එදවස පටන් දේශීය විදේශීය බැතිමතුන් සම්බුදු සිරිපා වන්දනය සඳහා ගිරි ශිඛර තරණය කොට සමන්තකූටය කරා පිය නැගූ බව ඓතිහාසික ලේඛන හා දේශාටන සටහන්වලින් සනාථ වෙයි. දියුණු මංමාවත් නොතිබුණ ඈත අතීත යුගයේ සිට ම, බුද්ධාලම්භන ප්‍රීතියෙන් ඔද වැඩුණු සැදැහැති ජනකාය මහ වන-ගහණ මැදින් වැටී ඇති පටු මාවත් ඔස්සේ සිරිපා වන්දනාවේ ගියේ දුරු කතර ගෙවාගෙන පා ගමනිනි. කාණ්ඩ වශයෙන් සැදී ගමන් ගත් ඔවුහු පාළුව හා වෙහෙස මහන්සිය මඟහැර ගැනීම සඳහාත්, තමන් කැටුව ආ පිරිස තුළ පුණ්‍ය චේතනාව වර්ධනය කිරීම සඳහාත් මඟ දිගට වන්දනා කවි ගායනා කළහ. ඈත අතීත යුගයේ සිට ම ගැයූ මේ වන්දනා කවියේ ස්වභාවය වූ කලී එක් අයකු මුල පුරන කවි පදය සෙසු පිරිස විසින් එම තාලයට ම ගායනා කරනු ලැබීමයි.

දඹදෙණිය, කුරුණෑගල හා කෝට්ටේ රාජ්‍ය අවධීන්හි විසූ අපගේ ජනකවි පරපුරේ ශ්‍රේෂ්ඨයන් වශයෙන් සැලකෙන විල්ගම්මුල ස්වාමීන් වහන්සේ, වීදාගම මෛත්‍රිය ස්වාමීන් වහන්සේ හා වෑත්තෑවේ ස්වාමීන් වහන්සේ රචනා කළ කාව්‍ය ග්‍රන්ථ, ජනතාව තුළ බුද්ධාලම්භන ප්‍රීතිය හා ශ්‍රද්ධා භක්තිය ජනනය කළ උසස් නිර්මාණ වූහ. එම කාව්‍යයන් කියවීමෙන් පිබිදුණ ජන කවීහු සිරිපා වන්දනාව සඳහා ම උචිත ජනකවි සාහිත්‍යයක් නිපදවූහ. පුස්කොළ පොත්වල මුලින්ම ලියා පසු කාලයක මුද්‍රිත පොත් බවට පත් පුරාණ තුන් සරණය, පුරාණ හිමගත වර්ණනාව, ශ්‍රී පාද වන්දනා මාලය, සමනොළ වරුණ හා සමනොළ විස්තරය ආදී කවි පොත් ඉන් ප්‍රධාන ය. පැරණි යුගයේ ප්‍රචලිතව පැවති, තවමත් අපට ආස්වාදනය කිරීමට අවස්ථා නොලද වන්දනා කවි ඇතුළත් පුස්කොළ පොත් රැසක් බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ පවත්නා බව ඒ පිළිබඳ අධ්‍යයනය කළ විද්වත්හු පෙන්වා දෙති.

සිරිපා වන්දනාවේ ගිය සැදැහැවතුන් ගායනා කළ වන්දනා කවි ඇතුළත් කවි පොත් අතුරෙන් පැරණි ම කාව්‍ය සංග්‍රහය ලෙස සැලකිය හැක්කේ ‘පුරාණ හිමගත වර්ණනාව’ නමැති කවි එකතුව බව එහි භාෂා රීතිය හා යෙදුම් අනුව නිගමනය කළ හැකි ය. එම කවි පොත පුස්කොළ පොතේ තිබුණ අන්දමට පිටපත් කළ බව එය මුද්‍රණය කරවා ප්‍රකාශයට පත් කළ ඇන්. පී. අන්ද්‍රයස් අප්පුහාමි පවසයි.

‘පුරාණ හිමගත වර්ණනාව’ කාව්‍යය ආරම්භ වන්නේ පැරණි බෞද්ධ ජනතාවගේ වන්දනීය පිළිවෙත පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබා දෙමිනි. පැරැණ්නන් වැඳුම් පිදුම් කළේ තෙරුවනට හා දෙමව්පිය ගුරුවරුන්ට පමණකි. ඔවුහු දෙවියන්ට නොවැන්දාහ. ඒ බව සිහිපත් කරවන හිමගත මග වැනුම කවි පොතේ ආරම්භක කවිය මෙසේ ය.

සවන – දහම් – සඟ රත්නය වැඳලා
සුමන සුරිඳු සහ සැම දෙවි යැදලා
සුගුණ දෙමව්පිය ගුරුවරු වැඳලා
බැතින කියමි හිම ගත මඟ ලකලා

පැරණි බෞද්ධ ජන ජීවිතයේ වැඳුම් පිළිවෙත සැකෙවින් කියන්නක් වැන්න ඒ කවිය. කවියා දොහොත් මුදුන් දී වඳින්නේ බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ ත්‍රිවිධ රත්නයටත්, දෙමවුපියන්ටත්, ගුරුවරුන්ටත් ය. හිමයට (සමන්ත කූඨයට) අධිපති සුමන සමන් දෙවියන්ට හා අනෙකුත් සියලු දෙවියන්ට ඔහු නොවඳියි. වර්තමානයේ ඇතැම් නාගරික බෞද්ධයෝ දෙවියන්ට පමණක් නොව සියලු දුසිරිතෙහි ගැලුණ පාලකයන්ට හා ජනප්‍රධානීන් වෙසින් සිටින අධම මිනිසුන්ට ද වඳිති. ගැමි ජනකාය, තෙරුවන – මවුපිය – ගුරුවරුන් හැර අන් කිසිවකුට කිසිදාක අත්මුදුන් දී වැන්දේ නැත. එකී සිංහල බෞද්ධ උරුමය අපට සිහිපත් කර දෙන මෙම වන්දනා කවි අපගේ දරු පරපුරට හඳුන්වා දිය යුතුව ඇත.

පුරාණ හිමගත වර්ණනාව කාව්‍යයේ එම සමාරම්භක කාව්‍යයට අනතුරුව දැක්වෙන කවි හත පළමු කවිය අරභයා කළ විවරණයක් බඳු ය. උතුම් තෙරුවනේ සරණ මානව අධ්‍යාත්මය හා සිත ගත වෙලා ගන්නා ආකාරය එම සප්ත පද්‍යයන්ගෙන් ධ්වනිත කෙරෙයි.

බුද්ධං සරණේ සිරසට සීමා
ධම්මං සරණේ ළමැදට සීමා
සංඝං සරණේ දෙඋරට සීමා
මේ තුන් සරණේ සැමටම සීමා

සිරස – ළමැද – දෙඋර වූ කලී තෙරුවන මිනිස් සිරුර තුළ වැඩ හිඳින ආශ්‍රමයන් වැන්න. තුන් සරණය සැදැහැවතුන්ගේ ජීවිතයට සම්බන්ධ කරන ජන කවියා ඊට නිසි ගෞරවය දුන් ආකාරය අසිරිමත් ය. එය අන් කිසිදු කාව්‍යයක නොදක්නා විරූ යෙදුමකි.

අනතුරුව සමනොළ කඳු මුදුනේ උතුම් සිරිපා සලකුණ පිහිටුවීමේ කතා පුවත කවි දාහතකින් වර්ණනා කරන කවියා ගෙත්තම්පාන සිට ධර්මරාජගල, තෙලහින්න, සීතගඟුල, හැරමිටිපාන, මල් කඳුර, ඇහැළ කණුව පසු කොට සමන්තකූටය දක්වා මඟ විසිතුරු වර්ණනා කරයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ පන්සියයක් රහතන් වහන්සේලා සමඟ කඳුමඟ ගෙවාගෙන සමනොළ ගිරි සිරසට වැඩම කළ ආකාරය එම වැනුම කියවන විට සිතට නැගී යන්නා සේ ය.

උතුම් සිරිපා සටහන පිහිටවූ සෙල් සිරස වසවත් මරුන් නොපිට පෙරළූ කල්හි බුදු රජාණන් වහන්සේ ඒ මත යළිදු සිරිපා පතුළ පිහිටවූ සේක. එපුවත හිමගත වර්ණනාව ලියූ කවියා දැක්වූයේ මෙපරිද්දෙනි.

වසවතු ඇවිදින් මේඝ මවාපි
එ බුදු පතුල් ගල පිට පෙරළාපි
ගුවනේ වැඩ සිට සක්මන් පෑවේ
පෙරළුෑ ගල පිට පතුල තැබූවේ

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සිරිපා පතුලෙහි දක්නා ලැබෙන දෙසිය සොළොස් මඟුල් ලකුණු ‘පුරාණ හිමගත වර්ණනාව’ ලියූ කවියා පද්‍ය විසි දෙකකින් වර්ණනා කොට තිබෙයි. එම වැනුමේ ආරම්භක පද්‍යය
මෙසේ ය.

ස්වස්තික දෙක පිහිටපු සිරි පතුලේ
සිරිවස දෙක පිහිටපු සිරි පතුලේ
නදවට දෙක පිහිටපු සිරි පතුලේ
අපි යමු වඳිනට ඒ සිරි පතුලේ

උතුම් සිරිපා පතුලේ පිහිටා ඇති දෙසිය සොළොස් ලකුණු විස්තරය කවියා අවසන් කර ඇත්තේ පහත දැක්වෙන පරිද්දෙනි.

චක්‍රාවාට දෙක පිහිටපු පතුලේ
ජීවන් ජීව දෙක පිහිටපු පතුලේ
ෂඩ් විධ ලෝ දෙක පිහිටපු පතුලේ
ෂෝඩෂ ලෝ දෙක පිහිටපු පතුලේ
අපි යමු වඳිනට ඒ සිරි පතුලේ

අතීත යුගයේ සිටම සැදැහැති ජනතාව කාණ්ඩ වශයෙන් සෑදී පෙළ ගැසී සිරිපා වන්දනාවේ ගිය අයුරු කවියාගේ වැනුමට හසුවී තිබෙන ආකාරය අසන කියවන
දනන්ගේ කුහුල දැනවීමට සමත් වෙයි. සිරිපා පද්මය පිළිබඳ තොරතුරු ඇසූ ජනතාව වන්දනා ගමනට පේවී ගමන් ඇරඹු සැටිත්, ලොවී ලොව්තුරා (ලෞකික – ලෝකෝත්තර) සැපත අත්කර ගැනීම උදෙසා ඔවුන් තුළ පැවති අභිලාශයත් එම කවිවලින් අනාවරණය වෙයි.

ඇසූ ඇසූ අය පින් ගෙන බල වත්තූ
ගෙන් ගෙට කියවා තෙල් සිඳ ගත්තූ
යන්නට සමනොළ මඟ බැස ගත්තූ
ගොසින් මුනිඳු සිරිපා වැඳ ගත්තූ

නොයෙක් ප්‍රදේශවලින් පැමිණ ඒකරාශී වී සිරිපා ගිරි කරුණා කරන සැදැහැවත් ජනකායගේ සාමූහිකත්වය, මානව බන්ධූත්වය හිමගත වරුණ කාව්‍යයේ දක්වා ඇති අයුරු එය කියවන ජනයා ද වන්දනා ගමනට හවුල් කරවා ගැනීමට සමත් වෙයි.

සමනොළ කන්දේ දුෂ්කර ම දුර්ගය මහගිරි දඹය යි. ඍජුව ඇති නැග්ම සහ දැඩි සුළඟ, එම ස්ථානය තරණයට ඇති මහත් ම බාධාවයි. වන්දනා නඩය
මෙහෙයවන වැඩිහිටි උපාසක තැන එහි දී අවශ්‍ය උපදෙස් සපයයි.

මහගිරි දඹයයි ඉහළ පෙනෙන්නේ
දම්වැල අල්ලා සෙමින් නගින්නේ
හුළන් කපොල්ලෙන් ගැලවී යන්නේ
සමන් දෙවිඳුගේ පිහිට ලැබෙන්නේ
වටපිට නොබලා පාර බලන්නේ
අඩියෙන් අඩියට සාදු කියන්නේ

එකී සියලු ස්ථාන පසු කොට ගොස් ශ්‍රී පාද පත්මය වෙත ළං වීම මාර යුදෙන් ජය ගැනීමක් වැනි යයි ජන කවියා කියයි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ ද සමනොළ කඳු මුදුනට වැඩම කළේ මාරයා පරාජය කරමිනි. සිරිලක් දිවයින හා එහි වැසි ජනයා මාරපාශයෙන් ගැලවුණේ සම්බුදු රජුන්ගේ සිරි ලංකාගමනයන් නිසාවෙනි. මේ පරම සත්‍යය පසක් කොටගත් ජන කවියා, තෙරුවන ලක්දිව තිරසර ලෙස මුල් බැසගත් බව මෙනෙහි කරමින්, සිරිපා වන්දනා කරන ලෙස සියල්ලන්ට ඇරයුම් කරන්නේ වෙනම විරිතකින් බැඳි පද්‍ය විසි දෙකකිනි.

බුද්ධ රත්නය දෑග සව්වන් අනඳ මහ තෙරිඳුන් බලේ
දම්ම රත්නය මුනිඳු වදහළ සතුන් ගොඩලන මොක්ඵලේ
සංඝ රත්නය උපාසකවරු දන් දිදී ලොව වැඩ කළේ
මෙතුන් රත්නය තබා සිරසේ වඳින් සිරිපා සමනලේ

සිරිපා පත්මය වන්දනා කිරීමේ පින් මහිමයෙන් යහපත් කුලයක ඉපිද දුක් කරදර රෝග පීඩා නොමැතිව කල් ගෙවා නිවන් දකින්නට කවියා ඉත සිතින් පතයි. තම පරපුර ද රූප ශෝභාවෙන් වැඩී තුන්ලොව එළිය වන සේ බුදු ගුණ රන්පොත ලියන්නට වාසනාව උදා වේවා! යි පතමින් පුරාණ හිමගත වර්ණනාව කවි පොත අවසන් කරයි.

සත් බඹයක් මගෙ වරලස මොනර පිලසෙ වර්ණ
වෙන්ඩසත් ගව්වක් මගෙ කටහඬ කිඳුරු නාදෙ මෙන් ඇසෙන්ඩ
පුත් පරපුරු මගේ රුවෙන් තුන් ලොවට ම එළිය වෙන්ඩ
රන් පන්හිඳ ගෙන සුරතින් බුදු ගුණ රන්පොත ලියන්ඩ

සටහන – දයාපාල ජයනෙත්ති.

බුදු ගුණ සිය නිර්මාණයන්හි මුදුන් මල්කඩ සේ සලකා වර්ණනා කළෝ ශ්‍රී ලාංකේය කව් ගී රචකයෝ ය. දෙදහස් තුන්සිය වසරක් ජන කවියෙන්, ජන ගීතයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ හා බෞද්ධ පූජනීය වස්තු අරභයා සිය බුද්ධාලම්භන ප්‍රීතිය පළ කළ ඔවුන්ගේ නිර්මාණ සදාතනික අගයෙන් යුතු ය. සඳකඩ පහණ වැනි සුමට කළ සෙල් පුවරු මත පවා අසිරිමත් ලියවැල්, නෙළුම් මල් පිපුණු යුගයක ලියන ලදැයි සිතිය හැකි බොදු බැති ගීතයන්හි අසිරිය ගැන කියනු ම කවරේ ද?

අප රට ජනකායගේ මාහැඟි උරුමයක් වන බොදු බැති ගීත සාහිත්‍යය මෑත කාලය වන විට ශෝචනීය ලෙස යටපත් වී ගියේ විශ්ව ගම්මාන හා ඊනියා ගෝලීයකරණය නමැති මිථ්‍යාව විසින් අප තරුණ පරපුරේ රුචිය ගිලගනු ලැබීමත්, බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය අමතක කිරීම හෝ බැහැර කිරීමත් නිසා යැයි සිතමි. පෙර කිසිම යුගයක අසන්ට නොලැබුණු හරසුන් බොදු ගීත තරුණ පරපුර අතර සීඝ්‍රයෙන් පැතිර පවත්නා අයුරු පහත දැක්වෙන ගී ඛණ්ඩයන්ගෙන් වටහා ගත හැකි ය.

“බුදු බණ ඇසුවා නිරන්තරේ ගතිගුණ අතින් අපි තාමත් වනන්තරේ”

“මගේ නිවන මගේ පැල්පතයි”

“අපි අසරණ වෙලා වගේ සිතට දැනෙනවා බුදු හාමුදුරුවනේ”

දෙදහස් වසරකට අධික කාලයක් පුරා සිංහල බෞද්ධ ජනකාය තුළ පැවති අභිමානය ශෝකජනක ලෙස පිරිහී ඇති අයුරු නො වේ ද එබඳු රසභාව හීන ගීතවලින් ප්‍රකට වන්නේ?

