එසේම ලක්දිව සම්බුදු සසුන සුරකින ලෙස බුදුරජාණන් වහන්සේ සක් දෙවිඳුන්ට කළ නියමයත්, උන්වහන්සේගේ අදිටන පරිදි තමන් වහන්සේගේ ශාරීරික හා උද්දේසික ධාතූන් වහන්සේලා සිරිලක් පොළෝ තලය මත පිහිටා තිබීමත් ලොව වෙනත් කිසිදු දේශයක් නොලද මහා භාග්‍යයක් ම වන්නේ ය. එසේම ලොව වෙනත් කිසිදු දේශයක් හා සම්බන්ධ නොවූ ද බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජාත භූමියේ පහස ලද ඉන්දියන් සාගරයෙන් වට වූ ද අපගේ දේශය, දේශගුණික සමතුලිතතාව හා පාරිසරික සෞන්දර්යයේ නොහිම් ආශීර්වාදය ලද සොඳුරු දිවයිනක් වූයේ ම ය.

ඒ සියලු මහාර්ඝ භෞතික දායාදයන්ගේ ඵල වශයෙන් ලද අධ්‍යාත්ම ශක්තිය සිංහල බෞද්ධ ජනකායගේ මහඟු උරුමය වෙයි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ හද මඬලෙන් උපන් සෞන්දර්ය විඥානයත්, අසමසම කවි ශක්තියත් බුබුලු නඟමින් ලක්වාසීන්ගේ පරිකල්පනය තුළින් මතු වූයේ ලොව අග්‍රගණ්‍ය මහා ස්තූප, සෙල් පිළිම, සඳකඩපහණ, සෙල්කැටයම් හා සම්බුද්ධරාජ මන්දිර වෙසිනි. සෞන්දර්ය කලාවේ ලෞකික විෂයානුබද්ධ කාව්‍ය හා ගීත නිර්මාණයේ ආස්වාදයෙන් බොදු ජන හදවත් ප්‍රමුදිත වූයේ ලක් ඉතිහාසයේ පූර්ව යුගයේ ඇල්ගෙවිලියන් පවා ගැයූ බුද්ධානුස්සති කවි ගී ගායනාවන්ගෙන් ඇරඹී මෑත යුගය දක්වා පබැඳුණු, ගැයුණු ගී ගායනාවලිනි.

වරෙක

“තල්පත් අතරේ පන්හිඳ තුඩගින්
නවනළු රස ගංගා ගලලා
ගල්කටු පහරින් ගල්කුළු මතුයෙහි
කෝමල රේඛාවන් ඇඳිලා”

යනු වශයෙන් ද තවත් වරෙක

“මහමෙව්නා උයනේ සමාධි බුදු පිළිමේ – අඩවන් වූ දෙනෙතින් ගලනා මෙත් මුදිතා කරුණා ධාරා” යනුවෙන් ද ආචාර්ය ඩබ්ලියු ඒ. අබේසිංහයන් ලියුවේ බුදු දහමේ වීතරාගී සෞන්දර්යාස්වාදය විඳි පරපුරේ උරුමය නූතන නිර්මාණකරුවන් ජන්ම දායාදය කොටගත් බව පසක් කරවමිනි.

මහමෙව්නා උයන යන දෙවදන අසන බොදුනුවකුට එක්වරම සිහිපත් වන්නේ සමාධි ප්‍රතිමාවයි. මහ කළු ගලකට ශ්‍රී සම්බුද්ධ කාය ආරෝපණය කළ සිංහල ගැමි කලාකරුවා භාරතය ඇතුළු ලොව අන් සියලු රටවල බුද්ධ ප්‍රතිමා නිර්මාණයන් අතික්‍රමණය කරන්ට ආවේශය ලැබුවේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ හද මඬලෙන් උපන් සෞන්දර්ය විඥානය මහත් සැදැහැයෙන් යුතුව ආස්වාදනය කළ හෙයිනි. හර්මන් කෛසර්ලිං නමැති ශ්‍රේෂ්ඨ දර්ශනවාදියා සිය Travel Diary of a Philosopher  නමැති ග්‍රන්ථයෙහි ලා “නිර්වාණ වක්ත්‍රය” නමින් හඳුන්වා දුන් අනුරාධපුර සමාධි ප්‍රතිමාව, නිවන් මුහුණුවර වශයෙන් සැලකිය හැක්කේ කවර හෙයින් ද යන්න අප මහගත්කතුවර මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ මහතා මෙසේ පැහැදිලි කර දුන්නේ ය:

“කෙලෙසුන් හා මමත්වය නැසීමෙන් සමාධියට සමවැදුණු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ලෝකෝත්තර ප්‍රඥාවෙහි සියුම් බව හා සමාධි ප්‍රතිමාවේ අධ්‍යාත්ම ප්‍රීතිය ද දෙඇසින්, මුහුණෙන් හා දෙතොල ආදියෙන් පළ වෙයි. මේ පිළිමය තුන් මසක් විමසා ඉගෙන හැම පැත්තෙන් බල බලා අඳින ලද සිත්තම් ගොඩක් ළඟ තබාගෙන වුව ද වර්තමාන ප්‍රතිමාකාරයකුට පවා යථෝක්ත අධ්‍යාත්ම ලක්ෂණ දැක්වෙන ප්‍රතිමාවක් තැනීමට උචිත ආවේශය ලැබිය නොහැකි යයි මම සිතමි.”

(නිවන් මුහුණුවර හා සමාධි ප්‍රතිමාව)

වර්තමාන යුගයේ කලාතුරකින් වුව ද අපට අසන්ට නොලැබෙන ගී පද කැටයමක රසභාව විමසන මෙම නිබන්ධය සඳහා අප විසින් තෝරාගනු ලැබ ඇත්තේ විසාරද මහැදුරු අමරා රණතුංග ගායන ශිල්පිනිය ගැයූ, විසාරද දයාරත්න රණතුංගයන් සංගීතය සැපයූ, සුනිල් සරත් පෙරේරා සුලවතුන් විසින් පබැඳුණු “සමාධි බුදු සිසිලේ ගලා එන දහම් අමා ගඟුලේ” නමැති ගීතය යි.

ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ හා රුවන්වැලි සෑ රජාණන් වැඳ පුදාගෙන හිරු බැස යන සැන්දෑයාමයේ මහමෙව්නා උයනට ඇවිද යන සැදැහැවත් ශ්‍රාවකයා නෙත අභිමුව බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩ සිටිනු පෙනෙයි. බුදු සිසිලෙන් ගලා එන දහම් ගඟුල දනන් සිත් සතන් පොබයමින් නිහඬ පරිසරය සිසාරා පැතිර ගලා යනු ඔහු දකියි. ගයා ශීර්ෂයේ බෝමැඩ සෙවණේ සමාධි සුව විඳින ශාන්ති නායකයාණන් වහන්සේගේ අඩවන් නෙත් සඟල ඔහු සිතේ මැවී යයි. ලෝ දනන් සැම සිත් වසඟ කළ අසමසම සමාධි බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේ මහමෙව්නා උයනේ වැඩ සිටින සේක. ශ්‍රාවක මුවින් පිටවෙන්නේ මහරු උදානයකි.

“සමාධි බුදු සිසිලේ ගලා එන
අමා දහම් ගඟුලේ
සමාධි බුදු සිසිලේ
නිවී නිවී මා නෙත සිත සැනහේ
සවන් සමිඳු සෙවණේ
නිසන්සල මහමෙව්නා උයනේ

මුදු බුදු හසරැල්ලේ නටා යන
පහන්සිළක කැල්මේ
නිවේ නිවේ හද සනරාමර හිමි
දෙනුවන් අග බැල්මේ
දෙනුවන් අග බැල්මේ
වැඩ හිඳ විදුරසුනේ සැඳෑ සුව
දෙන සිහිලැල් අරණේ
නිවා නිවා හද සැඟැවුණු අරුතක්
කියන්න මට සමිඳේ
කියන්න මට සමිඳේ”

මහමෙව්නා උයනේ නිදන් කළ සනාතනික බෞද්ධ උරුමයේ මූර්තිය; නොඑසේ නම් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උතුම් ම රූපකාය වූ කලී දෙදහස් වසරක් නොසැලී සමවත් සුවයෙන් වැඩ හිඳින විලාසයෙන් නිර්මිත සමාධි බුදු පිළිමයයි. දුටු දුටු දනන් වසඟ කරවන ඒ හා සමාන වූ සම්බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් ලොව කිසිදු රටක නොමැත්තේ ය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ජන්ම ලාභය ලැබූ භාරත දේශයේ බිහි වූ ශ්‍රේෂ්ඨතම නායකයා වූ ජවහර්ලාල් නේරුතුමා බොහෝ වේලාවට ඇසිපිය නොහෙළා වසඟ වී නෙත් යොමා සිටි ඒ උතුම් සම්බුද්ධ කාය දැඩි කළුගලෙන් මතු කොට ගත් හෙළ ප්‍රතිමා ශිල්පියා බෞද්ධ ජනකායගේ සදා ගෞරවයට පාත්‍ර විය යුත්තේ ය. විශිෂ්ට බුදු ගුණ ගී රැසක් නිර්මාණය කළ සුනිල් සරත් පෙරේරා ගී පද රචකයාණන් ලියූ ඉහත ගීතයේ කිසිදු තැනෙක සමාධි පිළිමය ගැන සඳහන් නොවේ. එහෙත් එහි මුල් පද අග කියැවෙන ‘මහමෙව්නා උයනේ’ යන වදනත් සමඟම ගීතයේ ස්ථායි, අන්තර් හා සමාප්ති ගී ඛණ්ඩ සියල්ලේ හැම වදනක් තුළින් ම පිළිරැව් නඟන්නේ අනුරාධපුරයේ මහමෙව්නා උයනේ ශ්‍රේෂ්ඨ සමාධි බුද්ධ ප්‍රතිමාවයි. “බුදු සිසිලේ ගලා එන දහම් ගඟුල, මුදු හසරැල්ලේ සැලී යන පහන් සිළක කැල්ම, සනරාමර හිමි දෙනුවන් අග බැල්ම, සැඳෑ සුව දෙන සිහිලැල් අරණ” යන ආදී මුදු වදන් නඟන අනිර්වචනීය බුද්ධානුස්සති හැඟුම් ධාරාව ඔස්සේ සමාධි ප්‍රතිමාව මෙනෙහි කරන ශ්‍රාවක සහෘද මනස තුළ, වජ්‍රාසනයේ වැඩ හිඳින සජීව සම්බුද්ධ රූපකාය නිර්මිත වී පෙනෙයි.

මේ උතුම් විශිෂ්ට ප්‍රතිමාව නිර්මාණය කළ ගැමි ශිල්පියා එවක වැඩ විසූ රහතන් වහන්සේලා නිරතුරුව ඇසුරු කළ, උන්වහන්සේලා දේශනා කොට වදාළ සදහම් අසා බුද්ධානුස්සතිය වැඩූ ශ්‍රාවකයකු විය යුතු ය. ප්‍රතිමාව නෙළීමෙහි දී හෙතෙම සංඝයා වහන්සේගේ උවදෙස් ලබා ගන්ට ඇතැයි සිතමි. ලොවැති සෙසු සියලු බුද්ධ ප්‍රතිමා අභිභවා යන උතුම් නිර්මාණයක් බිහි කිරීමට ඔහු සමත් වී ඇත්තේ එහෙයිනි.

එක් ශ්‍රේෂ්ඨ ශිල්පියකුගේ නිර්මාණයක් පසුකාලීන දහස් සංඛාත නිර්මාණ ශිල්පීන්ගේ පරිකල්පනය පුබුදන්ට සමත්වන උතුම් නිමිත්තක් වූ අන්දම මහමෙව්නාවේ සමාධි බුදු පිළිමය අරභයා මේ දක්වා බිහි වී ඇති විශිෂ්ට ගීත සමුදායෙන් හා ඉහත දැක්වූ ගීතයෙන් ද හෙළි වේ.

සටහන – දයාපාල ජයනෙත්ති.

“පුරාණ සිංහලයෝ පොළොවේ උස් පහත්කමින් හැකිතාක් ප්‍රයෝජන ගත්හ. ඔවුහු කඳුවැටි අතර කපොලු‍ වසා බැඳ ලොකු කුඩා වැව් තනා ගං ඉස්මත්තේ වේලි බැඳ කෘත්‍රිම ඇළවල් දිගේ ජලය හරවා ගත්හ. මේ වනාහි පැරණි සිංහලයන්ගේ විශිෂ්ටතම කෞශල්‍යයක් විය. ඔවුහු අමුණු, ඇළ, වේලි, වැව් එකිනෙක සම්බන්ධ කිරීමෙන් විස්මයජනක සංකීර්ණ ජල සම්පාදන ක්‍රමයක් ඇති කළහ. පැරණි සිංහලයන් තැනූ මේ වාරිමාර්ග, නවීන ඉංජිනේරුවන්ගේ ද විශේෂ ප්‍රශංසාවට ලක් වී ඇති බැව් කිව යුතුය.”

