තිස්ස තෙරුන්ගේ සිත මේ පර්වතය දුටු පමණින් ම සතුටට පත් විය. ටික වේලාවක් පර්වතය අවට පෙදෙස විපරම් කර බලද්දී නො තෙමී වාසය කිරීමට සුදුසු ගුහාවක් ද උන්වහන්සේට හමුවිය. මඳක් වෙහෙසී ගුහාව පිරිසිදු කර ගත් තෙරුන් වහන්සේ අසල ඇළ වෙත වැඩම කොට පැන් පහසු විය. යළිත් ගුහාව වෙත වැඩම කළ තිස්ස තෙරණුවෝ, භාවනා කිරීමට වාඩි විණි. කවරදාකවත් නො දැනුණු තරම් සැනසිල්ලකුත්, එකඟ බවකුත් තෙරුන් වහන්සේට දැනෙන්නට විය.

‘හ්ම්! මෙතැන හරි අපූරු තැනක්. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළේ මේ නිවන් මඟේ අප්‍රමාදී වෙන්න කියලයි. දවසෙන් දවස මේ ජීවිතය ජරාව කරා ගමන් කරනවා. මරණයෙන් සියල්ල අවසන්… යළිත් දුක් සහිත සසරට ම යි වැටෙන්නේ. ඒ හින්දා… එළඹෙන වස් කාලේ මං හොඳට වීරිය වඩන්න ඕන. ඔව්! ඒ සඳහා මේ ස්ථානය ඉතා ම අගෙයි. දැන් රැය එළඹෙන්ටත් ළඟයි… ගමට පිවිසීමට සුදුසු වේලාවක් නො වෙයි මේ. හෙට දිනයේ ගම්මානයට වැඩම කොට තීරණය කරන්ට ඕන මෙහි ම වස් එළඹෙනවා ද කියලා’ තිස්ස තෙරුන් වහන්සේට සිත් විය.

එහෙත් තිස්ස තෙරුන්ගේ ආගමනයත් සමඟ මේ පර්වතවාසී දෙවඟනට නම් එතරම් සතුටක් නැත. තෙරුන් වහන්සේගේ සිල් තෙදින් ඇයට විමානයේ විසීම අපහසු විය. තම දරුවන් ද කැටුව ඈ විමානයෙන් බැස පර්වත පාමුල එදින රැය ගත කළා ය. ඇත්තෙන් ම ඈ සිතුවේ තෙරුන් වහන්සේ මෙහි වැඩ වසන්නේ එක් රැයකට පමණක් කියා ය.

පසු දින අරුණ උදාවිය. උදෑසනින් ම මුව දොවාගත් තෙරුන් වහන්සේ මනා කොට සිවුරු හැඳ පොරවාගෙන, පාත්‍රය ද රැගෙන ගමට පිණ්ඩපාතය පිණිස වැඩම කළේ ය. දෙව්දුව තෙරුන් වහන්සේ ස්ථිරව ම වැඩම කළේ යැයි සිතා යළි පර්වතයේ වූ තම විමානය වෙත දරුවන් ද සමඟ ගියා ය.

උදෑසනින් මිදුල අතුගාමින් සිටි උපාසිකාවක් ඉතා ම සංවර ගමනින් පිණ්ඩපාතයේ වැඩම කරන මේ තෙරුන් වහන්සේ ව දුටුවා ය. ඕ මහත් සේ සතුටට පත්ව ඉක්මනින් ම නිවස තුළට දිව ගියා ය. “ලොකු පුතේ, ඉක්මනට පිරුවටයක් එළලා ආසනයක් හදාපං” කියමින් ඇය සුදු වස්ත්‍රයක් හැඳ සිටි චීත්තයට උඩින් පටලවා ගත්තා ය. තවත් කුඩා සුදු ලේන්සුවක් රැගෙන ඉක්මන් ගමනින් නිවසින් පිටතට පැමිණියා ය.

තෙරුන් වහන්සේ නිහඬ ව බිමට යොමු වූ නෙත් ඇතිව නිවසට පිවිසෙන මාවත අබියස වැඩ සිටී. ඕ ඉමහත් සතුටට පත් වූවා ය. තෙරුන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් ලේන්සුව බිම එළා පසඟ පිහිටුවා වන්දනා කළා ය.

“අනේ ස්වාමීනී, අප කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් දානය පිණිස නිවස වෙත වැඩම කරන සේක්වා!”

තිස්ස තෙරණුවෝ නිහඬ ව ම නිවස තුළට වැඩම කොට පැනවූ අසුනේ වැඩ හුන් සේක. ඉතා ම සැදැහෙන් උපාසිකාව සහ දරු දෙදෙනා තෙරුන් වහන්සේ හට උපස්ථාන කළහ. දන් වළඳා අවසානයේ කෙටි අනුමෝදනා බණ දෙසුමක් වදාළ තිස්ස තෙරුන් ආපසු වැඩම කිරීමට සූදානම් වෙද්දී සැදැහැවත් උපාසිකාව තෙරුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසුවා ය.

“ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ ඊයේ රාත්‍රියේ වැඩ සිටියේ මේ ගමට සමීප තැනක වෙන්ටැති?”

“ඔව් උපාසිකාවෙනි, මේ නුදුරේ ම ඇති වන පියසේ තිබෙන පර්වතයේ ගුහාවක තමයි මා වැඩ සිටියේ.”

“ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ කොහි වඩින ගමන් ද?”

“උපාසිකාවෙනි, මා වස් කාලය එළඹෙන්නට පෙර වස් වැසීමට සුදුසු ස්ථානයක් සොයා වඩින ගමන්.”

“අනේ! සාදු! සාදු!… ඔබ වහන්සේ මේ වස් තුන් මාසයේ මේ වන පියසේ ම වැඩ වාසය කරන සේක්වා! අප කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් මෙහි වස් වසන සේක්වා! මටත් පැවිදි වූ දරුවෙක් නැති එකේ… ඔබ වහන්සේ මගේ ම දරුවෙක් වගේ. මේ වස් කාලය පුරා ම මමත්, මගේ දරු දෙදෙනාත් ඔබ වහන්සේට උපස්ථාන කරන්නම්.”

තිස්ස තෙරුන් නිහඬව ම ඇරයුම පිළිගෙන යළි වන පියස වෙත වැඩම කළ සේක. යළිත් වරක් තෙරුන් වහන්සේ වන පියස දෙසට වඩිනා අයුරු දුටු දෙව් දූ,

‘හෑ! මේ භික්ෂුවගේ කිසිවක් අමතක වී වත් ද යළි වඩින්නේ? නෑ… එහෙම වෙන්ට බෑ… උන්වහන්සේ වැඩියාට පසු ගුහාවේ කිසිවක් තිබුණේ නෑ. එකත් එකට ම… දෙතුන් දවසක් වැඩ ඉන්ට හිතෙන්ට ඇති. කමක් නෑ… මේ ටික දවසට අපි විමානෙන් බැහැර වෙලා ඉන්නවා.’ යි සිතා යළිත් විමානය අතහැර පර්වත පාමුලට දරුවන් ද සමඟ පැමිණියා ය.

තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ මහත් උත්සාහයෙන් යුතුව ධර්මයේ හැසිරෙමින් සතිපට්ඨාන භාවනා පුරුදු කරමින් එම ගල්ලෙන ඇසුරු කරගෙන ම සුව සේ වැඩ විසුවේ ය. දිනපතා උපාසිකාවගේ නිවසට දානය පිණිස වැඩම කරමින් දහම් කථාවෙන් අනුග්‍රහ ද දැක්වී ය. ඒ උපාසිකාව ද දිනෙන් දින සැදැහැයෙන් වැඩෙන්නී තෙරුන් වහන්සේ ගැන අප්‍රමාණ ප්‍රසාදයට පත් වූවා ය. මෙසේ මාස දෙකක කාලයක් ගත විය.

දැන් පර්වතයේ විසූ දෙව්දුවට විමානය අහිමි වී පොහොය දෙකක් ම ගෙවී ගොසිනි. තෙරුන් වහන්සේ යළි වඩිනා බවක් නම් නො පෙනේ. ඇය තෙරුන්ගේ සීලය කෙබඳු දැයි විමසා බැලුවා ය. ඈ ලොමුඩැහැ ගැන්වී ගියා ය, උතුම් පැවිදි බව ලැබූ දා පටන් උන්වහන්සේගේ සීලයේ අංශුමාත්‍ර පළුද්දක්වත් නැත. සුපිරිසිදු සංඛයක් සේ එය පිවිතුරු ය.

‘මේ තෙරණුවෝ මහා සිල්වතෙක් නෙව. මෙබඳු පිරිසිදු සිල් ඇති උතුමෙකු කෙසේ පන්නා ගන්න ද? කළ යුත්ත මම දනිමි… සීලයේ කුඩා පළුද්දක් උපදවා, ඉන් චෝදනා කළ යුතුයි. එවිට දුසිල්වතෙකුට මාගේ පර්වතයේ විසීමට අවසර නැතැයි පවසා පන්නා දැමිය හැකි ය.’

මෙසේ සිතූ දෙව්දුව තිස්ස තෙරුන් වහන්සේට උපස්ථාන කරන උපාසිකාවගේ වැඩිමහල් පුතණුවන්ගේ කයට ආවේශ වූවා ය. එක්වර ම තම පුතුගේ අතපය ඇඹරී යන සැටිත්, දෑත් කකුළුවෙකුගේ මෙන් නෙරා එන සැටිත්, කෙළ පෙරමින් දඟලන සැටිත් දුටු උපාසිකාවෝ කර කියා ගත දෙයක් නොමැතිව මහ හඬින් වැළපෙන්නට වූවා ය.

එවිට පුතු ආවේශයෙන් කතා කරන්නට විය.

“එම්බල ස්ත්‍රිය,… තීගේ පුතු මරණයෙන් ගලවා ගනු කැමැති වේ ද?”

“හනේ! මාගේ පුතුට කිසි ම කරදරයක් කරන්ට එපා! ඇයි මගේ පුතාට මේ විදියට කරදර කරන්නේ… ඇයි?”

“හා…! උඹට උඹගේ පුතාව ඕනෑ නම් මා කියන විදිහට කරපං… උඹේ කුළුපග භික්ෂුවක් ඉන්නේ… ආන්න… උන්වහන්සේගෙන් වැල්මී ටිකක් ඉල්ලාපං… උන්වහන්සේ අතින් දීපු වැල්මී ටිකකින් තෙලක් සකස් කොරලා මේකාට නස්න කරවාපං…”

“හනේ!.. මං කොහොමද ඒ උත්තමයාණන් වහන්සේගෙන් වැල්මී ඉල්ලන්නේ…”

“එහෙනං ඉතිං මේකා මැරෙනකම් බලාන හිටපං…”

“මාගේ කුසින් උපන් පුත්‍රයා ජීවත් වුණත්… මළත්… පුතෙක් වෙනුවෙන් මට පුළුවන්කමක් නෑ උතුම් සිල් ඇති උන්වහන්සේගෙන් යමක් ඉල්ලන්නට”

මෙසේ දෙව්දුව විසින් තිස්ස තෙරුන් ලවා කරවීමට නොයෙක් වෙදකම් කීවත්, සැදැහැවත් උපාසිකාව ඒ කිසිවකට කැමති වූයේ නැත. අවසානයේ ආවේශය මෙසේ කීවේ ය.

“උඹ මහා මෝඩ ගෑනියෙක්…, පුතාව බේරගන්ට මං දෙනවා තව එක අවස්ථාවක්. අඩු ගණනේ තෙරුන් වහන්සේගේ පා දෝවනය කරපු පැන් ටිකක් මේකාගේ ඇඟට ඉහපං. මං ඉවත් වෙන්නම්…”

“හ්ම්…! මම ඒක නං කරන්නම්, ඒත්… කොහොමද මං තෙරුන් වහන්සේගෙන් මේක අහන්නේ?”

පසුදින උදෑසනින් ම තිස්ස තෙරුන් දානය පිණිස උපාසිකාවගේ නිවස වෙත වැඩම කළේ ය. ඇය වෙනදා මෙන් ම මහත් ගෞරවයෙන් උපස්ථාන දැක්වී ය. දන් පූජා කොට කටයුතු අවසානයේ ඇය තම ලොකු පුතා ව තෙරුන් වහන්සේ ඉදිරියට ගෙන්වා මේ ආවේශය ගැන සියලු තතු තෙරුන් වහන්සේට පවසා “අනේ, ස්වාමීනි, මට සමාවෙලා… ඒ ආවේශය පැවසූ විදියට නුඹ වහන්සේගේ පා සේදූ පැන් මගේ පුතණුවන්ට ඉස්සාට කම් නැති ද?” යැයි අසා සිටියා ය.

තමන් වහන්සේට මාස දෙකක් තිස්සේ උපස්ථාන කරන මේ සැදැහැවත් උපාසිකාව ගැන තිස්ස තෙරුන්ගේ සිතේ මහා අනුකම්පාවක් ඇති විය.

“උපාසිකාවෙනි, මා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක භික්ෂුවක්, වෙදකම් දන්නා කෙනෙක් නො වේ… එහෙත් ඒ පැවසූ ක්‍රමයෙන් ඔබේ දරුවා සුවපත් වේ නම් මම එයට විරුද්ධ නො වෙමි.”

ඒ උපාසිකාවෝ තෙරුන් වහන්සේගේ පා දෝවනය කිරීමට පැන් ලබා දී, පා සේදූ පැන් ගෙන පුතුට ඉස්සේ ය. එවිට ම දෙව්දුව ආවේශය අතහැර තෙරුන් වැඩවසන ගුහා දොරට වී තෙරුන් වහන්සේ ආපසු වඩිනා තෙක් බලා සිටියා ය. තිස්ස තෙරුන් ද මනා සිහියෙන් යුතුව තම ගුහාව සමීපයට වැඩම කරද්දී ඒ දෙව්දුව දැක නතර විය. එවිට ම ඒ දෙව්දුව ඉතා සැරපරුෂ ලෙස මෙසේ පැවසුවා ය.

“හා! වෙද උන්නාන්සේ… දැන්ම ම මේ ලෙනෙන් පිටවුණොත් හොඳයි. වෙද්දුන්ට මේකේ ළගින්ට අයිතියක් නෑ.”

“පින්වත් දේවතාවිය… ඔබ කුමක් නිසා මෙසේ පවසයි ද?”

“භික්ෂුව… නුඹ දුස්සීලයි… නුඹට මෙහි සිටීමට පර්වතයට අරක්ගත් දෙව්දුව ලෙස මාගේ අවසරයක් නෑ.”

කිසිදු කලබලයකින් තොරව ම තිස්ස තෙරුන් තමන් වහන්සේගේ සීලය ආවර්ජනය කළේ ය. උන්වහන්සේට එහි කිසිදු දොසක් නො පෙනේ.

“ඇයි පින්වත් දෙව්දුව ඔබ එසේ කියන්නේ?”

“ආ! වැඩිය දුර යන්ට ඕනෑ නෑ භික්ෂුව… දැන් මොහොතකට පෙර නුඹ වෙදකමක් කළා නො වේ ද?”

තිස්ස තෙරුන්ට සියල්ල වැටහිණි. මේ දෙව්දුව අභූතයෙනි මේ චෝදනා කරන්නේ. තමන් වහන්සේගේ සීලය ඉතා ම පිවිතුරු ය. මෙතෙක් කල් සුළු හෝ හානියක් නො වී සීලය රැකගත්තේ සිහිනුවණත්, වීරියත් නිසා ම ය. ඒ සිහිවද්දී උන්වහන්සේට මහත් ප්‍රීතියක් ඇතිවිය. බොහෝ කල් වඩන ලද කුසල් තුළ ම සිත එකඟ විය. උන්වහන්සේ ඒ තුළ ම විදර්ශනාවට සිත යොමු කොට ඉතා සුළු මොහොතකින් සියලු කෙලෙසුන් නසා අරහත්වය සාක්ෂාත් කළ සේක.

ගුහා ද්වාරයේ සිටි දෙව්දුව අමතා තිස්ස මහරහතන් වහන්සේ අනුකම්පාවෙන් යුතුව මෙසේ පැවසූ සේක. “මාගේ බඹසර වාසය ඉතා ම පිවිතුරු ය. නිර්මල ය. මාගේ වීරිය බලවත් ය. එබඳු පිවිතුරු වූවන්ට බොරුවෙන් දොස් නො නගනු. දෙව්දුව, නික්මෙනවා නම් මෙයින් තී නික්මෙනු.”

මේ උතුම් බුදු සසුනේ පහළ වූ සියලු රහතන් වහන්සේලා අරහත්වයට ප්‍රථම පිවිතුරු සංඛයක් මෙන් නො කිලිටි සුදෝ සුදු සීලයක් ආරක්ෂා කළ සේක. මහත් කැපවීමෙන් සිල් ගුණ දියුණු කොට සසරින් එතෙර වැඩි ඒ රහතන් වහන්සේලා ගැන අපි සිත් පහදවා ගනිමු. ඒ රහතන් වහන්සේලාට අපගේ නමස්කාරය වේවා!

(සද්ධර්ම රත්නාවලිය ඇසුරිනි)

මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ ස්වාමීන් වහන්සේනමක් විසින් සම්පාදිතයි.

මෙයින් ඒකාසංඛෙය්‍ය කල්ප ලක්ෂයකට පෙර සියලු ධර්මයන්හී පරතෙරට පැමිණි “අනෝමදස්සී” සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සමයෙහි සාරද සහ සිරිවඞ්ඪ යන නමින් යුතු මිතුරන් දෙදෙනෙකුව සිටියදී මහා දන් පවත්වා මතු බුදුවන සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ නමකගේ අග්‍ර ශ්‍රාවක තනතුරු ලැබීමට අනෝමදස්සී බුදුරජුන්ගෙන් නියත විවරණ ලැබුවෝ ය.

එසේ නියත විවරණ ලබා ඒකාසංඛෙය්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් මුළුල්ලේ පාරමීදම් පුරමින් පැමිණ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වන සමයේ මනුලොවට පැමිණියහ. සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේගේ ගිහි කල නම වූයේ ‘උපතිස්ස’ ය. මහා මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේගේ නම ‘කෝලිත’ විය. මේ දෙදෙනා ම ඉපිද සිටියේ බ්‍රාහ්මණ මහාසාර කුලයකයි. උපතිස්ස, කෝලිත දෙදෙනා කුඩා කල පටන් ම ඉතා ම හොඳ මිතුරෝ වූහ. උපතිස්ස කෝලිත යහළුවන් දෙදෙනා ඉතාමත්ම ප්‍රඥාවන්ත ය. ඉතා හොඳින් සිප්සතර හදාරා වේදයෙහි කෙළවර පැමිණියහ.

උපතිස්ස, කෝලිත දෙදෙනා ගිහිගෙදර අත්හැරීමට තීරණය කළේ රජගහනුවර ‘ගිරග්ග සමජ්ජ’ නමැති සැණකෙළිය නැරඹීමට ගිය මොහොතේ ය. එහි දී මොවුන් දෙදෙනා ජීවිතයේ ඇති නිස්සාර බව හොඳින් වටහාගෙන විමුක්තියක් සොයා පිටත්ව ගියහ. උපතිස්ස, කෝලිත යහළුවන් දෙදෙනා ද ඔවුන්ගේ පන්සියයක් පමණ යහළුවන් ද සංජය පරිබ්‍රාජක ළඟට ගොස් පැවිදි වූහ.