මීට අවුරුදු හැට හැත්තෑවකට පෙර යුගයේ බොදු බැති ගී පද රචනා කළ, එමෙන් ම ඒ ගීත ගායනා කළ සිංහල බෞද්ධ ගායකයන් පමණක් නොව කිතුනු හා ඉස්ලාමීය ගායන ශිල්පීන් වූ එම්. ඩබ්ලිව්. රූපසිංහ මාස්ටර්, ආනන්ද සමරකෝන්, නිර්මලා, රුක්මණී දේවී, එම්. කේ. වින්සන්ට්, ඒ. එම්. යූ. රාජ්, හරූන් ලන්ත්‍රා, මොහිදීන් බෙග් ආදී ගායකයන් ගැයූ බොදු ගී අතර ඉහත දැක්වුණ අන්දමේ ඕලාරික ගුණයෙන් යුතු ගීයක් කලාතුරකින්වත් අසන්ට ලැබුණේ නැත. ඔවුන් එදා ගැයූ බොදු ගීතයන් වර්තමානයේ මෙන් ම මතුවට ද ශ්‍රාවක දනන්ගේ සැදැහැ බැති පෙම වඩවමින් රස භාව නොසුන් ව පවතිනු ඇත.

මෙම දීර්ඝ පූර්විකාව ගෙන හැර දැක්වූයේ මීට අවුරුදු අසූවකට පමණ ඉහත දී ගැයුණු සුභාවිත බොදු ගීතයක අර්ථාන්විත රස විමසුමකට ඉඩ හසර සලසා ගැනීම සඳහා ය. එකී ගීතය වූ කලී සංගීතඥ එච්. ඩබ්ලිව්. රූපසිංහ සහ රුක්මණී දේවී ගායන ශිල්පිනිය එක්ව ගැයූ “සිරි බුද්ධගයා විහාරේ වඳිනේමූ” යනුවෙන් ආරම්භ වන විශිෂ්ට නිර්මාණය යි. එච්. එම්. වී. හා කොලොම්බියා ග්‍රැමෆෝන් තැටි ආශ්‍රයෙන් 1939 වසරේ සිට 1956 වසර දක්වා මේ ගීතය ප්‍රචාරය වී අනතුරුව ගුවන්විදුලි තැටිවලට නැඟී ඇත. පසු කලෙක ආචාර්ය පණ්ඩිත් අමරදේව සූරීන් හා රුක්මණී දේවී එක්ව ගැයූ එම ගීතයේ පද රචනය මෙසේ ය.

සිරි බුද්ධගයා විහාරේ… වඳිනේමු
මෝක්ෂ පතාලා
සාක්‍ය තිලෝනා වැඩ සිටි එදිනා
මරංගනන් පරදාලා
බුද්ධගයා සිරි බුද්ධගයා විහාරේ…
වඳිනේමු මෝක්ෂ පතාලා
සිරිමහ බෝධී වෙත සෑදී ඒ විදුරස්නේහී
මුනිරාජා
ආ දස බිම්බර මාර සේනා//
පෙරුම් බලෙන් පරදාලා
බුද්ධගයා සිරි බුද්ධගයා විහාරේ…
වඳිනේමු මෝක්ෂ පතාලා
ප්‍රාතිහාර්ය පෑ දසබලධාරී
ජය බිම මේ විසාලා
සාසන ආලේ ඇති ලෝ වාසී
බව දුක නසනා සේමා
වඳිනේමූ මෝක්ෂේ පතාලා
බුද්ධගයා සිරි බුද්ධගයා විහාරේ
වඳිනේමු මෝක්ෂ පතාලා

සාරාසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයකට අධික කාලයක් නොයෙක් ආත්මභාවයන්හි ඉපිද සසරේ සැරිසරා බෝසතාණන් වහන්සේ පිරූ පාරමී දහම්හි මහානීය පුණ්‍ය බලමහිමය නිසා මේ මහා භද්‍ර කල්පයේ පවත්නා සියලු සක්වළ ලෝක ධාතූන් ප්‍රීතියෙන් ප්‍රමුදිතව කම්පනයට පත් වීම නියත වශයෙන් සිදුවන ලෝක ධර්මතාවක් වන්නේ ය. ගණනින් කියා නිම කළ නොහෙන ඒ සා දීර්ඝ කාලයකට පසුව දෙවි මිනිසුන් ඇතුළු සකල ලෝකවාසීන්ටත්, ස්වාභාවික පරිසරයටත් හිත සුව සලසන උත්තරීතර මනුෂ්‍ය රත්නයක් බිහිව සම්මා සම්බුද්ධත්වය සාක්ෂාත් කළ ඒ මහා ප්‍රාතිහාර්යය සිදු වූ මොහොත ස්වර සංගති නින්නාද කළ පද මාලාවකට නැංවීම සිංහල ගීත සාහිත්‍යයේ අනුස්මරණීය අවස්ථාවක් ලෙස සැලකිය හැක්කේ ය.

දඹදිව නේරංජරා ගංගාව අසබඩ ගයා ශීර්ෂය බුද්ධගයාව ලෙස අභිධානයෙන් සදාභිවන්දනීය වූ සම්බුද්ධත්ව අවස්ථාව, සාරා සැකි කප් කෙළක් පරිපාකයට පත් වූ බෝධිසත්ව චරිතයේ අතිශය උද්වේගකර වූත්, අතිගාම්භීර වූත් අත්දැකීමක් වන්නේ ය. සචේතනික වූත්, අචේතනික වූත් සකල ලෝක ධාතූන් සසල කළ ඒ මහානීය අවස්ථාව, දෙදහස් හයසිය වසරක් මුළුල්ලේ ලොව විවිධ භාෂා ඔස්සේ කව්ලැකියටත්, ලෙව්ලැකියටත් නඟා වර්ණනා කරන ලද්දේ ය. ඒ මහාර්ඝ සාහිත්‍ය ලතාවේ ඇමිණුන අගනා මිණි කැට අහුරක් ලෙසින් ‘සිරිබුද්ධගයා විහාරේ’ ගීතය සදා සම්භාවනාවට පත්ව ඇත.

සිරි බුද්ධගයා විහාරේ.. වඳිනේමූ
මෝක්ෂෙ පතාලා…

බුද්ධගයා විහාරයට වන්දනා කරමින් ගීතය ආරම්භ වෙයි. ‘සිරි බුද්ධගයා විහාරේ’ යන තෙවදන නඟන දෝංකාරය ලෝවාසීන් සියලු දෙනා එම පින්බිමට කැඳවන ආරාධනයක් වැන්න. ඒ හා සමඟ ම ගැයෙන ‘වඳිනේමු’ යන වදනින් නැඟෙන නින්නාදය, සියල්ලන් ම එහි ඒකරාශී වී එකසිත් ව එකම අධිෂ්ඨානයෙන් යුතුව බුදුරජාණන් වහන්සේ සිහිපත් කොට නමස්කාර කරන අයුරු ධ්වනිත කරන්නකි. හැමදෙනාගේම අදිටන වූ කලී මෝක්ෂය හෙවත් විමුක්තිය සාක්ෂාත් කර ගැනීම යි.

ඉපදෙමින් මැරෙමින් යන සසර ගමන නතර කිරීම පිළිබඳ තිර අදිටනින් යුතුව බෝධි මූලයේ වැඩ සිටි මහ බෝසතාණන් හමුවට පැමිණි මාර සේනාවට උන්වහන්සේගේ අධිෂ්ඨානය කෙසඟකුදු සෙලවීමට නොහැකි විය. ලෝ සතුන්ට සෙත සලසන මහා වෑයම නවතාලීමට මාරයා යෙදූ සියලු උපායන් පරාජය කළ උතුම් භූමිය පිළිබඳ සැදැහැ බැති සිත පෙරදැරිව බුද්ධගයා විහාරය පැදකුණු කරමින් යන වන්දනාවේ දී නෙතට හසු වන්නේ බෝසතාණන් බෝමැඩ මුල වැඩ හිඳ උතුම් සම්බෝධිය සාක්ෂාත් කොට වදාළ වජ්‍රාසනය යි. සියලු සක්වළ ලෝක ධාතූන් ප්‍රීති ඝෝෂයෙන් ප්‍රකම්පිත කරවමින් සැලුම් වෙව්ලුම් දුන් මහා ප්‍රාතිහාර්යය යි.

සිරි මහ බෝධී වෙත සෑදී ඒ
විදුරස්නේ මුනි රාජා

මහ බෝසතාණන් වහන්සේ උදෙසා ම බෝධි මූලය අබියස වජ්‍රාසනය පහළ වීම පිළිබඳ අසිරිමත් සිදුවීම එම ගී පදවැලින් කියවෙයි. මෙපුවත පූජාවලිය ග්‍රන්ථයේ බෝධිමණ්ඩල පූජා කතාවේ මෙසේ දැක්වෙයි.

“ස්වාමි දරුවන්ගේ පාරමිතානුභාවයෙන් මහ පොළොව පලාගෙන තුදුස් රියන් වජ්‍රාසනයක් පැන නැඟී හැම කුසතණ චිත්‍ර කර්මාන්තයක් සේ මුල් සැඟවී අක්පිට තටව… සෝභාවත්ව සිටගත. එකෙණෙහි මාගේ ස්වාමි දරුවෝ වජ්‍රාසනය දැක අද බුදු වෙම්වයි බෝ කඳට පිටලා නැගෙනහිර බලාගෙන “මාගේ ශරීරයෙහි ඇට, සම්, මස්, නහර, ලේ වියළී සුණු විසුණු වේ නමුත් සාරාසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් මුළුල්ලේ වීර්ය කොට මා ලැබ ගත්තා වූ වජ්‍රාසනය හැරපියා බුදු නොව නැඟී නොසිටිම්ව” යි චතුරංග වීර්යාධිෂ්ඨාන කොට ගෙන රත්ගල් මුදුනක් දුටු සිංහ පොව්වකු සේ වැඩහුන් සේක.”

උතුම් බුද්ධත්වය සාක්ෂාත් කොට ගැනීමේ තිර අදිටනින් යුතුව වජ්‍රාසනයේ වැඩ සිටි මහ බෝසතාණන් වහන්සේගේ වෑයම පරාජය කිරීම සඳහා දස බිම්බරක් වූ ප්‍රචණ්ඩ සේනාව රැගෙන පැමිණි මාරයාගේ වෑයම ව්‍යර්ථ කිරීම පිළිබඳ ව ගීතයේ අවසාන ඛණ්ඩයේ මුල් දෙපදයෙන් කියැවෙයි.

ආ දස බිම්බර මාර සේනා
පෙරුම් බලෙන් පරදාලා…

දස මාර සේනාව පැමිණි බිහිසුණු විලාසයත්, මහ බෝසතාණන් වහන්සේ පිරූ පාරමිතා බලයෙන් ඒ ප්‍රචණ්ඩ මර සෙනඟ පරාජය කළ අයුරුත් පූජාවලිය දීර්ඝ වර්ණනාවකින් ගෙන හැර දක්වන්නේ අසන්නන්, කියවන්නන් ඇඟ ලොමුඩැහැ ගැන්වෙන රීතියකිනි.

“එකල වසවර්ති මාරයා යෙල සියයක් යොදුන් ගිරිමේඛලා නම් ඇතු පිට නැඟී… පන්සියයක් හිස් මවාලා, ගිනි වට සේ දහසක් රතැස් මවා දෙකපොලයෙන් නික්ම දිවෙන දහසක් දළ මවා, දහසක් අත් මවා, චක්‍ර තෝමර හෙණ්ඩවාල අසිකත යකම්පනාදී දහසක් ආයුධ ගෙන…. රතැස් බමව බමවා…. නික්මිණ. එකෙණෙහි ඔහුගේ වසවර්ති සේනාව ද නික්මිණ.”

මේ බිහිසුණු මාර සේනාව මහ බෝසතාණන් වහන්සේ කරා විහිදුවාලූ වාත, වර්ෂා, පර්වත, ආයුධ, අංගාර, භෂ්ම, වාලුකා, කලල් හා අන්ධකාර යන නව මහා යුද්ධ පරාජය කළා වූ විසල් ජය භූමියේ මහිමය සිහිපත් කරවමින් ගීතය අවසන් වෙයි.

ප්‍රාතිහාර්ය පෑ දසබලධාරී… ජයබිම මේ විසාලා

තුන්ලොව දිනූ මහා පුරුෂයාණන් ඒ විසල් ජයබිමේ පෑ ප්‍රාතිහාර්යය කෙබඳු වී ද? පූජාවලියේ බෝධි මණ්ඩල පූජා කතාවෙන් බිඳක් ගෙන හැර දක්වමින් මේ මහඟු බොදු බැති ගීතය පිළිබඳ ආස්වාදනය නිමා කරමි.

“නව මහා යුද්ධයකිනුදු (මහා පුරුෂයාණන් වහන්සේට) කිසි හිංසාවක් කළ නුහුණු මාරයා, ‘තෙල සිද්ධාර්ථයා වහා ගනුව, සුණු විසුණු කරව’ යි කියා බුදු බඳට ගැසුවා වූ චක්‍රායුධය මල් වියනක් සේ විය. පෙරළුවා වූ ලක්ෂ ගණන් මහා පර්වත සුවඳ මල් සේ පූජා විය.”

ඒ මහා ප්‍රාතිහාර්යය පෑවා වූ විසල් ජය භූමිය සකල ලෝකවාසී ජනතාව තුළ සම්බුද්ධ ශාසනය කෙරෙහි අවෙච්ච ප්‍රසාදයක් ඇති කර ගැනීමටත්, භව දුක අවසන් කරන අදිටන සඵල කර ගැනීමටත් ඉවහල් වන බව ශපත කොට වන්දනා කරන ලෙස ආයාචනා කරමින් ගීතය අවසන් වෙයි.

සාසන ආලෙ ඇති ලෝවාසී
භව දුක නසනා සේමා
වඳිනේමූ මෝක්ෂ පතාලා…!

සටහන – දයාපාල ජයනෙත්ති.

අනුරාධපුර මහමෙව්නාව උයනේ රැව් පිළිරැව් දුන් දහම් ඝෝෂාව ඒ දිනවලම දකුණුලක රුහුණු පුරවරය දක්වා පැතිර ගිය බවට සෙල්ලිපි සාක්ෂි දරයි. ඒ බව දේවානම්පියතිස්ස රජතුමාගේ සොහොයුරු, එසමයේ රුහුණු රට පාලකයා ව සිටි මහානාග යුවරජතුමා කිරින්දේ ගලෙක කෙටූ පහත දැක්වෙන සෙල්ලිපි පාඨයෙන් හෙළි වෙයි.

‘අපරිමිතෙ ලොකහි බුධ
සමෙ නති අට්ඨාන පරම දුලබෙ
සවඤුත පතෙ අනුතර සථෙ
මහසරණෙ ලොකචත බුධ නම සයභූ’
‘මෙගලෙහි විහරෙ නක උව රජෙ නම
බුධ සරණ ගතෙ මිචදිටික බිඳිය
යහමග පරයන භූතෙ’

එම සෙල්ලිපියෙහි වත්මන් වහර මෙසේය. ‘අටවැදෑරුම් ආර්ය පුද්ගලයන් අතුරෙන් අතිශයින් දුර්ලභ වූ, සර්වඥ බවට පැමිණි අනුත්තර ශාස්තෘ වූ මහා සරණ හෙවත් මහත් පිහිට වූ, ලෝකයට ඡත්‍රයක් බඳු වූ නොහොත් සසර ඉක්ම වූ (පරෝපදේශ රහිතව තමන් වහන්සේම චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මයන් අවබෝධ කළ බැවින්) ස්වයංභූ බුද්ධ නම් වූ බුදුරජුන් සමාන උතුමෙක් අපරිමිත ලෝකයෙහි නැත.’

‘යහපත් මාර්ගය පිහිටකොට ඇති නාග නම් යුවරජ තෙමේ මේ ගල් විහාරයේ දී මිථ්‍යාදෘෂ්ටිය බිඳ දමා බුදුන් සරණ ගියේ ය.’

කවර නම් ආශ්චර්යයක් ද? බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නම ඇසූ පමණින් ප්‍රමුදිත වූ සිත් පහළ කර ගැනීමට එදවස අප රට විසූ රාජකීයයන් ඇතුළු ජනකායට හැකි වීම අප දිවයින ලද මහා භාග්‍යයක් ම ය. එදවස පටන් රජුන්, මැති ඇමතියන්, රටේ සාමාන්‍ය ජනතාව හා එක්ව එක ඇතිරිල්ලක හිඳගෙන බණ අසමින්, වැව් තනමින්, කෙත්වතු අස්වද්දමින් දැහැමි සශ්‍රීක රාජ්‍යයක් ගොඩනගා සිරිලක පෙරදිග ධාන්‍යාගාරය බවට පත් කළ පුවත ඉතිහාසයේ ලියැවී ඇත. එය මහරු අසිරියක් නොවන්නේ ද?

බුදු දහම නිසා අප ලැබූ ඒ නිදහස් සම්ප්‍රදාය හා අපිස් දැහැමි ජීවිත පැවැත්ම බිඳ වැටුණේ අපරදිග මිථ්‍යාදෘෂ්ටික ජාතීන් පැමිණ මුහුදු බඩ ප්‍රදේශ හා කන්ද උඩරට රාජධානිය ඔවුන්ගේ අණසක යටතට ගැනීමෙන් පසුව ය. අප රට සම්පත් කොල්ල කෑ ඔවුහු රටේ ජනතාවගේ යහපැවැත්ම හා සාමකාමී දිවි පෙවෙත උඩුයටිකුරු කළහ. අධිරාජ්‍යවාදීන්ගේ තාන්න මාන්නවලට ගිජු වූ පහතරට ඇතැම්හු අපට හිමි බොදුනු ජීවන සම්ප්‍රදාය අමතක කොට කිතුනු සමය වැළඳගෙන සෙසු සියලුම ආසියාතිකයින් පසුබාමින් බටහිර ජීවන ක්‍රමය හිස්මුදුනින් පිළිගත්හ.