(ලංකා ඉතිහාසය-1964, 11 පිටුව)

මේ මහා පරිශ්‍රමය උදෙසා රජුන්ගේ සිට සාමාන්‍ය වැසියා දක්වා සියලු‍ ජනකාය එක්වීම පිළිබඳ වෘත්තාන්තය සිංහලයන්ගේ දේශය පිළිබඳ මහාවංශ කතාවයි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පියතුමන් වූ සුද්ධෝදන රජතුමා එදවස නගුල අතට ගෙන කෙතට බැස සී සෑ පරිදි සිංහල රජවරු ද ගොවිකමට හුරු ඇත්තෝ වූහ. දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා තෙමේම නගුල් හිස අතින් ගෙන අනුරපුර මහමෙව්නා බිම සීමා ලකුණු කළේ ගොවි නායකයෙකු සතුව පැවැති හුරුකම නිසාය. පැරණි හැම සිංහල රජෙකු ම ගොවිකම දත් ගැමි නායකයෙකු විය. එකල ගැමි නායකයා හැඳින්වූයේ ‘ගාමණි’ යනුවෙනි. ඒ යුගයේ රට පාලනය කළේ රජුන් නොව ගැමි නායකයන් බව පෙන්වා දුන්නේ ද මහාචාර්ය පරණවිතාන මහතාය. පැරණි සෙල්ලිපිවල රාජ්‍ය නායකයා හැඳින්වීමට ‘මාපරුමක’ යන නම යෙදිණි. ප්‍රාදේශීය නායක ‘ගාමණි’, ‘පරුමක’ නම්වලින් හැඳින්විණ. ඔවුහු ගොවි ජනයා හා එක්ව වප්මඟුල් පවත්වා කෙත් කරවා පළමු අස්වැන්නෙන් අගහස් දානය දී මහා සඟනට දන්පැන් පිරිනැමූහ. සාමාන්‍ය ජනයා සමඟ පැදුරු මත හිඳගෙන බණ ඇසූහ. ලංකාභූමිය ජනාවාස කොට ගත් ආර්ය ජනකාය, එවක ලෝකයේ විශිෂ්ටතම සහල් සභ්‍යත්වයක් ගොඩනැගුවේ ඒ ආකාරයෙනි.

එකල සිංහල දේශය, පෙරදිග ධාන්‍යාගාරය යනුවෙන් ලොව නන් දෙස පතල වන්නට විය. ඒ ආකර්ෂණයෙන් මෙරටට පැමිණි දේශාටකයෝ විවිධ අභිධානයන්ගෙන් සිංහල දේශය හඳුන්වන්නට වූහ. හෙළදිව හඳුන්වන මුල්ම භාරතීය ග්‍රන්ථය වන කෞටිල්‍ය අර්ථ ශාස්ත්‍රය, ලංකාභූමිය හැඳින්වූයේ ‘පාරසමුද්‍ර’ යනුවෙනි. ‘සෞභාග්‍යවත් දේශය’ යන අරුත එහි ගැබ්ව තිබේ. ග්‍රීකයන්ගේ වහරට අනුව එය ‘පැලෙයිසිමොංඩු’ විය. චන්ද්‍රගුප්ත මෞර්ය රජුගේ රාජ සභාවේ සිටි ග්‍රීක දූතයා වූ මෙගස්තීනස්, ලක්දිව නම් කළේ ‘තැප්‍රෝබේන්’ (තම්බපණ්ණි) යනුවෙනි. දෙවැනි සියවසේ සිංහල දේශයට පැමිණි ටොලමි තැප්‍රෝබේන් වැසියන් හැඳින්වූයේ ‘සලයි’ නාමයෙනි. ‘සලයි’ යන වහර ‘සිංහල’ යන්නෙන් බිහිවූවක් බව මහාචාර්ය පරණවිතාන මහතා පැවසීය.

වැවත්, බුදු සමයත් නිසා උපන් අදීන සංස්කෘතියක් විසින් හික්මවන ලද සිතුම්, පැතුම්, හැඟුම් හා ආසාවන්ගෙන් යුතු පැරණි සිංහලයන්, අවිචාර පැවැත්මටත් – අධික කාම සම්පත් අනුභවයටත් අනුබල දුන් නාගරික සභ්‍යත්වය ප්‍රිය නොකළ බව පෙන්වා දෙන මහගත්කරු මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ මහතා මෙසේ ද පවසයි:

“සිංහලයන් ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානයට නැංග අවධියෙහි ලක්දිව පැවැත්නේ අධික කාම සම්පත් විඳීමට රජ ඇමතියන් එළවූ නාගරික සභ්‍යත්වයක් නොව සන්තුෂ්ටියෙන් කල් යැවීමට අනුබල දුන් ග්‍රාමීය සභ්‍යත්වයකි. මහාවංශය හා සිංහල සාහිත්‍යය පමණක් නොව අනුරාධපුරය, මිහින්තලය ආදී තැන්වල දැනුදු දක්නට ලැබෙන නටබුන් වස්තුද එසේ සිතීමට අනුබල දෙයි.”

(මානව විද්‍යාව හා සිංහල සංස්කෘතිය -1974, 110 පිටුව)