සංජය පිරිවැජියා ළඟ සිටීමෙන් විමුක්තියක් සොයාගැනීමට නො හැකි බව දැනගත් උපතිස්ස, කෝලිත දෙදෙනා විමුක්ති මඟ සොයා යන අතරේ උපතිස්සයන් හට අස්සජී මහරහතන් වහන්සේ හමු විය. උන්වහන්සේ “යේ ධම්මා හේතුප්පභවා” යන ගාථාව දේශනා කළ කල්හී එහි පළමු පද දෙක ඇසීමෙන් ම උපතිස්ස තෙමේ සෝතාපන්න විය. හෙතෙමේ තම මිතුරා වන කෝලිත හට මෙම ගාථාව ප්‍රකාශ කරන කල්හී පද හතර ශ්‍රවණය කිරීමෙන් කෝලිත තෙමේ ද සෝතාපන්න විය. උපතිස්ස කෝලිත තම මිතුරන් ද සමඟ බුදුරජාණන් වහන්සේ ළඟට පැමිණ ඒහිභික්ෂු පැවිදි බව ලදහ. උපතිස්ස තෙමේ ගෞතම බුද්ධ ශාසනයේ සාරිපුත්ත නමින් ප්‍රචලිත විය. කෝලිත තෙමේ මහා මොග්ගල්ලාන නමින් ප්‍රචලිත විය. ගෞතම බුදුරජුන්ගේ දකුණත් ශ්‍රාවක වූයේ සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ ය. වමත් ශ්‍රාවක වූයේ මහා මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේ ය.

අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් භික්ෂු සංඝයා ඉදිරියේ දී සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලානයන් වහන්සේලාට අග තනතුරු පිරිනමන ලද්දේ මේ අයුරිනි. “ඒතදග්ගං භික්ඛවේ මම සාවකානං භික්ඛූනං මහාපඤ්ඤානං යදිදං සාරිපුත්තෝ” මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවක වූ මහා ප්‍රඥාවන්ත භික්ෂූන් අතර සාරිපුත්තයන් ම අග්‍ර වන්නේය. “ඒතදග්ගං භික්ඛවේ මම සාවකානං භික්ඛූනං ඉද්ධිමන්තානං යදිදං මහාමොග්ගල්ලානෝ” මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවක වූ ඉර්ධිමත් භික්ෂූන් අතර මහා මොග්ගල්ලානයන් ම අග්‍ර වන්නේය යනුවෙනි.

අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් තමන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයන් විසින් පරමාදර්ශය ලෙසට, මිනුම් දණ්ඩ ලෙස තබාගත යුත්තේ සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලානයන් වහන්සේලා බව වදාළ සේක. “ මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාවන්ත භික්ෂුවක් මැනැවින් අයදිනවා නම්, මේ සාරිපුත්ත, මොග්ගල්ලාන යම් බඳු වෙත්ද, එබඳු වූ කෙනෙක් වන්නෙමි’යි කියලයි ආයාචනා කළ යුත්තේ. මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවක වූ භික්ෂූන් හට මිනුම් දණ්ඩ වන්නේ ද, පරමාදර්ශය වන්නේ ද, මේ සාරිපුත්ත, මොග්ගල්ලාන දෙනම යි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ සච්ච විභංග සූත්‍රයේදී මෙසේ වදාළ සේක. “සේවේථ භික්ඛවේ සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලානේ, භජථ භික්ඛවේ සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලානේ, පණ්ඩිතා භික්ඛූ අනුග්ගාහකා සබ්‍රහ්මචාරීනං” පින්වත් මහණෙනි සාරිපුත්ත හා මොග්ගල්ලානයන් ඇසුරු කළ යුත්තේ ය. සාරිපුත්ත හා මොග්ගල්ලානයන් භජනය කළ යුත්තේ ය, ඔවුහු නුවණැත්තෝ ය, සබ්‍රහ්මචාරී භික්ෂූන් වහන්සේලාට අනුග්‍රහ දක්වන්නෝ ය.

“සෙය්‍යථාපි භික්ඛවේ ජනෙත්ති ඒවං සාරිපුත්තෝ පින්වත් මහණෙනි දරුවන් වදන්නා වූ මෑණියන් යම් සේ ද සාරිපුත්තයන් ද ඒ ආකාර ම ය. සෙය්‍යථාපි ජාතස්ස ආපාදේතා ඒවං මොග්ගල්ලානෝ උපන්නා වූ දරුවා පෝෂණය කරන තැනැත්තා යම් සේ ද මොග්ගල්ලානයන් ඒ ආකාර ම ය. සාරිපුත්තෝ භික්ඛවේ සෝතාපත්ති ඵලේ විනේති පින්වත් මහණෙනි සාරිපුත්තයන් සෝවාන් ඵලය අවබෝධ කර ගැනීම පිණිස ශ්‍රාවකයන් හික්මවන්නේ ය. මොග්ගල්ලානෝ උත්තමත්ථේ විනේති මොග්ගල්ලානයන් ඉහළ මාර්ගඵලයන් අවබෝධ කර ගැනීම පිණිස ශ්‍රාවකයන් හික්මවන්නේ ය.”

සම්බුදු මුව මඬලින් මෙවැනි ආකාරයේ ප්‍රසංශාවන්ට බඳුන් වූ ඒ පරම වූ අග්‍රශාවක යුගළ පිළිබඳ සිහිකරන වාරයක් පාසා අප හට එය බොහෝ කල් හිතසුව පිණිස පවතින්නේ ය.

මේ ගෞතම බුද්ධ රාජ්‍යයේ ධර්ම සේනාධිපතීන් වහන්සේ වන්නේ සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ ය. උන්වහන්සේ ප්‍රඥාවෙන් දෙවැනි වූයේ බුදුරජාණන් වහන්සේට පමණි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම චක්‍රය ඒ අයුරින් ම පවත්වන ලද්දේ සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ ය.

දිනක් සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ පුන් සඳ පායා ඇති රාත්‍රියක කෙස් රැවුල් බා එළිමහනට වී එක්තරා සමවතකට සමවැදී සිටියහ. පවිටු යක්ෂයෙක් ඉතා වේගයෙන් සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේගේ හිසට පහරක් ගැසී ය. එවිට ඒ පවිටු යක්ෂයා එතැනම චුත වී මහා නිරයට ඇදගෙන වැටුණේ ය. ඒ යක්ෂයා සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ හිසට පහර දෙන විට, මහා මොග්ගල්ලානයන් වහන්සේ දිවැසින් එම සිදුවීම දැක වහා සාරිපුත්තයන් වහන්සේ ළඟට පැමිණ සුවදුක් විමසුවේ ය. එවිට සාරිපුත්තයන් වහන්සේ පැවසුවේ කිසිදු අපහසුවක් නොමැති බවත් යාන්තමට හිසේ කැක්කුමක් තිබෙන බවත් ය. ඒ අසා විස්මයට පත් වූ මහා මොග්ගල්ලානයන් වහන්සේ මෙසේ පැවසුවේ ය.

“ප්‍රිය ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් කොයිතරම් මහා ඍද්ධිමත් ද, කොයිතරම් මහානුභාව සම්පන්න ද යන මෙය ආශ්චර්යයයි! අද්භූතයි! දැන් එක්තරා යකෙක් ඔබවහන්සේගේ හිසට පහරක් දුන්නා. ඒක මහා බලවත් පහරක්. එවැනි පහරකින් විශාල ඇතෙක්ව බිම දමන්නට වුනත් පුළුවනි. මහා පර්වතයක් පලා දමන්න වුනත් පුළුවනි. නමුත් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ මෙහෙම කියනවා. ‘ප්‍රිය ආයුෂ්මත් මොග්ගල්ලාන, මට ඉවසන්න පුළුවනි. මට දරාගන්න පුළුවනි. නමුත් හිසේ යාන්තමට කැක්කුමක් තියෙනවා’ කියලා.”

එවිට සාරිපුත්තයන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූ සේක. “ප්‍රිය ආයුෂ්මත් මොග්ගල්ලානයන් කොයිතරම් මහා ඍද්ධිමත් ද, කොයිතරම් මහානුභාව සම්පන්න ද යන මෙය ආශ්චර්යයි! අද්භූතයි! මෙතැන හිටපු යකෙක්වත් දැක්කා. නමුත් අපි නම් දැන් මෙතැන පාංශු පිශාචයෙක්වත් දැක්කේ නෑ.”

දේවදත්ත සංඝයා භේද කොට අලුත මහණ වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා පන්සීයක් තමාගේ මතයට හරවාගෙන ඔවුන් ද සමගින් ගයා ශීර්ෂය බලා පිටත්ව ගියේ ය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවසරයෙන් සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේත්, මහා මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේත් ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පිහිට වීමේ බලාපොරොත්තුවෙන් ගයා ශීර්ෂයට වැඩම කොට ඒ නවක භික්ෂූන් වහන්සේලා පන්සියනමට ධර්මය දේශනා කරන ලදී. එහි දී පන්සියනමක් වූ නවක භික්ෂූන් වහන්සේලා සියලු ම දෙනා සෝතාපන්න ඵලයට පත් වූහ. ඔවුහු ඒ පරම වූ අග්‍ර ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා දෙනම නිසා දේවදත්තගේ පාප මිත්‍ර ආශ්‍රයෙන් නිදහස් වූහ.

එක්තරා අවස්ථාවක සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් පළඟක් බැඳ, කය ඍජු කොටගෙන තමන්ගේ කෙලෙස් සංසිඳීම ගැන නුවණින් විමසමින් වැඩසිටියහ.

එය දුටු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ වෙලාවේ මේ උදානය වදාළ සේක.

“උපශාන්ත වූ, සංසිඳුනු සිත් ඇති, භව රැහැන් සිඳ දැමූ, ඒ භික්ෂුවගේ ඉපදෙන මැරෙන සංසාරය ගෙවිලා ඉවරයි. ඒ භික්ෂුව මාර බන්ධනයෙන් නිදහස් වෙලයි ඉන්නේ.”

තවත් අවස්ථාවක මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින් පළඟක් බැඳ, කය ඍජු කොටගෙන, තමා තුළ කායානුපස්සනා භාවනාවේ සිහිය මනාකොට පිහිටුවා වාඩි වී සිටියහ. එය දුටු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ වෙලාවේ මේ උදානය වදාළ සේක.

“කායානුපස්සනාවේ සිහිය පිහිටුවා ගෙන ඉන්නේ. ස්පර්ශ ආයතන හයම සංවර වෙලයි තියෙන්නේ. භික්ෂුව නිතරම සමාහිත සිතිනුයි ඉන්නේ. අන්න ඒ භික්ෂුව තමන් සාක්ෂාත් කරපු අමා නිවන ගැන දන්නවා.”

අග්‍ර ශ්‍රාවක දෙනම වූ සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේත්, මහා මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේත් ගෞතම බුද්ධ ශාසනයට ඉටුකළ මෙහෙය අප්‍රමාණ ය, අනන්ත ය.

එක් සමයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වජ්ජී ජනපදයෙහි උක්කචේල නුවර නදී තීරයෙහි මහත් භික්ෂු සංඝයා සමඟ වැඩවසන සේක. ඒ සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලානයන් වහන්සේලා දෙනම පිරිනිවන් පා වැඩිකලක් නැති අවදියකි. එසමයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා එළිමහනෙහි වැඩහුන් සේක. එකල්හී නිහඬ ව වැඩසිටි භික්ෂු සංඝයා දෙස බලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් ඇමතූ සේක.

“මහණෙනි, සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලානයන් පිරිනිවන් පෑ කල්හී මේ මුළු පිරිස ම හිස් වූවාක් මෙන් වැටහෙයි. මහණෙනි, යම් දිශාවක මේ සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලානයෝ සිටිත් ද, මාගේ ඒ පිරිස හිස් නැත්තේ ය. ඒ දිශාවෙහි පිරිස දෙස බැලිය යුතු යැයි මට අපේක්ෂාවක් නොවෙයි.

මහණෙනි, අතීතයෙහි යම් ඒ අරහත් සම්මා සම්බුදුවරු වැඩසිටියාහු ද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේලාට ත් දැන් මට සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලානයන් සිටිය පරිද්දෙන් මෙබඳු වූ පරම ශ්‍රාවක යුගලක් වූහ. මහණෙනි, අනාගතයෙහි යම් ඒ අරහත් සම්මා සම්බුදුවරු වැඩසිටින්නාහු ද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේලාට ත් දැන් මට සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලානයන් සිටිය පරිද්දෙන් මෙබඳු වූ පරම ශ්‍රාවක යුගලක් වන්නාහු ය.

මහණෙනි, ශ්‍රාවකයන්ගේ ආශ්චර්යයකි! මහණෙනි, ශ්‍රාවකයන්ගේ අද්භූතයෙකි! ශාස්තෘන් වහන්සේ හා සම ව සසුන කරන්නෝ වන්නාහ. අවවාදයට අනුව ක්‍රියා කරන්නෝ ය. සිව් පිරිසට ප්‍රිය ව, මනාප ව, ගරු සම්භාවනාවට පාත්‍ර වන්නෝ ය.

මහණෙනි, තථාගතයන්ගේ ආශ්චර්යයකි! මහණෙනි, තථාගතයන්ගේ අද්භූතයෙකි! මෙබඳු වූ ශ්‍රාවක යුගලයක් පිරිනිවන් පෑ කල්හී පවා තථාගතයන් හට ශෝකයක් හෝ වැලපීමක් හෝ නැත්තේ ය. මහණෙනි, යමක් උපන්නේ ද, හටගත්තේ ද, හේතු ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් සකස් වූයේ ද, නැසෙන ස්වභාව ඇත්තේ ද, එය ඒකාන්තයෙන් නොනැසේවා යි යන කරුණ කොයින් ලැබිය හැක්කේ ද? එකරුණ නැත්තේ ම ය.

මහණෙනි, අරටුව ඇති මහා වෘක්ෂයක යම් මහා ඇතුළු කඳක් තිබේ ද, එය නැසෙන්නේ යම් සෙයින් ද, එසෙයින් ම මහණෙනි, මහා භික්ෂු සංඝයාගේ අරටුව වශයෙන් සිටි සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානයෝ ද පිරිනිවන් පෑහ.”

සම්බුදු මුව මඩලින් මේ සා මහත් වූ වර්ණනාවන්ට බඳුන් වූ ඒ පරම වූ අග්‍ර ශ්‍රාවක යුගළ වන ධර්ම සේනාධිපති සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේට ද ධර්ම පුරෝහිත මහා මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේට ද අපගේ නමස්කාරය වේවා!

(මහමෙව්නාවාසී පින්වත් ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් විසින් සම්පාදිතයි.)

“ආ…..! උඹ ආව ද? මොකෝ උඩ බලාන අහසට ඔරවාගෙන ඉන්නේ… ඈ මනුස්සයෝ අදවත් බැරි වුණා ද ඇඳිරි වැටෙන්ට කළිං හරක් ටික හොයා ගන්ට….. හනේ හනිච්චං මෙහෙමත් මිනිහෙක්…..” විඩා හරිමින් අඳුරු අහස දෙස බලා සිටිනා ඔහු වෙත පැමිණි බිරින්දෑ අදත් ඔහුව පිළිගත්තේ වෙනදා මෙන් ම ඇනුම් පද වැලකිනි.

‘මෙච්චර කලක් පවුල් කෑ ගෑනිටවත් මං ගැන අනුකම්පාවක් නැති හැටි’ යි සිතෙත් ම ඔහුගේ හදවත වේදනාවෙන් පෑරි ගියේ ය. එය ම කෝපයක් බවට පත් විය.

“අනේ යෝදියේ….. ගෙදෙට්ට ගොඩ වෙච්ච ගමන් ම මගේ යකා අවුස්සාගන්නේ නැතුව කට වහගෙන ඉඳපං.”

“හා.. නේ… උඹේ මහා ලොකු යකා… යකා නො වේ ආන්න ණයකාරයෝ ඇවිස්සිලා…. අද දවසට තුන් වතාවක් ඇවිදින් ගමට ම ඇහෙන්නට කෑ ගැහුවා…. මං කිව්වා… උඹ ගෙදර නැති ය…. ඉන්න වෙලාවක ඇවිත් ඉල්ල ගන්න එකයි ඇත්තෙ කියලා.”

එකවර ම ලොකු දුවගේ පොඩි එකා මොර දෙන්ට පටන් ගත්තේ ය. “අක්කේ… ඔය කොල්ලාගේ ඇඬිල්ල නවත්තාපං ඉක්මනට. මේ පොඩි එකීට යාන්තං නින්ද යාගෙන ආව විතරයි.” තවත් දුවක් ඝෝරනාඩු කරනු ඔහුට ඇසේ. මේ සියල්ල ඔහුගේ සිතට උහුලන්ට බැරි තරම් මහා වදයකි. ඔහුගේ කෝපය නැති විය. මහා කලකිරීමක් ඇති විය. කලකිරුණු හිතින්, සිහින් හඬින් ඔහු තම බිරිඳ අමතන්නට විය.

“හ්ම්! අද මං සෑහෙන ඉසව්වක් ඇවිද්දා බං. ඒ එහෙකවත් හරක් ගැන හෝඩුවාවක් නෑ…. තව ගිහිං බලන්ට ඇත්තේ එක ඉසව්වක් විතරයි. ඒ අතරේ…. මං හේන පැත්තෙත් ගියා. ඒක දැක්කා ම මගේ පපුව දාලා ගියා… හේන ගොඩගන්ට මං කීයක් දේ කළා ද… කොයි, එකක්වත් හරි ගියායැ….ආයේ ණයක් ගන්ට පුළුවන් එක ණයකාරයෙක්වත් ඇත්තෙත් නෑ….. හනේ මන්දා මොනවා කරන්ට ද කියලා…..” යි කියමින් සෙමින් නැඟී සිටි ඔහු දිගු සුසුමක් හෙළී ය. යළි හෙමින් සීරුවේ fදාළ වෙත යාමට පිටත් විය.

ටිකක් දුර යනතුරු ඔහු දෙස බලා සිටි බිරිඳ “ඒ පාර උඹ කොහෙද යන්නේ…. මේ ඇඳිරි වැටෙන වෙලාවේ…?” යි ඇසුවේ ඔහු දොළට යන බව දැන දැන ම ය. එයට කිසිදු පිළිතුරක් නො දුන් ඔහු නිහඬ ව ම ගමන් කළේ ය. ඒ නිහඬ බව ඔහු ව අතීතයට රැගෙන ගියේ ය.

තම බිරින්දෑව මේ නිවසට කැඳවාගෙන පැමිණි දිනය ඔහුට අද වාගේ මතක ය. එදා සතුටු වූ තරම්! ප්‍රීතියට පත් වූ තරම්! ඇගේ සුන්දර රුව දකිමින් කොතරම් සතුටක් වින්දා ද? ඈ පැවසූ මිහිරි වදන් ආසාවෙන් අසමින් කොතරම් සොම්නසක් වින්දා ද? ඈ සමඟ පෙමින් වෙළී කොතරම් ප්‍රීතියක් වින්දා ද? දැන්…. ඒ හැමදේම හීනයක් වගෙයි. දැන් අර ප්‍රියමනාප කතා බහ කලාතුරකින්වත් ලැබෙන්නේ නැත. දුඹුරුපාට ලප සෑදී ඇගේ රූපයත් අවලස්සන වී ඇත.