දෙවැනි ලෝක යුද්ධයෙන් හෙම්බත් වී සිටි ඉංග්‍රීසිහූ 1948 දී අපට නිදහස දුන්හ. අධිරාජ්‍යවාදී පාලනයෙන් අප අත්මිදුණ ද අපගේ ශ්‍රේෂ්ඨ අතීතයත්, බසත් අමතක කළ පාලකයෝ අනුකාරක කාණ්ඩවලට බෙදී එකිනෙකා හඹා යන බැටළු රැලක් සේ හැසිරෙන්නට වූහ. නිසි මග පෙන්වීමක් නොලද රටේ ජනයා ද එම ගඩ්ඩරිකා ප්‍රවාහයට එක් වූහ. එහි විපාක දැන් අපි අත්විඳිමින් සිටිමු. මේ විපතින් අත්නොමිදුණහොත් සිංහල ජනකායගේ අනාගතය ඉතා අඳුරු ය. නොයෙකුත් සමයාන්තර මතිමතාන්තර හිසින් ගෙන කරන කුලල්කෑම නවතා සමස්ත ජනකායට, විශේෂයෙන් තරුණ පරපුරට අපගේ දහම් මගත්, අතීත සම්ප්‍රදායත් හඳුන්වා දී ඔවුන් තුළ අනාගතය පිළිබඳ හැඟීමක් ඇති කළ යුතු වෙයි. මෑත කාලයේ මහමෙව්නාව මඟින් වාර්ෂිකව පවත්වාගෙන එනු ලබන ‘යොවුන් දහම් සක්මන’ ඒ උදෙසා අනුගමනය කළ උතුම් වෑයමක් බව සඳහන් කළ යුතු ය.

බුදු සමය විසින් උරුම කොට දෙන ලද නිදහස් සම්ප්‍රදායට පිටුපා ක්‍රියා කිරීම නිසා අප රට ජනකායට අත්වන විපත මීට අවුරුදු හැත්තෑවකට අධික කාලයක සිට වරින් වර පෙන්වා දෙන ලද්දේ මහගත්කරු මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ මහතා විසිනි. ‘මනුෂ්‍යයාගේ අදීනත්වය අරභයා කරන ලද උදාරතර අනුශාසනය දක්නා ලැබෙන්නේ බුදු සමයෙහි ය.’ යනුවෙන් ශ්‍රීමත් එඩ්වින් ආර්නෝල්ඩ් පඬිතුමා කළ ප්‍රකාශයක් සිය ‘ඇත්ත යුත්ත’ ග්‍රන්ථයෙහි උපුටා දැක්වූ වික්‍රමසිංහ මහතා අනතුරුව මෙසේ සඳහන් කළේ ය.

“බුදු සමය නිසා අප ලත් උතුම් නිදහස අපගේ පෞද්ගලික දියුණුවත්, ලාභයත් උදෙසා ගැනීමෙන් අප කළ වරදට දැන් අප විසින් විශාල වන්දියක් ගෙවිය යුතු ය. එය ගෙවා අවසන් කළ යුත්තේ උගතුන් කාණ්ඩවලට බෙදී කුලල් කෑමෙන් නොවේ. එය අවසන් කළ හැකි උපාය මාර්ගය වනාහි අපගේ තරුණ පරම්පරාවට අතීතයත්, බසත් උගන්වා අනාගතයක් පිළිබඳ හැඟීමෙන් බඳිනු ලැබූ පොදු පරමාර්ථයක් ඇති ජනකායක් කිරීමෙනි.”

මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ලක්දිවට වැඩම කොට අනුරාධපුරයේ මහමෙව්නාව උයනේ දී දේවානම් පියතිස්ස රජතුමා ඇතුළු රටවැසියනට හඳුන්වා දුන් බුදු දහම මුල් කොටගත් ජීවන සම්ප්‍රදාය වෙත අප යළිත් නැඹුරු විය යුතු වෙයි. අද අප රට මුහුණ පා ඇති අර්බුදයෙන් මිදීමට අනුගමනය කළ යුතු එක ම මග එයයි. ඒ සඳහා වුවමනා මග පෙන්වීම, වර්තමාන යුගයේ අපගේ වාසනාවට පහළ වූ මහමෙව්නාවේ ම පින්වත් සඟරුවන විසින් සිදු කරනු ලබයි. එම උතුම් මෙහෙවර උදෙසා අනුප්‍රාණයක් ලබා දිය හැකි, අදට අත්‍යන්තයෙන් ම ගැළපෙන ගී පද පොකුරක් ‘මහාමේඝ’ සත්පුරුෂ පාඨක සජ්ජන සමූහයේ ප්‍රසාද සංවේගය උදෙසා පිරිනමනු කැමැත්තෙමි.

මීට අවුරුදු හැටකට පමණ ඉහත දී තිරගත වූ ‘ඉහත ආත්මය’ නම් සිනමා නිර්මාණයේ ඇතුළත් මේ ගීතය රචනා කරන ලද්දේ කරුණාරත්න අබේසේකර සූරීන් විසිනි. සංගීත විසාරද ප්‍රේමසිරි කේමදාසයන් සංගීතය සැපයූ එම ගීතය ගායනා කළේ විසාරද නන්දා මාලිනිය යි.

“අද පමණක් නොවේ අපට හෙටක් තිබෙනවා
අරුණලු කැන් හිනැහී නව දිනක් ලබනවා
අඳුරෙන් බර ආකර තුළ මැණික් දිලෙනවා
දෙස බස රැස අපේ අතින් එළිය වැටෙනවා
උදාසීන ජාතිය නිදි කිරා වැටෙන්නේ
උදාරතර හැඟුම් පැතුම් නැත ලියලන්නේ
උදාගිරෙන් උදාවෙමින් හිරු එනවා සේ
නවෝදයක් බිහිකරලමු අපි ඉතිහාසේ
මුනි සිරිපා පියුම් පිපුණ මේ මහ දෙරණයි
දිගන්තයේ ජය දද නැගු හෙළ දෑ වරුණයි
එම බැතියෙන් අභිමානෙන් මුළු ලොව සුවඳයි
මෙම නිදහන් දිවි හිමියෙන් අප හට උරුමයි”

මෙයින් අඩ සියවසකටත් ඉහත දී නිර්මාණය වූ මේ ගීතයෙන් උත්කර්ෂයට නැංවෙන්නේ අප දේශය වර්තමානයේ පත්ව ඇති දුර්දසාපන්න ඉරණම දෙස යෝනිසෝමනසිකාරයෙන් යුතුව නිරීක්ෂණය කරන්ටත්, ඉන් මිදී යහපත් අනාගතයක් නිර්මාණය කර ගන්ටත් සිත් යොමු කරවන සුගීතවත් සරල පද සිත්තමකි. අනාගතය ගැන නොසිතා කටයුතු කිරීමේ විපාක වශයෙන් වැනසෙමින් පවත්නා රටේ සෞභාග්‍යය යළි නැංවීමට වුවමනා ස්වභාවික හා මානව සම්පත් නිසි පරිදි මෙහෙයවා අපගේ දියුණුව සලසා ගැනීමට අපට තවම අවකාශය තිබේ.

“උදාගිරෙන් උදාවෙමින් හිරු එනවා සේ
නවෝදයක් බිහිකරලමු අපි ඉතිහාසේ”

අප සතු මහා නිධානය කවරේ ද යන්න පෙන්වා දෙමින් ගීතය අවසන් වෙයි. එහිදී කවියා සිය සිතැඟි උත්කර්ෂයට නංවන්නේ මහරු කාව්‍යෝක්තියකිනි.

සිරිලක් බිම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උතුම් සිරිපා පහසින් පූජනීයත්වයට පත් වූවක් බව පළ කිරීම සඳහා යෙදූ ‘මුනි සිරිපා පිපුණ’ යන වදන් පොකුර පුණ්‍යවන්ත දේශයක් උදෙසා පිදූ උත්තම පූජෝපහාරයකි. සමනොළ ගිරි හිසින් පිපී දිවයිනේ සතර දිග් භාගය ම පූජනීයත්වයට පත් කළ සිරිපා පියුම් ලකුණින් හෙබි හෙළ දෑ වරුණ මුළු මිහිතලය සදා සුවඳවත් කරනු ඇත.

සටහන – දයාපාල ජයනෙත්ති.

සියවසකටත් අධික කාලයක් ගත වුව ද තවමත් බැති හැඟුමින් යුතුව ආස්වාදනය කළ හැකි කිසිදාක පරණ නොවන මෙම විස්මිත ගීතයට සංගීතය සපයන ලද්දේ විශ්වනාත් ලව්ජි නැමැති භාරතීය සංගීතඥයා විසිනි. 1949 වසරේ නිදහස් දින උළෙල සමරමින් පැවති සංගීත සන්දර්ශනයක දී හියුබට් රාජපක්ෂ නැමැති ගායකයා එම ගීතය ගායනා කොට ඇත්තේ බටහිර තාලයකට අනුගතව ය. එය විමසුමට හසුකළ මහාචාර්ය එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍ර මහතා සිය ‘සිංහල ගැමි නාටකය’ කෘතියෙහි ලා පැවසුවේ යුරෝපයේ දී ප්‍රගුණ කොටගත් හඬකින් ගැයූ නිසා එම ගීතයට හානියක් වී ඇති බව ය. පසු කලෙක එම ගීතය හෙළ ඌරුවට අනුව බුදු බැතිය දනවන පරිදි මධුර ස්වරයෙන් ගායනා කරන ලද්දේ හෙළයේ මහා ගාන්ධර්ව පණ්ඩිත් අමරදේව සූරීන් විසිනි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩ සිටි සමයේ දඹදිව මධ්‍ය මණ්ඩලය සිල් සුවඳින් සුවඳවත් කරවමින් රහතන් වහන්සේලා ධර්මදූත චාරිකාවේ වැඩි අයුරු සිහිපත් කරවන පරිසරයක් ලක්දිව පහළ වූයේ ඊට අවුරුදු තුන් සියයකට පමණ පසුව ය. මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ වැඩම කොට සම්බුදු සසුන මෙහි පිහිටවූ දා සිට අවුරුදු හයසියයක් පමණ කාලයක් මෙරට රහතන් වහන්සේලාගෙන් පිරී පැවති බව පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකවලින් හා වංශකතා තොරතුරුවලින් අනාවරණය වෙයි. එසමය අලලා ජෝන් ද සිල්වා සූරීන් සිය සිරිසඟබෝ නූර්තිය උදෙසා රචනා කළ ‘දන්නෝ බුදුන්ගේ’ ගීතයට පසුබිම වී ඇත්තේ අනුරාධපුර පූජනීය පරිසරයයි. වෙනත් ගීතයන්ට වඩා මෙම ගීතයේ දක්නා විශේෂය වනුයේ අනුරාධපුරවරය කරා ආගන්තුකව පැමිණෙන කුමාරවරුන් තුන් දෙනෙකුගේ තුන් විධ මනෝභාවයන් ඉන් නිරූපණය වීමයි.

ඉතා දුර බැහැර පිහිටි ප්‍රාන්ත රාජ්‍යයක් වූ මහියංගනයට ආසන්න මිණිපේ ජනපදයේ සිට පා ගමනින් එන මේ කුමාරවරුන්ගේ පියා වූයේ එහි පාලකයා වූ සේලාභය යුවරජු ය. ඔවුන් අනාගත රාජ්‍ය උරුමය පතා එවක අග රාජධානිය වූ අනුරාධපුරය බලා පිටත් වූයේ තමන්ට අනුශාසනා කළ නන්ද තෙරුන් වහන්සේගේ උපදෙස් පරිදි ය. සංඝතිස්ස, සංඝබෝධි හා ගෝඨාභය වන මේ කුමාරවරුන් තිදෙනා දිගු ගමනකින් පසු කෙමෙන් පූජනීය නගරය කරා පියමං කරන ආකාරයත්, ඔවුන්ගේ නෙතට හසුවන පරිසරයත් වර්ණනා කරනුයේ එකිනෙකාගේ චේතනා හා මනෝභාවයන් ද ධ්වනිත කෙරෙන අයුරිනි.

පළමුවෙන් සංඝතිස්ස කුමරුගේ නෙතට හසුවන්නේ පූජනීය නගරයේ වැඩ වසන රහතන් වහන්සේලා ය.

දන්නෝ බුදුන්ගේ ශ්‍රී ධර්මස්කන්ධා
පේවී රකිති සොඳ සීලේ නිබන්දා
ක්ලේශ නස්නා භික්ෂූ ඇත්තේ ය බෝ සේ
රහතුන් නිවසනා පාය ප්‍රකාශේ

සංඝබෝධි කුමරා :
භූ ලෝ මතේ මේ දෙව්ලෝ පැවාසේ
පේනා මෙපුර මුනි ශාසන වාසේ
එර්දියෙන් යන්නා වූ නෙක් රහතුන්ගේ
සෙවණැල්ලෙනි හිරු රශ්මිය භංගේ

ගෝඨාභය කුමරා :
මානෙල් නෙළුම් හා ඕළු පුෂ්පාදී
ඇත්තේ පොකුණුවල බෝ ජල පෑදී
සේරූ පන්තී පන්තී පීනති බෝ සේ
අනුරාධ නගරය දැන් පෙනේ ඕසේ

මෙම ගීතයේ දක්නා විශේෂය නම් කුමාරවරුන් තිදෙනා කෙමෙන් කෙමෙන් අනුරාධපුර නුවර මධ්‍යයට පිවිසෙන අයුරින් පරිසරය නිර්මාණය කොට තිබීමයි. සිල්ගුණ පුරන භික්ෂූන් වහන්සේලා, උන්වහන්සේලා වැඩ වාසය කරන විහාරාරාම, ඍද්ධි බල සම්පන්න රහතන් වහන්සේලා අහසින් වැඩම කිරීම, වැව් පොකුණු සහිත පරිසරයේ විචිත්‍රභාවය ආදී සියල්ල කුමරුන්ගේ නෙතට හසුවී ඇති අයුරු ද ඔවුන්ගේ මනෝභාවයන් ද ගීතය පුරා විසිර පැතිර යන අයුරු අපූර්වතර ය.

සංඝතිස්ස කුමරා පෙර තමන් අසා තිබූ බෞද්ධාගමික පරිසරයත්, එහි වෙසෙන ගිහි පැවිදි උතුමන්ගේ සීල සමාධි ප්‍රඥා ගුණයත් පිළිබඳ ප්‍රසාදය පළ කරමින් පෙරටුව ගමන් කරයි. පූජනීය නගරයට පිවිසෙන සංඝබෝධි කුමාරයාගේ සිත බුද්ධාලම්භන ප්‍රීතියෙන් ඇලලී යයි. ඔහු අනුරපුරය දකින්නේ මහ පොළව මත දෙව්ලොව පහළ වූවා සේ ය. අහසින් වැඩම කරන රහතන් වහන්සේලා කොපමණ ද යත් හිරු රැස් පවා පොළවට පතිත නොවන අයුරු ඔහු පවසයි. එදවස වී පැදුරක් පවා වේළා ගැනීමට නොහැකි තරමට රහතන් වහන්සේලා අහසින් වැඩි සේක් යැයි පැවසෙන ජනප්‍රවාද කියුම් ද අපට සිහිපත් වෙයි.

ගෝඨාභය කුමරුගේ මනෝභාවයන් ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් ය. ඔහු බුදු සසුන ගැනවත්, රහතන් වහන්සේලා ගැනවත් කිසිවක් නොකියයි. ඔහු දකින්නේ යස ඉසුරෙන් සපිරුණ නගරයේ භෞතික හා සෞන්දර්යාත්මක පරිසරයකි. මානෙල්, නෙළුම්, ඕළු මලින් ගැවසී ගත් වැව් සමූහය ඔහු දකින්නේ මහා පොකුණු පරිද්දෙනි. වැව්තලා මතින් පීනා යන සේරු පන්ති එකිනෙකා ලුහුබඳින අයුරු ඔහු දකියි. අනුරාධ නගරය සිත් සේ (ඕසේ) දකින ඔහු ලෞකික ආශාවන්ගෙන් ප්‍රබෝධයට පත් වෙයි. පසු කාලයේ රාජ්‍ය ලෝභය පතා ගෝඨාභය කුමරුන් ක්‍රිියා කළ ආකාරය විනිවිදින ඉඟියක් ඔහුගේ මුවට නැංවූ අවසාන ගී ඛණ්ඩයෙන් ධ්වනිත වෙයි.