අතීත යුගයේ ජාතියක් වශයෙන් සිංහලයන් දායාද කොටගත් බුදු දහමේ ආධ්‍යාත්ම උරුමයත්, භෞතික සම්පත් දියුණුව හා ශ්‍රී විභූතියත් අකාමකා දැමීමට වරින් වර කඩා වැදුණු ද්‍රවිඩ පල්ලව, චෝල, කාලිංග ආදි දකුණු ඉන්දීය සැහැසි මෘග ආක්‍රමණවලට නොසැලී මුහුණ දී ජය ගැනීමට සිංහලයන්ට ශක්තිය ලැබුණේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අධිෂ්ඨාන බලය හා මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ස්ථාපිත කළ ශක්තිමත් රාජ්‍ය පදනම නිසාය. පරිසරයටත්, සියලු‍ ප්‍රාණීන්ටත් මෙත් සිත පැතිරූ එහි සවිමත් පදනම, සිව් සියවසක් සසල වී ගියේ තුවක්කුවේ, බයිනෙත්තුවේ බලයෙන් මෙරට භෞතික හා ආධ්‍යාත්මික සම්පත් කොල්ලකෑමට පැමිණි පරංගි, ලන්දේසි හා ඉංග්‍රීසි අධිරාජ්‍යවාදීන්ගේ සැහැසි ක්‍රියා නිසාය. අවිහිංසා දහමකින් හික්මවූ ආධ්‍යාත්ම උරුමයක් සහිත සාමකාමී ජනකායකට කාලතුවක්කු, ගිනිබට හරඹය අරුමයක් විය. කන්ද උඩරට, ඌව, වෙල්ලස්සවාසි දහස් සංඛ්‍යාත නිරායුධ ජනකායත්, ගෙවල් දොරවල් හා කෙත් වතුපිටිත් නැසී වැනසී ගින්නෙන් දා අළු වී ගියේය. එසේ වුවද ලක්වැසි ජනතාවගේ ආධ්‍යාත්ම උරුමය වූ සිංහල බෞද්ධ පදනම කොල්ලකෑමට පරංගින්ට හා සුද්දන්ට හැකි වූයේ නැත. ඊට මංහසර හෙළිපෙහෙළි කොට දී වින කටින ලද්දේ සුද්දන්ගෙන් රට භාරගත් ආත්මාර්ථකාමී, බලලෝභී ස්වදේශවාසි දේශපාලන නායකයන් අතලොස්සක් විසිනි.

බටහිර අධිරාජ්‍යවාදීන්ගේ පාලනයෙන් අප නිදහස ලබා අවුරුදු විසිපහක් පමණ කාලයක් ගතවන තුරු ජාතිභේද වාදයක් මේ රට දැඩිව බලපැවැත්නේ නැත. සිංහල නායකයන් සමඟ ද්‍රවිඩ ප්‍රභූවරු ද නිදහස දිනා ගැනීම පිළිබඳ අරගලයට එක්ව සිටියහ. සිංහල දෙමළ ජනකාය උතුරේත්, සෙසු ප්‍රදේශවලත් සාමකාමී සහජීවනයෙන් යුතුව කල් ගෙවූහ. ඔවුන් අතර අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් එකිනෙකාට ගරු කරන වාතාවරණයක් එකල පැවති බව අප උපන් දකුණු ප්‍රදේශයේත්, ටික කලක් (1972-74) සේවය කළ යාපනය ප්‍රදේශයේදීත් ලද අත්දැකීමෙන් අපි පසක් කළෙමු. එම සුහදශීලී සම්බන්ධතාව වනසන ලද්දේ දේශපාලන වශයෙන් බලයට පැමිණීම පිණිස පොර වැදුණු ආත්මාර්ථකාමී නායකයන් විසිනි.

ඉතිහාසයේ කිසිදු යුගයක සිදු නොවූ පරිදි ජාතිභේදවාදී ක්‍රියාවන්හි දැඩි බලපෑමක් ඇති වූයේ සිංහල බෞද්ධ ජනකායට ය. එහි බරපතළ විපාකයක් නම් අතීත සිංහල බෞද්ධ සංස්කෘතික උරුමය විදහා පෙන්වන සාහිත්‍ය කලා නිර්මාණයන්ට පවා වාරණ පැනවීමයි. මෙයට නිදසුනක් වශයෙන් ඉදිරිපත් කළ හැකි විශිෂ්ට ගී පද නිර්මාණයකට, මහාමේඝ සත්පුරුෂ පාඨක පින්වතුන්ගේ අවධානය යොමු කරවනු කැමැත්තෙමි.

මෑත යුගයේ සිංහල ජාතියේ වාසනාවට උපන්, නිර්මාණාත්මක පෞරුෂයෙන් අගතැන්පත් මහගම සේකර, පණ්ඩිත් අමරදේව, විසාරද නන්දා මාලිනී යන විශිෂ්ටයන් තිදෙනාගේ ප්‍රශස්ත සමවායයෙන් බැඳුණු එකී ගී පද නිර්මාණය වූ කලී ‘මේ සිංහල අපගේ රටයි’ යන මහරු‍ ගී වදන් පෙළහරයි. 1965 වසරේ දී තිරගත වූ ‘සාරවිට’ නැමැති සිනමා සිත්තම තුළින් විකසිත වූ ඒ ගී මල් පොකුර 1966 වසරේ දී පැවති සරසවිය සම්මාන උළෙලේ දී හොඳම ගී පද රචනය, ගායනය හා සංගීතය උදෙසා සම්මාන ලැබීය.

ගීතයේ ස්ථායි ගායන කොටස ආරම්භ වන්නේ සිංහල දේශයේ අනන්‍යතාවය හා උදාරත්වය මතු කොට දැක්වෙන ප්‍රබල සනිටුහනක් ඉදිරිපත් කරමිනි:

“මේ සිංහල අපගේ රටයි
අප ඉපදෙන මැරෙන රටයි
අප හද පණ ගැහෙන රටයි
මුළු ලොව ඒ රටට යටයි”

එකම වදන තෙවරක් යොදා තිබීමත්, පදාන්තයන් නගන අනුප්‍රාසවත් ධ්වනියත් නිසා ම දේශය පිළිබඳ උදාර හැඟීමක් ශ්‍රාවක සිතට පිවිසෙයි. සිංහලයන් විසින් ආර්ය ජනාවාසයක් බවට පත් කර ගනු ලැබූ යුගයේ සිට පරපුරෙන් පරපුරට ඉපදී පැවතගෙන ආවා වූද මතු මතුත් ඉපිද මියෙන්නා වූද ඔවුනට අයත් ලොව එකම රට සිංහල දේශයයි. අවුරුදු දෙදහස් පන්සියයකට වැඩි ඉතිහාසයකට උරුමකම් කියන ඒ දේශය අභිබවා යාමට සමත් වූ රටක් ලොව තවත් නොමැති බව පරිසර සාධකවලින් ද සනාථ වෙයි.

“අහස සිඹින ගිරි කඳුරු
පොළොව තෙමන වැව් සයුරු
මුහුද අවට බැඳි පවුරු
එරට අසිරි සිරි එයුරු”

මිහිපිට දක්නා ලැබෙන ස්වභාව ධර්මයේ සියලු‍ භෞතික සම්පත්වලින් අනූන පාරිසරික පද්ධතියක් අපට හිමිය. මධ්‍යම කඳුකරයෙන් අහසට නැගුණා වූ මහා ස්තූපයන් බඳු ගිරිශිඛර මතින් පැන නැගී සිව් දිසා ගලා බසින්නා වූ ගංගාවන්ගෙන් ද සමුදුරු පරයන මහ වැව්වලින් ද ලක් පොළව තෙමා සශ්‍රීක කරන්නේය. පවුරක් මෙන් රට වටා පිහිටා තිබෙන මහ මුහුදින් ඒ පොළොව රැකෙන්නේ ය. එබඳු වූ දේශයක අසිරි සිරි පමණ කළ නොහැක්කේමය.

