”‍ යි කියා නාගසේනයන් සමීපයට දූතනමක් පිටත්කර හැරියාහු ය. දූතයාගේ වචනය ඇසූ නාගසේනයන් වහන්සේ අසෝකාරාමයෙන් අතුරුදහන් වී හිමාලය පර්වතයෙහි රක්ඛිත තලයෙහි රහතුන් ඉදිරියෙහි පහළ වූ සේක. ඒ උත්තම රහතන් වහන්සේලා නාගසේනයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූ සේක. “නාගසේනයෙනි, මේ මිළිඳු රජතුමා වනාහී දෘෂ්ටිවාද ප්‍රතිවාදයෙන් ප්‍රශ්න විචාරා භික්ෂු සංඝයා වෙහෙසන්නේ ය. නාසේනයනි, යහපති ඔබ වහන්සේ ගොස් මිළිඳු රජු දමනය කරව.”‍ කියා ය. එවිට නාගසේනයන් වහන්සේ “ස්වාමීනී, උතුම් සංඝයා වහන්ස, සැමදෙනා වහන්සේ ම පහසුවෙන් වැඩ සිටිය මැනව. සකල දඹදිව ම රජවරු පැමිණ මාගෙන් ප්‍රශ්න විචාරතත් ඒ සියලු‍ ප්‍රශ්න විසඳා මනාකොට කරුණු පහදා දෙන්නෙමි. ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේලා හැම දෙනම අකම්පිතව සාගලනුවරට වැඩ වදාළ මැනවි.”‍ කියා පිළිවදන් දුන් සේක. ඉන්පසු මහාථේර භික්ෂූන් වහන්සේ වැඩමකොට සාගලනුවර කසාවතින් බබුළු‍වා නිකෙලෙස් රහතුන්ගේ පාදස්පර්ශයෙන් පූජනීයත්වයට පත් කළ සේක. එසමයෙහි වනාහී ආයුපාල නම් මහතෙරුන් වහන්සේ සංඛෙය්‍ය නම් පිරිවෙණ වසන සේක.

සරු පිළිවෙත නිසා ලොවේ සසුනයි බබළන්නේ….

ඉක්බිති මිළිඳු රජතුමා ඇමතිවරුන්ට මෙසේ පැවසීය. “‍භවත්නි, සඳරැසින් යුක්ත වූ මේ රාත්‍රිය ඒකාන්තයෙන් ම සිත්කළු ‍ය. අද රාත්‍රියේ සාකච්ජා කරනු පිණිස, ප්‍රශ්න අසනු පිණිස ශ්‍රමණයෙකු කරා හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකු කරා හෝ එළඹෙමු ද? කවරෙක් මා හා සමඟ කථා කරන්නට, සැක දුරු කරන්නට සමර්ථ වේ ද?” කියා ය. එසේ ඇසූ කල්හි පන්සියයක් යෝනක ඇමතිවරු මිළිඳු රජතුමාට මෙසේ සැල කළහ. “මහරජතුමනි, තුන්පිටකය දන්නා බහුශ්‍රැත වූ ධර්මධර වූ ආයුපාල නම් තෙරුන් වහන්සේනමක් වැඩ සිටී. උන්වහන්සේ මේ කාලයෙහි සංඛෙය්‍ය නම් පිරිවෙණ වසන සේක. දේවයන් වහන්ස, නුඹවහන්සේ ආයුපාල ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත ගොස් ප්‍රශ්න අසා වදාළ මැනව.”‍ යි කීවාහු ය. “එසේ වී නම් සගයනි, ඒ පින්වතුන් වහන්සේට අප එන බව සැල කරව.”‍ කියා මිළිඳු රජු පැවසී ය. එවිට තේමිස්සක නම් ඇමතිතුමා සංඛෙය්‍ය පිරිවෙණට ගොස් ආයුපාල තෙරුන් වහන්සේ වෙත එළඹ,