කුමරුන් තිදෙනාගේ සිත් සතන් විනිවිද දකින විශ්ලේෂකයකු පරිද්දෙන් ජෝන් ද සිල්වා නූර්තිවේදියාණන් විසින් මෙම විශිෂ්ට ගීතය රචනා කරනු ලැබීම තත් යුගය හා සසඳන විට ඉතා විරල පරිකල්පනයක ඵලයක් යයි මට සිතෙයි. කුමරුන් තිදෙනාගෙන් වැඩිමලා වූ සංඝතිස්ස කුමරුගේ මුවට නැංවූ ස්ථායි ගී ඛණ්ඩයෙන් ධ්වනිත වන්නේ, නිබඳ පේ වී සිල් රකින සැදැහැවතුන් හා ඔවුනට අනුශාසනා කරන රහතන් වහන්සේලා ඇතුළු සඟරුවන පිළිබඳව ඔහු තුළ හටගත් බලවත් ප්‍රසාදයයි. දෙවැන්නා වූ සංඝබෝධි කුමරාගේ නිරාමිස සිතිවිලි දහරාව විහිද යන්නේ හුදෙක් රහතන් වහන්සේ කෙරෙහි ය. ඔහු අනුරපුර පින්බිම දකින්නේ සම්බුද්ධ ශාසනයේ ගුණ මහිමය ඉතිර පැතිර පවත්නා දෙව්ලොවක් මිහිපිට පහළ වූවා සේ ය.

දහනව වැනි සියවසේ අග භාගය වන විට බි්‍රතාන්‍ය ආධිපත්‍යය යටතේ බුදු දහම හා සිංහල භාෂාව යටපත්ව ගිය පසුබිමක මෙබඳු අසිරිමත් ගීතයක් රචනා කොට එය බෞද්ධ උරුමය හා දේශවාත්සල්‍යය ඉස්මතු කෙරෙන නූර්තියකට ඇතුළත් කොට මහජනතාව වෙත ප්‍රදර්ශනය කිරීමත්, සියවසක් ගෙවී ගිය පසුබිමක වුව ද රාජ්‍ය අනුග්‍රහය යටතේ ජාතික උරුමයක් ලෙස ඇගයීමකට ලක් වීමත් හේතුකොට ගෙන ජෝන් ද සිල්වා සිරිමතාණන් ලක්වාසීන්ගේ සදා බුහුමනට පාත්‍ර විය යුත්තේ ය.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී ධර්මස්කන්ධය හෙළ බසින් ලක්දිව පැතිර ගිය ආකාරයත්, ඉන් මෙරට ජනතාව සුඛිත මුදිතව පරිසරය පවා ප්‍රබෝධවත් වූ අයුරුත් මේ ගීතයෙන් කියැවෙයි. එදා මෙදා තුර සියවසක් කල් ශ්‍රාවක රසික ජන සමූහයා ආගමික හා දේශවාත්සල්‍යයෙන් ප්‍රබෝධවත් කරවන මේ ගී පබැදුම සිංහල ජාතිය හා භාෂාව පවත්නා තාක් කල් අපූර්වතර භක්ති ගීතයක් ව පවතිනු ඇත්තේ ය.

දයාපාල ජයනෙත්ති.

තෙරුවන කෙරෙහි ඇති විය යුතු අවෙච්ච ප්‍රසාදය නිර්මාණකරුවන් වෙතින් බැහැර වී තිබීම, අධ්‍යාත්ම පරිහානියක ලකුණු පළ කරන්නකි. නූතන අන්තර්ජාල තාක්ෂණය සමඟ පොරබදන සන්නිවේදන ජාලයන් ඔස්සේ එකිනෙක තරඟ වෙමින් ගලා එන්නේ මිනිස් සිත් සතන් තුළ රාගය, ද්වේෂය වඩවන පහත් පෙළේ, අවර ගණයේ සිනමා සිත්තම් හා කාම ගීතයන් පමණකි.

සුභාවිත ගේය පද නිර්මාණය කළ ශ්‍රී චන්ද්‍රරත්න මානවසිංහ, මඩවල එස්. රත්නායක, ඩෝල්ටන් අල්විස්, මහගම සේකර, අජන්තා රණසිංහ, අරිසෙන් අහුබුදු වැනි වියතුන් අප හැර ගිය අතර ඉතිරිව සිටින ටික දෙනා ද නූතන කාම ගී රැල්ල හමුවේ උකටලී ව නිහඬ ව කල් ගෙවති. ඉන් එක් අයකු මෑතක දී පැවසුවේ “විද්‍යුත් මාධ්‍ය තමන් රචනා කරන ගීතයන් ප්‍රචාරය නොකරනවා නම් ගී පද රචනා කරන්නේ කාට ද? ඒවා ගයන්නේ කවුරුන් ද?” යනුවෙනි. ඉඳහිට හෝ ගායකයකු සුභාවිත ගීතයක් ගැයුවහොත් ඔහු අනාථ වන බව වැඩිදුරටත් ඔහු පැවසී ය.

එම නිසා මේ අධ්‍යාත්ම පරිහානියෙන් මඳ අස්වැසිල්ලක් ලබනු උදෙසා අතීතයේ ගැයුණු සුභාවිත බොදු ගීත රස විනිස “වියැළී මියැදෙන්නට පෙර” නූතන පරපුරට හඳුන්වා දීම අප ලබන කිසියම් අස්වැසිල්ලක් සේ සලකමු.

මීට අවුරුදු පනහකට හැටකට පෙර අප ශ්‍රී ලංකා සමාජය පැවතුණේ බුදු සමයෙන් උරුමකොට ගත් අධ්‍යාත්ම ශික්ෂණය අනුව සිය සිතුම් පැතුම් හසුරුවාගත් සමාජ පරිසරයක ය. සාමයික, සාමාජික හා දේශපාලනික ආදී හැම අංශයක ම එක්තරා සහජීවනයක් එකල දක්නට ලැබිණි. කර්ම ඵල විශ්වාසය පිළිබඳ මනා වැටහීමක් ඇතිව කල දවස ගෙවූ මිනිසුන් බහුල වශයෙන් සිටි එසමයේ සාහිත්‍ය කලා නිර්මාණයන් පවා හැඩගැසුණේ එකී ශික්ෂණය අනුව මෙහෙයවුණු පරිකල්පනය තුළිනි. එසමයේ ගීත සාහිත්‍යය විෂයෙහි ලා බෞද්ධ ගීත රචනා වූයේ සිනමා නාටක උදෙසා ය. මෙම යුගයේ; එනම් මීට අවුරුදු හැටකට පෙර සිටි බොදු ගී රචකයන් අතර ආනන්ද සමරකෝන්, සිරිසේන විමලවීර, ශාන්ති කුමාර් සෙනෙවිරත්න, කරුණාරත්න අබේසේකර ආදීන් විශේෂයෙන් කැපී පෙනිණ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා වදාරා අවුරුදු දෙදහස් පන්සියයක් ගෙවුණු කාලයේ ලෝකය පුරා වාසය කළ බෞද්ධ ජනතාව ඉමහත් සැදැහැයෙන් යුතුව ශ්‍රී සම්බුද්ධ ජයන්තිය සැමරූහ. ඊට ආසන්න වකවානුවේ දී තිරගත වුණ ‘දස්කම් නමැති සිනමා නාටකය උදෙසා රචනා වී ගැයුණු අපූරු ගීතයක් මහාමේඝ පාඨක සැදැහැවතුන්ගේ පහන් සංවේගය උදෙසා මෙසේ ඉදිරිපත් කරමු.

“ඉපිද මැරේ යළි ඉපිදේ
නොතිර සසර සාගරේ
අතරතුරේ නොමැරි මැරේ
– දස දහස් වාරේ
නිසල නැතේ සසල වෙතේ
නොතිර සසර සාගරේ

කුමන නැටුම් කෙළි කවට සිනාදා
මරුට නොමැත නිසි විටකදි බාධා
ඔබට නොදන්වා මරු මෙහි ආ දා
යන්නට සිදුවන්නේ – ඉන්නට බැරි වන්නේ
නොතිර සසර සාගරේ

කුණු කය නිසරුයි – නැත පවතින්නේ
කළ හොඳ පමණයි
– මෙලොව රැඳෙන්නේ
නැති බැරිකම ලෙඩ දුක ඇතිවන්නේ
අපටයි මිනිසුනේ
– ඇයි එය නොසිතන්නේ
නොතිර සසර සාගරේ”

කෙළවරක් නොදකින අපාර වූ සංසාරයේ මැරි මැරී ඉපිදෙමින් දුක් විඳින මනුෂ්‍ය වර්ගයා පිළිබඳ ව ළෙන්ගතු හැඟුමකින් යුතුව ගැයුණ මෙම ගීතය රචනා කරන ලද්දේ ඒ යුගයේ විසූ දක්ෂතම ගීත රචකයකු මෙන් ම සන්නිවේදකයා ද වූ කරුණාරත්න අබේසේකරයන් විසිනි. ඒ ගීපද සරණියට සුගායනීය ප්‍රාණ වායුව පිරිනැමුණේ යුගයේ අසහාය ගාන්ධර්වයාණන් වූ පණ්ඩිත් අමරදේවයන්ගේ කටහඬිනි.

සසරේ බිහිසුණු සැරිසැරුම පිළිබඳව ගැයුණු සනාතන අගයකින් යුතු ධර්ම කාව්‍යයක් ලෙස හැඳින්විය හැකි මෙම ගීතයේ ස්ථායි ගායන ඛණ්ඩයෙන් විවරණය කෙරෙනුයේ එක් භවයක වුව ද පවත්නා ගොරතර ජීවන ස්වභාවය යි. එනම් එක් අත්බැවක ඉපිදී ගතකරන සුළු කාලයේ දී වුව නොමැරී මැරෙන බව ය. එසේ දුක් විඳින්නේ එක් වරක් දෙවරක් නොව දස දහස් වරකි.

“අතර තුරේ නොමැරි මැරේ දස දහස් වාරේ
නිසල නැතේ සසල වෙතේ…”

බාහිර විපත්වලට, අභ්‍යන්තර දුක් වේදනාවලට බඳුන් වෙමින් හැම මොහොතක් පාසාම බියෙන් සැලෙමින් ජීවිතය ගෙවීමට මිනිසාට මෙන් ම සියලු සත්ව වර්ගයාට ම සිදු වී ඇත.
ධම්මපදයේ චිත්ත වග්ගයේ දෙවැනි ගාථාව, මේ ගී ඛණ්ඩය තුළින් අප සිතට නැගෙන්නේ ආකස්මික පිළිබිඹුවක් ලෙසිනි.

“වාරිජෝව ථාලේ ඛිත්තෝ – ඕකමෝකත උබ්භතෝ
පරිඵන්දති’දං චිත්තං – මාරධෙය්‍යං පහාතවේ”

“නිසල නැතේ සසල වෙතේ”
“දියෙන් ගොඩට දැමූ මාළුවකු මෙන්
මිනිසාගේ සිත හැම විට ම සැලෙන්නේ ය.”

වීදාගම මෛත්‍රීය හිමියන්ගේ ලෝවැඩ සඟරාවේ එන “කුමන නැටුම් කෙළි කවට සිනාදා” යන පද්‍ය පාදයෙන් ගීතයේ අන්තර් ගී ඛණ්ඩය ආරම්භ වෙයි. උවදුරක්, පීඩාවක් නොමැතිව ජීවත් වන සුළු කාලයේ මනුෂ්‍යයා තම ජීවිතය ගත කරනුවේ ඉමහත් සතුටකින් හා ප්‍රමෝදයකිනි. කිසි දුකක්, කරදරයක්, විපතක් නොඒ ය යන හැඟුමෙනි. එහෙත් පසුපසින් හඹා එන මාර බලවේගය කුමන මොහොතක මිනිසා කරා එළඹේදැයි කිය නො හැකි ය. “ඔබට නොදන්වා මරු මෙහි ආ දා යන්නට සිදුවන්නේ” ජීවිතයේ අනියත බව කියන, අප තුළ බියක් කම්පාවක් ඇති කරවන ගී ඛණ්ඩයකි. අමරදේවයන්ගේ ගායන ස්වරය ඇසෙන විට, එහි අරුත් මෙනෙහි කරන පුහුදුන් දනන් හද සැලුම් වෙවුලුම් දෙනු නියත ය. බුදු වදනට අනුව ජීවිතයේ යථා ස්වභාවය හඳුනාගත්, තිසරණය පිළිබඳ නොසැලෙන ප්‍රසාදය ඇතිකර ගත් සත්පුරුෂයන් තුළ ඇති වන්නේ ජීවිතයේ අනියත බව පිළිබඳ හැඟීම පමණි.

ගීතය අවසන් වන්නේ බුදු මුවින් දේශිත ධර්මානුකූල පණිවුඩයක් මෙලොව වසන – උපදින මානව වර්ගයා වෙත ලබා දෙමිනි. එනම්, අප මනුෂ්‍යාත්ම භාවයක් ලබාගෙන පවත්වාගෙන යන්නේ කෙමෙන් දිරාපත් වෙමින් යන කුණු ඕජස්වලින් පිරුණු ශරීරයකි.

“කුණු කය නිසරුයි – නැත පවතින්නේ…
කළ හොඳ පමණයි – මෙලොව රැඳෙන්නේ…”

යමක් මේ ලෝකයේ රැඳී පවතින්නේ නම් ඒ පවත්නා දේ අපගේ හිත සුව උදෙසා නම්, ඒ වූ කලී යහපත් ක්‍රියා හෙවත් කුසල් දහම් පමණි. මිනිස් වර්ගයා කෙරෙහි මහා කරුණාවෙන් යුතුව කරනු ලබන ඇමතුමක දෝංකාරය, සමාප්ති ගී සර අනුහරින් නින්නාද වන අයුරු අපූරු ය:

“නැති බැරිකම ලෙඩ දුක ඇති වන්නේ
අපටයි මිනිසුනේ – ඇයි එය
නො සිතන්නේ…”

හැමදෙනාට ම පහසුවෙන් අවබෝධ කර ගැනීමට හැකිවන පරිදි ගැඹුරු දහම් උපදේශයක් සුභාවිත ගීයකින් සරලව ඉදිරිපත් කළ ආකාරය ප්‍රසංසනීය ය. ආචාර්ය පණ්ඩිත් අමරදේවයන්ගේ අවස්ථාවෝචිත ගායන ස්වරය, සසර ගමනේ බියකරු බව අනාවරණය කොට ඉන් වහ වහා නිදහස් වීමේ වටිනාකමත්, කඩිනම් අවශ්‍යතාවයක් අපට පෙන්වා දෙන්නේ ය.

දයාපාල ජයනෙත්ති

එදා සිට ගාථාවෙන් කවියෙන් ගීතයෙන් බුදුගුණ ගැයූ ගායක පරපුරකගේ බිහි වීම ගැන කියන ලිඛිත සාධක අනුරාධපුර රාජධානි සමයේ ආරම්භක යුගයේ සිට ම හමුවේ. සිංහල බසින් ලියැවුණු පැරණිම හෙළ අටුවා ග්‍රන්ථයක් වූ පරමත්ථජෝතිකා අට්ඨකතාවේ ඇතුළත් වූයේ බුද්ධානුස්සති භාවනාව ඇතුළත් ගීත ගායනා කරමින් ඇල්කෙත් රකින කාර්යයේ යෙදුණ කතුන්ගේ ගී අසා සැටනමක් අරහත් ඵලයට පත් වූ වග ය.

මෙම ආශ්චර්යජනක සිදුවීම දක්නට ලැබුණේ දුටුගැමුණු රාජ්‍ය සමයේ දී හෝ තදාසන්න වකවානුවකැයි සිතිය හැක්කේ හෙළටුවා බිහි වූ යුගය ගැන මෙනෙහි කරන විට ය. එදවස ඇල් කෙත් රකින කාන්තාවන් ගායනා කළේ ජාති, ජරා, මරණ ප්‍රතිසංයුත්ත ගීතයන් බව එම අටුවා කතාවෙන් හෙළි වෙයි. එම ගීතය අසා ඒ අහළ පහළ වැඩහුන් භාවනායෝගී භික්ෂූන් වහන්සේ සැටනමක් අරහත්වය ලැබූ බව එහි කියවෙයි.

එදා සිට මෑත යුගය දක්වා බුදු ගුණ, දහම් ගුණ, සඟ ගුණ ඇතුළත් කවි කී ගැමියන්, ජනකවියන්, පඬිවරුන් පමණක් නොව පැරැණි රජවරුන් පවා සිය හද බුදු පුදට පුදසුනක් කළ අයුරු හා ශ්‍රාවක ජනයාගේ ආධ්‍යාත්මය සුපහන් වූ අයුරු සනාථ කිරීමට ඉවහල් වන සාධක අපගේ කවි ගී සාහිත්‍ය වංශය පුරා විසිර පැතිර පවතී. පස්වැනි කාශ්‍යප රජතුමා “සියබස්නෙන් බුදුගුණ ගැයූ කවියකු” යැයි සෙල්ලිපියක ලියා තැබූ සැටි සිහි කරන කල්හි ඒ දවස විසූ රසික ජනතාව ගැනත්, ඔවුන් ලියූ කියූ ගී කවි ගැනත් වටහා ගත හැකි ය.
බුදුගුණ මියුරු ලෙස ගායනා කිරීමේ සිරිත කෝට්ටේ යුගයේ දී වඩාත් ප්‍රචලිතව පැවති බව සන්දේශ සාහිත්‍යයේ ප්‍රකට ව පෙනේ. සැළලිහිණි සන්දේශයේ එන පහත කවිය ඊට හොඳ නිදසුනකි.