කල්පනාවේ ම පැමිණි ඔහු, දොළ අසලට ම පැමිණියේ ය. ඒත් නෑමට සිත් නො දේ. දොළ දෙස බලාගෙන ම ඔහු වාඩි විය. බිරිඳටත් පළමු දරුවා ලැබීමට සිටි අවදිය ඔහුට සිහිවිය. ඒ දිනවල ඔහු කොයිතරම් සතුටකින් ද හිටියේ. දරුවාට අනතුරක් වේවිදෝයි හිත තුළ තිබූ භය. ඒ හින්දාම “පරිස්සම් වෙන්න! පරිස්සම් වෙන්න!” කියා ඔහු දහස් වරකට වඩා තම බිරිඳට කියන්නට ඇත. ඔව්! ඒ පළමු දරුවා ප්‍රසූත කළ දිනය. ඔහු සතුටට පත් වූ තරම්. ඒත් දැන්…

තමන්ගේ දියණිවරු හත්දෙනා ම ආයෙමත් තම නිවසේ ම ය. වෙහෙස මහන්සි වී උගන්වා හදාපු උන් හොයලා බලලා දීගදෙන්ට කලින් ම උන්ගේ මනාපයට කටයුතු කළ හැටි… ඒ සිහිවෙද්දී දෑසට කඳුළු උණයි. දැන් ඒ හත්දෙනා ම දරුවොත් එකා දෙන්නා හදාගෙන, පවුලුත් කඩාගත්ත කනවැන්දුම් ගෑනු.

මෙසේ දොළ ඉවුරට වී බොහෝ වේලාවක් කල්පනාවේ නිමග්නව සිටි ඔහු අඳුරේ ම දොළට බැස නා ගත්තේ ය. යළි නිවස වෙත පැමිණ නිවසට ඇතුල් විය. තම බිරිඳ නින්දෙන් ගොරවන හඬ ඔහුට ඇසේ. එය ඔහුට හොඳින් හුරු ය. බෙදා තිබූ බත්පත අතට ගත්තත් ඔහුට කෑමට තරම් පිරියක් නැත. සීතල වී තිබූ බත්පත අත ගගා සිටි ඔහු කටක් දෙකක් කා එය ඉවත් කළේ ය.

හෙටත් පාන්දරින් ම අවදි විය යුතුය. අදට හරක් දාහතර දෙනා නැති වී දවස් පහකි. හෙටවත් උන්ව සොයා ගත යුතු ය. අටුව අසලට පැමිණි ඔහු තම පන් පැදුර එළා එහි හාන්සි විය. ඒ නිදා ගැනීම පිණිස ඔහුගේ සුපුරුදු ස්ථානයයි. හිස් වී අටුවේ “චීක් චීක්” ගගා කෑ ගසමින් මීයන් දඟලනු ඇසේ. එය ඔහුගේ නින්දට බාධාවක් නො වේ. මීයන්ගේ දැඟලිලි හඬ දැන් ඔහුට හුරුපුරුදු ය. ඒත් ඔහුගේ නින්දට ඇති ලොකු ම බාධාව මකුණන් ය. හත් මාසයක් පරණ ඔහුගේ නිදි පැදුරේ මකුණන් පිරී ඇත. වෙහෙසකර දවසේ විඩා හැරීමට ඇති මොහොත වන නින්දත් එනිසා ම විඩාවකි.

ඒ මේ අත පෙරළෙමින් කැඩි කැඩී නිදාගත් ඔහුට පාන්දරින් ම අවදි වන්නට සිදු විය. ඒ බිරින්දෑගේ පා පහරිනි. ඒ මදිවාට, “අදවත් උදෙන් ම ගිහිං කොහොම හරි හරක් ටික හොයාන වරෙං…” කියා ද ඈ කීවා ය. තම නිදි පැදුරත් අකුලා තැබූ ඔහු මුහුණ කට සෝදාගෙන උදෙන් ම නිවසින් පිටත් විය.

ගත වූ දින පහ පුරා ම මේ කෝසලයේ බොහෝ වන ලැහැබ්වලට රිංගා ඔහු තම නැති වූ හරකුන් සෙවී ය. අද දවසේත් ඔහු තම හරකුන් සොයා එක්තරා වන ලැහැබකට ඇතුළු විය. බොහෝ වේලාවක් වනයේ ඒ මේ අත සොයා බැලුව ද හරකුන් මෙහි ලැග සිටි බවට සලකුණක්වත් නොමැත. ‘අදත් හරක් ටික හොයා ගන්ට බැරි වෙයි වත් ද’ යි සිතෙද්දී ම මහා වෙහෙසකි ඔහුගේ සිතට ඇති වන්නේ. ඔහු තව තවත් වනය තුළට ඇතුල් විය.

‘හා ! අසිරියකි!’ රුක් සෙවණක භාවනානුයෝගී ව ශ්‍රමණයන් වහන්සේනමක් වැඩ සිටී. රත්තරන් පාට දේහ වර්ණයෙන් උන්වහන්සේ බැබළෙයි. ඉතාමත් සැප සේ වාසය කරන බවක් බැලූ බැල්මට ම පෙනේ. උන්වහන්සේ අසල ම පැත්තකින් දන් වැළඳූ පාත්‍රය තිබේ. සඟල සිවුර සිවු ගුණ කොට එළා ඒ මතයි උන්වහන්සේ වැඩසිටින්නේ. අහිමි වීමට කියා වෙන කිසිවක් උන්වහන්සේට නැත. ‘සැබෑවට ම කොයිතරම් සැපයක් ද?’ සිත සිතා ය ඔහු ආසාවෙන් බලා සිටියේ. මේ රුක් සෙවණේ විවේක සුවයෙන් වැඩ හිඳින්නේ තුන් ලොව ම ජයගත් මහා මුනිවරයාණන් වූ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ බව මේ බ්‍රාහ්මණයා නො දනී. එහෙත් ඔහු උන්වහන්සේ ව දැකීමෙන් වසඟ විය. දෑස් පියාගෙන යම් ශාන්ත සැපයකින් යුතුව මේ හුදෙකලා වනයේ තනිව ම උන්වහන්සේ වැඩ සිටී. හරක් ටික නැති නො වුණා නම් තමා කිසිවිටෙකත් මේ වනයට පැමිණෙන්නේ නැත. බ්‍රාහ්මණයාට මෙය පුදුමයකි. ඔහු හඬක් නො නැගෙන සේ ටිකෙන් ටික භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයට පැමිණියේ ය.

මහා කාරුණික බුදුරජාණන් වහන්සේ වසා සිටි නෙතු සඟල විවර කළ සේක. ඒ අභිනීල නෙතු සඟලේ ඇති අපූර්ව කාන්තිය බ්‍රාහ්මණයා දුටුවේ ය. එහි කිසිදු විඩාබර ගතියක් ගෑවිලාවත් නැත. අතිශයින් ම ප්‍රීතිමත් බවක්, ශාන්ත බවක්, කාරුණික බවක් එහි පිරී පවතී. බ්‍රාහ්මණයාගේ සිතේ මහා සතුටක් ඇති විය. ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසුවේ ය.

“අනේ ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මගේ හරක් දාහතර දෙනා නැතිවෙලා උන් හොයාගන්ට බැරුව අදට දවස් හයක්. ඔබ වහන්සේට ඒ ප්‍රශ්නේ නෑ නෙව. ඒ නිසා ම යි ඔබ වහන්සේ මේ සනීපෙට ඉන්නේ… ඒ මදිවාට මගේ පව්කාර හේන. ඒකේ තියෙන්නේ කොළයක් දෙකක් තියෙන තල ගස් ටිකක් විතරයි. ඔබ වහන්සේට ඒ ප්‍රශ්නෙත් නෑ නෙව. ඒක ම යි ඔයතරම් සනීපෙට ඉන්නේ… මගේ නිවසේ වී අටුව හිස්. ඒකේ මීයෝ නටන්නේ හිතට අරගෙන වගේ. හත් මාසයක් පරණයි මගේ පැදුර. ඒකේ මකුණෝ පිරිලා. එහෙම ප්‍රශ්නයක් ඔබ වහන්සේට නෑ නෙව. ඒ හින්ද ම යි ඔබ වහන්සේ ඔය තරම් සනීපෙට ඉන්නේ. මට හිටියා දූලා හත් දෙනෙක්. උන් හත් දෙනාම පවුලුත් කඩාගෙන, දරුවොත් එකා දෙකා හදාගෙන දැන් කනවැන්දුම් වෙලා. එහෙම කරදරයක් ඔබ වහන්සේට නෑ නෙව. ඒක ම යි ඔතරම් ම සනීපෙට ඔබ වහන්සේ ඉන්නේ…. ඔක්කෝටමත් හරි අපේ ගෙදර උන්දැ… ඇඟ පුරා ම දුඹුරු පාට ලප හැදිච්ච මගේ බිරින්දෑ මං නිදාගෙන ඉන්නකොට ඇහැරවන්නේ පයින් ගහලා. එහෙම වදයක් ඔබ වහන්සේට නෑ නෙව. ඒ හින්දා ම යි ඔය සනීපෙට ඉන්නේ… පාන්දර මං නැගිටින්ටත් කලිං ණයකාරයෝ එනවා ගෙදරට. ගත්තු ණය දීපං කියලා බැණ වදිනවා. ඔබ වහන්සේට එහෙම ප්‍රශ්නයක් නෑනේ. ඒ හින්ද ම යි ඔබ වහන්සේ ඔය තරම් සනීපෙට ඉන්නේ…”

තම සිතේ හටගත් සතුටට ඔහු මෙසේ කියාගෙන ගියේ ය. බුදුරජාණන් වහන්සේ කරුණාවෙන් ඔහු දෙස බලාගෙන නිහඬ ව ම වැඩ සිටි සේක. කාමයන්ගේ අල්ප වූ ආස්වාදයට වසඟ වූ සිතින්, බොහෝ දුක් කම්කටොළු විඳවන ලෝ සතුන් කොතරම් අසරණ ද? දැන් ඒ කාමයන් තුළ පවතින දුක් සහිත බව මේ බ්‍රාහ්මණයාට ප්‍රකට වී තිබේ. කාමයන්ගෙන් බැහැර වීම තුළ උපදින සැපය ඉස්මතු වීම පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බ්‍රාහ්මණයා අමතා මෙසේ වදාළ සේක.
“පින්වත් බ්‍රාහ්මණය, දැන් හය දවසක් තිස්සේ ඔබේ ගවයන් දාහතර දෙනා ආ ගිය අතක් නෑ. ඇත්තෙන් ම එහෙම ප්‍රශ්නයක් මට නෑ. බ්‍රාහ්මණය, මං ඒ නිසා සුවපත් වුණ කෙනෙක්. කොළ එක දෙන තියෙන තල ගස් ඇති පව්කාර හේනක් මට නැහැ. ඒ නිසා ම මං සුවපත් වුණ කෙනෙක්. පින්වත් බ්‍රාහ්මණය, ඔබේ හිස් වෙච්ච අටුවේ හිතට අරගෙන වගේ මීයෝ නටනවා කිව්වා නේ ද? මට නම් ඒ ප්‍රශ්නෙත් නෑ. ඒ හින්දා ම මං සුවපත් වුණ කෙනෙක්. ඔබේ පැදුර මාස හතක් පරණ වෙලා. ඒකේ මකුණො පිරිලා. එහෙම ප්‍රශ්නයක් මට නෑ. ඒ හින්දා ම මං සුවපත් වුණ කෙනෙක්. බ්‍රාහ්මණය, දරුවෝ එකා දෙකා හදාගෙන, පවුල් කඩාගත්තු කනවැන්දුම් දූලා හත්දෙනෙක් ඔබට ඉන්නවා. මට එහෙම ප්‍රශ්නයක් නෑ. ඉතින් ඒ හින්දා ම මං සුවපත් වුණ කෙනෙක්. දැන් ඔබේ ගෙදර උන්දැ ඔබව නැගිට්ටුවන්නේ පයින් ගහලා. ඒ ප්‍රශ්නේ මට නෑ. ඒ නිසාම මං සුවපත් වුණ කෙනෙක්. පාන්දරින් ම අවදිවෙද්දී ගත්තු ණය දීපං කියලා බැණ වදින ණයකාරයෝ මට නෑ. ඒ හින්දා පින්වත් බ්‍රාහ්මණය, මං සුවපත් වූ කෙනෙක්.”

සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළේ මෙපමණකි. ඒ බ්‍රාහ්මණයාට සිහිනුවණ ඉපදුණි. ‘මේ ඔක්කොම අල්ලාගත් විට නේ ද දුක් සේරම උපදින්නේ… ඒවා අත්හල මේ ශ්‍රාමණයන් වහන්සේ සැපයට පත්වෙලා.’ ඔහුට අපමණ සතුටක් ඇතිවිය. ඔහු තමන් හට වැසී තිබූ කාමයන්ගේ ආදීනව ඉස්මතු කරවා දුන්, දුක් සහිත දිවියේ අතරමං ව සිටිය දී සැනසිලි මඟ පෙන්වා දුන්, ප්‍රඥාව නම් වූ පහන අත දරාගෙන තමා හට ආලෝකය උදාකර දුන් බුදුරජාණන් වහන්සේට වන්දනා කරගෙන මෙසේ පවසන්නට විය.

“ස්වාමීනි, ඉතා ම මනහරයි! යටිකුරුව තිබ්බ දෙයක් උඩු අතට හරවනවා වගෙයි. වහලා තිබ්බ දෙයක් ඇරලා පෙන්නුවා වගෙයි. මඟ වැරදුන කෙනෙකුට හරි මඟ පෙන්වා දෙනවා වගෙයි. ඇස් ඇති උදවියට රූප දැකීම පිණිස අඳුරේ තෙල් පහනක් දරා සිටිනවා වගෙයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මා හට නන් අයුරින් දහම් දෙසා වදාළේ. ස්වාමීනී, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ව සාදරයෙන් සරණ යනවා. ජීවිතයේ සැබෑ තතු පෙන්වා දෙන ශ්‍රී සද්ධර්මය මම සරණ යනවා. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි පහන් සිතින් යුතුව උතුම් ධර්මයේ හැසිරෙන නුවණැති පිරිස වන ආර්ය මහා සංඝ රත්නය මම සරණ යනවා. අනේ මා හටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයේ පැවිදි බව ලැබෙනවා නම්, උපසම්පදාව ලැබෙනවා නම් කොයිතරම් දෙයක් ද?

භාරද්වාජ ගෝත්‍ර ඇති ඒ පින්වත් බ්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි උපසම්පදාව ලැබී ය. නොබෝ කලකින් ධර්ම විනය උගෙන පිරිසෙන් වෙන් වූ උන්වහන්සේ දිවි දෙවැනි කොට ධර්මයේ හැසිරෙන්නට විය. එසේ දහමට දිවි පුදා වාසය කරද්දී කල් නො යවා ම ඒ භාරද්වාජ තෙරුන් උතුම් මහරහතන් වහන්සේනමක් බවට පත් වූ සේක.

ඒ රහතන් වහන්සේලා කාමය පරිපූර්ණව ම අවබෝධ කළ සේක. කාමයේ ඇති අල්ප ආස්වාදයන්, මහත් දුක් ගොඩක් බවත් ඒ අයුරින් ම අවබෝධ කළ සේක. කාමයන්ගෙන් නිදහස් වීම ද මනාව අවබෝධ කරගෙන දුක් සදන කාමයන්ගෙන් අත් මිදී පරම සැපයට පත් ඒ රහතන් වහන්සේලා සැබැවින් ම සැපසේ වාසය කළ සේක. ඒ රහතන් වහන්සේලාට අපගේ නමස්කාරය වේවා!

(සං. නි. – 1 බහුධීතු සූත්‍රය ඇසුරිනි)

මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ ස්වාමීන් වහන්සේනමක් විසින් සම්පාදිතයි.

ඇත්තෙන්ම ‘රහතන් වහන්සේ’ යන නම ඇසීම පවා අපේ සිතට මහත් සැනසුමකි. සිතට මහත් සුන්දරත්වයක් ගෙන දෙන්නකි. උන්වහන්සේලා උපදින්නේ මේ මහා පොළොවේ සිටින මිනිසුන් අතර ම ය. මිනිසුන් අතර ම හැදී වැඩී තමන්ගේ ගුණධර්ම දියුණු කරගෙන නිවන් සුවය අත් විඳිමින් වැඩ වාසය කරයි. ඒ රහතන් වහන්සේලා වනාහී ආශ්චර්යවත් උතුමන් පිරිසකි.

රහතන් වහන්සේලාගේ ජීවිත පැවැත්ම හරි ම සුන්දර ය. නිදහස් සිතකින් වැඩ වාසය කරයි. කා සමඟවත් ඇලීමක් ගැටීමක් නැතිව ම පෝදා පුන් සඳ මෙන් වැඩ වාසය කරයි. ඉතාමත් සැහැල්ලු, සරල ජීවිතයක් ගත කරමින් මේ මහා පොළොව මත ඇවිද යන්නේ රහතන් වහන්සේලා ම පමණි.

“උය්‍යුන්ජන්ති සතීමන්තෝ – ත නීකේතේ රමන්ති තේ
හංසෝව පල්ලං හිත්වා – ඕකමෝකං ජහන්ති තේ”

“ඒ උතුම් රහතන් වහන්සේලා සතර සතිපට්ඨානයේ සිහිය පිහිටුවාගෙන ම යි වැඩ සිටින්නේ. නැවත නැවතත්, සමථ – විදර්ශනාවේ ම යි යෙදෙන්නේ. සිව්පසයට සිත ඇලෙන්නේ නෑ. ඒ නිසා ම රහතන් වහන්සේලා, විල අතහැර යන හංසයන් සේ හැම බැඳීමක් ම අත්හැරලා වඩින්නේ සියල්ලට ම ඇති බැඳීම් රහිත ව යි.”

(ධම්ම පදය – 91 ගාථාව)

අප ජීවත් වන සමාජය තුළ “මම සුවෙන් සිටිමි, අපි නම් දැන් ඉතා සුවපත් වූ ජීවිත ඇත්තෙමු” යි කියන අය කොතෙකුත් නම් සිටිද්ද? එහෙත් එය ඇත්තක් ද? නිවැරදි ම ලෙස කියතොත් කාමයන්ගෙන් වෙන් ව, මගේ ය, මම වෙමි යන අස්මිමානය දුරු කර, තණ්හාව ක්ෂය කර කවුරුන් හෝ මේ ලෝ තලය මත සිටිද්ද, ඒ සියලු දෙනා ඉතාමත් සුවපත් ජීවිතයක් ගත කරයි. එසේ නම් කාමය අතහැර, අස්මිමානය අත්හැර, තණ්හාව ක්ෂය කොට සිටින්නේ රහතන් වහන්සේලා ම පමණි.

“සුඛිනෝ වත අරහන්තෝ – තණ්හා තේසං න විජ්ජති
අස්මිමානෝ සමුච්ඡින්නෝ – මෝහජාලං පදාලිතං”

“ඒකාන්තයෙන් ම රහතන් වහන්සේලා සුවසේ වැඩ සිටී, උන්වහන්සේලා තුළ තණ්හාවක් නෑ. ‘මම වෙමි’ යන අස්මිමානය සහමුලින් ම සිඳ දමා මෝහය නමැති දැල පලා දමලයි ඉන්නේ.”

(පඨම අරහන්ත සූත්‍රය – ස. නි. 03)

කාමයන් පසුපස හඹා යමින්, අකුසල් ම සිදු කර ගන්නා වූ සමාජයක් අපට දක්නට ලැබේ. ඒ සමාජය තුළ කාමයට ඇති තණ්හාව ගෙවා දමා, කාමයන්ගෙන් වෙන් ව රහතන් වහන්සේලා වැඩ සිටී. ඉතා නිදහස් සිතින් සැරිසරන රහතන් වහන්සේලා මහා හස්තිරාජයන් මෙන් තම ජීවිතය ගත කරයි.