ඒ අසිරිමත් දේශය වාසභූමි කොට ගත් අතීත මුතුන්මිත්තන්ගේ රුව ගුණ වරුණ කෙසේද?

“මව්බිම වෙනුවෙන් පොරණේ
දිවි දුන් විරු දරුවන්නේ
ලේවලිනුයි ඒ දෙරණේ
මිණි කැට මුතු ඇට මැවුනේ”

ඒ විරු දරුවෝ ජීවිත පරිත්‍යාගයෙන් ස්වකීය මාතෘභූමියේ ආරක්ෂාව හා සෞභාග්‍යය උදෙසා සිය මෙහෙවර ඉටු කොට මියපරලොව ගියාහුය. පර සතුරන්ගෙන් රට රැකගැනීම සඳහා සටන් වැදුණු ඔවුන්ගේ සිරුරින් ගලා ගිය ලේ දහරාවලින් මැවුණු මිණි මුතු කැට වන් වෙහෙර විහාර, මහා සෑය හා කෙත් යායවල් බැලූ බැලූ අත ඇසදිසි මානයේ අද ද අපගේ නෙත් සිත් පුබුදයි.

“සමනොළ ගිරි වළලු‍ බිමේ
බුදු සිරිපා පිපෙන හිමේ
සම කරුණා ගුණ මහිමේ
අප උපතින් ලද උරුමේ”

සිංහල ජාතියේ උපතත් සමඟ අප දේශයට ලැබුණු සම කරුණා ගුණ මහිමය වූ කලී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උතුම් අදිටනයි. එනම්; සිංහල දේශයේ ආරක්ෂාව සක් දෙවිඳුන්ට පැවරීමයි. මුනි සිරිපා පිපෙන සමනොළ ගිරි වළලු‍ බිම පවත්නා තාක් කල් සිංහල ජාතියටත්, සිරිලක් භූමියටත් රැකවරණය සැලසෙනු ඇත.

මාත්‍රා තුනෙන් තුන සංගත වන, දදාරා තාලයෙන් ගැයෙන, දේශාභිමානය උද්දීපනය කරන, සිරිලක් භුමියේ සකලවිධ සෞන්දර්යයත්, ජාතික වාත්සල්‍යයත්, උතුම් බෞද්ධ උරුමයත් යුගයෙන් යුගයට ලොවට හඬ නගා කියන මෙබඳු මහරු උදානයක් තවත් අපට ඇත්තේ ද ?

සිංහල බෞද්ධ උරුමය ගැන ලොවට කෙසේ වෙතත් තම රටටවත් කියන්නට මැලි වන තරමට දේශපාලනයෙන් ඔද්දල් වී ගිය පාලකයන්ගේ අතින්, එවකට පැවති එකම විද්‍යුත් මාධ්‍ය වූ ගුවන්විදුලියෙන් ප්‍රචාරය කිරීම පවා තහනම් කෙරුණු මේ අනගි දේශාභිමානී ගීතය දැනුදු කලාතුරකින්වත් අසන්නට ලැබෙන්නේ නැත. ඒ තරමටම සිංහල බෞද්ධ උරුමය නූතනයන් අතින් ගිලිහී ගියේ දේශපාලන බලලෝභයේ විපාක වශයෙනි. අතීත ඉසුරුමත් යුගයේ මව්බිම වෙනුවෙන් දිවි දී කටයුතු කළ රාජ්‍ය පාලකයෝ තම රාජ්‍යත්වයත්, දේශයත් බුදු සසුන වෙනුවෙන් පූජා කළහ. මව්බිම වෙනුවෙන් දිවි දීම හෙවත් ජීවිතය කැප කිරීම කෙසේ වෙතත් ඒ පිළිබඳව සිහිපත් කිරීමටවත් වත්මන් බොහෝ පාලකයන් ඉදිරිපත් නොවීම සිංහල ජාතියේ අවාසනාවකි. තමා බෞද්ධයකු බව අමතක කොට තිරුපති වන්දනාවේ යන පාලකයන් සිටින යුගයක ලක්දෙරණේ මිණි කැට, මුතුඇට පහළවීම සිහිනයක්ම පමණක් වන්නේය.

අද අප ජාතිය පත්ව තිබෙන ඛේදජනක ඉරණම පිළිබඳව මීට අවුරුදු හතළිස් පහකට ඉහත දී මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ මහතා, සිය ‘මානව විද්‍යාව හා සිංහල සංස්කෘතිය’ ග්‍රන්ථයෙහිලා කළ අනතුරු ඇඟවීමකින් මෙම ගී රසහව් විමසුමට කුණ්ඩලිය තබමි.

“සිංහලයන්ගේ අනාගතය ඉතා අඳුරු ය. වර්තමාන අවදානම් තත්ත්වය ගැන ලංකාවේ දේශපාලඥයන්, ඉන්දියාවේ බමුණන් අනුකරණය කළ පඬුවන් හා යතිවරයන් ද වගකිව යුතුය.”

සටහන – දයාපාල ජයනෙත්ති

යසෝදරාවත කාව්‍යය තම මතකයෙන් මුල සිට අග දක්වා ගායනා කරන මව්වරු සිටිති. කුඩා අවධියෙහි කවි රස විඳීමේ හුරුවක් ඇති කිරීම සඳහා දරුවන්ට මේ ගායනය බලපා ඇති බව පෙනේ. අතීතයේ යසෝදරාවත මෙන් ම, වෙස්සන්තරය, තුන්සරණය යනාදී කවි පොත් ගැමි ගෙවල දුලභ නො වී ය. අකුරු දත් අය කියවද්දී නොදත් අය අසාගෙන සිටිති. ගැමියන් ජාතක පොතෙහි කතා ශ්‍රවණය කළේ ද එපරිද්දෙනි.