“මනහර නා මෙනවියනිඳ ළවැලි පිට
ගෙන මිණි වෙන තත් නියඟින් මැද රුවට
කණ හෙවැ කියන බුදුගුණ ගී මියුරු කොට
සැනහෙව කැලණි ගඟබඩ මඳ කලක් සිට”

ජනකායගේ ප්‍රසාද සංවේගය වඩාත් තීව්‍ර කිරීම සඳහා සංගීත ඛණ්ඩයන් ද භාවිත කළ අයුරු එම කවියෙන් පැහැදිලි වෙයි. සම්බුදු ගුණ ඇතුළත් ගී ගායනය සුභාවිත උරුමයක් සේ පවත්වාගෙන ඒමට මෑත යුගයේ පුරෝගාමී සංගීතවේදී ගීත රචකයෝ සමත් වූහ. සෞන්දර්යය ජීවන මාධුර්යයට මුසු කොට එය ශ්‍රාවකයාගේ ආධ්‍යාත්ම පරිශෝධනය සඳහා යොදාගැනීමට බෞද්ධ සම්ප්‍රදායෙන් ලද නිරාමිස පෙළඹවීම බෙහෙවින් බලපෑ ය. එසේ බුදුගුණ හෙළ ගීයට මුසු කළ පුරෝගාමී සිංහල ගායන ශිල්පීන් අතුරෙන් ආනන්ද සමරකෝන් සංගීතවේදී ගායකයාණන්ට හිමි වන්නේ ප්‍රමුඛස්ථානයකි. සරල සිංහල බසට පාලි සංස්කෘත වදන් අවස්ථාවෝචිතව ගායන රිද්මයට පිවිසවමින් ඔහු රචනා කොට ගැයූ බුදු ගුණ ගීත අතුරෙන් අතිශය භාවපූර්ණ ගීතය වන්නේ ‘පුදමු මේ කුසුම්’ නැමැති රමණීය වූ ද භාවපූර්ණ වූ ද වදන් ගෙත්තම ය.

පැරණි කවි ලැකියෙන් මෙන් ම ජන කවියෙන් ද නූතන බැවහැර බසින් ද නොමඳ හික්මීමක් ලැබූ ගී පදරචක සංගීතවේදී ගායන ශිල්පියකු වූ ආනන්ද සමරකෝන් පුන් පොහොය දිනක බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සිරිපා පියුම් නැමැද පවත්වන බුද්ධානුස්සති ගීත පූජෝපහාරය මෙසේ ය.

මල් පූජා කොට බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සිරිපා වැඳීමෙන් හද තුළ ඉපිල ගිය භක්ති පූර්වක ප්‍රමෝදය, ‘වැඳ බැතියෙන ප්‍රීති සාගරේ’ යන ගීත පාදයෙන් ජනිත වෙයි. අනතුරුව ගැයෙන, ‘සුගන්ධ පුෂ්ප මාලා අතිරම්‍ය වර්ණයෙන් සැදී’ යන ගීත වැලෙන් ජනිත කෙරෙන්නේ පූජා කළ පුෂ්පයන්හි සෞන්දර්යාත්මක අගය හා උතුම් පොහොය දිනයෙහි ලෝකනාථයන් වහන්සේගේ පා පියුම් අබියස එමල් පුද කිරීමෙන් ලද ප්‍රමුදිත භාවය යි, ප්‍රීතිසාර ආධ්‍යාත්මික ප්‍රමෝදය යි.

පුන් පොහොය දිනේ උතුම් බව හැඟවීම සඳහා ‘ශුද්ධ වූ’ යන වචනය එතනට පිවිසියේ උචිත කාලය ගැනීම සඳහා වුව ද ආනන්ද සමරකෝන් උපතින් ම ලද කිතුනු ආභාෂය නිසා ද විය හැකි ය. ශුද්ධ වදන් කිතුනු සංස්කෘතිය හා බැඳී පවතින්නකි. එසේ වුව ද ඔහු බෞද්ධ සංස්කෘතිය හා සුසංගත වූ ජන ජීවිතයෙන් හා ජන වහරින් සුහද හික්මීමක් ලද හෙයින් තම ගීතවලින් බුද්ධාභිවන්දනයට යොමු කළේ බොදුනු උවසුවකු පරිද්දෙනි. ‘ශුද්ධ වූ’ යන වහර බුදුසමයට ආගන්තුක වුව ද මෙතැන දී එය සෙසු වදන් හා සුසංගත ව ගීතයට විභූෂණයක් වී තිබේ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ ලෝක සත්වයා කෙරෙහි පතළ මහා කරුණාවෙන් යුතුව පෙන්වා වදාළ උතුම් දහම් මඟ ගීතයෙහි අන්තර් කොටසින් මතු කරන්නේ සැදැහැයෙන් ඉපිල ගිය සිතක ආධ්‍යාත්ම ප්‍රීතිය දැනවෙන පරිද්දෙනි.

‘මෝහාග්නියේ වැටී දැවෙනා
නේක ලෝ ජනා
නවා අමා දහම් නදියේ නිවන් මඟ යොදා’

මෝහයෙන් පීඩා විඳින ලෝක සත්වයා නිවන්මඟට යොමු කළා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දොහොත් මුදුන් දී නමදිමු යයි පැවසීම, තමන් ද ඒ මඟට පිවිසිය බව ඇඟවීමකි. ‘මේ මල් මැලැවී යතේ’ තමන් විසින් ම පූජා කරන ලද අතිරම්‍ය වර්ණ සුගන්ධ පුෂ්පයන් මැලවී යන බව පවසන සැදැහැවත් උවසුවා ඉන් අනතුරු ව එය ම අරමුණු කොට ජීවිතයේ අනිත්‍යතාවය වෙත ශ්‍රාවක සිත යොමු කරවයි.

‘අප කුණු කය එලෙස වේ
විළිකුන් දඹ ඵල ලෙසේ
තිර නැති සසරේ’

ගැමි වහර හා සුසංගත වියත් යෙදුම් ගීතයේ ප්‍රසාද මාධුර්යය තියුණු කරවමින් ජීවිතයේ අනියත බව පිළිබඳ ගැඹුරු දහමක් ඉදිරිපත් කරයි. සසරේ නොතිර බව පළ කිරීම සඳහා යොදා ගන්නා ලද ‘විළිකුන් දඹ ඵල’ උපමාව, ‘කුණු කය’ යන උපමේය හා ගැළපී යන අයුරු අපූරු ය.

උතුම් බුද්ධ රත්නය උදෙසා පූජා කරන ලද සුවඳවත් විසිතුරු මල් මැලැවී යන අයුරු බලා අප හැම දෙනාගේ ජීවිත ද එලෙස නැසී වැනසී යන්නේ ය යන ධර්මතාව පසක් කොට දෙන මහඟු ධර්ම පර්යාය ශ්‍රාවක සිත් සතන් වෙත යොමු කරවමින් ගීතය නිමාවට පත් වෙයි.

‘මෙලොවින් යන කල නැසී
ගෙන යන දේ නැත කිසි
කළ පින් පව් මිස ලොවේ
මුනිදා දෙසුවේ… පුදමු මේ කුසුම්…’

මෙලොව පරලොව දෙලොවට ම වැඩදායක වන සත්පුරුෂ ජීවිත ගත කිරීම සඳහා උතුම් සම්බුද්ධ දේශනා ඉවහල් වන අයුරු සිහිපත් කරවන මෙම මහාර්ඝ ගීතය බුද්ධානුස්සති ධර්ම කාව්‍යයක් වශයෙන් සදාතනික අගයකින් යුතු වන්නේ ය.

පුදමු මේ කුසුම්
ත්‍රෛලෝකනාථ පාද පද්ම වැඳ බැතියෙන ප්‍රීති සාගරේ
පුදමු මේ කුසුම්

සුගන්ධ පුෂ්පමාලා
අතිරම්‍ය වර්ණයෙන් සැදී
ශුද්ධ වූ මේ පෝදා ලෝනා නමින් පුදම්
පුදමු මේ කුසුම්…

මෝහාග්නියේ වැටී දැවෙනා නේක ලෝ දනා
නවා අමා දහම් නදියේ නිවන් මඟ යොදා
භාග්‍ය වූ තිලෝනා සිරි ගෞතම මුනිඳා
දොහොත් මුදුන් දිදී නමදිමු මෝක්ෂේ පතා
පුදමු මේ කුසුම්

මේ මල් මැලැවී යතේ අප කුණු කය එලෙස වේ
විළිකුන් දඹ පල ලෙසේ තිර නැති සසරේ
මෙලොවින් යන කල නැසී ගෙනයන දේ නැත කිසි
කළ පින් පව් මිස ලොවේ මුනිදා දෙසුවේ
පුදමු මේ කුසුම්

සටහන – දයාපාල ජයනෙත්ති.

වන සම්පත තරම් වටිනා සජීව ස්වාභාවික උරුමයක් වෙනත් නොමැති බව සමස්ත ලෝකවාසීන්ට ම පෙන්වා දුන්නේ එතෙක් මෙතෙක් ලොව පහළ වූ ශ්‍රේෂ්ඨතම පරිසරවේදියාණන් වූ ලොව්තුරා බුදුරජාණන් වහන්සේ ය.

එම සනාතන පණිවුඩය ද ඇතුළත් සම්බුදු දහම රැගෙන සිරිලක් දිවයිනට වැඩමවා වදාළ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ප්‍රධාන මහ සඟරුවන මිහින්තලා වන අරණේ අටසැට ලෙන්වල වැඩ වාසය කරමින් රජ දරුවන් ඇතුළු රටවාසීන්ට පහදා දෙන ලද්දේ පරිසරය ආරක්ෂා කර ගැනීමේ වටිනාකමයි.

“මහරජතුමනි, මේ ගස්කොළන් ඇතුළු සකල ජීවි හා අජීවි වස්තූන්ගේ භාරකරුවා ඔබයි. එය රැකගැනීමේ පරම වගකීම ඔබ සතු ය.”

එදා සිට දහනව වැනි සියවසේ මැද භාගය ඉක්මෙන තුරුම අවුරුදු දෙදහසකට අධික කාලයක් රටේ පාලකයන් ඇතුළු රටවැසියන් වනරොද ඇතුළුව ගෘහාශ්‍රිත පරිසරයේ ගහකොළ ආරක්ෂා කොට පවත්වාගෙන ආවේ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ඒ උතුම් අවවාදයේ පිහිටා කටයුතු කරමිනි. එදවස අපට අසන්ට ලැබුණු කවි ගීවල පවා කියැවුණේ නිෂ්කාමී පරිසරය විසින් මිනිසා ඇතුළු සියලුම සත්ව වර්ගයාට ලබා දෙනු ලබන ආස්වාදයයි. එක්දහස් නවසිය හතළිස් එක වසරේ දී ‘නිල් සීනය’ මැයෙන් පරිසරය අරභයා පද්‍ය එකසිය තිස්තුනක දීර්ඝ කාව්‍ය නිර්මාණයක් රචනා කළ විමලරත්න කුමාරගම කවියා පැවසුවේ පරිසරය තමන්ට දහම් දේශනාවක් කරන බව ය.

“සෙවණැලි පෑය නව නිල්බිම නමා හළ
සිහිලැල් අරුණු පිනි මුතු මුව සමා කුල
වනමල් සිනේහැති මට නම නමා ගෙල
වදහළ බණකි මගෙ ගමන ද පමා කළ”

1970 දශකයේ අග භාගයෙන් පසුව පැතිර ගිය ගෝලීයකරණයේ ඵල වශයෙන් පැරණි යුගයේ සිට අවිච්ඡින්නව පැවත ආ අපගේ සමාජ ආර්ථික පැවැත්ම මිසදිටු ආකල්ප කුණාටුවකට හසුව සුන්බුන්ව විසිර ගියේ ය. එහි විපාක ලෙස පරිසරය හා ජීවින්ගේ පැවැත්ම නොතකන, හුදු ආත්මාර්ථකාමිත්වය ම තකන උදරම්භරියන්ගේ යුගයක් පහළ විය. ඉන්පසුව ලියැවුණු ගැයුණු ඇතැම් කවි ගීවල ඇතුළත් වූයේ මිහිතලයේ සම්පත පවා කොල්ල කන ස්වාර්ථකාමීන්ගේ ඝෝෂාවකි.

“කුරුල්ලනේ නුඹලගෙ සංගීතය
මඳකට අපට දියව්
විසල් වනේ සොඳ ලස්සන තැනකට
පිවිසෙන අයුරු කියව්”

විහඟ කැල නිබඳ තුටුරැව් නැඟූ ගහකොළ වනසමින් වනපෙත්වල සොඳුරු බිම්පෙත් සොයාගොස් ජනපද, ගොඩනැඟිලි, නිවාඩු නිකේතන, ලැගුම්හල් තනා ගනිමින් සතුන්ට පමණක් නොව අසල ගම්වාසීන්ට ද හුස්මක් කටක් අරින්ට නොහැකි තැනට අප සොඳුරු දිවයින පත් කිරීමේ ඛේදවාචකය නොවේ ද එබඳු ගීවලින් පවා කියැවෙන්නේ? නූතන ළමා පරපුර පවා හරසුන් ජීවනාස්වාදයකට යොමු කරවන වියරු රංගන සහිත ඝෝෂාකාරී ගීත බහුලව අසන්ට ලැබෙන මෙම අවදියේ, මෙයින් දශක හතකට අටකට පෙර පරිසරය අරභයා අපට අසන්ට ලැබුණු ගීතයක ආකර්ෂණීය වදන් පෙළක් කරා මසිත දිව යයි. එම අත්දැකීම පිළිබඳ පෙර කියුම මෙසේ ය.

එදවස ළමා වියේ සිටි අප අකුරු කරන්නට පාසල් ගිය කාලය අද අප සිහිපත් කරනුයේ අපමණ ආස්වාදයක් භුක්ති විඳිමිනි. එකල අප ඉගෙනුම ලැබූ ගමේ පාසලට යද්දී, ටුවිඩ් රෙද්දක් හැඳ, කර පියවූ කෝට් එකක් ඇඟලාගෙන, සමහර දිනවල සෙරෙප්පු දෙකක්වත් පය නොලා අකුරු උගන්වන්නට පාසලට පැමිණි ගුරුතුමා අප තුළ දැනවූයේ ගෞරව සම්ප්‍රයුක්ත බියකි. එහෙත් සිප් කිරි පොවන මවක මෙන් එතුමා අපට ඉගැන්වූයේ අකුරු පමණක් නොවේ. ආගම දහමට ගරු කරන, ගුරු දෙගුරුන් කෙරෙහි කීකරුව හැසිරෙන, සමාජයට වැඩදායක අයකු ලෙස ගමට, පුරවරට, රටට ස්වකීය අභිමානය රැගෙන යාමේ මඟ ද එතුමා අපට කියා දුන්නේ ය.

වරෙක භාෂාවේදියකු වූ අපේ ගුරුතුමා තව වරෙක ගණිතඥයකු විය. තවත් අවස්ථාවක ඉතිහාසඥයෙකි. ඒ සියලු දැනුම් ඉක්මවා යන සංගීත ඥානයක් ද අප ගුරුතුමා සතු විය. අද යුගයේ මෙන් ‘දණ ගාන වියේ පසුවන කිරිසප්පයින්’ ද සුපර් ස්ටාර්ලා වන්නට මඟ පෙන්වන විගඩමුන් ගැන හීනෙකින්වත් නොසිතූ එම අවදියේ අප පාසලේ ඒ ගුරුතුමා හඬ නඟා ගයා පළ කළ ගායන පෞරුෂය අප පැටිවියේ පසු වූ සිසුන් මනෝ රංජනය කළ අයුරු දැනුදු ඇසෙන්නා සේ ය. අපේ ගුරුතුමා අපට ඉගැන්නූ ඒ පරිසර ගීතය මෙසේ ය.

“අඹ දඹ නාරං කෙසෙල් දෙල්
පනා කකා මේ වනා සැපා ලබනෙම්…
ගංගාවේ ඕලු ඇත්තේ
ඒවාගේ කෑම නැත්තේ
ඇත්තෙ පුෂ්ප
අත්තෙ ඉත්තෙ ඒවා පිපේ…
අඹ දඹ නාරං…
පක්ෂි නාදේ රෑත් ඇසේවී
හීන් හඬ ම දෙත්මැයි…//
මල්ලිකා වැල් බෝ තිබෙන්නා//
විශාල මේ වනේ මම්
ප්‍රවේශම් බොහොම වෙලා ඉන්නෙම්…//
වාසෙ සොඳා බැද්දෙ මෙදා
ප්‍රීති සදා වෙයි නිබඳා
බෝ මාදං ඇත්තේ මේ ගසේ…//”

අදින් සියක් වසරකට ඉහත ටවර් හෝල් නාටක යුගයේ දී සිංහල නාටකය උදෙසා ලාංකික පරිසරය උත්කර්ෂයට නංවමින් බෞද්ධ හා ඓතිහාසික කථාවස්තු තේමා කොටගෙන සිංහල ජාතිකත්වය හා බෞද්ධ උරුමය පණ ගැන්වීමට කටයුතු කළ දේශ හිතෛෂී ජෝන් ද සිල්වා මහතාණන් විසින් ස්වකීය ‘රාමායණය’ නාටකය සඳහා රචනා කරන ලද ඉහත දැක්වූ නූර්ති ගීතය සිංහල ගීත සාහිත්‍යයේ අපූර්වතම නිර්මාණයක් වෙයි. භාරතීය කීර්තිධර සංගීතඥ විශ්වනාත් ලව්ජි ශූරීහු රාමායණය නාටකයට සංගීතය සැපයූහ.