“දස හංගේහි සම්පන්නා – තීසු සික්ඛා සුසික්ඛිතා
අනුවිචරන්ති මහා වීරා – පහීන භය භේරවා”

“ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයත්, සම්මා ඤාණය හා සම්මා විමුක්තිය යන අංග දෙකත් කියන උතුම් අංග දහයෙන් සමන්විතයි. උන්වහන්සේලා මහා හස්තිරාජයන් වගෙයි. සමාහිත සිත් ඇතිව ඉන්නවා. මේ ලෝකය තුළ උන්වහන්සේලා තමයි ශ්‍රේෂ්ඨ. උන්වහන්සේලා තුළ තණ්හාවක් නෑ.”

(පඨම අරහන්ත සූත්‍රය – ස. නි. 03)

ඇස, කන, නාසය, දිව, කය හා මනස යනු සත්වයන්ට උපතින් ම ලැබෙන දායාදයකි. මේ ආයතනයන් සය ඉතා අකීකරු ය. දමනයට ඉතාමත් අපහසු ය. එහෙත්, මේ ඇස, කන, නාසය, දිව, කය හා මනස යන ඉන්ද්‍රියන් සය මැනවින් දමනය කර ගත්තා නම්, සංවර කර ගත්තා නම් ඒ රහතන් වහන්සේ පමණි.

“අශ්වයන් දමනයට දක්ෂ රියදුරෙක් ඉතාමත් මැනවින් හීලෑ කරන අශ්වයන් මෙන්, යම් කෙනෙක් තමාගේ ඉන්ද්‍රියන් හීලෑ කර ගත්තා නම්, මාන්නය නැති කරපු, කෙලෙස් නැති කරපු, අකම්පිත සිත් ඇති රහතුන්ට දෙවියන් පවා ඉතාමත් කැමතියි.”

(ධම්මපදය – 94 ගාථාව)

භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනය තුළ සීල, සමාධි, ප්‍රඥා වඩා සතර සතිපට්ඨානයේ සිත පිහිටුවා ගනිමින්, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයේ ගමන් කොට, උතුම් වූ චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය අවබෝධ කර ගත්තේ උතුම් රහතන් වහන්සේ ය.
ඉද්ධිවිධ ඤාණ, දිබ්බ සෝත ඤාණ (දිව්‍ය ශබ්ද ඇසීමේ හැකියාව), පරචිත්ත විජානන ඤාණ (ඕනෑම කෙනෙකු සිතන දේ දැන ගැනීමේ හැකියාව), පුබ්බේ නිවාසානුස්සති ඤාණය (ඕනෑම කෙනෙකුගේ සාංසාරික ජීවිතය ආපස්සට බැලීමේ හැකියාව), චුතූපපාත ඤාණය (සත්වයන් කර්මානුරූප ව චුතවන ආකාරය ද කර්මානුරූප ව උපදින ආකාරය ද දැකීමේ හැකියාව), ආසවක්ඛය ඤාණය (කාම ආස්‍රව, භව ආස්‍රව, අවිජ්ජා ආස්‍රව යන සියලු ආස්‍රව සම්පූර්ණයෙන් ම නිරුද්ධ වූ බව දැකීමේ හැකියාව) ආදි වූ අභිඥා ලබා ගෙන වුව ද රහතන් වහන්සේලා මේ ලෝතලය මත වැඩ සිටියේ ඉතාමත් නිහතමානීව ය. මෙවන් හැකියාවන්ගෙන් සමන්විත වූ ඒ රහතන් වහන්සේලාගේ දසුන් කෙතරම් නම් චමත්කාරජනක වන්නට ඇද්ද?

ඒ නිසා ම උන්වහන්සේලා වැඩ සිටි තැන් පවා ඉතාමත් සුන්දර තැන් විය. ගමේ වේවා, නගරයේ වේවා, වනයේ වේවා, ඒ කොතනත් ඉතා සුන්දර විය.

“ගාමේ වා යදි වාරඤ්ඤේ – නින්නේ වා යදි වා ථලේ
යත්ථාරහන්තෝ විහරන්ති – තං භූමිං රාමණෙය්‍යකං”

“ගමේ වේවා, වනාන්තරයක වේවා, නිම්නයක වේවා, කඳු ගැටයක වේවා, රහතන් වහන්සේලා වැඩ සිටිනවා නම් ඒ බිම ඇත්තෙන් ම සුන්දරයි.”

(ධම්මපදය – 98 ගාථාව)

මේ සිත් පිත් නොමැති ගස් ගල් මහා පර්වත ඇති මහා වනාන්තර පවා සුන්දර ස්ථාන බවට පත් වන්නේ රහතන් වහන්සේලා නිසා ම ය. ඒ ස්ථාන සුන්දරවත් කරන මහරහතන් වහන්සේලාගේ ගුණයන් කෙතරම් ඇද්ද? එය අපට කිසිදා මැනිය නො හැකි ය.

අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උපසීව සූත්‍රයේ දී මෙසේ වදාළ සේක.

“පින්වත් උපසීව, නිවන අවබෝධ කළ රහතන් වහන්සේ මනින්න නම් මිම්මක් නොමැත. යමෙකුට මැනිය හැකි නම් මිනුම් දණ්ඩක් වේ ද ඒ මිනුම් දණ්ඩ රහතන් වහන්සේට නොමැත. සියලු කෙලෙසුන් නැසූ විට සියලු වාදයන් ද අහෝසි වී යයි.”

(උපසීව සූත්‍රය, සං. නි.)

එවන් මැනිය නො හැකි ගුණයන් දරා වැඩ සිටි, අප්‍රමාණ සීලයෙන්, සමාධියෙන්, ප්‍රඥාවෙන්, විමුක්තිමත් සිතින් වැඩ සිටි ඒ රහතන් වහන්සේලාගේ ගුණ සිහිකොට වන්දනා කිරීම පවා දෙලොව සැප සලසා දෙයි. මහා සැනසීමක් ලබා දෙයි. එවන් වූ ගුණ කඳක් දරා වැඩ සිටි මහරහතන් වහන්සේලාට අපගේ නමස්කාරය වේවා!

“සුඛිනෝ වත අරහංතෝ – තණ්හා තේසං න විජ්ජති
අස්මිමානෝ සමුච්ඡින්නෝ – මෝහජාලං පදාලිතං”

ඒකාන්තයෙන් ම රහතන් වහන්සේලා තමයි සුවසේ ඉන්නේ. උන්වහන්සේලා තුළ තණ්හාවක් නෑ. ‘මම වෙමි’ යන අස්මිමානය මුලින් ම සිඳලයි ඉන්නේ. මෝහය නැමැති දැල පලා දමලයි ඉන්නේ.

“අනේජං තේ අනුප්පත්තා – චිත්තං තේසං අනාවිලං
ලෝකේ අනුපලිත්තාතේ – බ්‍රහ්ම භූතා අනාසවා”

උන්වහන්සේලා තෘෂ්ණා රහිත වූ අරහත්වයට පත් වෙලයි ඉන්නේ. උන්වහන්සේලාගේ සිත කැළඹන්නේ නෑ. උන්වහන්සේලා ලෝකය සමග තැවරෙන්නේ නෑ. ශ්‍රේෂ්ඨ තත්ත්වයට පත්වෙලයි ඉන්නේ.

“පඤ්චක්චන්ධේ පරිඤ්ඤාය – සත්ත සද්ධම්ම ගෝචරා
පාසංසියා සප්පුරිසා – පුත්තා බුද්ධස්ස ඕරසා”

පංච උපාදානස්කන්ධයන් පිළිබඳ අවබෝධ කරලයි ඉන්නේ, හිරි ඔත්තප්ප ආදි ධර්මයන් හතක් මුල්කරගෙනයි ඉන්නේ. උන්වහන්සේලා ප්‍රශංසාවට සුදුසුයි. සත්පුරුෂයි, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ළයෙහි උපන් පුතණුවන් වහන්සේලායි.

“සත්ත රතන සම්පන්නා – තීසු සික්ඛාසු සික්ඛිතා
අනුවිචරන්ති මහාවීරා – පහීන භය භේරවා”

බොජ්ඣංග ධර්ම නම් වූ රත්න හතෙනුත් යුක්තයි. සීල, සමාධි, ප්‍රඥා යන ත්‍රිවිධ ශික්ෂාවෙහි හික්මිලයි ඉන්නේ. භය භේරවයන් ප්‍රහාණය වෙලයි ඉන්නේ. ඒ වීරවරයන් නිදහස් සිතින් සැරිසරා වඩිනවා.

“දස හංගේහි සම්පන්නා – මහා නාගා සමාහිතා
ඒතේ ඛෝ සෙට්ඨා ලෝකස්මිං – තණ්හා තේසන්න විජ්ජති”

ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයත්, සම්මා ඤාණය හා සම්මා විමුක්තිය යන අංග දෙකත් කියන උතුම් අංග දහයෙන් සමන්විතයි. උන්වහන්සේලා මහා හස්තිරාජයන් වගෙයි. සමාහිත සිත් ඇතිව ඉන්නවා. මේ ලෝකය තුළ උන්වහන්සේලා තමයි ශ්‍රේෂ්ඨ. උන්වහන්සේලා තුළ තණ්හාව නෑ.

“අසේඛ ඤාණං උප්පන්නං – අන්තිමෝයං සමුස්සයෝ
යෝ සාරෝ බ්‍රහ්ම චරියස්ස – තස්මිං අපරපච්චයා”

අසේඛ හෙවත් අර්හත් ඤාණය උපදවාගෙනයි ඉන්නේ. අන්තිම සිරුර තමයි මේ දරන්නේ. මේ බඹසර වාසයෙහි යම් අරටුවක් ඇද්ද ඒ අරහත්වය ලබාගෙන අන්‍ය උපකාරය රහිතව වාසය කරනවා.

“විධාසු න විකම්පන්ති – විප්පමුත්තා පුනබ්භවා
දන්ත භූමිං අනුප්පත්තා – තේ ලෝකේ විජිතාවිනෝ”

සෙය්‍යමානය ආදි මානයන්ට කම්පනය වන්නේ නෑ. පුනර්භවයෙන් මනා කොට නිදහස් වෙලයි ඉන්නේ. උන්වහන්සේලා තමයි ලෝකයේ මරසෙනඟ පරදවලා ජය අරගෙන ඉන්නේ.

“උද්ධං තිරියං අපාචීනං – නන්දිතේසං න විජ්ජති
නදන්ති තේ සීහ නාදං – බුදධාලෝකේ අනුත්තරා ති”

උඩ අතට බැලුවත් හරස් අතට බැලුවත් යටට බැලුවත් ඒ කිසි තැනක තණ්හාවක් උන්වහන්සේලා තුළ නෑ. උන්වහන්සේලා සීහ නාද පතුරන්නේ ලෝකයෙහි බුදුවරුන් වහන්සේලා උත්තරීතරයි කියලයි.

(පඨම අරහන්ත සූත්‍රය, සං. නි. 03)

අපමණ ගුණයෙන් යුතු ව වැඩ වෙසෙමින් ගෞතම සම්බුදු සසුන ශෝභමාන කළ සියලු රහතන් වහන්සේලාට අපගේ නමස්කාරය වේවා!

සටහන – සංජීව ධර්මදාස

මේ කාලයේ එක්තරා සිටු කුලයක මහා යස ඉසුරු මැද හැදී වැඞී ධන බලයෙන් මත්වූ සිතක් ඇති, යෞවන මදයෙන් මත් වූ සිතක් ඇති තරුණයෙක් විය. ඔහු සිය මිතුරන් හා එක්ව ජනපදයේ සැරිසරමින් කෙළි සෙල්ලමෙන් කල් ගත කරන්නෙකි. දිනක් තම යහළු පිරිස සමඟ යමින් සිටි මොහු සංසිඳුණු ඉරියව් ඇති, බිමට යොමු කරගත් නෙත් ඇති, හොඳින් සිරුර වසා පොරවා ගත් සිවුරු ඇති ඈතින් පිඬු පිණිස වැඩම කරනා පසේ බුදු රජාණන් වහන්සේ නමක් දුටුවේය.

එ් සිත් පහන් කරවන දසුන දැක මොහුගේ සිත පහන් වූයේ නැත. උන් වහන්සේව පහත් කොට හෙළා දකිනා ලාමක සිතුවිලි හට ගත්තේය. ඔහු තම යහළුවන්ට සිනාසෙමින් මෙසේ පැවසීය.

“එ්යි! හ්! අර බලාපල්ලකෝ! අපි වගේම වයසේ කෙනෙක්නේ, හොඳට අතපය තියෙන කෙනෙක්නේ අර ගෙවල් ගානේ ඉල්ලගෙන යන්නේ, යසයි වැඩේ… අපි මහන්සිවෙලා හම්බ කරන්ට ඕන. නිකං ඉල්ලගෙන එන මේ පිරිසට දෙන්ටත් ඕන… අද බලාපල්ලකෝ! මං හොඳ පාඩමක් උගන්වන්නං”

“එපා! එපා! මේ ආර්යයන් වහන්සේලා හරී ගුණවත් කියලයි මං අහලා තියෙන්නේ, උන්වහන්සේලා ශ්‍රේෂ්ඨ පිරිසක්, මිනිසුන් කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් ම යි පිඬු පිණිස වැඩම කරන්නේ! උන්වහන්සේලාට යමක් පූජා කළොත් එ්කෙන් පින් රැස්වෙනවා. අනාගතයේ බොහෝ සැප ලැබෙනවා! එ් හින්දා උන්වහන්සේට මොකුත් කියන්ට නං එපා!”

“අනේ මේ! උඹේ පණ්ඩිතකං, බලාපං උන්වහන්සේගේ ඇති විශේෂයක් නෑ. රැස් විහිදෙනවද? ගුණවත් බවක් අනුකම්පාවක් තියේ නං මිනිස්සු මහන්සියෙන් හම්බ කරපු දේ ඔහොම ඉල්ලාගන්ට එනව ද නිකම්ම… උන්වහන්සේට යමක් දුන්නාම වෙන්නේ රැස්වෙන එක නෙවෙයි බොල! ගෙදර මනුස්සයෙකුට දෙන්නෙකුට කන්ට තිබ්බ දේ නැතිවෙන එක… තේරුණාද?”

ඔවුන්ගේ මේ කතාබහ අතරේ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ ඔවුන් සමීපයට වැඩම කලේය. උගුර පෑදූ මේ තරුණයා සාඩම්බර ලීලාවෙන් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය.

“ඈ ශ‍්‍රමණය… මොකක්ද මේ වැඩේ තේරුම? මුළු ශරීරයේම රෝගයක් ඇත්තෙක් වගේ මුළු සිරුරම වස්ත‍්‍රයකින් වසාගෙන අන් අයගේ නිවෙස් වලට පිඬු සිඟා යෑමේ ප‍්‍රයෝජනය මොකක් ද? අතේ පයේ සවිය ඇති ඔබ කෘෂිකර්මය හෝ වෙළඳාමක් කොට අනුභව කළා නම් අකැපද? හ්ම්… එහෙම බැරි නම් කුලීනයන්ගේ නිවෙස්වල කසල ශෝධකයා ලෙස කටයුතු කරලාවත් තමන් හම්බකරං අනුභව කළා නම් නරක ද?”

පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ වදන් අසාගෙන සිට “පින්වත, ඔබ සුවපත් වේවා!” යයි පවසා සංසුන් ඉරියව්වෙන් ම වැඩම කළ සේක.

උතුම් ගුණ ඇති පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් කෙරෙහි තම වචනය වරද්දාගත් පාප කර්මය කරත්තයේ බැඳි ගොනා පසුපස පැමිණෙන රෝදය මෙන් ඔහු පසුපස පැමිණෙන්නට විය. එ් ජීවිතයෙන් පසු නිරයේ උපන් හෙතෙමේ බොහෝ කාලයක් ලෝකුඹු නිරයේ පෙණපිඬක් ලෙස ලෝ දියෙන් තැම්බී ගිය සිරුරක් ඇතිව දුක් වින්දේය. පිපාසයක් දැනෙන විට නිරිපල්ලන් විසින් බලහත්කාරයෙන් මුව තුළට වත් කරන ලෝ දියෙන් දැවෙමින් බොහෝ කලක් ගත කළේය.”

බොහෝ ආත්මභාව සිය ගණන් දහස් ගණන් කසල ශෝධක නීච කුලවල ඉපිද අනන්ත දුකට පත්විය. මේ මහා භද්‍ර කල්පයේ මිනිසුන්ගේ ආයුෂය අවුරුදු 120 ක් වූ යුගයේ සැවැත් නුවර සැඩොල් කුලයේ මව් කුසක ඔහු පිළිසිඳ ගත්තේ ය. උපතින්ම අන්ත දුප්පත්, නීච සිතින් වාසය කළ යුතු, සමාජයේ ගර්හාවට ලක්වන කුලයක ‘සුනීත’ නමින් ඔහු හැදී වැඩුණි. සුනීත හට මව්පිය පරපුරෙන් පැමිණි රැකියාව කුලීනයන්ගේ නිවෙස්වලට ගොස් දිනපතාම ඔවුන්ගේ නිවෙස්වල පිළිණු වූ ඉඳුල් හා අසූචි කදක තබාගෙන නගරයෙන් බැහැරට ගෙනගොස් දැමීමයි.

කුලීනයන් ඉවතලන ඉඳුල් පිඬක් වත් ඔහුට එම නිවසකින් ලැබී නැත. ‘සුනීතය, දරුව’ කියා කාරුණික වදනක් අසන්නට ලැබී නැත. සුනීත වෙනදා මෙන් කද කරතබාගෙන කුඩා සීනුව සොළවමින් පාර දිගේ යන්නට පටන් ගත්තේ ය. එ් සීනු හඬ අසන කුලීනයන් හට ඔහුව මඟහැර වෙනත් මාවතකින් යනු පිණිසය. එ් අතරේම අසල නිවසකින් ”තූ! මේ මූසලයාවනේ අද උදේම දැක්කේ” කියා කාරා කෙළ ගසනු ඔහුට ඇසුණි. මෙය සුනීත හට අලුත් දෙයක් නොවේ. එවැනි වදන් ඔහුගේ සිතට දුකක් ඇති නොකරවන තරම්ය. මන්ද දවසක් ඇතුළත ඊට වඩා කර්කශ වදන් නියත වශයෙන්ම ඔහු හට අසන්නට ලැබෙන බැවිණි.

“එ්යි! වසලය… මෙහාට වර! අද සිටුතුමාගේ නිවසේ තොට ගෙනයාමට බොහෝ දේ ඇත… මෙහෙට වර!” එ් සිටුමැදුරක මුරකාරයෙකි. සුනීත ඔහුටත් හිස නමා ගෞරව දක්වා පසුපස ඇති දොරටුවෙන් සිටුමැදුරේ කසල දමන තැනට පැමිණියේ ය. කුඩා වෙලාවකින් අසූචි සහ කසල එක්කරගත් ඔහු බොහෝ වේලාවක් හිස නමාගෙන සිටියේ තම මුදල ලැබෙන තුරුය. ‘ආ!… අරගෙන පල!” කියමින් ඔහුට ලැබෙන සොච්චං කාසිය ඔහුගේ දෙපා මුලට නිවසේ යමෙක් වීසි කළේය.”

එයත් යටහත් ලෙස අහුලාගත් සුනීත අසූචි කද රැගෙන එක් අතකින් සීනුව නාද කරමින් නගරයේ වීදියට පිළිපන්නේ ය.