“ස්වාමීන් වහන්ස, අප මිළිඳු රජතුමා ආයුපාලයන් වහන්සේ දකින්නට කැමති සේකැ.” යි‍ දන්වා සිටින්නට දූතයෙකු පිටත් කර හැරියේ ය. ආයුපාල ස්ථවිරයන් වහන්සේ දූතයාගේ වචනය අසා “එසේ වී නම් මිළිඳු රජතුමා පැමිණේවා!”‍ යි වදාළ සේක. එවිට මිළිඳු රජතුමා පන්සියයක් ඇමතිවරු පිරිවරා උතුම් යානයක නැගී සංඛෙය්‍ය නම් පිරිවෙණට පැමිණ තෙරුන් වහන්සේ සමීපයට එළඹියේ ය. එසේ එළඹ ආයුපාල ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදී පිළිසඳර කතාබස් කොට එකත්පස්ව වාඩි විය. එකත්පස්ව සිටි මිළිඳු රජතුමා ආයුපාල ස්ථවිරයන්ගෙන් මෙසේ විමසා සිටියේ ය. “ස්වාමීනී ආයුපාලයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේලාගේ පැවිදි බව කුමක් පිණිස ද? මේ පැවිදි බවෙහි උතුම් පරමාර්ථය කුමක් ද?” කියා ය. “නිරිඳාණෙනි, අපගේ පැවිදි බව ධර්මයේ හැසිර නිවන් අවබෝධය පිණිස ය.”‍ යැයි තෙරුන් වහන්සේ පිළිතුරු දුනි. එවිට රජු “ස්වාමීන් වහන්ස, ධර්මයේ හැසිරෙන යහපතෙහි හැසිරෙන ගිහි අයත් සිටී ද?”‍ කියා යළි විමසී ය. “මහරජ, අප භාග්‍යවත් තිලෝගුරු බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් බරණැස ඉසිපතන මිගදායේ දම්සක් පැවතුම් සූත්‍රය වදාරණ කල්හි අටලොස් කෝටියක් බ්‍රහ්මයින්ට ධර්මාවබෝධය ලැබුණි. ගණනින් අතික්‍රාන්ත වූ දෙවිවරුන් ද එහි දී ධර්මාවබෝධ කළහ. ඒ සියල්ලෝම ගිහි ශ්‍රාවකයන් මිස පැවිද්දන් නොවේ. තවද මහරජාණෙනි, අප භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මහා සමය, මහා මංගල – සමචිත්ත පරියාය – රාහුලෝවාද – පරාභව ආදී සූත්‍ර දේශනා දේශනා කරන කල්හි ද ගණනපථය අතික්‍රාන්ත වූ දෙවිවරුන්ට ධර්මාභිසමය වූයේ ය. ඒ සියල්ලන් ද ගෘහස්ථගත ම ය. පැවිද්දන් නොවෙති.”‍ යි ආයුපාල තෙරුන් වදහළ සේක.

සම්බුදු බණ අම නිවන කරා යන… බැහැරට කොට වාදයකට බැසගෙන…

“එසේ වී නම්, ආයුපාල ස්ථවිරයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේලාගේ පැවිදි බව නිරර්ථක ය. කිසි ප්‍රයෝජනයක් නැත. පෙර කළා වූ අකුසල කර්මයන්ගේ විපාකයෙන් ශ්‍රමණශාක්‍ය පුත්‍රයෝ හිසරවුළු මුඩු කොටගෙන, විචිත්‍ර වස්ත්‍ර හැර ඒකවර්ණ පිළි ගෙන අගමුල සිඳ බිඳ කපා ගොතා පඬු පොවා වර්ණ විනාශ කොට හැඳ පොරවාගෙන, නොයෙක් ඤාතිමිත්‍ර අඹුදරු ඉඩකඩම් කුඹුරු ධනධාන්‍යාදී භෝග සම්පත් අත්හැර පැවිදි වෙති. දහතුනක් වූ ධුතාංගයෝ ද සමාදන් වෙති. ‍වහන්ස, ආයුපාල ස්ථවිරයෙනි, ඒකාසනිකංගය (එක් ආසනයක එක් වේලක් පමණක් වැළඳීම) පුරන යම් ඒ භික්ෂු කෙනෙකුන් ඇද්ද, ඒ භික්ෂුන් වහන්සේලා නිසැකවම පූර්වජාතියෙහි අනුන්ගේ වස්තු සොරාගෙන අකුසල කර්මයේ විපාකයෙන් මේ ජාතියෙහි ඒකාසනික වන්නාහ. අකුසල කර්මයේ විපාකයෙන් විටින් විට වළඳන්නට නොලැබේ. එක් වේලක් පමණක් වළඳති. එපමණක් මිස ඔවුන්ගේ ධුතගුණ සීලයක් නම් නැත. උතුම් තපසක් නම් නැත. බ්‍රහ්මචර්යාවකුදු නැත.