කෘෂිකර්මය පදනම් කර ගත් සරල අපිස් දිවිපෙවෙතකට උරුමකම් කියන ගැමි මව්වරුනට යසෝදරාවත හදවතට සංවේදී වන කාව්‍යයක් වීම කෙරෙහි හේතු කීපයක් බලපා ඇත. ඒවා නම්,

 යසෝදරා දේවියගෙන් වෙන්ව සිදුහත් කුමරු ගිහිගෙය හැරයාමේ අනුවේදනීය පුවත කාව්‍යයට ප්‍රස්තුත වීම

 කාව්‍යයෙහි ප්‍රණීත කරුණා රසය

 ජන රීතිය, ජන බස

 අව්‍යාජත්වය හා සනාතනික බව

තරුණ වියෙහිදී ම සිදුහත් කුමරු ගිහි ගෙයින් නික්ම යෑමෙන් පසුව යසෝදරා දේවියගේ සිතෙහි ඇති වෙන දැඩි වේදනාව සිංහල බෞද්ධයන් හට අනුවේදනීය අත්දැකීමකි. ඇගේ පති භක්තිය පිළිබඳ බෞද්ධයන්ගේ සිත්හි ඇත්තේ අප්‍රමාණ ගෞරවයකි.

යසෝදරාවත රචකයා පිළිබඳ නිශ්චිත සාධක නොමැත. එය චූළ සම්ප්‍රදායට අයත් ය. එහෙත් මහා සම්ප්‍රදායේ කෘතියකට නොමැති තරම් ජනාදරයක් එයට හිමිව තිබේ. කර්තෘ අඥාත වුවත් එය ජන බසින් පෝෂණය වෙමින් වැඩුණු කාව්‍යයක් විය හැකි ය. යසෝදරා දේවියගේ චරිතයෙන් ජීවිතාලෝකය ලබාගෙන පතිදම් රකිනා ස්ත්‍රීන් බවට පත්වන්නැයි කතුවරයා සඳහන් කරයි.

“ඉන් නිසා ලියනි හිමි හට යටහතින
දොම්නසා නොවී ලෙඩ දුකෙහි සතතින
අන් දෙසා නො ලා සිතු යසෝදරා මෙන
පින් රැසා කරව් සග මොක් ලබන මෙන”

යසෝදරාවතෙහි එක් විශේෂත්වයක් වනුයේ එහි ඇතුළත් රමණීය යෙදුම් ය. නූතන යුගයේ බොහෝ විශිෂ්ට කවීන් හට ද ආලෝකයක් වූ කාවය්‍යෝක්ති එහි ඇතුළත් ය.

“තෙමා වැටේ මගෙ සළුපිළි නෙත් පුරවා
අමා රසක් වැනි හිමි සඳ සිහි වෙනවා”

මෙහි ඇති ‘අමා රසක්’ යනු අපූරු යෙදුමකි. ප්‍රිය හිමියන්ගේ ඇසුර අමා රසක් වූ බව කීමෙන් එහි ඇති ගැඹුරු මානව සම්බන්ධතාව අනුවේදනීය බව රසිකයාට දැනේ.

“හිමයේ ගොසින් මල් යහනක නිදනව ද?
කොමළ අනගි සිරිපා දෙක රිදෙනව ද?”

මාළිගාවේ ගත කළ සුකුමාළ ජීවිතය අතහැර වනගත වූ පසු විඳින කටුකත්වය පිළිබඳ තියුණු හැඟීමක් ඉන් ඇති වේ.

“මුව ජාතියේ ව ද පළමුව උපන්නේ
එම ජාතියේ සිට නෑර ම මම එන්නේ”

මෙම කවෙන් සසරෙහි එක්ව සැරිසැරූ මතකය අවදි කෙරේ. යසෝදරාවත කාව්‍යයෙහි කාවf්‍යා්ක්තිවල රමණීයත්වය අහෝසි නොවන්නේ වියත් බසට වඩා ජන බස කෙරෙහි සංවේදී වීමත්, සිදුවීම්වලට පසුබිම් වූ පරිසරයෙහි වස්තූන් ඇසුරෙන් භාෂාමය චිත්‍රයක් මැවීමට සමත් වීමත් අනුව ය. පහත දැක්වෙන පද්‍යයෙන් පෙනෙන්නේ යසෝදරාවතෙහි කවියා ජනවහර අමෘතයකට වඩා රසවත් ලෙස භාවිත කරන අවස්ථාවයි.

“කැලේ තිබෙන කොයි දේ වත් රස වේවා
මලේ බඹරු ලෙස පිරිවර ඇති වේවා
අව්වේ තිබෙන රැස් මාලා අඩු වේවා
ගව්වෙන් ගව්ව දිව මාළිග සෑදේවා”

මෙයින් යසෝදරාවගේ පති ප්‍රේමයෙහි සුවිශේෂිතාව ප්‍රකට කරයි. කැලයේ ආහාර සොයාගැනීම් දුෂ්කර වේ. එහෙත් යසෝදරාව කැලේ තිබෙන කොයි දේවත් රස වේවා යයි ප්‍රාර්ථනා කරන්නී ය. රජ මැදුරේ සිටියදී කුමරුන්ට අවශ්‍ය තරම් පිරිවර සිටියත් දැන් තම සැමියා හුදෙකලා ව වනගත ව වාසය කරයි. මේ ගැන සිතන ඇය සැමියාට මලේ බඹරු මෙන් පිරිවර ඇතිවේවා යැයි ප්‍රාර්ථනා කරන්නී ය. අව්වේ තිබෙන රැස්මාලා අඩුවෙන ලෙසත්, ගව්වෙන් ගව්ව දිව්‍ය මාළිගා සෑදේවා කියාත් ද ප්‍රාර්ථනා කරයි. පද්‍ය අවසන් කරන කවියා යළිත් බුදු සිරිතට පාඨක අවධානය යොමු කරවමින් ඉතාමත් කෙටියෙන් සිදුහත් තවුසන් බුදු බව ලබන අයුරු ද දම්සක් පැවතුම් සූත්‍රය දෙසූ අන්දම ද දක්වා තිබේ. අනතුරුව සුදොවුන් රජ නිසා කිඹුල්වතට බුදුරජුන් වැඩම කිරීම දක්වයි. මෙහි දී යසෝදරාව අකලංක වූ පති භක්තියෙන් තම සෙනෙහස මුදා හරිමින් බුදුන් වහන්සේගේ සිරිපද පිට වැටී හඬන අයුරු චිත්‍රණය කරන්නේ ශ්‍රද්ධා භක්තිය ඉපිල ගිය ගැමියන්ගේ හදවත් සංවේදී කරමින් ය.