තිලොව දිනූ මහා කරුණික ගෞතම සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ සැවැත් නුවර දෙව්රම් මහා වෙහෙරේ සමවත් සුවයෙන් වැඩ සිටිනා සේක. උන්වහන්සේ සමවැදී සිටියේ මහා කරුණා සමවතට ය. සම්බුදු රජාණෝ දිනපතාම සමවදින සමවතයි. සමවත් සුවයෙන් සම්බුදු රජුන් හට සුනීතයන් දැක ගන්නට ලැබිණි. සුනීතයන් ගේ දිවියේ පරම සුවය අත්විඳිය හැකි පුණ්‍ය පහන් සිළුවක් දැල්වී තිබේ. සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ සුනීතයන් සොයා වැඩම කිරීමට අදිටන් කර ගත් සේක.

අසූචි කද රැගෙන සුනීතයන් පැමිණෙන මාවත එකවරම කළබලකාරී ස්වරූපයක් ගත්තේ ය. “එ්යි! වසලයා, ඔය අසූචි කද රැුගෙන අහකට පල! ශ‍්‍රමණ ගෞතමයාණෝ සහ ශ‍්‍රාවක පිරිස වැඩම කරනවා! ඔය මාවතෙන් ඉවත් වෙයං…!” ඇතැම් මිනිසුන් මහ හඬින් සුනීතයන් හට පවසන්නට විය. එහෙත් දැන් ඉවත් වෙන්නට තැනක් නැත. සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ සමීපයටම වැඩම කර ඇති බව රන්වන් සිරිපා කමල් දකිනා සුනීතට වැටහිණි. ‘අහෝ! මා වැනි පව්කාරයෙක්, මේ උතුමාණන් පැමිණෙනු මට යාන්තමටවත් දැනුණේ නැහැ නෙව! දැන් කුලීනයන්ගෙන් පහර කන්නටයි මට සිදු වන්නේ’ යි සිතමින් සුනීත මාවතෙන් හැකිතාක් ඉවත්ව අසූචි කද බිම තබා, තාප්පයට හේත්තු වී බිම බලාගෙන සිටියේ ය. වෙව්ලමින් ඇඳිලි බැඳගෙන වන්දනා කරගෙන සිටියේ ය.

මහා කාරුණිකයාණෝ ගාම්භීර බ‍්‍රහ්මස්වරයෙන් සුනීතයන් හට මෙසේ පැවසූ සේක.

“පින්වත් සුනීත, ඔය අසූචි කද කර තබාගත් ජීවිතයෙන් ඔබ අත්මිදෙනු කැමති නොවේ ද? ඔබ පැවිදි වීමට අකමැති ද?”

අහෝ! අසිරිමත්ය! කුලවන්තයෙකු ගෙන් මෙවැනි වදන් ජීවිතයේ ප‍්‍රථම වරටය ඇසුණේ. සුනීතගේ හදවත ගැහෙන්නට විය.

“අනේ! ස්වාමීනි, හීන කුලයක උපන් මා හට ඔබවහන්සේ සමීපයේ පැවිදි විය හැකිද? එසේ සුදුසු නම් මා පැවිදි නොවී සිටීමට වෙනත් හේතුවක් නැත. මා පැවිදි වීමට බොහෝ කැමති වෙමි.”

එ් මොහොතේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක. ”පින්වත් භික්ෂුව, මෙහි එන්න, මනාකොට දේශනා කළ මේ ධර්ම විනයේ හැසිරෙන්න” එසේ පවසනවාත් සමඟම සුනීතයන්ගේ ගිහිවේශය අතුරුදහන් විය. කෙස් රැවුල් ඉවත් වී, සිවුරු පෙරවී භික්ෂු ස්වරූපයෙන් පෙනී සිටියේ ය. එයම සුනීත තෙරුන් හට උතුම් වූ උපසම්පදාව විය.

සුනීත තෙරණුවෝ සුළු කලෙකින් ධර්මවිනය ඉගෙන ගත්තේ ය. එ් දහම් මගේ හැසිරීමට අරණ්‍යයට වැඩම කළේය. සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ පැවසූ අවවාද යළි යළිත් මෙනෙහි කළේය. ඉපදෙමින් මැරෙමින් යන සසර ගමනේ භයානක බව ප‍්‍රකට වෙද්දී බලවත් වීරියයක් හට ගත්තේය. සියළු කම්මැලිකම් දුරු වී ගියේය. සම්බුදු සමිඳුන් වදාළ ලෙසම කටයුතු කළ සුනීත තෙරණුවෝ රාතී‍්‍ර පළමු යාමයේ පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඤාණය ලැබූ සේක. මධ්‍යම යාමයේ චුතූපපාත ඤාණය උපදවා ගත් සේක. අළුයම වන විට සියළු කෙලෙසුන් නසා අවිද්‍යාව දුරුකොට ආසවක්ඛය ඤාණය ලැබූ සේක.

උදෑසන හිරු නැඟ එද්දී සුනීත මහරහතන් වහන්සේ වැඩසිටි කුටිය එ්කාලෝක කරගෙන මහා බ‍්‍රහ්මයාත්, දෙදෙව් ලෝකාධිපති ශක‍්‍ර දේවේන්ද්‍රයාත් පිරිවර සමඟ පැමිණ නමස්කාර කරගෙන මෙසේ පී‍්‍රති වාක්‍යයන් පවසන්නට විය.

“ඔබ වහන්සේ ශ්‍රේෂ්ඨ පුරුෂයෙකි! ඔබට නමස්කාර වේවා! උතුම් පුරුෂෝත්තමයාණෙනි, ඔබට නමස්කාර වේවා! දුක් රහිත මුනිඳුනි, ඔබගේ සිත තුළ කිසිදු ආශ‍්‍රවයක් නැත්තේ ය. ඔබ වහන්සේ ලෝකයාගේ පුද පූජාවන් ලැබුමට අතිශයින්ම සුදුසු වන සේක.”

දෙව්රම් වෙහෙරේ වැඩසිටි අපගේ ගෞතම මුනිරජාණන් වහන්සේ සුනීත මහරහතන් වහන්සේ ඉදිරියේ සාදරයෙන් වන්දනා කරන මේ දෙව්පිරිස දැක බ‍්‍රහ්මස්වර විහිදුවා
මෙසේ වදාළ සේක.

“තපේන බ‍්‍රහ්චරියේන – සංයමේන දමේන ච
එ්තේන බ‍්‍රාහ්මණෝ හෝති – එ්තං බ‍්‍රාහ්මණමුත්තමං”

“කෙලෙස් තැවීමෙනුත්, බඹසර ජීවිතයෙනුත්, සංවර කමෙනුත්, දමනයෙනුත් තමයි බ‍්‍රාහ්මණ බවට පත් වන්නේ. සැබැවින්ම මේ සිටින්නේ උතුම් වූ බ‍්‍රාහ්මණයෙකි.”
(සුනීත තෙරුන්ගේ අටුවා කථාව ඇසුරින්)

මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ
ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් විසින් සම්පාදිතයි

දවසක් ධර්මය දේශනා කළ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනාව අවසන් කළා ම එක ස්වාමීන් වහන්සේනමක් ආසනයෙන් නැගී සිටියා. සිවුර එ්කාංශ කර ගත්තා. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වන්දනා කරගෙන ‘‘ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්සල මට කාරණයක් වැටහෙනවා. ස්වාමීනී, සුගතයන් වහන්ස, මට කාරණයක් වැටහෙනවා” කියලා පවසා සිටියා. පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ එ් ස්වාමීන් වහන්සේට අවසර දුන්නාට පස්සේ ඉතා ම ලස්සන ගාථා කිහිපයකින් බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ ධර්මය කැටි කරලා පැවසුවා. ඉතිං හැමෝම හරි ම සතුටින් එ් ගාථාවන් අනුමෝදන් වුණා.

එ් වෙලාවේ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘‘පින්වත් මහණෙනි, මාගේ ශාසනයේ පටිභාන හැකියාවෙන් අග‍්‍ර ම භික්ෂුව වන්නේ මේ භික්ෂුවයි” කියා අග තනතුර පවසා වදාළා. සිටු කුමාරයාගේ හිත පිනා ගියා. අනේ මටත් බුදු සසුනක පටිභාන හැකියාවෙන් අග තැන්පත් භික්ෂුව වෙලා ධර්මාවබෝධ කරන්ට ඇත්නම්’ කියලා හිතුණා. මේ තරුණයාගේ සිතුවිල්ල දැකපු පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ කරුණාවෙන් ඔහු දෙස බලා ‘‘පින්වත් තරුණයල ඔබට ඇති වූ උතුම් අදහස මතු සම්බුදු බවට පත්වන ගෞතම බුදුරජුන්ගේ සසුනේ සඵල වෙනවා. එ් නිසා අප‍්‍රමාදීව කුසල් වඩන්න” කියා පවසා වදාළා. බුදු සසුන හරිම ආශ්චර්යවත්නේ’ කියලා මේ තරුණයාට හරි සතුටුයි. එ් සතුටු සිතින් ඔහු දාන සීල භාවනා වශයෙන් බොහෝ පින් රැස්කර ගත්තා.

සංසාර ගමනේ යන සත්වයන්ට දුගතියේ උපදින්නට ලැබීම මහා අවාසනාවක්. බොහෝ කොට පින් රැස් කරපු හින්දා මේ තරුණයා එ් අවාසනාවට වැටුණේ නෑ. මරණින් මත්තේ සුගති ජීවිත ලබමින් ඇවිත් මේ මහා භද්‍ර කල්පයේ සැවැත් නුවර උපන්නා. එ් වෙනකොට සැවැත් නුවර තිලොව දිනූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩ ඉන්නවා. පින විසින් එ් සුදුසු පෙදෙසට ම ඔහුගේ උපත සකස් කරලා දුන්නා. පින් රැස්කර ගන්න එක කොයිතරම් වටිනව ද?

සැවැත් නුවර ධනවත් බමුණෙකුගේ පුත‍්‍රයා විදියට උපන්න මොහුගේ නම වංගීස. හරී ම ඥනවන්තයි. යාන්තම් තරුණ වයසට එනකොට බමුණන්ගේ වේද තුන ම හදාරලා අවසන් කළා. ඔය බමුණන්ගේ පරම්පරාවෙන් එන ප‍්‍රගුණ කරන්නට අමාරු ශාස්ත‍්‍රයක් තිබ්බා ජවසීස මන්තරේ කියලා. එ් මන්තරේ දන්න අයට මැරුණ කෙනෙකුගේ හිස් කබලට තට්ටු කරලා උපන්න තැන කියන්න පුළුවනි. හදාරන්ට අමාරු හින්දම බමුණන් අතරින් මඟහැරී යමින් තිබුණ මේ ජවසීස මන්තරේ නුවණැති වංගීස කුමාරයා අගේට ප‍්‍රගුණ කළා.

මේක ආරංචි වෙලා මහා බමුණන්ගේ ඉඳලා පොඩි බමුණන්ට යනකං බමුණො හැමෝටම හරි සතුටුයි. මොකද අනේපිඬු සිටුවරයා ජේත කුමරයාගේ සුන්දර උද්‍යානයේ සුවිසල් ආරාමයක් තනවලා බුද්ධ ප‍්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට පූජා කළාට පස්සේ දිනපතා ම මිනිස්සු බුදුබණ අහන්ට ජේතවනාරාමෙට එන්ට පටන් ගත්තා. බණ අහද්දී මිනිස්සුන්ගේ හිත පැහැදුණා. බුදුරජාණන් වහන්සේටත් මහා සංඝරත්නයටත් හරි ම ආසාවෙන් උපස්ථාන කරන්ට පටන් ගත්තා. ඉතින් එතකොට බමුණන්ගේ ආරාම මිනිස්සුන්ගෙන් හිස් වුණා. ලාභ සත්කාර නැතුව ගියාග බමුණෝ හිටියේ මේ ගැන හරි ම කේන්තියෙන් වංගීස කුමාරයාගේ දක්ෂකම් ලෝකෙටම පෙන්නන්ට ඕන කියලා බමුණෝ එකතුවෙලා ලස්සන දෝලාවක් හැදුවා. වංගීස කුමාරයාව එකේ ඉන්දවාගෙන ගමක් ගමක් පාසාල නගරයක් නගරයක් පාසා අරගෙන ගියා. හන්දියක දෝලාව නවත්තලා මිනිස්සුන්ට මහ හඬින් මෙහෙම කියනවා.” ඕන්න උඹලාගේ මැරිච්ච උන් ගියපු තැන් කියන්ට පුළුවන් බමුණු සාස්තර ප‍්‍රගුණ කරාපු ජගතෙක් මේ දෝලාවේ ඉන්නේ. උඹලාගේ මැරිච්ච අම්මලා අප්පලා ගැනල ගෑනිලා මිනිහලා ගැනල දරු මල්ලෝ ගැන දැනගන්ට ඕනනං ඉක්මන් කොරලා සොහොනට ගිහිං ඔළු කට්ට හොයං වරෙල්ලා. අපිට පරක්කු වෙනවා. වැඩි වෙලා මෙහේ රැඳෙන්ට පුළුවන්කමක් නෑ”. ඉතිං මිනිස්සු සොහොනට ගිහිං ඥතීන්ගේ ඔළුකට්ට අරගෙන එනවා. වංගීස කුමාරයා අවුරුදු ගණන් ගත වෙච්චි ඔළු කටුවලටත් තට්ටු කරලා උපන්න තැන කියනවා.

මේක වේගෙන් ප‍්‍රසිද්ධ වුණා. බමුණන්ගේ සත්කාරත් වැඩි වුණා. ඔය අතරේ එක ජනපදයකට යද්දී ඊට පෙර දිනයේ බුදුරජාණන් වහන්සේ එ් ජනපදයට වැඩම කරලා ධර්මය දේශනා කරලා. එ් නිසා මිනිස්සු මේ වංගීසගේ මන්තරේ ගණන් ගත්තේ නෑ. වංගීසගේ හිතට මහා මදිකමක් දැනිලා ඇහුවා ‘‘මොකෝ මේ සෙනඟ අඩු?” කියලා. දැනගත්තා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය හින්දයි මේ. වංගීස ඥානවන්ත නිසා පුළුල්ව කල්පනා කළා.  බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය තුළ මොකක් හරි සුවිශේෂී අසිරියක් තියෙන්ට ම ඕන. නැත්නං මිනිස්සු මොකද එයට මෙච්චර ප‍්‍රිය කරන්නේ. මාත් එ් බුදුරජාණන් වහන්සේව හමුවෙන්නට යන්ට ඕන’ කියලා හිතලා ආචාර්ය බමුණා ළඟට ගියා. වන්දනා කරලා මෙහෙම කිව්වා. ”ආචාර්යතුමනි, ගහක වුණත් හොඳට ඵල හටගත්තාමයි සත්තු එ් ගස කරා යන්නේ. ගොයම වුණත් කරල් වැදුණාමයි කුරුල්ලෝ ගොයමට එන්නේ. එ් වගේ ගෞතම ශ‍්‍රමණයන් වහන්සේගේ ධර්මයේ එ්කාන්තයෙන් ම ඵල සහිත බවක් ඇති කියලයි මට හැෙඟන්නේ. එ් හින්දාමයි මෙතරම් පිරිසක් උන්වහන්සේ වටා එක් වී ඉන්නේ. ආචාර්යතුමනි, මාත් එ් ගෞතමයන් වහන්සේ හමුවී කතාබස් කරන්නට ආසයි. මට එ් සඳහා අවසර දෙනු මැනවි.”

‘‘උඹට විකාර ද දරුවෝ ඔය ශ‍්‍රමණ ගෞතමයන් හරී මායාකාරයා. මායාවෙන් තමයි ඔය මිනිස්සු රවට්ටගන්නේ. උඹත් එතනට ගිහිං එ් මායාවේ හිරවේවි. ශ‍්‍රමණ ගෞතමයන් හමුවට යන්ට මගේ අවසරයනං ආයේ ඉල්ලන්ට එපා”

ආචාර්ය බමුණාගේ අවසරය කිහිප විටක් ම ඉල්ලාත් නො ලැබුණ හින්දා වංගීස තනි තීරණයක් ගත්තා. කාටත් හොරා බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවීමට සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමයට ගියා. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකීමෙන් ම වංගීසගේ පින්බර සිත පිනා ගියා. පිළිසඳර කතාබහේ යෙදී අවසානයේ මහා කාරුණික බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගෙන් මෙසේ විමසා වදාළා.

‘‘වංගීසය, ඔබ ජනයා මවිතවන විශේෂ ශිල්පයකට ප‍්‍රසිද්ධයි නේ ද?”

‘‘එසේ ය, භවත් ගෞතමයාණෙනි, මාගේ ශිල්පය ජවසීස මන්ත‍්‍රයයි. වසර තුන හතරකට පෙර මිය ගිය කෙනෙකුගේ හෝ උපන් ස්ථානය මට ඉතා පහසුවෙන් කිව හැකියි.”

‘‘වංගීසය, ඔබට මා ඉදිරියේත් එය පෙන්විය හැකි ද?”

‘‘හැකියි භවත් ගෞතමයාණෙනි”

බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් පිරිසක් සොහොනට පිටත් කොට හිස්කබල් කිහිපයක් අහුලාගෙන එන්නට සලස්වා ආරාමයේ තිබූ පිරිනිවන් පෑ රහතන් වහන්සේනමකගේ හිස්කබලක් ද ගෙන්වාගෙන වංගීසගේ මන්තරයට සූදානම් කොට වදාළා. ඉන් එක හිස්කබලක අයිතිකාරයා මේ වෙනකොට නිරයේ බව මහා නුවණැති බුදුරජාණන් වහන්සේ තට්ටු නො කර ම දන්නවා. උන්වහන්සේ වංගීසයන්ට එම හිස් කබල දී ”ඈ වංගීසය, මේ මනුස්සයා මීට තුන් අවුරුද්දකට පෙරයි මිය ගියේ. දැන් මොහු ඉන්නේ කොහේද?” යි විමසා වදාළා.

හිස් කබලට තුන් වරක් නිය පිටින් තට්ටු කල වංගීස ‘‘ගෞතමයාණෙනි, දැන් මොහු ඉපදී සිටින්නේ නිරයේ.” යි කියා සිටියා.

‘‘හරි අගෙයි වංගීසය ඔබ හරියට ම පිළිතුරු දුන්නා.”යි පැවසූ අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ක‍්‍රමයෙන් අවසානයේ රහතන් වහන්සේගේ හිස්කබල වංගීසට යොමු කළා. වංගීස සැහැල්ලූවෙන් එයට නියපිටින් තට්ටු කළා. මන්තරේට අනුව මොකුත් වැටහෙන්නේ නැතුව ගියා. මේ තමයි වංගීසට වැරදුණු පළමු වතාව. ඔහු නැවත නැවත උත්සාහ කළත් කිසිවක් ම වැටහුනේ නෑ. වංගීස මේ මොකක්ද බොලේ මගේ ශිල්පෙට වුණේ’ කියලා හීන් දාඩිය දැම්මා.”අනේ ස්වාමීනී, ගෞතමයන් වහන්ස, මින් පෙර මට මෙවැන්නක් සිදු වී නෑ. මොහුගේ උපත ගැන මට හැෙඟන්නේ නෑ. ඔබ වහන්සේ මොහුගේ උපත ගැන කීමට දන්නවා ද?”

‘‘එසේ ය වංගීසය මම එය මනාව දනිමි. ඊට වැඩි ශිල්පයන් ද මනාව දනිමි.” යි බුදුරජාණන් වහන්සේ පවසා වදාළා.

එ් මොහොතේ ම ඇදිළි බැඳ වන්දනා කර ගත් වංගීසයන් ‘‘අනේ ස්වාමීනී, එ් ශිල්පය මටත් ලබා දෙන සේක්වා” යි ඉල්ලා සිටියා.