සුපුෂ්පිත මලින් හා පැසී ඉදුණු පලතුරින් හෙබි තුරුලිය ගොමුවලින් සුසැඳි වන අරණක සුන්දරත්වය උත්කර්ෂයට නංවන මෙම ගීතය ආරම්භයේ සිට අවසානය දක්වා නිරූපණය කෙරෙනුයේ සොබාවික පාරිසරික සංදර්ශනයට මැදි වූවකු ඉන් විඳින නොහිම් ප්‍රීති ප්‍රමෝදයයි. ගීතයෙන් ඉදිරිපත් කෙරෙන අවස්ථා ත්‍රිත්වය එකිනෙකව වෙනස් නාද මාලා සහිත රාග තුනකින් ඉදිරිපත් කර තිබීම මේ ගීතයේ ඇති විශේෂත්වයයි. පේළි හතරකින් යුතු ස්ථායී ගී ඛණ්ඩය, වන සෞන්දර්යය විඳින රසිකයාගේ කායික හා මානසික සංතෘප්තිය ධ්වනිත කෙරෙන අයුරින් ගැයෙයි. තුරු මත පැසී ඉදී ලඹ දෙන ප්‍රණීතවත් පලතුරු හා දෙල් කොස් ආදී ඵල වර්ග කායික සැපය උදෙසා ය. ගං ඉවුරුබඩ අතු ඉතිවල පිපී වැනෙන පුෂ්පයන් මානසික ප්‍රබෝධය එළවයි. වනසිරි විඳින පරිසරකාමියාගේ ඉහවහා ගිය ප්‍රමෝදය එකී ගී පද සංවිධානය තුළින් මතු වී පොපියන අයුරු කදිම ය. ගීතයෙහි අන්තර්ඛණ්ඩයෙන් නිරූපණය වන්නේ ඵල රස අනුභවයෙන් තෘප්තිමත් වූ පරිසරකාමියාගේ කායික මානසික ප්‍රීතියයි. එය ලෞකික වූත්, ආධ්‍යාත්මික වූත් සතුටක් බව සමාප්ත ගී පද සරණිය තහවුරු කරයි.

“වාසෙ සොඳා බැද්දෙ මෙදා ප්‍රීති සදා වෙයි නිබඳා” අනුප්‍රාසවත් වදන් පෙළකින් යුතු වේග රිද්ම රාගයකට යොමු කරන ගීතයේ සමාප්තිය, පරිසරකාමියාගේ පූර්ණ තෘප්තියත් ප්‍රමුදිත භාවයත් පළ කරනු වැන්න.

වදනක් වදනක් පාසා නැඟෙන රංගන ධ්වනිය, පරිසරයේ ආස්වාදය විඳින රසකාමියාගේ හැසිරීම් රටාව ද නිරූපණය කෙරෙන අයුරින් නැඟී මතු වෙයි. පරිසරයේ පැවැත්මට කිසිදු බාධාවක් නොකොට විසල් වනපෙතක නිෂ්කාමී දිවි පෙවෙතක් දිවා රෑ ගත කරන පරිසරකාමියකුගේ ආවේශය, මේ ගීතය රචනා කිරීමේ දී ජෝන් ද සිල්වා දෑ හිතැතියාණන් ලබා ඇති බව කිය හැකි ය.

සටහන – දයාපාල ජයනෙත්ති

“සාධු… සාධු… සාධු…
නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතෝ
සම්මා සම්බුද්ධස්ස

පාරමිතා බල පූරිත පූජිත
බුද්ධ දිවාකරයාණෝ
වෙසක් පොහෝ දින දිනූ සේක ලොව
බුද්ධ දිවාකරයාණෝ

සැනසෙමු පුද දී මුනි සිරිපාදේ
පිහිනමු පිහිනමු බුදු ගුණ මුහුදේ

සනසා මුළු ලොව නිවන් ලබා දී
පුණ්‍ය මහෝදදි ශාන්ත සමාධි
සනරාමර ගුරු ලෝක ශිවංකර
බුද්ධ දිවාකරයාණෝ

මාර පරාජය කළ මුනිඳුන්ගේ
කරුණා සීතල මෙත් ධාරා
ගලා බසී තුන් ලෝ තලයේ
දුක් ගිමන් නිවා අම සෙත සාදා
බුදු රැස් කැටි වී නැඟි ආලෝකේ
පිස යයි දුඟදුරු මුළු තුන් ලෝකේ…”

2500 සම්බුද්ධ ජයන්තිය නිමිත්තෙන් ‘පාතුරහෝසි බුද්ධ ජයන්ති – ධම්ම සමය උදපාදි’ නමැති තේමා ගීතය රචනා කළ ශ්‍රී චන්ද්‍රරත්න මානවසිංහයෝ ම මෙම ගීත සංකල්පනාවෙහි නිර්මාතෘවරයා වූහ. විශාරද පණ්ඩිත් අමරදේවයන් ම සංගීතය සපයා ගැයූ ‘බුද්ධ දිවාකරයාණෝ’ ගීතය ආරම්භ වන්නේ සමස්ත ලෝකවාසී බෞද්ධ ජනතාව නිතර දෙවේලේ බුදුරජාණන් වහන්සේ වන්දනා කරන නමස්කාර පාඨයෙනි.

මධුර ඡල ලාලිත ගීත ස්වරයෙන් බුදු ගුණ සජ්ඣායනාවට ම ඇලුණ කටහඬක් උරුම කොට ගත් පණ්ඩිත් අමරදේවයන් හා එක්වුණු ගායක පිරිස, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මහා කරුණා ගුණ මහිමය හා ඉන් ලෝ සතුන් නිවී සැනහී ගිය ආකාරය ඉදිරිපත් කරන්නේ අසන සියලුම ජනයා ද බුදු ගුණ සයුරේ ගිල්වා සනසාලමිනි.

ගීතයේ සමාරම්භක ස්ථායි ගායන ඛණ්ඩය විහිදුවන්නේ දස පෙරුම් දම් පුරා උතුම් සම්බුද්ධත්වය සාක්ෂාත් කොට මුළු ලෝවාසීන්ගෙන් පිදුම් ලැබීමට සුදුසු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙසක් මාසයෙහි පුන් පොහොය දිනයක මහ බෝසත් කුමරුන් ලෙස උපත ලැබූ අසිරියයි. එහි ගැයෙන ‘දිනූ සේක’ යන දෙවදනින් බුද්ධාංකුර උතුමෙකුගේ ජන්ම ලාභය ද උතුම් සම්බුද්ධත්වය සාක්ෂාත් කොට ගැනීමෙන් අනතුරුව බුදුරජාණන් වහන්සේනමක් ලෝකයාට පහළ වීම ද යන දෙඅරුතම ගම්‍ය වෙයි. ගීතයේ පුන පුනා ගැයෙන ‘බුද්ධ දිවාකරයාණෝ’ යන යෙදුම සමස්ත ගීත පද නිර්මාණය පුරා විහිද පැතිර යන බුදුරැස් මාලාවක් වැන්න. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උත්තරීතර ශ්‍රේෂ්ඨත්වය ධ්වනිත කරන ඒ දෙවදන, මුළු තුන් ලොව එළිය කළ හිරු මඬලක පහළ වීම ද සංකේතවත් කරයි.

වෙසක් පුන් පොහොය දිනයෙහි දී බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොවට පහළ වීමේ අසිරිය සිහිපත් කරවමින් ඇරඹෙන මෙම ගීතය නංවන ප්‍රසාදජනක බැතිබර සංචේතනාව ඊළඟ දෙපාදයෙන් කුළු ගැන්වෙන්නේ ලෝ වාසීන් නිවාලන මහා සැනසිල්ලක් – අස්වැසිල්ලක් උදා වූ බව පළ කරමිනි. මුනි සිරිපා වන්දනයෙන් ලබන අධ්‍යාත්ම සොම්නස සිත කය පුරා ඉතිර පැතිර යන්නා සේ ය. ‘පිහිනමු පිහිනමු බුදු ගුණ මුහුදේ’ අනන්ත වූ සම්බුදු ගුණ සමුදාය නමැති මහ මුහුදේ ආස්වාදය විඳ ගැනීමට ගී පද රචකයා, ගායක පිරිස හා සහෘද ශ්‍රාවක ජනකාය යන තුන් ඈඳුතු සත්ජනයින්ට ඉස්පාසුවක් නැතුවා සේ ය. එම අසමසම ලොව්තුරා සැපත අත්පත් කරගනු පිණිස සකල ලෝ වාසීන් වෙත ඇරයුම් කරන්නේ ‘පිහිනමු, සැනසෙමු’ යනාදී හෘදයංගම ඇමතුම් මගිනි.

ඉනික්බිතිව ඇසෙන අන්තරා ගී ඛණ්ඩය, ශ්‍රාවක සිත් සතන් නිවා සනසාලන ප්‍රණීත වූ ආස්වාදජනක හැඟුමන් ජනිත කරලයි. නිවන් මඟට යොමු කරවන, ශාන්ත සමාධිය උදා කර දෙන්නා වූ පින් ගඟුලැල්ලක් (පුණ්‍ය මහෝදදි) මුළු ලෝකය තෙමා ගලා බසින්නා සේ ය. පරම ශාන්තිය (ශිවංකර) සලසා දෙන බුද්ධ දිවාකරයාණන් වහන්සේ මිනිසුන්ගේත්, දෙවියන්ගේත් (සනරාමර) ගුරුවරයාණන් වන සේක.

දෙවියන්, මිනිසුන්, මරුන්, බඹුන් හා අනේකවිධ සත්ව ගණා ගැවසී ගත් ලෝකයේ අදාන්තයන් හා නොහික්මුණවුන් හා ප්‍රචණ්ඩයන් දමනය කළ හැක්කේ බාහු බලය හෝ අවි බලය සහිත පුහුදුනවුනට පමණි. එබඳු වූ සේනා සහිත මාරයා භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් පරාජය කරන ලද්දේ බාහු බලයෙන් හෝ අවි බලයෙන් හෝ නොව ‘කරුණා සීතල මෙත් ධාරා’ බලයෙනි. ලෝකයේ අන් කිසි අයකු සතු නොවන ඒ ආශ්චර්යවත් ගුණ මහිමය, ගීතයෙහි අවසන් ඛණ්ඩයෙහි ලා ඉස්මතු කොට දක්වන්නේ කරුණා මෙත් ධාරා සිහිල් දිය පොදක් තුන් ලෝ දුක් ගිම් නිවා විහිද පැතිර යන අයුරු විදහමිනි.

“මාර පරාජය කළ මුනිඳුන්ගේ
කරුණා සීතල මෙත් ධාරා
ගලා බසී තුන් ලෝ තලයේ
දුක් ගිමන් නිවා අම සෙත සාදා”

ගී පාද සතරක් නැඟූ සංධ්වනිය කවර නම් අසිරියක් ද? අකුරක්, වදනක් වදනක් පාසා නැඟෙන නින්නාදය, සවන් පතින් හද පත්ලට පිවිස අධ්‍යාත්මය නිවා සුවපත් කළා සේ ය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මහා කරුණා ගුණය, සූවාසූ දහසක් ධර්මස්කන්ධය තුළ ගැබ්ව ඇති අනන්ත ගුණ මහිමය ගීතය අවසානයේ කැටි කොට දක්වා ඇති ආකාරය වෙනත් බුද්ධානුස්සති නිර්මාණයක නොවූ විරූ ය. එය වූ කලී ගීත රචකයා, ගායක පිරිස හා සංගීතඥයා යන තුන් ඈඳුතු සහෘද පිරිස බුද්ධානුස්සති භාවනාවට සමවැදීමේ ඵල වශයෙන් අත්පත් කොටගත් නිර්මාණාවේශයකින් අවස්ථාවෝචිත ස්වර, ධ්වනි රටා මවා ගැයූ ගායක වෘන්දයේ මියුරු ගීත ස්වරය, පද රචනය ඉක්මවා නොයාමේ ප්‍රතිඵලයකි.

“බුදු රැස් කැටි වී නැඟි ආලෝකේ
පිස යයි දුඟදුරු මුළු තුන් ලෝකේ”

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නිකෙලෙස් හදින් නැඟුණ කරුණා සීතල මෙත් දහරා ගලා බැස සසර ගමනේ ගිමන් නිවාලන්නේ ය. තුන් ලෝකයේ මෝහාන්ධකාරය පහව යනුයේ බුදු රැස් කැටි වී නැඟෙන ආලෝකයෙනි. එනම් බුද්ධානුස්සති භාවනාවෙන් පහන් කරගන්නා සිත් සතන් තුළිනි. මෙම ගීතයේ වදනක් වදනක් පාසා මැවි මැවී මතුවන උතුම් සම්බුදු රූපකාය, අනන්ත වූ සීල සමාධි ගුණය, සකල ලෝක සත්වයා වෙත පතල මහා කරුණාව ආදිය සිහි කිරීම බුද්ධානුස්සති භාවනාවක් වැන්න. සිංහල ගීත සාහිත්‍යයේ ප්‍රාතිහාර්යක් වැනි මේ අසිරිමත් ගී පද ගෙත්තම වෙසක් පොහොය සමයෙහි පමණක් නොව දිනපතාම සවන් දිය යුතු, වදනක් පාසා මෙනෙහි කළ යුතු සදාතනික නිර්මාණයකි.

මෙම විශිෂ්ට ගීතය අරභයා සිය අදහස ඉදිරිපත් කළ මහාචාර්ය බෙල්ලන්විල විමලරතන හිමියෝ මෙසේ පළ කළහ.

“මෙම ගීතයේ එන නමස්කාර පාඨය අත්‍යන්ත දේශජ බෞද්ධ පඨන පාඨන රීතියට සමීප වෙයි. මහා සංඝයා වහන්සේගේ මුවිනුත් සැදැහැවත් බෞද්ධ උපාසක උපාසිකාවන්ගේ මුවිනුත් උසුරුවනු ලබන නමස්කාර පාඨයේ ධ්වනි සාම්‍යය මේ ගීතය පුරාම අසන්ට ලැබේ. පදමාලාවට උචිත නාදමාලාවත්, නාද මාලාවට උචිත පද මාලාවත් හේතු කොටගෙන මෙම බෞද්ධ භක්ති ගීතය ශ්‍රාවකයන්ගේ ප්‍රසාදයට ලක් වී ඇත්තේ ය.”

(ශ්‍රද්ධා භක්ති සූචක විශිෂ්ට බෞද්ධ ගීත – බෙල්ලන්විල විමලරතන හිමි)

මෙම අපූර්ව ගීතයේ තනු නිර්මාණය ගැන පණ්ඩිත් අමරදේවයෝ මෙසේ පැවසූහ:

“මා මැන්ඩලීනය වයමින් ‘පාරමිතා බල පූරිත පූජිත’ නමැති ගීතයෙහි තනුව නිර්මාණය කරද්දී මගේ අම්මා ගැන ඇති වූ මාතෘ සෙනේහය ඊට බල පෑවා. අමා මෑණී හිමියන් වශයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ හඳුන්වනවා. ගීතයෙන් බුදු ගුණ ගැන සිතද්දී මට මගේ මවගේ ගුණයත් සිහියට නැඟුණා. අම්මා වගේ තමයි මට බුදුරජාණන් වහන්සේ සිහිපත් වුණේ. බුදුරජාණන් වහන්සේට සේ ම මව තුළ තිබූ මහා කරුණාව මේ ගීතයෙන් පිළිබිඹු වෙනවා.”

අමරදේව-මහා ගාන්ධර්ව විබුධයාණෝ

(නුවන් නයනජිත් කුමාර – 136 පිටුව)

සංගීතයෙහි පවත්නා ස්වර සියල්ල සංගත වූ භෛරවී රාගය මෙම ගීතයට ආත්ම වූවා සේ ම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අසමසම ගුණ කඳ, ගීත පද මාලාවේ මෙන්ම ගායනයෙහි ද සුසංගතව තිබීම අසිරියක් ම වන්නේ ය.

සටහන – දයාපාල ජයනෙත්ති

තුන්ලෝකාග්‍ර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පමණ කළ නොහැකි මහා ගුණ කඳ කාව්‍යාලංකාරයට නගා පද්‍ය හයසිය එකොළොසකින් පරිමිත මහා බුදුගුණ කාව්‍යයක් නිර්මාණය කළ වීදාගම මෛත්‍රීය මහ ස්ථවිරපාදයන් වහන්සේ ශ්‍රී සම්බුද්ධත්ව ප්‍රාතිහාර්යය සිය කාව්‍යාවලියෙහිලා මෙසේ උත්කර්ෂයට පත් කළහ.