තවද ආයුපාලයන් වහන්ස යම් ඒ භික්ෂු කෙනෙක් වනාහී ‘අබ්භෝකාසිකංගය’ (කුටියක් හෝ රුක් සෙවණක් නොමැතිව එළිමහනේ වාසය කිරීම) පුරන්නහු ද ඒ භික්ෂූන් ඒකාන්තයෙන් ම පූර්ව ජාතියෙහි ගම්පැහැර ගෙවල් ගිනි තබා සත්වයන්ට වෙහෙස දුන් හොරු ය. ඔවුහු අනුන්ගේ ගෙවල් නසා දමා ඒ අකුසල කර්මයේ විපාකයෙන් මේ ජීවිතයේ දී අබ්භෝකාංසිකංගය පුරන්නාහු වෙති. තමන් කළ අකුසල කර්මයෙන් සේනාසනයන් පරිභෝග කරන්නට නොලබන්නාහු වෙති. එපමණක් මිස ඔවුන්ට සීලයක් නම් නැත. තපසක් නම් නැත. බ්‍රහ්මචර්යවාසයක් නම් නැත.

තවද ස්වාමීනී ආයුපාලයන් වහන්ස, නිදි වර්ජිත කරන නේසජ්ජික නම් යම් ඒ භික්ෂු කෙනෙක් ඇද්ද, ඒ හික්ෂූහු ඒකාන්තයෙන් ම පූර්ව ජාතියෙහි මං පහරන හොරු ය. ඔවුන් මග යන එන්නන් අල්වාගෙන බඩු භාණ්ඩ කොල්ල කමින් ඔවුන්ට රෑ දවල් නිදි වැද්ද නොදී ගස්බැඳ හිඳුවා ඒ අකුසල කර්ම විපාකයෙන් මේ ජීවිතයේ දී නිදි නොලැබ නේසජ්ජික වන්නාහු වෙති. සයනයක පිට තබා සැතපෙන්නට නොලැබෙති. එය මිසක් ඔවුන්ගේ සීලයක් නම් නැත. තපසක් නම් නැත. ශ්‍රේෂ්ඨ චර්යාවක් නම් නැත.”‍

මෙසේ මිළිඳු රජතුමා කී කල්හි ආයුපාල ස්ථවිරයන් වහන්සේ සිතන සේක්, ‘මේ රජු බණ අසන්නට අවුත් අහන බණ තබා අනික් මගක යයි. එනිසා මේ රජු හට බණ කීමෙන් වන ප්‍රයෝජනයක් නැතැ.’ යි‍ කිසිවක් නොවදාරා නිශ්ශබ්ද ව වැඩ සිටි සේක. එවිට පන්සියයක් වූ ඇමතිවරු තෙරුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්ද ව සිටිනු දැක මිළිඳු රජතුමාට මෙසේ පැවසීය. “දේවයන් වහන්ස, තෙරුන් වහන්සේ පණ්ඩිත සේක. එතෙකුදු වුවත් අවිසාරද බැවින් කිසිවක් වදාරන්නේ නැත.”‍ කියා ය. එවිට මිළිඳු රජතුමා අත්පොළසන් දී ඔල්වර හඬ නගා පිරිවරා සිටි ඇමතිවරුන්ට මෙසේ පැවසීය. “එම්බා ඇමතිවරුනි, මේ සකල දඹදිව ම පණ්ඩිතයෙක් නැත. එබැවින් ඒකාන්තයෙන් ම දඹදිව්තලය හිස්ව ගියේ ය. එම්බා සගයෙනි, මේ සකල දඹදිව පණ්ඩිත ගෝචර වූ අර්ථ රසයක් අසන්නට නැති බැවින් ඒකාන්තයෙන් ම හිස්‍ ය. යම්කිසි ශ්‍රාවකයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ මා සමඟ සාකච්ඡා කරන්නට සැක දුරු කරවන්නට හැකි වේ ද එබඳු කෙනෙක් නැත.”‍ ඇමතිවරු පිළිවදන් නොදී සිටියහ. ඒ සියලු‍ම ඇමතිවරු පිරිස දෙස නැවත නැවත බලන්නා වූ මිළිඳු රජු හට අභීත ව, කිසි සැකයක් නැතිව සිටි ඇමතිවරු දැක ‘යම් කරුණකින් මේ ඇමතිවරු කිසි සැකයක් නැතිව සිටින්නෝ ද ඒ කාරණයෙන් මා සමඟ සාකච්ඡා කරන්නට සමත් අන්‍ය වූ නිසි පණ්ඩිත වූ ව්‍යක්ත ප්‍රතිබල වූ භික්ෂූන් වහන්සේනමක් නිසැක ව ම ඇතැ’ යි‍ සිතමින් රජතුමා මහත් වූ අභිමානයෙන් පෙරළා රාජභවනයට ම ගියේ ය.