‘‘වංගීසය, එය මාගේ සසුනේ පැවිදි ස්වරූප ඇතියන්ට පමණයි මා කියා දෙන්නේ.
”
‘‘එසේ නම් ස්වාමීනී, මාව පැවිදි කරන සේක්වා”

මහා කාරුණික බුදුරජාණන් වහන්සේ වංගීසයන්ට පැවිද්දත් උපසම්පදාවත් ලබා දුන්නා. පැවිදි උපසම්පදාව ලද වංගීස ස්වාමීන් වහන්සේ මනා වත පිළිවෙතින් යුතු වුණාග හොඳින් ධර්ම විනය උගෙන වදාළා. පින විසින් කලණමිතුරු ඇසුර, ධර්මශ‍්‍රවණය, දහම් පිළිසඳර ලබා දෙද්දී පින්වන්ත වංගීසයන් වහන්සේ අමා නිවන සාක්ෂාත් කරමින් පරිපූර්ණ සෞභාග්‍යවත් ජීවිතය නොබෝ කලකින් ම උපදවා ගත්තා. උන්වහන්සේ උතුම් මහරහතන් වහන්සේනමක් බවට පත් වී වදාළා.

ඉතින් මේ වංගීස ස්වාමීන් වහන්සේ සඟ පිරිස මධ්‍යයේ බුදුරජාණන් වහන්සේව වර්ණනා කරමින්, ධර්මයේ ගුණ ඉස්මතු කරමින් ඒ  වගේ ම මහානුභාව සම්පන්න රහතන් වහන්සේලාගේ ගුණ වර්ණනා කරමින් හරි ම ලස්සන ගාථා දේශනා කරනවා. පසුකලෙක අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘‘පින්වත් මහණෙනි, මාගේ ශ‍්‍රාවක වූ භික්ෂූන් අතර මේ පින්වත් වංගීසයන් වනාහී පටිභාන හැකියාවෙන් යුතු භික්ෂූන්ගෙන් අග තැන්පත් වන්නේ ය.” යි සම්බුදු මුව මඬලින් වංගීස මහරහතන් වහන්සේගේ ගුණ ඉස්මතු කොට වදාළා.
රැස් කරන ලද පින් බලයෙන් මේ උතුමන්ගේ ජීවිත කෙතරම් සුන්දරත්වයට පත් වුණා ද? එ් නිසා අපිත් තණ අග රැඳි පිනි බිඳක් බඳු මේ දිවිය මිනිස් ලොව නම් වූ සුගතියෙන් අහිමි වී යන්නට මත්තෙන් අප‍්‍රමාදීව පුණ්‍යධර්මයන් රැස් කිරීමට මහන්සි ගනිමු.

මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ
ස්වාමීන්වහන්සේනමක් විසින් සම්පාදිතයි

අවිදු අඳුරෙන් වැසුණු දෙව් මිනිස් ලෝකයේ ස්වයංභූ ඤණයෙන් කුසල් ඉපිදවිය හැකි මහා ප‍්‍රඥවන්ත උතුමන් කලාතුරකින් මේ ලෝ තලය එ් ප‍්‍රඥාලෝකයෙන් එකලූ කරවාලනු ලබති. එ්, සම්බුදුරජාණන් වහන්සේලා ය. සසර ගමන් හා සසඳන කල්හී මේ නුදුරේ ම, එනමුත් අප දිවිගෙවන මේ යුගය හා සසඳන කල්හී අතිශය දීර්ඝ කලකට පෙර එබඳු සම්බුදුරජාණන් වහන්සේනමක් පදුමුත්තර නමින් පහළ වූ සේක. එ් මීට කල්ප ලක්ෂයකට පෙර යුගයේ ය. උන්වහන්සේ ද අනන්ත ඤණ බල මහිමයෙන් සියලූ කෙලෙස් ගැට සිඳ දමා කුසල් බල උපදවා සසර ගමන කෙළවර කර ගත් සේක. එපමණක් ද? සසර ගමන නවතාලන අයුරු නුවණැත්තන් හට විවර කරවාලූ සේක. එකල ද අනුවණයෝ එ් දහම අසා නොයෙක් ගැටළු සදා ගත්තාහු ය. ධර්මය නොව ගැටළු අල්ලා ගත්තාහු ය. ධර්මයට නොව එ් ගැටළුවලට ම සත්කාර කළාහු ය.

එනමුත් නුවණැත්තන් එ් දහම් අසා සසර ගමනේ බිහිසුණු බව වටහා ගත්තෝ ය. ඔවුහු සසරේ ආරම්භක කෙළවර සොයන්නට නොව, මෙබඳු බිහිසුණු ගමනක් අවසන් කරන්නට වෙහෙසුණාහු ය. එ් සඳහා වෙහෙසෙමින් කුසල් උපද්දවද්දී ඇතැමුන් හට සසර ගමනට නැවතුම් තිත තැබීමට හැකි විය. ඇතැමෙක් ඊට පෙර මිය ගොස් පුරන ලද කුසල් බලයෙන් සුද්ධාවාසයේ උපන්නේ ය. භව සතක් ඇතුළත සසර ගමන අවසන් කරන්නන් බවට පත්ව ඇතැම්හු මිය ගියහ. ඇතැම් නුවණැත්තන්ගේ පින් පිරීම, කුසල් වැඞීම එතරම් ඉක්මනින් නැතුවාට දීර්ඝ සසර ගමනක් අවසන් කරන මාවතට මුල පිරීමක් ඇති කර ගන්නට සමත් විය.

‘‘පින්වත් මහණෙනි, මේ මාගේ බුදු සසුනේ ශ‍්‍රාවක භික්ෂූන් අතරින් උසස් කුලයකින් පැමිණ පැවිදි වූ භික්ෂූන් අතුරින් අග‍්‍ර භික්ෂුව යි.”

භික්ෂු පිරිවර අතරේ සිටි එක් භික්ෂුවක් පෙන්වා පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ එසේ පැවසූ සේක. සිටුපුත‍්‍රයෙක් බුදුරජුන්ගෙන් දහම් අසන්නට පැමිණීම ඇරඹුවේ දැන් දින කිහිපයකට පෙර දී ය. එ් බුදුරජුන්ගේ ප‍්‍රකාශය ඇසෙද්දී සිටුපුත‍්‍රයාගේ සිතට විශාල සතුටකි දැණුනේ. ‘අනේ මටත් බුදු සසුනක එබඳු ශ‍්‍රාවකයෙක් වෙන්නට ඇත්නම්. එ් බුදු සසුනේ සසරින් නිදහස් වෙන්නට ඇත්නම්’. එය සිටුපුත‍්‍රයාගේ සිතට නිරායාසයෙන් ම ආ හැඟීමකි. ඉදින් එ් අදහස තුළින් මෙහෙයවනු ලැබූ ඔහු බුද්ධ ප‍්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට තම නිවසේ දානය පිණිස ඇරයුම් කළේ ය. පුරා සත් දිනක් සංඝගත දක්ෂිණාවෝ පිදී ය. තව ද තම කුලය සතු ධනයෙන් ධර්ම මණ්ඩපයක් කරවා බුදු සසුනට පූජා කළේ ය. එ් බුදු සසුනක් හමු වූ ක්ෂණයෙහි ඔහු තම දිවිය පරිවර්තනය කරගත් අයුරුයි.

එ් බුදු සසුනේ සම්බුදුරජුන් ගැන ගුණ වශයෙන් ඔහු සිත පහදවා ගත්තේ ය. කුසල් අකුසල් ගැන දහම් අසා හිරි ඔතප් උපදවා ගත්තේ ය. එ් තුළින් ම සීල ගුණයත් – සීල ගෞරවයත් – සිල්වතුන් ගැන ප‍්‍රසාදයත් උපදවා ගත්තේ ය. එ් බුදුරජුන් සමීපයේ දහම් දැනුම පෝෂණය කර ගත්තේ ය. මසුරුමල දුරුකොට දන්පැන් පිදී ය. (නුවණ මඳ බාලයන් හට කිසිදා නො දැකිය හැකි ලෙස) දහම තුළින් ජීවිතය දැකීමට ටිකෙන් ටික ප‍්‍රඥව ද දියුණු කර ගත්තේ ය. අතිශය ඝෝර සංසාර ගමනේ මේ උපදවාගත් කුසල් බෙලෙන් යම් පමණක් සැපවත් උපත් ලබමින් පැමිණීමටත් – තව බොහෝ කලක් දීර්ඝ වන්නට තිබූ සසර ගමන එ් කුසල් බලයෙන් ම කල්ප ලක්ෂයකට පමණ කලකට කෙටි කර ගන්නටත් ඔහුට හැකි විය. සැබැවින්ම කුසලයෙන් වන්නේ සසර දිගු වීම නො වේ. සසර දිගු වන්නේ අනේකප‍්‍රකාර කෙලෙස් නිසා ය. එ් කෙලෙස් මඩිමින් යමෙක් කුසල් වඩන්නට වෙහෙසේ ද එ් කුසල් විසින් සසර ගමන අවසන් කරවන්නට ඔහු හට අවස්ථව උදා කර දෙයි.

කපිලවස්ථු නුවර අණසක පතුරුවා සිටි රාජ වංශයේ මහබිසොවුන් හට සිඟිත්තෙකු ලෙස පින්වන්ත ඔහු උපන්නේ ය. ඔහුට ‘භද්දිය’ නමින් නම් තබන ලදි. රාජ සැපසම්පත් මැද මේ භද්දිය කුමරා වැඩි වියට පත් වෙද්දී ඔහුට ම ගැළපෙන ආකාරයේ යහළුවන් පිරිසක් ද ඇසුරට එක්විය. භද්දිය කුමරු උදෑසන සංගීත ස්වරයන් අවදිවෙයි. රාත‍්‍රි නින්දට යාම ද එසේ ම ය. බොජුන් අනුභවය රාජකීය ලෙස සිඟිති කල පටන් ලැබේ. එහෙත් අරුමයකි! භද්දියගේ සිත මේ කිසිවකින් පහන් නො වේ.

භද්දිය උපන් මේ යුගය කලාතුරකින් ලෝකයට උදාවන බුද්ධෝත්පාද කාලයකි. සිද්ධාර්ථ ගෞතම නමින් සම්මා සම්බුද්ධත්වයට පත් බුදුරජාණන් වහන්සේ එකල අනුපිය නම් අඹ වනයට වැඩම කොට සිටිනා වග භද්දියගේ මිතුරන් හට ආරංචි විය. ඔවුන් භද්දිය ද සමඟින් එ් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බැහැ දැකීම පිණිස අනුපිය අඹ වනයට පැමිණියෝ ය. මහා නුවණැත්තන් සතු අභ්‍යන්තර කුසලතා බුදු කෙනෙකුන් විනා අන් කවරෙකු නම් හඳුනාගනිත් ද? ඔවුන් හට දහම් දෙසා ලූ බුදුරජාණන් වහන්සේ එ් දෙසුම අවසන් කරනවාත් සමඟ ම, රාජ සුකුමාල දිවි ගත කළ භද්දිය ඇතුළු මිතුරන් පිරිසේ සියලූ දෙනා හට ම ගෙවන ජීවිතයේ හරසුන් බව වැටහිණි. මේ දිවියට වඩා බුදුරජුන්ගේ දහමට දිවිපුදා ගත කළ හැකි දිවියක් වේ නම් එ් කෙතරම් වටින්නේ ද? එ් රජ කුමාරවරු බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයේ පැවිදි උපසම්පදාව ලබා ගත්හ.

සුළු කලකින් ම ධර්ම විනය මනාව උගත් මේ පින්වත් භික්ෂූන් වහන්සේලා හුදෙකලා ව වීරිය වැඞීම ආරම්භ කළෝ ය. භද්දිය ස්වාමීන් වහන්සේ නොබෝ කලකින් ම උතුම් වූ අරහත්වය සාක්ෂාත් කොට ඉපදෙමින් මැරෙමින් යන මේ සංසාර ගමන අවසන් කළ සේක. දැන් උන්වහන්සේ අනාශ‍්‍රව රහතන් වහන්සේනමකි. කළ යුතු සියල්ල කළ උත්තමයෙකි. පරිපූර්ණ ශාන්තිය පිණිස තවත් කිසිවක් උන්වහන්සේට කිරීමට නොමැත. එනමුත් තමන් වහන්සේ උපදවාගත් අමා නිවනේ සුව විඳිමින් බොහෝ දෙනෙකුට සැපය පිණිසත්, පශ්චිම ජනයා හට අනුකම්පා පිණිසත්, දෙව්මිනිසුන් හට සුවසේ පින්ඵල උපදවාලනු පිණිසත් උන්වහන්සේ සුවසේ වැඩසිටි සේක.

භද්දිය මහරහතන් වහන්සේ ආරණ්‍යක වේවා රුක් සෙවණක වේවා පාළු හුදෙකලා තැනක සමවත් සුවයෙන් වැඩ සිට නිතර නිතර මෙසේ උදම් වැකියක් පළ කරන්නේ ය.‘‘අහෝ! සැපයකි… අහෝ! සැපයකි…” මෙය ඇසුණු ඇතැම් භික්ෂූන් අතර මෙබඳු කතාබහක් ඇතිවිය. ‘‘අර අපගේ ආයුෂ්මත් භද්දිය තෙරුන් නිතර නිතර ‘අහෝ! සැපයකි..’ පවසන්නේ ඇවැත්නී, එකත් එකට ම අරතිය හටගෙන වගේ…. භාවනාවට ඉඳ ගත්තාම රජසැප මතක් වෙලා වගේ…. ඔය විදියට ගියොත් නම් මේ පැවිද්ද එපා ම වෙලා යාවි…. නරක ද අපි මේ ගැන බුදුරජාණන් වහන්සේට සිහිපත් කළෝතින්…”.

බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයට වැඩම කළ භික්ෂූන් වහන්සේලා මේ ගැන භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පැමිණිලි කොට සිටියහ. කරුණු දැන දැනත් බුදුවරයන් වහන්සේලා දහම් දෙසීම පිණිස ම එය විචාරති. භද්දිය තෙරුන්ව කැඳවූ බුදුරජාණන් වහන්සේ කරුණු විමසා සිටි සේක. එ් මොහොතේ තමන් හට පරම සුවයට මඟ කියා දුන් ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයේ භද්දිය මහරහතන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූ සේක.

‘‘ස්වාමීනී, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, පෙර රාජ සුකුමාල දිවියක් ගත කළ මා හට හැම තිස්සේම ආරක්ෂාව පිණිස රාජපුරුෂයන් යොදවා සිටියෝ ය. යහන්ගත වීමට පෙර යහන පිරික්සන්නෝ ය. බොජුන් ගැනීමට පෙර බොජුන් ද පිරික්සන්නෝ ය. එනමුදු ස්වාමීනී, අභ්‍යන්තරයේ සැපයක් උපදවා නො සිටි මම එබඳු ආරක්ෂා මැද ද බියෙන් හා තැතිගැන්මෙන් මවාගත් සැපයක දිවි ගෙවීමි. අද මම හුදෙකලාවේ ම වසමි. බාහිර ආරක්ෂාවන් නොමැතිව වසමි. එනමුත් බියක් තැතිගැන්මක් නැති අභ්‍යන්තරයේ උපන් නො පිරිහෙන සැපයකි දැන් මා තුළ ඇත්තේ. මේ බව සිහිවෙද්දී අනායාසයෙන් ම මා හට මෙය සැපයකියි උදම් පහළ වන්නේ ය.”

පසු කලෙක සංඝයා මධ්‍යයේ වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘‘පින්වත් මහණෙනි, මාගේ ශ‍්‍රාවක වූ භික්ෂූන් අතරේ උසස් කුලයකින් පැමිණ පැවිදි වූ භික්ෂූන් අතරේ මේ කාළිගෝධාවගේ පුත් වූ භද්දියයන් අග‍්‍ර වන්නේ ය.” යනුවෙන් අගතන්හී තැබූහ.
(භද්දිය මහරහතන් වහන්සේගේ අටුවාව හා අපදානය ඇසුරිනි…)

මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ
ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් විසින් සම්පාදිතයි

දවසට හතර පස් වතාවක් කුටියයි මිදුලයි අමදිනවා මයෙ හිතේ. එ්ක හින්දාමනේ අපේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේලා උන්වහන්සේට රමණීය විහාරි කියලා කියන්නේ….”

මේ කුටිය අසලින් යන කවරෙක් වුව ද මොහොතක් නැවතී එදෙස නො බලන්නේ නම් කලාතුරකිනි. එතරම් ම එය පිළිවෙළට ඇමද මිදුලේ මල් වවා රමණීය ලෙස තිබේ. භික්ෂූන් වහන්සේලා දෙනමක් මේ කුටිය අසලින් වඩිද්දී ඔවැනි කතාවක් ඇති වීමත් අරුමයක් නො වේ. ඇත්තෙන් ම උන්වහන්සේ තමන් වහන්සේ පරිහරණය කරන සියල්ලේ ම පිළිවෙළ හා විසිතුරු බව නිතර සිතූ දෙයකි. එ් ඇතැම් විට ගිහි කල සිටු ගෙදරක එක ම පුත‍්‍රයා වූ නිසා ද වන්නට බැරි නැත. කෙසේ වෙතත් උන්වහන්සේ තුළ පැවති එ් ස්වභාවය රමණීය විහාරි තෙරුන් නමින් නමක් පට බැඳෙන්නට තරම් හේතුවිණි.

රමණීය වූ රජගහ නුවරයි උන්වහන්සේගේ ජන්ම භූමිය වූයේ. බොහෝ ධන සම්පතින් යුතු සිටු පවුලක පුත‍්‍රයා ලෙස උපන් හෙතෙම කුඩා කල පටන් සැප බහුල දිවියක් ගත කරනු ලැබී ය. වැඩි වියට පත් මේ යොවුන් සිටු කුමාරයා ව රජගහනුවර වෛශ්‍යාවන්ගේ ඇස ගැටුණි. ධනලෝභී ඔවුන් ස්තී‍්‍ර මායම් දක්වා මේ සිටු පුත‍්‍රයා ව වසඟ කර ගත්හ. ක‍්‍රමයෙන් ස්ත‍්‍රී ධූර්තයෙකු බවට පත් සිටු කුමරුන් දිනකට වෛශ්‍යාවන් කිහිපදෙනෙකු ම ඇසුරු කරන්නට පටන් ගත්තේ ය. එකියක වෙනුවෙන් කහවණු පන්සියයක් වුවත් වියදම් කිරීමට ඔහු නොමසුරු විය. ටිකෙන් ටික කුමාරයාගේ තොරතුරු සල්ලාල ස්ත‍්‍රීන් අතරේ පැතිර යන්නට විය. මුදලට ආශාවෙන් ස්වාමිවරු ඉක්මවා හැසිරෙන ඇතැම් ස්ත‍්‍රීන් සුදුසු කල් බලා කුමාරයා වෙත රහස් පණිවිඩ එවන්නට ද පටන් ගති. තම යොවුන් බවින් මත්ව සිටි කුමරුට එ් ඇරයුම් මහත් සතුටකුත්, ආඩම්බරයකුත් ගෙන දෙන්නට විය.