“පිරිසිදු රිදී කඳ සේ අහිරිගා බිසව්
සවණක් බුදු රැසින් සියොළඟ වෙළා බිසව්
පිරිවර සමඟ රන් ලියවැල ලෙසට බිසව්
සිරිපද පිට වැටිලා ඉඳ අඬති බිසව්”

මෙයින් පසු යසෝදරාවන් පැවිදි වූවා ය. රහත් මෙහෙණින් වහන්සේනමක් වී පළඟක් බැඳ සිට ප්‍රාතිහාර්ය පාමින් තමන් රාහුල මාතාව බව පෙන්වා බුදුරජුන්ගේ අවසර ලබා පිරිනිවන් පාන්නී ය. යසෝදරා තෙරණියගේ ධාතු තැන්පත් කළ දාගැබට බුදුන් වහන්සේ ද මල් පිදූ බව දක්වමින් ඇගේ චරිතයෙහි විශිෂ්ටත්වය මතු කොට දක්වන සේ කවියා යසෝදරා චරිතයට අවසානයක් දෙයි.

“බැඳපු දාගැබක් ඒ ධාතු පිහිටුවා
පිදූ සෑම දෙන එක මල් වරුසාවා
සිදුහත් බුදු වෙලා පින් කඳ වරුසාවා
බුදු වී හස්තයෙන් සෑයට මල් පිදුවා”

යසෝදරාවත කවියා මෙසේ දෙවියන්ගේ ද ආශීර්වාදය ප්‍රාර්ථනා කරමින් තම කාව්‍ය ග්‍රන්ථය අවසන් කරයි.

“සැමා සුරනි ගෙන පින් සිත යුරා පුරා
යොමා සුභ වැඩෙහි සිත නිරතුරා තිරා
පෙමා කර සතන් රැක දුක් දුරා හැරා
අමා මහ නිවන් ලබනුය තිරා සරා”

මේ අනුව යසෝදරාවතෙන්, පරාධීන සමයක විසූ, තමා දෙස දෑත් දිගු කරගෙන සිටිමින් භාවමය ශාන්තියක් සඳහා ශ්‍රද්ධාවෙන් ඉපිළ යමින් සිටින පාඨක සමාජයකට මානව භක්තියෙන් පරිපූර්ණ වී ජීවිතය සාරවත් කර ගැනීමට පූර්වාදර්ශයන් ද උත්තේජනයන් ද දෙන මුනිවරයකු බඳු කවියෙකුගේ යුග මෙහෙවරක විශිෂ්ටත්වය මනාව දැක්වෙන බව කිව හැකි ය.

සටහන: ජේ. එම්. මානෙල් පොඩිමැණිකේ

රසවාහිනියෙහි සඳහන් කතා වස්තු බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව ඇති වූ සිද්ධි වශයෙන් සැලකිය හැකි ය. මේ ග්‍රන්ථයෙහි දන් දීමේ ආනිශංස ප්‍රකාශ කිරීමටත් ධර්මානිශංස ප්‍රකාශිත කරුණු ඉදිරිපත් කිරීමටත් කතුවරයා විශේෂ උත්සාහයක් ගෙන ඇත. සිල් රැකීම ගැනත්, කෙළෙහිගුණ සැලකීම පිළිබඳවත් කථා වස්තූන් ඉදිරිපත් කරමින් රසවාහිනී කතුවරයා මේ ග්‍රන්ථය පාඨක ලෝකයාට බුදු දහමේ විස්තර වන සාරධර්ම පිළිබඳ ඔප්පු කිරීමට නිදසුන් ඉදිරිපත් කොට ඇත.

වේදේහ හිමිපාණන් වහන්සේගේ ගුරුවරයා ආනන්ද වනරතන මහා ස්වාමිපාදයාණන් වහන්සේ බව සඳහන් ය. මෙතුමා වැඩ සිටි කාලය මහා පැරකුම්බා රජුට පෙර විය යුතු ය. කර්තෘ හිමියෝ මගධ භාෂාව (පාලි) ඉතා රසවත් ව ඉදිරිපත් කිරීමෙහි සමතෙකි. සරල බවින් ද මේ ග්‍රන්ථය වැදගත් ය. පද්‍ය රචනාවෙහි ද උන්වහන්සේ තුළ පුදුම හැකියාවක් ඇති බව උන්වහන්සේ විසින් ම රචිත සමන්තකූට වර්ණනාවෙන් ඔප්පු කෙරේ. බොහෝ ධර්ම දේශකයාණන් වහන්සේලා තම ධර්ම දේශනාව සරු කර ගැනීමට රසවාහිනියෙහි සඳහන් කථා වස්තු නිදසුන් වශයෙන් ගෙනහැර පෑම අද ද සිදුවන්නකි.

රසවාහිනී ග්‍රන්ථයට ටීකාවක් ද සිද්ධත්ථ නම් තෙරපාණන් කෙනෙකුන් විසින් රචනා කරන ලද බව ප්‍රකට ය. උන්වහන්සේ බුරුම රටේ හෝ සියම් රටෙහි වාසය කළ කෙනෙකු බව සඳහන් ය. සිංහල සාහිත්‍ය අඹරෙහි නොනැසෙන බණ කථාවන් ලියා තැබූ ධර්මකීර්ති හිමිපාණන් මේ රසවාහිනිය මුල්කොට සිංහල බණ පොතක් වූ සද්ධර්මාලංකාරය ලියා තබා ඇත. සද්ධර්මාලංකාරයට මුල් වූ කථා වස්තු රසවාහිනියෙන් ගත් බව නොරහසකි.

රසවාහිනිය පිරිවෙන්වල භාවිතයට යොදාගත යුතු ග්‍රන්ථයක් ලෙස අද ද සලකා ඇත. පාලි භාෂාව ඉගෙන ගන්නා ආධුනිකයන්ට වරනැගිලි ආදී ග්‍රන්ථ හැදෑරූ පසු සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථයක් වශයෙන් ශිෂ්‍යයන් අතට දෙන්නේ මේ රසවාහිනිය යි. මෙහි කථා වස්තු රසයෙන් අනූන නිසා පාලි වචන නොදන්නා ආධුනිකයාට කථා රසය විඳගැනීමට ඇති කැමැත්තෙහි පොළඹා හැකිතාක් ඉක්මනට පාලියට හුරු වීම නිරායාසයෙන් ම සිදු වේ.