සාදු! සාදු! මම ගෞතම ශ්‍රාවක නමදින්නේ…

එසමයෙහි වනාහී සංඝනායක වූ ගණනායක වූ ගණාචාර්ය වූ ලෝක ප්‍රසිද්ධ වූ කීර්ති ඇත්තා වූ බොහෝ ජනයා විසින් යහපත් යැයි සම්මත කරන ලද්දා වූ පණ්ඩිතත්වයට පැමිණියා වූ ව්‍යක්ත වූ ප්‍රඥාවන්ත වූ දක්ෂ වූ අවබෝධ කරන ලද භාවිත ප්‍රඥාව ඇත්තා වූ ලෞකික ලෝකෝත්තර ගුණ මහිමයෙහි හික්මුණා වූ විශාරද වූ බහුශ්‍රැත වූ ත්‍රිපිටකධාරී වූ සියලු‍ අර්ථයන්ගේ කෙළවරට පැමිණියා වූ මතකයේ දරා ගත් ධර්මය ඇත්තා වූ සිව්පිළිසිඹියාවට පත් වූ නවාංග ශාස්තෘශාසන පර්යාප්තිධර වූ සර්වඥ වචනයෙහි පරතෙරට පත් වූ ධර්මාර්ථදේශනා ප්‍රතිවේධයෙහි දක්ෂ වූ ක්ෂය නොවන විසිතුරු වූ වැටහෙන ප්‍රඥාව ඇති විචිත්‍ර ධර්මකථික වූ සිත්ගන්නා දේශනා ශෛලියෙන් යුතු අන්‍යදෘෂ්ටිකවාදියකු විසින් ළං විය නොහැකි මැඩපැවැත්විය නොහැකි වාදාරෝපණය කළ නොහැක්කා වූ කිසිවකු විසින් අධිගත ගුණයෙන් වළක්වාලිය නොහැක්කා වූ මහා සාගරය මෙන් කැළඹිය නොහැක්කා වූ මහාමේරු රාජයා මෙන් නිශ්චල වූ තදංගාදීන් පහකරන ලද දිනූ ක්ලේශ යුද්ධ ඇත්තා වූ මෝහාන්ධකාරය දුරු කරන ප්‍රඥාලෝකය ලොවට ලබා දෙන මහාකථීශ්වර වූ අන්‍යගණ ජ්‍යේෂ්ඨ සමූහයන්ගේ වාදමතනය කරන අන්‍යතීර්ථකයන්ගේ අහංකාරය මර්ධනය කරන්නා වූ සිව්වණක් ශ්‍රාවක පිරිස විසින් ද රාජරාජ මහාමාත්‍යයන් විසින් ද සත්කාර කරන ලද්දා වූ ගෞරව කරන ලද්දා වූ සිත පහදවා ගන්නා ලද්දා වූ… පුදන ලද්දා වූ සත්කාර කරන ලද්දා වූ… ලාභයෙන් හා යසසින් අග්‍රප්‍රාප්ත වූ ශ්‍රමණ ගණ විසින් පිරිවරන ලද්දා වූ නාගසේන මහරහතන් වහන්සේ ඤාණාභිවෘද්ධි ඇත්තා වූ අසා දැරීමෙන් යුක්ත වූ නුවණැතියන්ට දෙලොව යහපත දක්වමින් නවාංග සර්වඥ ශාසනය නමැති උත්තම රත්නය ගෙනහැර දක්වමින් උතුම් වූ නිර්වාණ ධර්මය වදාරමින් සද්ධර්ම නමැති ප්‍රදීපය දල්වමින්, සද්ධර්ම නමැති යාග ස්තම්භය ඔසවමින්, සද්ධර්ම නමැති මහා දානය දෙමින් සද්ධර්ම ධ්වජය උසස් කොට නගමින්, සද්ධර්ම ජයපතාකය නගා… සද්ධර්ම නමැති ජයසංඛය තීව්‍ර හඬින් පිඹිමින්… සද්ධර්ම නමැති ජයබෙරය ගසමින්… අභීත සිංහනාද ඥානගර්ජිතය ගර්ජනා කරමින්… මධුරස්වර ගර්ජනා නමැති ශ්‍රේෂ්ඨ වූ මේඝගර්ජනාවෙන් යුක්ත වූ උතුම් වූ ප්‍රඥා නමැති විජ්ජුලතාවෙන් වළඳනා ලද්දා වූ කරුණා නමැති සිසිල් ජලයෙන් භරිත වූ මහත් වූ සද්ධර්මාමෘත වර්ෂාවෙන් සියලු‍ ලෝකයා මනා කොට සන්තර්පණය කරමින් ග්‍රාමනිගම රාජධානියෙහි සැරිසරා වඩින සේක් අනුපිළිවෙළින් වැඩම කොට මදුරට සාගල නම් නුවරට වැඩි සේක.