”ආර්ය පුත‍්‍රය, ඔබගේ කඩවසම් රුව මා දුටුවේ පෙර දිනක සල්පිළේ දි යි. එතැන් පටන් මා සිතේ නිතර ම ඇදෙන්නේ ඔබේ රුව ම යි. මාගේ සැමියා වෙළදාම් පිණිස ටික දිනක් බැහැර යන්නටයි සූදානම. එබැවින් මම අද සවස සල්පිළ ඇති වීදියට ඔබේ පැමිණීම අපේක්ෂා කරමි….” දිනක් පණිවිඩකාරයෙකු   මඟින් කුමරු හට ලැබුණේ එබඳු ඇරයුමකි. සිටු කුමරුට මේවා දුලබ දේවල් නො වේ. සවස් යාමයේ සල්පිළ වෙත යාමට ගමන් අරඹා ප‍්‍රධාන වීදියෙන් හැරී  ටික දුරකි කුමරුට යා හැකි වූයේ. මුගුරුවලින් පහර දෙන හඬත්, එ්ත් සමඟ ම ඇසෙන මිනිසෙකුගේ විලාප හඬත් ඇසී කුමරු තිගැස්සී ගියේ ය.

ස්වාමියෙකුගේ පැමිණිල්ලක් අනූව අවධානයෙන් සිටි රාජපුරුෂයන් පිරිසක් පර ස්ත‍්‍රියක් කරා ගිය පුරුෂයෙකු අතට ම අල්ලාගෙන ය. ගසකට තබා ඔහුව බැඳ තිබෙන වරපට කෙතරම් තද වීද යත් එ් වරපටේ තැනින් තැන ලෙයින් පෙඟී රක්ත වර්ණ වී තිබේ. අසභ්‍ය වූ පරුෂ වචනයෙන් බැණ වදිමින් රාජ පුරුෂයෝ වේගවත් මුගුරු පහරවල් එල්ල කරති. පාරේ යන එන පිරිස සියයකටත් වඩා දැන් එතැනට රැස්ව සිටී. ඇතැම් මිනිසුන් ටික වෙලාවක් නැවතී සිට එතැනින් පිටත් වන්නේ ගස් බැඳ තිබෙන පුරුෂයාගේ මුහුණට ම කෙළ ගසමිනි.

තරමක් දුරට වන්නට සිට යොවුන් කුමාරයා මේ සියල්ල බලා සිටියේ ය. ඔහුට ගස් බැඳි පුරුෂයා වෙනුවට එතැන තමා ව මැවී පෙනෙන්නට විය. ඔහු තුළ තමා ගැන ම හට ගත්තේ මහත් සංවේගයකි. දහඩියෙන් තෙත් වූ කයින් තවත් මොහොතක් ඔහු එ් දෙස ම බලා සිටින්නට විය. එ් මොහොතේ ය ගෞතම බුදුරජුන් සරණ ගිය උපාසක පින්වතෙකු පිටුපසින් පැමිණ සිටු කුමාරයා හා කතාවට වැටුණේ. ‘‘ඕන්න බලන්න දරුවෝ මිනිස්සුන්ගේ අවාසනාව. මේ නුදුරේ ම ආලෝකය තියෙනවා. නමුත් තාමත් අඳුරටමනේ ආවඩන්නේ. වේළුවනාරාමේ මහා කාරුණික බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩ ඉන්නවා. එ් උත්තමයන් වහන්සේ දෙසන බණ පදයක් අහලා සිල්වත් වුණා නම් අද ඔය මනුස්සයට මේ විපත්තිය වෙන්නේ නෑනේ. හැඟීම්වලට වහල් වෙලා මෝඩ විදියට කටයුතු කළා ම ඔන්න දරුවෝ සිද්ධ වෙන දේ. එ් නිසා ඔය දරුවෝ වත් මේවා බලලා හැදෙන්ට  ඕන…..” ඔහු කීවේ මේ ටික විතරක් ම නො වේ. නමුත් කුමරුට හොඳින් ම මතක හිටියේ ඔය ටිකයි.

එ් වදන් යොවුන් සිටු කුමාරයාගේ සිතේ දෝංකාර දෙන්නාක් මෙන් විය. ටිකෙන් ටික එ් මිහිරි දහම් පද අසන්නට ඔහු වේළුවනාරාමය වෙත යන්නට පටන් ගති. නොබෝ දිනක් ගත වෙද්දී ම මව්පිය අවසරය ලැබූ ඔහු ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවට ගොස් පැවිදි උපසම්පදාව ලබා ගත්තේ ය. ධර්ම විනය උගනිමින් උන්වහන්සේ ආශාවෙන් පැවිදි දිවිය ගත කරමින් සිටියේ ය. එහෙත් නිතර උන්වහන්සේගේ සිතට වදයක් වූයේ අතීතය මතක් වෙමින් ඇති වූ සරාගී සිතුවිලි වේගවත් රළ පහරක් මෙන් අන් සියලූ සිතුවිලි මැඩගෙන පැමිණීමයි. කොතරම් වෙහෙසකර වුවත් උන්වහන්සේ මේ ගැන ශාස්තෘන් වහන්සේට හෝ වැඩිහිටි භික්ෂූන්ට හෝ දැනුම් දුන්නේ නැත. කොතරම් හොඳින් කුටියත්, මිදුලත් පිරිසිදු කර තිබුණත් පිරිසිදු කර ගත නො හැකි වූ කෙලෙස් සිතුවිලි දැන් ඇති කර තිබෙන්නේ රමණීය විහාරී තෙරුන්ගේ සිත තුළ මහත් අරතියකි. උන්වහන්සේ රාත‍්‍රියේ පටන් සිතමින් සිටියේ ‘මම පැවිදි වුණේ ශ‍්‍රද්ධාවෙන්. එහෙත් මේ පහත් හිතුවිලි නිතර මා හට වද දෙනවා. එ් හිතුවිලි හින්ද ම මගේ සීලයත් පළුදු වුණා. තව දුරටත් මිනිසුන් දෙන සිව්පසයෙන් යැපෙමින් පැවිද්දෙක් ලෙස බොරුවට පෙනී ඉන්ට මට බෑ. මම…. ඔව්, මම සිවුරු හරින්ට  ඕන…‘ ආදි කල්පනාවන් ම ය.

හොඳින් සෙනසුන අස් කළ තෙරුන් වහන්සේ උදෑසනින් ම ගමන් ඇරඹුවේ ය. ටිකෙන් ටික විහාරයෙන් දුරස් වෙද්දී රමණීය විහාරී තෙරුන්ගේ දෑසින් කඳුළු උණන්නට විය. උන්වහන්සේ මේ තීරණයට පැමිණියේ පැවිදි බවට ආශා නැතුව නො වේ. තමා හට මේ උතුම් පැවිද්ද පිවිතුරුව ගත කිරීම දුෂ්කර යැයි ඇති වූ හැඟීම නිසා ය. ‘එහෙත් මෙතරම් ලෙහෙසියෙන් ජීවිතය ගැන ඇත්ත පෙන්වා දුන් එ් මහා කාරුණිකයාණන් වහන්සේගේ පුත‍්‍ර බවින් වෙන් වන්නේ කෙසේ ද? එකට වාසය කළ එ් උතුම් සිල්වතුන් වහන්සේලාගේ ඇසුරෙන් වෙන් වන්නේ කෙසේ ද? එ් එකට වසන සබ‍්‍රහ්මචාරීන් වහන්සේලා හට උපස්ථාන කරමින් පින් වඩන දිවියෙන් වෙන් වන්නේ කෙසේ ද?….’ මේ සිතුවිලිවලින් වෙහෙසට පත් තෙරුන් වහන්සේ මොහොතක් විඩා හරින අදහසින් මාර්ගය අසල වූ රුක් සෙවණක හිඳ ගත්තේ ය.

මේ පෑවිල්ල බහුල කාලය යි. පීඩා සහිත සිතුවිලි විසිනුත්, ගමන් වෙහෙස විසිනුත් එ් රුක් සෙවණේ ම තෙරුන් වහන්සේ කෙටි නින්දකට පත් කරවී ය. යාන්තමට දෑස් පියවුණා පමණි. හරකුන්ගේ කුර ගැටෙන හඬින් උන්වහන්සේ තිගැස්සී අවදි විය. එ් රුක මුල ම හිඳිමින් දුහුවිලි අවුස්සාගෙන පාරේ යන එ් ගොනුන් යෙදූ ගැල් පෙළ දෙස රමණීය විහාරි තෙරණුවෝ අරමුණකින් තොරව බලා සිටියේ ය. එක් වර ම ගැල් පෙළේ අවසාන ගැලේ යෙදූ ගවයා වෙහෙසට පත්ව බඩු පිරවූ කරත්තය ද පෙරළාගෙන බිම ඇද වැටුණේ ය. ගව හිමියා මඳක්වත් කලබල වූයේ නැත. ඉතා ම කාරුණික බසින් ගවයාට අමතමින් ඔහු ගවයා ව කරත්තයෙන් ලිහන්නට විය. හෝරාවකින් අඩක් පමණ ගවයා හට විවේක දී, තණ කෑමටත් වතුර බීමටත් සැලසූ ගව හිමියා ඌව යළිත් පෙරළී ඇති කරත්තයේ බැන්දේ ය. එසැණින් ම විවේකයෙන් ලද සුවයෙන් ජවය ලැබූ ගවයා පෙරළුණු කරත්තය තම කාය බලයෙන් නගා සිටුවාගෙන පිටත්ව ගියේ ය.

මෙය බලා සිටි තෙරුන් වහන්සේ තුළ ප‍්‍රමෝදවත් බවක් ඇති වන්නට විය. ‘අර ගවයා වරක් ඇදගෙන වැටුණා. නමුත් ඌ සුදුසු පරිදි විවේක ගෙන ඉන් නැඟී සිටියා. ඔව්! මාත් එහෙම ම නෙව. පැවිදි බවෙන් මම වැටුණා. ආයේ නැගිටින්න නම් මගේ මේ කලබලයෙන් ගත්ත තීරණේ හරියන්නේ නෑ. මං සුදුසු පරිදි කටයුතු කරන්නට  ඕන. එවිට ආයෙමත් නැඟී සිටින්නට මටත් පුළුවනි. මේ නිවන් මෙඟ් පෙර පරිදි ම ගමන් කරන්නටත් පුළුවනි.’

ඉතා ම සතුටින් යළි විහාරයට වැඩම කොට ශාස්තෘන් වහන්සේ හමු වූ රමණීය විහාරි තෙරුන් සිදු වූ සියල්ල පවසා අනුශාසනාවන් ලබා ගත්තේ ය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් උපාලි මහ රහතන් වහන්සේ වෙත යොමු කරවීමෙන් සිදු වූ සියලූ ආපත්තීන්ට සුදුසු පරිදි පිළියම් ද කර ගත්තේ ය. ඉතා ම කෙටි කලකි ගත වූයේ. සුදුසු පරිදි ම කටයුතු කොට නැඟී සිටි රමණීය විහාරී තෙරණුවෝ නිවන් මඟ ද ගමන් ඇරඹූ සේක. ඔව්! එ් මෙඟ් කෙළවරට ම දැන් උන්වහන්සේ වැඩම කොට සිටී. දැන් උන්වහන්සේ වළඳන්නේ එ් අමා නිවන් රසය යි! එ් අමා සුව සැදි හදවතෙන් මෙබදු උදානයක් පහළ වූ සේක.

‘‘සැබැවින් ම සුන්දර ය – එ් ශ්‍රේෂ්ඨ වෘෂභයා
පැකිලී පය වැටෙන්ට පෙර – වහා නැගී සිටින්නේ ය.
එලෙසින් බුදු සමිඳුන්ගේ – දහම තුළින් ලොව දකිනා
දහම් දුටුව මමත් වුණෙමි – බුදුරජුන්ගේ ශ‍්‍රාවකයෙක්…”

රමණීය විහාරයක වැඩ වසන උන්වහන්සේ යළි කිසිදා කිලිටි නොවන රමණීය සිතක් ඇතිවයි එ් උතුම් අර්ථය දේශනා කොට වදාළේ. රමණීය සිත් දැරූ, අති රමණීය වූ නිවන් සුව විඳි එ් උතුම් රහතන් වහන්සේලාට නමස්කාර වේවා!

(රමණීය විහාරී තෙරුන්ගේ ථේරගාථාවේ අටුවා කථාව ඇසුරින්)

මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවාසී
ස්වාමීන් වහන්සේනමක් විසින් සම්පාදිතයි

උන්වහන්සේ මේ මහා භද්‍ර කල්පයේ ලොව පහළ වී වදාළ සතරවැනි සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සොඳුරු දායාදයකි. රූපයෙන් ද ගෞතම බුදුරජාණෝ හා බොහෝ සෙයින් සම වූවෝ ය. අග්‍ර ධුතාංගධාරී ශ්‍රාවකයාණෝ ය. ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් නිතර නිතර ගුණ වර්ණනා කළ සම්බුදු පුත්‍ර රත්නයකි. සැදැහැ සිතැති සියල්ලෝ ම එ් මහා කස්සප මහ රහතන් වහන්සේ යන නාමය සිත සිතා නිරතුරු වන්දනා කරත් ම ය. එ් සොඳුරු සම්බුදු පුත්‍රයාණන් වහන්සේ බොහෝ කාලයක සිට වැඩ වාසය කරන සෙනසුන අසලයි මේ දිව්‍ය පිරිස මඟ බලා සිටින්නේ.

මහා කස්සප මහ රහතන් වහන්සේ මීට දින සතකට පෙර නිරෝධ සමාපත්තියට සම වැදුණු සේක. අද එ් උතුම් සමවතින් නැඟී සිටිනා දිනය යි. සතියක් ම නිරාහාරව වැඩ සිටි උන්වහන්සේට අද පූජා කෙරෙන දානය එ්කාන්තයෙන් ම මහත්ඵල මහානිසංස ගෙන දෙන්නේ ම ය. එ් බැව් දැනගෙනයි පිනට ආශා කරනා මේ දෙවිවරු සිියලූ කටයුතු අතහැර පිප්ඵලී ගුහාව අබියසට පැමිණියේ. එ් මොහොතේ මහා කස්සපයන් වහන්සේ සමාධියෙන් නැගිට වදාළ සේක.

‘මම අද අසරණයෙකුට පිහිටක් වීමට ගමට පිණ්ඩපාතයේ වැඩම කළ යුතුයි’ යන අදහසයි එ් මහා කස්සපයන් වහන්සේගේ නිකෙලෙස් සිතෙහි ඇති වූයේ. මනා කොට සිවුරු පොරොවා ගත් උන්වහන්සේ පාත‍්‍රයත් රැගෙන ගුහාද්වාරය වෙත වැඩම කළ සේක. හණි හණිකට මහා කස්සපයන් වහන්සේව වටකරගත් පන්සියයක් පමණ දිව්‍ය පිරිස එක හඬින් මෙසේ ඉල්ලා සිටින්නට විය.

‘‘අනේ ස්වාමීනී, අප කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් අපගේ දානය පිළිගෙන වදාරණ සේක්වා!”

තමා හට වඳින විට
– කිසිවිට උඩඟු නොම වන
අපහාස කරන විට
– කිසිවිට වෛර නො කරන
අනුන්ගෙන් බොජුන් ලැබ
– එ් තුළින් මත් නොමවන
එ් සමණා ය ලොව
– මනා ලෙස සැරිසරා යන්නේ
(සුත්ත නිපාතය)

දෙවියන්ගේ ආරාධනාවෙන් උන්වහන්සේ උඩඟු වූයේ නැත. දිව්‍ය බොජුන් කෙරෙහි ආශාවක් උපන්නේ ද නැත. ‘මේ දානය නො පිළිගතහොත් දෙවිවරු මා හා අමනාප වේවි වත් ද’ කියා සිතුණේත් නැත. ‘දින හතකට පසු ලැබෙන ආහාරය නිසා දිව්‍ය භෝජන හොඳයි’ කියා සිතුණේ ද නැත. ‘අසරණයෙකු හට මේ දානය පූජා කර ගන්නට ලැබේ නම් හොඳ ය’ කියායි උන්වහන්සේට සිතුණේ.

‘‘පින්වත් දෙවිවරුනි, ඔබලාට පින් තිබෙනවා නෙව. එ්ත් මේ මනුලොව දුගී දුප්පත් පිරිස දෙස බලන්න. ඔවුන් හටයි පින් ඇවැසි වන්නේ. අප අනුකම්පා කළ යුත්තේ් ඔවුන් හටයි. එනිසා මා ඔවුන් වෙත පිඬු පිණිස යාමටයි අදහස් කළේ.” යි පවසමින් මිහිරි රසැති දිව්‍ය භෝජන ප‍්‍රතික්ෂේප කළ මහා කස්සපයන් වහන්සේ දුගියෙකුගේ නිවසක් සොයා ගම්මානය දෙසට වැඩම කරන්නට විය.

අතිශයින් ම කණගාටුවට පත් එ් දෙවිවරු පිරිස පිප්ඵලී ගුහාව අසලින් නො පෙනී ගොස් සක් දෙවිඳු අසල පහළ වූහ.

‘‘අහෝ දේවේන්ද්‍රය, ආර්ය වූ මහා කස්සපයන් වහන්සේ අපගේ දානය ප‍්‍රතික්ෂේප කළා.” යි පවසමින් පන්සියයක් පමණ දෙවිදේවතාවෝ සක් දෙවිඳු අබියස වැළපෙන්නට වූහ. ‘‘කිමෙක්ද නිදුක්වරුනි, ඔබලා එ් ආර්යයන් වහන්සේ වෙත දන්පැන් පුදන්නට ගියේ ඔය දිව්‍ය වේශයෙන් ම ද?” යි දෙදෙව්ලෝකාධිපති තෙමේ විමසන්නට විය. ‘‘එසේ ය දේවේන්ද්‍රය.” යි එ් දෙවිවරු පිළිතුරු දුන්නෝ ය.

‘‘එසේ නම් සුජාවෙනි, අපටත් මහානිසංස දානයක් පූජා කර ගන්නට අවස්ථාවක්. ඉක්මන් කරමු… ඉක්මන් කරමු.” යි සතුටින් ඝෝෂා කරමින් සමීපයේ සිටි සුජා දෙවඟනත් සමඟින් ශක‍්‍ර දේවේන්ද්‍රයා නො පෙනී ගියහ. ක්ෂණයෙකින් රජගහනුවර රෙදි වියන්නන්ගේ වීදියෙහි ඔවුන් පහළ වූහ. මවාගත් කුඩා පැල්පතක සක්දෙවිඳු රෙදි වියන්නෙකුගේ වෙස් අරගෙන නූල් කටින්නට විය. සුජා නම් වූ කන්‍යාවත් ලී දණ්ඩෙහි නූල් ඔතමින් ඔහු සමීපයෙහි ම සිටී.

‘‘මලේ සුන්දරත්වයත්, සුවඳත් නො නසා ම යි
බඹරා මල් පැණි රැුගෙන පියඹා යන්නේ
මුනිවරයාත් එ් අයුරින් ම යි
ගමේ පිඬුසිඟා වඩින්නෙ….”
(ධම්මපදය)

එවේලෙහි මහා කස්සපයන් වහන්සේ රජගහ නුවර ගෙපිළිවෙළින් පිණ්ඩපාතේ වඩිමින් වෙස් වලා ගෙන සිටි ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාගේ පැල්පතටත් වැඩම කළ සේක. ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා දුරින් ම වඩිනා මහා කස්සප තෙරුන්ව දැක පැල්පතෙන් එළියට විත් පෙර ගමන් යන්නට විය. මහලූ ස්වරයෙන් ”අනේ මේ අපගේ ආර්ය වූ මහා කස්සපයන් වහන්සේ නොවැ. කෝ.. කෝ ස්වාමීනී මා හට පාත්‍රය දෙන සේක්වා! මා වැළඳීමට යමක් රැගෙන එන්නම්.” යැයි කියමින් පාත‍්‍රය අතින් ඉල්ලා ගෙන පැල තුළට රැගෙන ගියේ ය. හැළියෙන් බත් වෑංජන ගෙන පාත‍්‍රය පුරවා මහා කස්සපයන් වහන්සේට පිළිගැන්වී ය.