සිහිලැල් පවනින් ගිම් මඩවාලීය
මෙසියල් ලොව සියබස් දොඩවාලීය
වියවුල් සත සිත තොස් වඩවාලීය
ගන බොල් බිම මහඬින් හඬවාලීය
මුහුද ද පිපී රැස් පඹෙරින් වැස්වීය
නුබ තල පිපී මල් වියනින් වැස්වීය
මුළු ලොව සුවඳ ඇති මල් වැසි වැස්වීය
සතර අපා දොර සුවසේ වැස්වීය

ජගත් විෂයීය සොබාදහම විසින් දායාද කරනු ලබන ජීවී වූ ද අජීවී වූ ද අප්‍රමාණ වූ සෞන්දර්යයේ ආස්වාදය තුන්ලෝ තලයේ සියල් සක්වළ ගැබ සිසාරා පැතිර ගිය ආශ්චර්යවත් මොහොත වූ කලී, සත්ව සන්තතිය ඇසුරේ අසංඛෙය්‍ය වූ කාල පරිච්ඡේදයක් පෙරුම් පුරා බෝසතාණන් වහන්සේ උතුම් සම්බුද්ධත්වයට පත් අවස්ථාව.යි. දස දහසක් ලෝධා කම්පිත කරවූ ඒ මහා ප්‍රාතිහාර්යය සිදු වූ මොහොතේ ස්වභාවික පරිසරය දැක්වූ සෞන්දර්යාත්මක ප්‍රතිචාරය විදහා පෑ වීදාගම මාහිමිපාණන්ගේ පූර්වෝක්ත කාව්‍ය ද්වය ඒ විෂය අරභයා නිර්මාණය වූ විශිෂ්ටතම පැබැඳුමක් වන්නේ ය.

සිහිල් පවන් හමා ගිමන් නිවා දැමුණි. සියල් සතන් මුවින් සුමුදු වදන් නැගිණි. සිතෙන් තැවුල් සිඳී සතොස් හැඟුම් වැඩුණි. ගණ බොල් බිම සැලී මහත් හඬින් හැඬිණි. මුහුද පිපි සුසුදු නෙළුම් මලින් වැසිණි. අහස පිපි මල් වියනින් වැසී ගියේ ය. සුවඳ වතුල මල් වැස්සෙන් ලොව නැහැවිණි. සතර අපා දොරටු වැසිණි.

ඒ වූ කලී කවර නම් අසිරියක් ද? සමස්ත විශ්වයේ ම සෞන්දර්ය ප්‍රවාහය මානව විමුක්ති මාර්ග සාධනය උදෙසා යොමු වූ ඒ උතුම් දිනයේ සියලු ලෝධා සැලී ප්‍රකම්පිත වීම නියතියක් ම වන්නේ ය. එතැන් පටන් වසර දෙදහස් හයසියයකට අධික කාලයක් ලෝක සත්වයන්ගේ හිත සුව හා විමුක්තිය උදෙසා ම විවෘතව පැවති ඒ සොඳුරු දහම් මඟ චිරාත් කාලයක් සුරැකිව පවතීවා! යන්න සත්පුරුෂ ජනයාගේ නිමල පැතුමයි. ඒ සදහම් මඟ හා නිශ්කාමී පරිසරයේ අවියෝජනීය සබඳතාව පවත්නා තුරු ශ්‍රී සම්බුද්ධ දේශනාවන් ලොව බැබළෙමින් පවතිනු ඇත.

බුදුරජාණන් වහන්සේ තරම් පරිසරය වින්දනය කළ, එය මානව සංහතියේ ආධ්‍යාත්මික විමුක්තිය උදෙසා මෙහෙයවූ වෙනත් කිසිදු ශාස්තෘවරයෙකු මානව ශිෂ්ටාචාරය තුළ පහළ වූයේ නැත. මානවයාගේ ජන්ම දායාදයක් වන සෞන්දර්යාස්වාදයෙන් ජනිත වින්දනය, ආධ්‍යාත්මික පරිශෝධන ක්‍රියාදාමයක් වශයෙන් නියතාර්ථයෙන් ම යොදා ගනු ලැබුයේ බුදුරජාණන් වහන්සේ සහ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයන් විසිනි. සමස්ත සත්ව වර්ගයාගේ ම පැවැත්ම හා මුක්තාරම්මණයන් සමඟ බැඳී පවත්නා පරිසරය මිනිසාගේ ආධ්‍යාත්මික හා බාහිර සංවරයට මෙන්ම අනේකවිධ වූ කුසලතාවයන් හොබයා එමගින් ආධ්‍යාත්මික විමුක්තිය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ඉවහල්වන අයුරු සහේතුකව ලොවට හෙළි කර දෙන ලද්දේ බුදුරජාණන් වහන්සේ හා උන්වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා විසිනි. ඒ පරමාදර්ශී ශ්‍රේෂ්ඨ උත්තමයන්ගේ මුළු මහත් දිවි පෙවෙත, පරිසරයේ රමණීය තෝතැන්න වන තුරුලිය ගොමු, වනලැහැබ්, ගංගා ඇළ දොළ, මහ සමුදුර හා බැඳුණේ වෙයි.

තුන් ලෝවාසීන්ගේ හිතසුව උදෙසා.ම බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කොට වදාළ නෛර්යානික ශ්‍රී සදහම් මඟ උන්වහන්සේ උපමා කොට ඇත්තේ සුපුෂ්පිත මලින් ගැවසීගත් මනරම් වන රොදකට ය.

“වනප්පගුම්බේ යථාඵුස්සිතග්ගේ
ගිම්හානමාසේ පඨමස්මිංගිම්හේ
තථූපමං ධම්මවරං අදේසයී
නිබ්බාණගාමිං පරමං හිතාය

ග්‍රීස්ම ඍතුවේ මුල්ම ගිම්හානය වූ වසන්ත කාලයේ වනගොමුවල ලස්සනට මල් පිපෙනවා. ඒ විදිහටමයි ලෝක සත්වයාට පරම සෙත සලසන ඒ අමා නිවන කරා රැගෙන යන උතුම් ධර්මය වදාළේ.”

පුහුදුන් ජන සමාජය හා පොර බදමින් අත්විඳින ජීවන අරගලයෙන් මිදී ආර්ය මාර්ගයට සුව පහසුව එළවන, නිර්වාණාවබෝධයට මඟ සලසන පරමාස්වාදයක් සම්බුද්ධ දේශනාවේ අන්තර්ගත වන බව ඒ උතුම් ගාථා රත්නයෙන් ගම්‍ය වෙයි. විමුක්ති සුවය ම අරමුණු කොටගත් රහතන් වහන්සේලා පාරිසරික සෞන්දර්ය ඇතුලු ලෝකයේ අනේක විසිතුරු අරමුණු ද එම ලෝකෝත්තර අරමුණ උදෙසා ම යොමු කොට ආධ්‍යාත්මය අවදි කරගත් ආකාරය අංගුත්තර නිකායේ නිබ්බේධික සූත්‍රයේ පහත දැක්වෙන ගාථා රත්නයෙන් කියැවෙයි.

“සංකප්පරාගෝ පුරිසස්ස කාමෝ
නේතේ කාමා යානි චිත්‍රානි ලෝකේ
සංකප්පරාගෝ පුරිසස්ස කාමෝ
තිට්ඨන්ති චිත්‍රානි තථේව ලෝකේ
අථෙත්ථ ධීරා විනයන්ති ඡන්දන්’ති.

පුරුෂයාගේ කාමය යනු සංකල්ප රාගයකි. ලෝකයෙහි විසිතුරු අරමුණු වෙත් ද, ඒවා කාමයෝ නොවෙති. පුරුෂයාගේ කාමය යනු සිතුවිලිවල හටගන්නා රාගය යි. ලෝකයෙහි විසිතුරු අරමුණු ඒ අයුරින් ම තිබෙයි. එහෙත් නුවණින් එඩිතර වූවෝ ඒ කෙරෙහි ඇති ආශාව දුරලති.”

බුදු සමය අනුදැන වදාරන්නේ පාරිසරික සෞන්දර්යය තුළ ඇති චිත්තාකර්ෂණීය බව ආස්වාදනය කළ යුත්තේ උපාදනයෙන් තොරව යථාභූත ඥානයෙන් රස විඳීමෙන් බවයි. ධම්ම පදයේ අරහන්ත වර්ගයේ දැක්වෙන පහත සඳහන් ගාථාවෙන් පටු කොට දැක්වෙන්නේ ද පූර්වෝක්ත අදහස ම ය.

“රමණීයානි අරඤ්ඤානි
යත්ථ න රමතී ජනෝ
වීතරාගා රමිස්සන්ති
න තේ කාමගවේසිනෝ

මහා වනාන්තර හරිම ලස්සනයි. ඒ වුණාට කම් සැප හොයන ජනයා ඒ වනයට ඇලෙන්නෙ නෑ. වීතරාගී වූ රහතන් වහන්සේලා නම් මහ වනයට හරි කැමතියි. උන්වහන්සේලා කම් සැප හොයන්නෙ නැති නිසයි එහෙම වුණේ.”

කාමය සොයා යන රාගිකයා නොඇලෙන රමණීය වන අරණට වීතරාගීහු ඇලුම් කරති. ඒ උතුමෝ සොබාදහම කෙරෙන් නිෂ්කාමී වූ සෞන්දර්ය රසයක් විඳිති. එකම පරිසරයක චමත්කාරය තුළින් කෙනෙකුට විරාගයත්, තවත් කෙනෙකුට කාමයත් අත්විඳින්නට ලැබුණේ පරිසරයේ පවත්නා වෙනසක් නිසා නොව මනසේ හා දෘෂ්ටියේ වෙනස නිසා ය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමාන සමයේ විසූ රජ, සිටු, බමුණු හා වෙනත් කුලවල පිරිස් සම්බාධ බහුල ගිහි ජීවිතයෙන් නික්ම උතුම් පැවිදි දිවියට ඇතුළත් ව හුදෙකලා ව වන වාසයට ගොස් නිෂ්කාමී පරිසරයෙන් විඳි නිරාමිස ප්‍රීතිය නිවන් මඟට උපකාර කරගත් ආකාරය අනාවරණය කළේ අතිශය ප්‍රබෝධයෙන් බව ථේර ථේරී ගාථා විමසන විට පෙනී යයි. ථේර ගාථා පාළිය ආරම්භ වන්නේ සුභූති තෙරුන් වහන්සේ කළ පරිසර වැනුමකිනි. තමන් වහන්සේ වැඩ වසන වන කුටිය අවට පරිසරයෙහි පවත්නා වැස්ස, සුළඟ, මේ ගැජුම් ආදී ස්වාභාවික උපද්‍රව මැද සමාහිත සුවයෙන් යුතුව වීර්යය වඩා බවුන් වඩන බව පවසන උන්වහන්සේ හැකි නම් තමන් විඳින සුවය සසල කරන ලෙසට පරිසරයට ද අභියෝග කරයි.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයන් අතර කාව්‍යානුභූතීන් පළ කිරීමේ හා රස භාවජනක වැනුම් ඉදිරිපත් කිරීමේ වෙසෙසි සමත්කම් දැක්වූ රහතන් වහන්සේලා කිහිපනමක්.ම වැඩ විසූහ. උන්වහන්සේලාගේ පරිසර වැනුම් අතිශය භාවාත්මක වදන් සිත්තම් වැන්න. දිය ඇලි ඇද හැළෙන ගිරිශිඛර මත, විවිධ නාද රටා නඟන සියොත් කැළ සරන වන ගැබකට පිවිස බවුන් වඩන තාලපුට රහතන් වහන්සේ, තමන් වහන්සේ ලැබූ අත්දැකීම සිතින් මෙනෙහි කරමින් නිරාමිස ප්‍රීතිය හා හුදෙකලා විවේක සුවය විඳි අයුරු රමණීය කවි කල්පනයකට නඟා පළ කෙළේ මෙපරිද්දෙනි.

“වුට්ඨම්හි දේවේ චතුරංගුලේ තිණේ
සංපුප්ඵීතේ මේඝනිභම්හි කානනේ
නගන්තරේ විටපිසමෝ සයිස්සං
තං මේ මුදූ හේහිති තූලසන්නිභං

වැස්ස කාලෙට තණකොළ වැවෙනවා අඟල් හතරක් විතර උසට. මහ වනයෙ මල් පිපෙන්ට ගන්නවා වලාකුළු වගේ. එතකොට මං ඒ කඳු අතරෙ බිම තමයි නිදාගන්නෙ. ඒ නිල් තණ බිම අළුත් යහනක් වගෙයි. හරිම මෘදුයි.”

සොබාදහම හා ඒකාත්මිකව බවුන් වඩන භූත රහතන් වහන්සේ තම චිත්ත සන්තානයේ උපන් සතුට ගාථාවකින් ප්‍රකාශ කළේ මේ අයුරිනි.

“යදා නභේ ගජ්ජති මේඝදුන්දුභි
ධාරාකුලා විහගපථේ සමන්තතෝ
භික්ඛූ ච පබ්භාරගතෝ’ව ඣායති
තතෝ රතිං පරමතරං න වින්දති

අහස ගොරවනවා. අහස පුරාම වැස්ස වහිනවා. එතකොට ඒ භික්ෂුව ඉන්නෙ කන්දෙ ගුහාවක. ඉතා හොඳ සිහියෙන් ධ්‍යාන වඩනවා. එයාට ඉතින් ඊට වඩා වෙන උතුම් සතුටක් නම් නෑ.”

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටි දවස විසූ රහතන් වහන්සේලා වස්සාන සමයෙහි වන උයන්වල භාවනා කරමින් විමුක්ති සුව විඳිමින් පළ කළ එබඳු නිරාමිස රස වින්දනයක් එදා මෙදා තුර ලොව කවර නම් සාහිත්‍යාංගයකින් ලැබිය හැකි වේ.ද? බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙහි ආර්ය මාර්ගයට පිළිපන් මහරහතන් වහන්සේලා අතුරින් කාළුදායී රහතන් වහන්සේ ද පරිසරය ඇසුරු කොට රමණීයාර්ථ පද භෝජනයෙන් විමුක්ති කාව්‍ය බන්ධනයට වෙසෙසි සමත්කම් දැක්වූ ආර්යයන් වහන්සේනමකි. බුදුරජාණන් වහන්සේ කිඹුල්වත් පුරයට වැඩම කිරීමට පෙර ඒ සඳහා කාව්‍යමය වැනුමකින් උන්වහන්සේ උනන්දු කරවන ලද්දේ කාළුදායී මහරහතන් වහන්සේ විසිනි. ඒ වන වැනුමේ ගාථා පාඨයේ සිංහල භාවය මෙසේ ය.

“මහා වීරයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේගේ පැමිණීම බලාපොරොත්තුවෙන් කොළ හලා නව දළු දමා නැගී සිටින තුරු මඬුලු ඵල දැරීමට ආසන්න ය. අතු අග පිපී වැනෙන මල් ගිනි අඟුරු මෙන් දිලිසේ. ඇතැම් තුරු මුදුන් ගිනිසිළු පැහැයෙන් බබළයි. ශාක්‍ය ජනපදවාසීන්ට පිහිට වීමට දැන් කාලය යි. තුරුලිය මත පිපි මලින් හාත්පස සුවඳවත් ය. ගස්වල කොළ හැළුණේ ගෙඩි බලාපොරොත්තුවෙනි. මහා වීරයාණෙනි, දැන් පිටත් වීමට හොඳ ම කාලය යි.

මහා වීරයන් වහන්ස, වැඩි සීතලත් නැති – උණුසුමත් නැති දේශගුණයකුයි දැන් බලපවතින්නේ. මේ තරම් සොඳුරු කාලයක් තවත් නොමැත්තේ ය. ශාක්‍ය වංශිකයෝ ද කෝලිය වංශිකයෝ ද ඔබවහන්සේ වඩින තුරු රෝහිණී නදිය දෙපස බලා සිටින්නාහු ය. හිරුට පිටුපා රෝහිණී නදිය තරණය කරන සේක්වා!’

ස්වාභාවික සෞන්දර්යය අලලා මේ තරම් සොඳුරු වැනුමක් සහිත ඇමතුමක් කළ හැක්කේ ද ඊට ප්‍රතිචාර දැක්විය හැක්කේ ද නිෂ්කාමී හැඟුමින් යුතු මහා පුරුෂයන්ට පමණකි. සිත වසඟ කරන සෞන්දර්යයට නොඇලී එය ඇසුරින් නිරාමිස වූ පිවිතුරු වූ අනුපාදනය වූ වේදිතයන් ස්පර්ශ කරන උතුමන්ට පමණි. බුදුරජාණන් වහන්සේ හා උන්වහන්සේ ශ්‍රාවකයෝ එබඳු නිෂ්කාමී රසිකයෝ වන්නාහ.
වීතරාගීන් ඇලෙන්නා වූ ද ආධ්‍යාත්ම ගුණ සුවඳින් පිළිපන් වූ.ද බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උතුම් දහම් මඟ සිරිලංකාවට ද හදුන්වා දුන් මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පළමු දහම් අවවාදය ද පරිසරය හා බැඳුනේ වෙයි. එදා සිට මෙදාතුර දක්වා ලාංකේය සැදැහැති ජනකායගේ විමුක්ති සාධනය උදෙසා පරිසරයේ ආධ්‍යාත්මික හා භෞතික සෞන්දර්ය ස්වකීය දහම් වැනුම් මඟට යොමු කොටගත් සංඝ පීතෘවරයන් වහන්සේලා අතර වීදාගම මෛත්‍රීය හිමිපාණන් වහන්සේ ද අග්‍රේශ්වරයෙකු වන්නේ ය.