එ් පිණ්ඩපාත භෝජනය නොයෙක් සූප ව්‍යංජන ඇතිව, නොයෙක් සූප ව්‍යංජන රසයෙන් රසවත් වූවකි. රජගහනුවර පුරා එහි සුගන්ධය පැතිරෙන්නට පටන් ගති. එවිට මහා කස්සප මහ රහතන් වහන්සේ එම භෝජනය ගැන හිතින් විමසූ සේක. ‘කවුද මේ තැනැත්තා? මේ විදිහේ ඉර්ධිබල ආනුභාවයක් තියෙන කෙනා කවුද?’ එකෙණෙහි ම මහා කස්සප මහ රහතන් වහන්සේට මේ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා බව වැටහිණි. උන්වහන්සේ අනුකම්පා ස්වරයෙන් ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාට මෙසේ පැවසූහ.

‘‘පින්වත් දේවේන්ද්‍රය, ඔබ තමයි මේ වැඩේ කළේ. ආයෙ නම් ඔය විදිහේ දේවල් කරන්න එපා!”

‘‘ස්වාමීනී, ආර්ය වූ කස්සපයන් වහන්ස, අපටත් පින්වලින් යහපතක් වෙනවා නෙව. අපටත් පින්වලින් කළ යුතු දේ තියෙනවා නෙව.” කියා ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා දිව්‍ය වේශය මවා ගත්තේ ය. මහා කස්සපයන් වහන්සේට වන්දනා කොට, ප්‍රදක්ෂිණා කොට අහසට පැන නැග්ගේ ය. අහස් තලයේ සිටිමින් තුන් වරක් තම සතුට ප‍්‍රකාශ කළේ මේ අයුරිනි.

‘‘ආශ්චර්යයි! කස්සප තෙරුන්ට පූජා කර ගත්තු දානය තමයි උතුම් ම දානය. ආශ්චර්යයි! කස්සප තෙරුන්ට පූජා කර ගත්තු දානය තමයි උතුම් ම දානය.”

එ් දිනවල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටියේත් රජගහ නගරයේ ම ය. මිනිස් ශ්‍රවණය ඉක්මවා ගිය පිරිසිදු දිව්‍ය ශ‍්‍රවණයෙන් අහසට පැන නැගී, අහස් තලයේ දී තුන් වරක් උදම් අනන ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාගේ මේ බස වේළුවනාරාමයෙහි වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශ්‍රවණය කොට වදාළ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ හේතුකරගෙන එ් වෙලාවේ මේ උදානය පහළ කළ සේක.

‘‘පිණ්ඩපාතිකස්ස භික්ඛුණෝ – අත්තභරස්ස අනඤ්ඤපෝසිනෝ
දේවා පිහයන්ති තාදිනෝ – උපසන්තස්ස සදා සතීමතෝ”

‘‘පිණ්ඩපාතෙ කරගන්න භික්ෂුව, යන්තමින් තමන්ට යැපීමට විතරයි මොකවත් හොයාගන්නෙ. අනුන්ව පෝෂණය කරන්නෙ නෑ.
අට ලෝ දහමෙන් නො සැලෙන, උපශාන්ත වූ, හැම තිස්සේ ම සිහියෙන් වාසය කරන භික්ෂුවට දෙවියෝ පවා සෙනෙහෙවන්තයි.”

මහාමේඝ 2015 බිනර කලාපය
WWW.MAHAMEGHA.LK

මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවාසී ස්වාමීන් වහන්සේනමක් විසින් සම්පාදිතයි.

එසමයෙහි ගෞතම නම් වූ අප භාග්‍යවතාණෝ ද එම එ්කනාලා ගමෙහි වැඩ වසන සේක. අසාධාරණ ඤණයක් වූ මහා කරුණා සමවතින් ලොව බලනා උන්වහන්සේට මේ ධනවත් භාරද්වාජ බ‍්‍රාහ්මණයාව දැක ගන්නට ලැබිණි. සම්බුදුරජුන්ගේ මහා කරුණාව අසමසම වූවකි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එ් පෙරවරුවේ සිවුරු හැඳ පොරවා ගෙන, සිවුරත් පාත‍්‍රයත් රැගෙන භාරද්වාජ බ‍්‍රාහ්මණයාගේ සීසාන තැන පිහිටි දෙසට වැඩම කළ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එ් ස්ථානයට වැඩම කරන විට භාරද්වාජ බ‍්‍රාහ්මණයා සීසාන පිරිසට ආහාර බෙදමින් සිටියේ ය.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද පාත‍්‍රය රැුගෙන ආහාර බෙදන තැනට වැඩම කොට එකත්පස්ව සිටි සේක. පිඬු පිණිස වැඩම කොට සිටියා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේව භාරද්වාජ බ‍්‍රාහ්මණයා දුටුවේ ය. මේ උදෑසන වෙහෙසී කටයුතු කරන අප සමීපයට කිසි කටයුත්තක් නො කොට ඉල්ලාගෙන කෑමට හුරු වූ ශ‍්‍රමණයෙකු පැමිණියේ යැයි ඔහුගේ සිතේ හට ගත්තේ අමනාපයකි. හෙතෙම මෙසේ කල්පනා කළේ ය. ‘ඔව්! මොහුට ද කය වෙහෙසා හරි හම්බ කරගෙන අනුභව කිරීමට කියා දිය යුතු ය’. එසේ සිතා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පවසා සිටියේ ය.

‘‘එම්බා ශ‍්‍රමණය, මේ බලන්න. අපි මෙහි වෙහෙසී සීසාන්නෙමු. වපුරන්නෙමු. සීසෑම් ද කොට වැපිරීම් ද කොට අනුභව කරන්නෙමු. ඔබ කිසි වෙහෙසක් නො වී, අනුන් විසින් වෙහෙසී ඉපැයූ දේ ඉල්ලාගෙන අනුභව කරන්නෙකි. එහෙයින් ඔබ ද ශ‍්‍රමණය සීසෑ යුත්තේ ය. වැපිරිය යුත්තේ ය. සීසෑම් ද කොට වැපිරීම් ද කොට අනුභව කළ යුත්තේ ය”.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තැන්පත් ස්වභාවයෙන් ම ඔහු හට මෙසේ පිළිවදන් දුන් සේක.

‘‘පින්වත් බ‍්‍රාහ්මණය, මම ද සීසාන කෙනෙක් වෙමි. වපුරන කෙනෙක් වෙමි. සීසෑම් ද කොට වැපිරීම් ද කොට අනුභව කරන කෙනෙක් වෙමි”.

එ් පිළිතුරට තරමක් අවඥ සහගත ලෙස සිනහසුන භාරද්වාජයන් මෙසේ ඇසුවේ ය. ‍

‘‘ඔහෝ!…හරි පුදුම කථාවක් නෙව ශ‍්‍රමණයෙක් වීත් නුඹ වහන්සේ පවසන්නේ. අපට නම් ඔබ වහන්සේ සීසෑමටත්, වැපිරීමටත් යොදාගන්නා විය ගසක් හෝ නඟුලක් හෝ කෙවිටක් හෝ ගවයන් හෝ නො පෙනේ. එසේ වී නමුත් පින්වත් ගෞතමයාණෝ මෙසේ පවසන්නාහු ය. ‘බ‍්‍රාහ්මණය, මම ද සීසාන කෙනෙක් වෙමි. වපුරන කෙනෙක් වෙමි. සීසෑම් ද කොට වැපිරීම් ද කොට අනුභව කරන කෙනෙක් වෙමි’ යි යනුවෙන්. කවර කතාවක් ද මේ?

භවත් ගෞතමයාණන් ගැන අප නම් දැන උන්නේ ශ‍්‍රමණයෙකු කියා ය. එහෙත් දැන් ඔබ ම තමා ගැන ‘මම ගොවියෙකු වෙමි’ යි පවසයි. නුඹ වහන්සේ කරනා ගොවිතැනක් නම් අප හට නො පෙනේ. පවසනු මැනැවි.. ඔබ වහන්සේ ගොවිතැන් කරන්නේ කෙලෙසක දැයි අපිදු දැනගනු කැමැත්තෙමු.”

‘‘එසේ නම් භාරද්වාජය, දෙසවන් යොමා හොඳින් අසන්න. මාගේ ගොවිතැන ගැන මා ඔබට කියා දෙන්නම්. භාරද්වාජය, මාගේ කෙතෙහි මා වපුරන්නේ ඔබලා මෙන් බිත්තර වී නො වේ. මම ශ‍්‍රද්ධාව නම් වූ බීජ වපුරමි. එ් බීජ වැපිරීමට පෙර කුඹුර සීසෑම පිණිස මා සතුව ප‍්‍රඥව නම් නඟුලත්, විය ගසත් තිබෙන්නේ ය. එහි නඟුලිස නම් පාපය කෙරෙහි ඇති ලැජ්ජාව යි. රැහැන ලෙස ඇත්තේ මනස යි. සීසෑමේ දී මා යොදා ගන්නා හී වැල හා කෙවිට වනුයේ ඉතා හොඳින් පිහිටුවා ගත් සිහිය යි. මෙසේ සීසෑම කොට එහි සැදැහැ බිජු වපුරා තපස නම් වූ වැසි දහරින් මාගේ කෙත හොඳින් තෙමන්නෙමි.”

භාරද්වාජ බ‍්‍රාහ්මණයා කන් යොමාගෙන මේ අපූර්ව විග‍්‍රහය අසාගෙන සිටී. එ් උතුම් සම්බුදු මුව මඬලින් තවදුරටත් සොඳුරු දහම් අරුත් ගලා යන්නට විය.

”පින්වත් භාරද්වාජය, මම කයත්, වචනයත් වරදින් වළක්වාගෙන ආරක්ෂා කරගෙනයි සිටින්නේ. එ් සිල්වත් බව තුළ පිහිටා ලැබෙන පිණ්ඩපාතයක් රසයට ගිජු නො වී අර්ථය දැනගෙන අනුභව කරමි. වරදින් අත් මිදී යහපත් ලෙස දිවි ගෙවීමෙන් සැලසෙන සැපත හඳුනාගෙන කටයුතු කරන මම දුක් පීඩා රහිත ජීවිතයක් ගත කරන්නෙමි.”

ජීවිතය ගැන කිසිවෙකුගෙන් නො ඇසුණු මේ විස්මිත කතාන්දරය දැන් භාරද්වාජයන්ගේ සිත වසඟ කොටගෙන හමාර ය. හේ තවදුරටත් අසාගෙන සිටී.

‘‘සියලූ ශෝක පීඩා දුරුවන තැනක් මේ ලොව ඇත්තේ ය. එතැන නම් අමා මහ නිවන යි. එ් නිවන වෙත ම යොමු වූ ඍජු මෙඟ් මම වීරියෙන් යුතුව ගමන් කළෙමි. පින්වත් භාරද්වාජය, මා ගොවිතැන් කළේ ඔය අයුරිනි. එ් සීසෑමෙන් මා ලැබුයේ අමා නිවන නම් වූ ඵලය යි. ඉදින් යමෙක් විසින් මේ සීසෑම කළහොත් බ‍්‍රාහ්මණය, ඔහු සියලූ දුක් පීඩාවන්ගෙන් අත් මිදෙන්නේ ම ය.”

භාරද්වාජයන් නුවණැත්තෙකි. ඔහුට මේ පැවසූ කරුණුවල අරුත මනාව වැටහෙන්නට විය. ‘අහෝ! මේ වැඩම කොට ඇත්තේ මහා උත්තමයාණන් වහන්සේනමකි.’ භාරද්වාජ බ‍්‍රාහ්මණයා වහා ම එහි තිබූ අගනා ම ලොකු රන් බඳුනක් ගෙන එහි කිරිබතක් වඩා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පිළිගැන්වී ය.

‘‘අහෝ! අප හට සමාවුව මැනව. අප වැනි සාමාන්‍ය ගොවියන් මෙන් නොව පින්වත් ගෞතමයන් වහන්සේ අමා ඵල ලබා දෙන්නා වූ සීසෑම කරන හෙයින් පින්වතාණන් ද උතුම් වූ ගොවියෙක් ම ය. ගොවියෙකු විසින් තවත් ගොවියෙකු හට යමක් දුන්නාට කම් නැත. පින්වත් ගෞතමයාණෙනි, අප කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් මේ කිරිබත ඉවසා වදාරන සේක්වා!”
සම්බුදුරජාණන් වහන්සේලාගේ ස්වභාවය පුදුම සහගත වූවකි. එය සම්බුදුවරුන් හට පමණක් ම විෂය වූ අචින්තනීය ස්වභාවයකි. භාරද්වාජයන් හට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

‘‘තව කෙනෙකු හට කරුණු පවසා පහදවාගෙන ලැබෙන මේ බොජුන් මා හට සුදුසු නො වේ. එය ධර්මය තුළ රැුඳුන අයෙකුගේ සිරිතකි. බ‍්‍රාහ්මණය, කරුණු පවසා පහදවාගෙන ලබන බොජුන් නොවැළඳීම සම්බුදුරජාණන් වහන්සේලාගේ ස්වභාවයක් ලෙස දත යුත්තේ ය.”

එසේ භාරද්වාජයන්ගේ දානය ප‍්‍රතික්ෂේප කළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් යළි මෙසේ පැවසූ සේක.

‘‘බ‍්‍රාහ්මණය, ඉතා යහපත් වූ ගුණධර්මයන්ගෙන් සපිරුන උතුමන් හටත්, මුළුමනින් ම සන්සිඳීමට පත් නික්ලේෂී රහතුන් හටත් අහරින් පැනින් සැලකිලිි සම්මානයන් කරන්න.

පින්වත් එ් උතුමන් වනාහී දායකයන් හට මහත් වූ පින් ඵල උපදවාදෙන අනුත්තර පින්කෙත යි.”

භාරද්වාජ බ‍්‍රාහ්මණයා තම අත තිබෙනා කිරිබතෙන් පිරුණු රන් බඳුන දෙස බලාගෙන ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසන්නට විය.

‘‘එසේ වී නම් පින්වත් ගෞතමයන් වහන්ස, මම් මේ කිරිබත කවර කෙනෙකුට දෙන්නෙම් ද?”

‘‘පින්වත් බ‍්‍රාහ්මණය, දෙවියන් සහිත වූ, මරුන් සහිත වූ, බඹුන් සහිත වූ ශ‍්‍රමණබ‍්‍රාහ්මණයන් සහිත වූ දෙව් මිනිස් ප‍්‍රජාවෙන් යුතු මේ ලෝකයෙහි යමෙකුට වනාහී ඔය කිරිබත වැළඳූ කල්හී මනා කොට දිරවන්නේ නම්, එ් කෙනා තථාගතයන් වහන්සේනමක් හෝ තථාගත ශ‍්‍රාවකයෙක් හැර වෙන කිසිවෙකු නො වන බව මම දකිමි. එහෙයින් බ‍්‍රාහ්මණය, ඔබ මේ කිරිබත රැුගෙන නිල් තණ නොමැති තැනක හෝ ප‍්‍රාණීන් රහිත ජලයෙහි හෝ දමන්න.”යි බුදුරජාණන් වහන්සේ ලබාදුන් පිළිතුරෙන් පුදුමයට පත් භාරද්වාජ බ‍්‍රාහ්මණයා එ් ගැනත්, අම ඵල ලැබදෙන සීසෑම ගැනත් සම්බුදුරජාණන් පැවසූ වදන් හදවතෙහි ෙදා්ංකාර දෙද්දී එ් කිරිබත ගෙන ගොස් කුඹුර අසල තිබූ කුඩා දිය පහරකට දැමුවේ ය.

විස්මයකි! එවේලෙහි ජලයේ දැමූ එ් කිරිබත දවසක් මුළුල්ලේ රත් වූ හී වැලක් ජලයට දැමූ කලෙක මෙන් චිට් චිටි යන හඬින් යුක්ත ව දුම් දමන්නට පටන් ගත්තේ ය. බොහෝ සෙයින් දුම් දමන්නට පටන් ගත්තේ ය. ‘මේ ශ‍්‍රමණයාණන් වහන්සේ මහා ආනුභාව සම්පන්න වූ අයෙකි’ යි ලොමුඩහගැන්වී ගිය භාරද්වාජයන් මහත් සංවේගයෙන් යුතුව එ් දෙස බලා සිටියේ ය. ඔහු ප‍්‍රශ්න කරන්නට වූයේ තමාගෙන් ම ය.

‘උඹට මේ සා ආනුභාව සම්පන්න ශ‍්‍රමණයෙකු ඇස් දෙකෙන් ම දැක ගන්නට ලැබුණා. උන්වහන්සේ විසින් දුක් ශෝක කිසිවක් නැති නිවන නම් වූ අමා ඵලයක් ගැන පැවසූ දහමකුත් අහන්නට ලැබුණා. එ් දහම උඹට කියා දෙන්නට උන්වහන්සේ තම පිණ්ඩපාතය පවා කැප කළා නො වේ ද? එ්ත් උඹ තාම මේ මඩ තවරාගෙන කරන නිස්සාරවත් ගොවිතැනට බැඳිලා නේ ද? භාරද්වාජයෙනි, එ් අමා ඵල ලබාදෙන ගොවිතැන උඹත් කර ගත්තොත් සැදැහැ බිජු වපුරා නුඹටත් අම ඵල ලැබිය හැකි නො වේ ද?’
භාරද්වාජ බ‍්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේ ය. මහා කාරුණික භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිරිපතුල් අසල සිරසින් වැඳ වැටී භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසුවේ ය.

‘‘පින්වත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉතා මනරම් ය. ඔව්!… ඉතා මනරම් ය. යටට හැරැවී ඇති දෙයක් උඩට හැරවූවාක් මෙනි, සැඟවුණු යමක් මතු කොට දැක්වූවාක් මෙනි, මංමුළා වූ කෙනෙකුට හරි මග පෙන්වූවාක් මෙනි, ඇස් ඇත්තන්ට රූප දැකීමට අඳුරේ තෙල් පහනක් දරන්නාක් මෙනි. එසෙයින් ම පින්වත් ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ආකාරයෙන් ශ්‍රී සද්ධර්මය ප‍්‍රකාශ කරන ලද්දේ ය. එ් මම ද පින්වත් ගෞතමයන් වහන්සේ සරණ යමි. සද්ධර්මය ද භික්ෂු සංඝයා ද මම සරණ යමි. එ් මම ද පින්වත් ගෞතමයන් වහන්සේගේ සමීපයෙහි පැවිදි බව ලබම්වා! උපසම්පදාව ද ලබම්වා!”

කසීභාරද්වාජ බ‍්‍රාහ්මණයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සමීපයෙහි පැවිදි උපසම්පදාව ලැබුවේ ය. නොබෝ කලකින් ම පිරිසෙන් වෙන්ව, හුදෙකලා ව, කෙලෙස් තවන වීරියෙන් යුතුව, දිවි දෙවෙනි කොට දහමෙහි හැසිරෙද්දී භාරද්වාජයන් වහන්සේ ද උතුම් පැවිදි ජීවිතයේ එක ම අරමුණ වූ එ් අරහත්වය මේ ජීවිතයේ දී ම සාක්ෂාත් කොට ඊට පැමිණ වාසය කළාහු ය. උන්වහන්සේ ද මේ ජීවිතයේ දීම අම ඵල නෙළුෑ සේක.

මහාමේඝ 2015 උඳුවප් කලාපය
WWW.MAHAMEGHA.LK

මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවාසී ස්වාමීන් වහන්සේනමක් විසින් සම්පාදිතයි.