වීතරාගීන් ඇලෙන නිෂ්කාමී පරිසරය අලලා උන්වහන්සේ විසින් වර්ණිත, මෙම නිබන්ධනය ආරම්භයේ දැක්වුණු කාව්‍යද්වය වූ කලී බුදුසිරිත අලලා නිර්මිත සෞන්දර්යාත්මක ප්‍රාතිහාර්යයක් වැන්න.

සටහන – දයාපාල ජයනෙත්ති.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සිරිපා පහසින් පූජනීයත්වයට පත්ව, ඔකාවස් රජ පරපුරෙන් පැවත ආ දැහැමි පාලන තන්ත්‍රයක් ස්ථාපිතව මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ උතුම් ආගමනයෙන් පසුව සදහම් අමා සිසිලෙන් තෙමී ගිය දැහැමි රාජ්‍යයක් මිසදිටු පාලනයකට දිගු කලක් නතු වීම හේතුවෙන් බැමිණිතියා සාය ඇති වූ බව වංශකතාවෙහි සඳහන් ය. දිගු කලක් එවිපත පැවතියේ මහා සංඝයා වහන්සේගේ අනුශාසනා නොතකා එදවස පාලකයන් හිතුවක්කාර ලෙස ක්‍රියා කිරීම නිසා බව පැහැදිලි කර දෙන ඉතිහාස ග්‍රන්ථ දුර්භික්ෂය නිසා වූ විපත මෙසේ පෙන්වා දෙයි.

“භික්ෂූන් බොහෝ දෙනෙකු සිය දිවි රැක ගැනීමට වුවමනා ආහාර ස්වල්පය පවා ලැබ ගත නොහී රට හැර ඉන්දියාවට වැඩම කළ බව කියනු ලැබේ. ථූපාරාමය, මහාථූපය ආදී බෞද්ධ පූජනීය ස්ථාන වැඳුම් පිදුම් කිරීමට මිනිසුන් නොවූ බැවින් පාළුවට ගොස් තිබුණේ ය… දහස් ගණන් මිනිසුන් රැස් වූ ඒ සෑ මළු වල් පැළෑටිවලින් වැසී ගියේය. විහාර භූමිවල ගොවිතැන් කරන ලද්දේ ය. සාගතය නිසා මිනිසුන්ට විඳින්නට සිදු වූ දුක් කරදර ගැන අතිශය ඛේදජනක විස්තර පොත්වල දක්නට ලැබේ”.

(ලංකා විශ්වවිද්‍යාලය ලංකා ඉතිහාසය 1964, 162 – 163 පිටු)

මෙම දුෂ්කර කාල පරිච්ඡේදය සන්සිඳී ගියේ වළගම්බා රජු නැවත රාජ්‍යත්වය භාර ගැනීමෙනි. බුදුදහමේ අභිවෘද්ධිය උදෙසා කටයුතු යෙදූ එතුමා සංඝයා වහන්සේගේ උපදෙස් පිළිපැද්දේ ය. එතෙක් මුඛ පරම්පරාවෙන් පැවැත ආ සම්බුද්ධ දේශනා (තුන්පිටකය) ග්‍රන්ථාරූඪ කරන ලද්දේ එතුමාගේ කාලයේ දී ය. එදවස දුර්භික්ෂ, රෝ, සතුරු උවදුරු එළඹි හැමකල්හි දී ම මහා සංඝයා වහන්සේගේ පරිත්‍රාණ ධර්ම දේශනා පැවැත්වීම් මඟින් සෙත් පැතීමෙන්, සත්‍යක්‍රියා කිරීමෙන් එම උපද්‍රව සන්සිඳුවාගත් බව වංශකථා සහ දහම් ග්‍රන්ථයන්හි සඳහන් ය. සිරිසඟබෝ රජ සමය එක් නිදසුනකි.

සංඝයා වහන්සේගේ අනුශාසනා පිළිපදිමින් පෙර රජවරුන් කටයුතු කිරීම නිසා එදවස සාමකාමීවූත්, සෞභාග්‍ය සම්පන්නවූත් කාලයක් උදා වූ බවත්, කූටකණ්ණතිස්ස, භාතික අභය සහ මහාදාඨික මහානාග යන රජුන් තිදෙනා රාජ්‍ය විචාල අවුරුදු හැත්තෑ දෙකක කාලය තුළ රටවැසියන්ට පීඩා ගෙන දුන් කිසිදු අභ්‍යන්තර වියවුලක් සිදුනොවූ බවත් ලංකා ඉතිහාස ග්‍රන්ථයන්හිලා මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන මහතා පෙන්වා දෙයි.

මේ කාල පරිච්ඡේදයේ දී (අවුරුදු හැත්තෑදෙක) බලයට පත් රජවරු තමන් තුළ පැවති ආශාවන් සමෘද්ධ කර ගැනීම සඳහා රට වැසියන් බිලි දීමට ඉදිරිපත් නොවූහ. තමන්ගේ නාමයන් නොනැසී පවතින්නට සලස්වනු සඳහා සුවිශාල ස්මාරකයන් ගොඩනැගීමට ඉදිරිපත් නොවූහ. දිවයිනේ ඉතිහාසයේ අවුරුදු දෙදහසක කාලය තුළ කිසිම යුගයක මිනිසුන් මෙතරම් ප්‍රීතියෙන් ජීවත් වූ බව නොපෙනෙයි.

(ලංකා ඉතිහාසය – 169 පිටුව)

එකී සශ්‍රීකවත් පින්බර යුගය පිළිබඳ දීර්ඝ විස්තරයක් මහාවංශයේ තිස්හතරවෙනි පරිච්ඡේදයේ තිස්වැනි ගාථාවේ සිට අනූහතරවැනි ගාථාව දක්වා දැක්වෙයි. පාලකයින් රටවැසියන් හා එක්ව බුදුදහමට අනුව හැසිරෙමින් ලක් ඉතිහාසය බැබළවූ එකී සිව් සැත්තෑ වසරක යුගයත්, එම අභිමානය අකාමකා දැමූ ඊට සමාන මෑත කාල වකවානුවත් (1948 – 2022) සසඳා බැලීම වටනේ ය. තමන් වහන්සේ ලියූ මහාවංශයේ නූතන සරල සිංහල අනුවාදනයට ප්‍රස්තාවනාවක් සපයන පූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද මාහිමිපාණන් පහත දක්වන කියුම කෙරෙහි ද අවධානය යොමු කරනු මැනවි.

“පැරණි සිංහලයන් සතුව තිබූ ශිල්ප ශාස්ත්‍ර ක්‍රම, කෘෂිකාර්මික ක්‍රම, වාරිමාර්ග ක්‍රම සියල්ල පිළිබඳ වූ ඥානයෙන් දැන් සිංහලයෝ තොර වී සිටිති. ඔවුන්ට එයින් වැඩක් දැන් නැත. ඔවුහු මහාවංශයට සිනාසෙති. එය ප්‍රලාපයක් යැයි අපහාස කරති. මේ වන විට ලංකාවම ණයබරින් මිරිකී ගොස් තිබේ. රෝග පීඩාවලින් ආතුර වී තිබේ. ශ්‍රද්ධාවෙන් හීන වී තිබේ. උඩඟුකමින් නන්දොඩවමින් සිටියි. සිංහලයන්ගේ අනාගතය එතරම් දුරකට ගෙන යා හැකි වටපිටාවක් සැපයෙන බවක් නොපෙනේ.”

(මහාවංශය, සරල සිංහල අනුවාදය 14 පිටුව)

ඤාණානන්ද නාහිමිපාණන් එම අනාවැකිය පළ කොට දොළොස් වසරක් ගෙවී ගිය මෙසමයෙහි එය සැබෑ වී ඇති අයුරු අරුමය දනවන සුලුය. දෙදහස් වසරක් පැවතගෙන ආ අපගේ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට පටහැනිව වර්තමාන පාලකයන් මිසදිටු අසුර පාක්ෂික බලවේග ඇදහීමෙහි, තිරුපති වන්දනාවේ යෑමෙහි විපාක අද රටවැසියන්ට විඳින්නට සිදුවී ඇති බැව් කිව යුතුය. බුදු සසුනට කැප කොට පිරිත් පැන් ඉස සක්දෙවිඳුන් ප්‍රමුඛ සිව් වරම් දෙවියන්ට භාර කළ දේශයක් පාලනය කළ යුත්තේ සත්පුරුෂ නායකයන් ය. ගොවියන්, ගෘහණියන්, සියලු තරාතිරම්වල රැකියාවන්හි යෙදෙන්නන් මහමඟට ඇද දැමූ, දරුවන්ගේ අධ්‍යාපනය විනාශ කළ මේ ගොරතර විපත සමාජයට දරා ගැනීමට නොහැකි වූ තැන පැනනැගුණු තරුණ පිබිදීමෙන් රට කළ පාලකයන්ට යන එන මං නැති විය. ඒ අභීත තරුණ පරපුරේ අදිටන අනුව රට සක්‍රීය කළ අතීත යුගය දෙස බලා ඉදිරියට ගතයුතු ක්‍රියාමාර්ග ගැන යුහුසුළු විය යුතුය.

මහ සඟරුවන ප්‍රමුඛ ආගමික නායකයන්ගේ ආශීර්වාදය ලැබ, දෑ හිතැති වියතුන් හා තරුණ නායකත්වය ඉදිරිපත්ව රටට හිතකර වැඩපිළිවෙළක් සකස් කරන තුරු අනන්ත දුකට පත් රටවැසියන් උදෙසා මෙම අවස්ථාවේ කළ හැක්කේ රට සුරකින සම්‍යක් දෙවි දේවතාවුන්ගේ ආශීර්වාදය ලබා ගැනීමයි. ඊට මඟහසර පෙන්වන අර්ථ පූර්ණ වදන් ගෙත්තමක රසභාව විමසුමකට මේ උචිත කාලය යැයි සිතමි. වර්තමානයේ අප රට පත්ව ඇති මෙවන් විපත් සමයක් සිහිනෙන්වත් නොසිතූ අවධියක පබැඳි මෙම අපූර්ව ගීතයේ නිර්මාතෘවරයා වන්නේ ප්‍රවීණ ගීත නිබන්දක කිවියර රත්න ශ්‍රී විජේසිංහ කුලවතාණන් ය. ඊට සංගීතය මුසු කොට ගායනා කරන ලද්දේ මෑත යුගයේ පහළ වූ සිංහලයේ අග්‍රගණ්‍ය ගායක ආචාර්ය පණ්ඩිත් අමරදේවයන් විසිනි.

“සතර වරම් දෙව් මහරජ
සතර අතින් ඇවිදින්
පිරිත් පැන් ඉසිති පුතුනේ
පුවක් මල් කිනිත්තෙන්

පළා පෙති බැඳන් ගෙල වට
හංස පියාපත් සලමින
නුඹේ පා යටින් සඳකඩ පහණ පායලා
බ්‍රහස්පතී තාරකාව මුදුන් වී සරත් නුබ ගැබ
ස්වර්ණමාලි මහ සෑ අග කොත් පලන්දලා

සතර වරම් දෙව් මහරජ…

කලා වැව් දියේ උත්පල නෙළා
ගෙනැ ඇඟිලි පොකුරට
අප්සරාවියන් ලෙන් දොර බලා හිඳිනවා
වළාහක දෙවිඳු ඉසිවර
ඇසින් බල බලා පුතු දෙස
ඉසුරුමුණි විහාරය ළඟ අන්න හිඳිනවා

සතර වරම් දෙව් මහරජ…”

සම්බුදු සිරිපා පහසින් තෙවරක් පූජනීයත්වයට පත් වූ ද මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ විසින් උතුම් සම්බුද්ධ ශාසනය තිරසර ලෙස පිහිටුවන ලද්දා වූ ද දෙදහස් තුන්සිය වසරකට අධික අඛණ්ඩ ඉතිහාසයක් ඇති ශ්‍රී ලාංකේය සංස්කෘතියේ මහිමය ගී පද දහයකට කැටි කළ මේ ගීතය සිංහල ගීත සාහිත්‍යයේ මහා ප්‍රාතිහාර්යයක් වැන්න.

උඬගුකමින් නන් දොඩවමින් සිටි, ශ්‍රද්ධාවෙන් හීන වූ පාලනයක අවසානය සනිටුහන් කළ තරුණ පිබිදීමක් සිදු වූ සමයක සතර වරම් දෙවි රජවරුන් සතර දෙසින් මතුවී ඇවිත් පිරිත් පැන් ඉසීම වූ කලී නව යුගයක් උදෙසා ආශීර්වාද කිරීමක් වෙයි.

“පිරිත් පැන් ඉසිති පුතුනේ පුවක්මල් කිනිත්තෙන්”

පිරිත් පැන් කළය තුළට ලූ පුවක් මල් කිනිත්තෙන් ඉසින පැන් පොද සියලු දිසාවන් කරා විසිර යන්නේ ආසිරි මල් වැස්සක් පරිද්දෙනි. එය සිංහල සංස්කෘතියට ම ආවේණික වූ චිරකාලීන සිරිතක් වෙයි. එසේ ආශීර්වාදාත්මක ස්ථායි ඛණ්ඩනයෙන් ඇරඹෙ​න ගීතයේ අන්තර් ගායන පදවැලේ හැම වදනක් පාසාම රැව් නඟන්නේ සිංහල බෞද්ධ සංස්කෘතියේ ශ්‍රී විභූතිය පෑ අනුරපුර රාජධානියේ මුල් කාල පරිච්ඡේදය යි. පුරාණ සම්බුද්ධරාජ මාලිගයට පිවිසෙන පියගැටපෙළ පාමුල පිහිටි, සිංහල බෞද්ධ සංස්කෘතියේ සියලු අංගයන් සංකේතවත් කරන සඳකඩපහණේ හංස පේළිය පාරිශුද්ධත්වයේ සංකේතයක් වැන්න.

“පළා පෙති බැඳන් ගෙල වට හංස පියාපත් සලමින” නෙළුම් බටු තුඩින් රැගත් හංස පෙළ දිව යන්නේ බ්‍රහ්ම ශුද්ධාවාසය කරා පිය නඟන්නාක් මෙනි.

“තොප නම ඉදිරි කළ නමටත් උතුම් යෙකි තොප කැළ රැගෙන මහසත්හු ද හිරු දිනති”

ලක් පුතුන්ගේ දෙපතුල යට අලුත් ලෝකයක සෙවණැලි පහළ වී තිබෙයි.

“නුඹේ පා යටින් සඳකඩපහණ පායලා”

සරත් නුබ ගැබින් බ්‍රහස්පතී තාරුකාව පායා නැගෙයි. “උදේ සැපත් සුරගුරු අලු කර අවට” සුබ පෙර නිමිත්තක රැස් ධාරා රුවන්වැලි මහා සෑයේ කොත් කැරැල්ල මත පතිතව කැලුම් විහිදයි.

සිංහලයන්ට උරුම වූ වැවෙන් උපන් සභ්‍යත්වයෙහි මහිමයත්, අසමසම කලා නෛපුණ්‍යයේ උරුමයත් මෙදවස වෙසෙන දරුකැළ වෙත දායාද කළ යුතුව ඇත. වැව් තාවුල්ලේ හෝටල සෑදූ, පුරාණ වැව් බැමි මත ඇවිදින මංතීරු සලකුණු කළ යුගය ඔවුන් අවසන් කොට ඇත්තේ ය. නව යුගයක උදාව වෙනුවෙන් ඔවුන් අපේක්ෂා සහගත ව ක්‍රියාකාරී ව සිටිති.

“කලා වැව් දියේ උත්පල නෙළාගෙන ඇඟිලි පොකුරට අප්සරාවියන් ලෙන් දොර බලා සිටිනවා”.

ධාතුසේන රජ පරපුර ගොඩනැංවූ උරුමය ඉන් අවුරුදු එක්දහස් පන්සියයක් ඉක්ම ගිය ද අයත් වන්නේ ලක් පුතුන්ට ය. එය රැක ගත යුතුව ඇත්තේ ඔවුන්ම විසිනි. කලාවැවෙන් නෙළා ගෙනා උත්පල ඇඟිලි පොකුරු මත රඳවා අප්සරාවියන් පුතු දෙස බලා සිටින්නේ එදවස පැවති අභිමානය අනාගතයට ද රැක දෙන ලෙස අයැදින්නාක් මෙනි. අනෙක් පසින් ඉසුරුමුණි විහාරයේ ගල් බෙයදට නැගුණු වලාහක දෙවිඳු (පර්ජන්‍ය දේව) තිසාවැවෙන් ඔබ ඈත වෙල්යාය දෙස නෙත් යොමා බලා සිටින්නේ ලක් පුතුන් තම මව්බිම සශ්‍රීක කරන්නේ ද යනු නිරීක්ෂණය කිරීමට මෙනි.

“වලාහක දෙවිඳු ඉසිවර ඇසින් බලබලා පුතු දෙස ඉසුරුමුණි විහාරය ළඟ අන්න හිඳිනවා…!”

සටහන – දයාපාල ජයනෙත්ති.