රසවාහිනියෙහි සඳහන් ‘නාගාවගේ කථා වස්තුව’ නමැති කථාවෙහි මෙසේ සඳහන් වේ. “භගවති ධරමානේ ලංකායං නාගදීපේ චූලෝදරෝ, මහෝදරෝති ද්වේ මාතුලභාගිණෙය්‍යා මණිපල්ලංකස්ස කාරණා මහා සංගාමං පච්චුපට්ඨාපේසුං. තදා කිර භගවා බෝධිතෝ පඤ්චමේ වස්සේ ජේතවනේ විහරන්තෝ, පච්චූසසමයේ ලෝකං ඕලෝකෙන්තෝ තේ දිස්වා අජ්ජ මයා තත්ථ ගන්ත්වා කලහං වුපසමේතුං වට්ටතීති චින්තෙත්වා ඕලෝකෙන්තෝ සමිද්ධිසුමනං නාම දේවරාජං අද්දස.”

තේරුම:- බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවත් ව වාසය කරන සමයෙහි ලංකාවෙහි නාගදීපයෙහි දී චූලෝදර, මහෝදර යන මාමා බෑණලා අතර මැණික් පුටුවක් උදෙසා මහා යුද්ධයක් එළඹ සිටියේ ය. එකල්හි බුදුරජාණන් වහන්සේ බෝධියෙන් පස්වෙනි අවුරුද්දෙහි දෙව්රම් වෙහෙරෙහි වැඩ වාසය කරමින් අලුයම ලොව බලන්නෝ ඔවුන් දැක ‘අද මම එහි ගොස් කලහය සන්සිඳවීම සුදුසු යැ’ යි සිතා බලන්නේ සමිද්ධි සුමන නම් දෙව් රජුන් දුටහ.’

ඉහත සඳහන් කතාවේ පාලි කොටස කොපමණ රසවත්දැයි පැහැදිලි වේ. මෙම ග්‍රන්ථය මෙන්ම ආධුනිකයන්ට පරිශීලනයට පහසු වන සේ සැකසූ ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථ කීපයක් ඇත. සද්ධර්මාලංකාරය රචනා කිරීමේ මුල් අදහස වූයේ පාලි නොදන්නා අයට මේ සදහම් කථා සිංහලයෙන් කියවා තේරුම්ගෙන කථා රසය විඳගැනීමට ය. අද ද පාලි දැනුමට නියම කරන රසවාහිනිය මුල දී අපහසු තත්ත්වයක් උදා වුව ද සද්ධර්මාලංකාරය කියවා දෙතුන් විටක් රසවාහිනියේ සඳහන් කතාව කියවන විට කථා රසයට පමණක් නොව පාලි භාෂාවේ කෝමළ ශෛලිය ද ඉබේ ම හුරු පුරුදු වන්නේ ය. මෙවන් වටිනා ග්‍රන්ථ කියවා භාෂා දැනුම දියුණු කර ගැනීමට පමණක් නොව කථා රසයන් ද විඳගැනීමට උත්සුක වන්නේ නම් එය මේ ග්‍රන්ථ කර්තෘවරයන් වහන්සේලාට කරන්නා වූ කළගුණ සැලකීමක් ද වන්නේ ය.

සටහන – ජේ. එම්. මානෙල් පොඩිමැණිකේ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩ සිටි සමයේ දඹදිව මධ්‍ය මණ්ඩලය සිල් සුවඳින් සුවඳවත් කරමින් රහතුන් වහන්සේලා ධර්ම දූත පුණ්‍ය චාරිකාවේ යෙදී සිටි ආකාරය සිහියට නංවනසුලු ශ්‍රී ලාංකික පරිසරයක් නිර්මාණය වූයේ ඊට අවුරුදු තුන් හාරසියකට පසුව ය. මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ වැඩම කොට සම්බුදු සසුන මෙරට පිහිටවූ දා සිට වසර හය සියයක් පමණ කාලයක් සිරිලක් දෙරණ රහතන් වහන්සේලාගෙන් බැබළුණ බව ලෙන් ලිපි හා සෙල්ලිපි ආදියෙනුත්, පුරා විද්‍යාත්මක සාධකවලින් හා වංශ කතා තොරතුරුවලිනුත් නිගමනය කළ හැකි ය.

බුදු සසුන සශ්‍රීක ව බැබළුණ ඒ අසිරිමත් යුගය අලලා ජෝන් ද සිල්වා නම් වූ දේශප්‍රේමි නාට්‍යවේදියාණන් විසින් මීට සියක් වසරකට පෙර ‘සිරි සඟබෝ’ නාට්‍යය උදෙසා රචනා කරන ලද “දන්නෝ බුදුන්ගේ ශ්‍රී ධර්මස්කන්ධා” නමැති ගීතය එම විෂය අරභයා ලෝක ඉතිහාසයේ ම රචනා වූ එක ම ගීපද රචනය ලෙස දැක්විය හැකි ය. ගීතයේ පසුබිම ලෙස වර්ණනා කර ඇත්තේ අනුරාධපුර රාජධානියේ වැඩ විසූ රහතන් වහන්සේලා පිටු දුන් පරිසරය ය. එම ගීතයේ විශේෂය නම් අනුරාධපුර පූජනීය පරිසරයකට ආගන්තුක ව සපැමිණුන කුමාරවරුන් තිදෙනෙකුගේ තුන්විධ මනෝභාවයන් අනාවරණය වීම ය.

වංශකථා තොරතුරු අනුව ව්‍යවහාර වර්ෂ තුන්වැනි සියවසේ මුල් කාලයේ මහියංගණය මිනිපේ ජනපදයේ ප්‍රාන්ත පාලකයකු වූ ලම්භකර්ණ වංශික සේලාභය කුමරුන්ගේ පුතුන් තිදෙනා වූ සංඝතිස්ස, සංඝබෝධි, ගෝඨාභය යන කුමාරවරු නන්ද තෙරුන් වහන්සේගේ අනුශාසනා පරිදි රාජ්‍ය උරුමය සොයාගෙන අනුරාධපුරයට පැමිණෙති. කෙමෙන් පූජනීය නගරයට පිවිසෙන ඔවුන් නෙතට හසුවන පරිසරය පිළිබඳ සිතැඟි වදන්වලට නැඟී ප්‍රකට වන පරිද්දෙන් ගීතය නිර්මාණය වී ඇත.

සංඝතිස්ස :

“දන්නෝ බුදුන්ගේ ශ්‍රී ධර්මස්කන්ධා
පේ වී රකිති සොඳ සීල නිබන්ධා
ක්ලේශ නස්නා භික්ෂු ඇත්තේ ය බෝ සේ
රහතුන් නිවසනා පාය ප්‍රකාසේ”

සංඝබෝධි :

“භූ ලෝ මතේහී දෙව් ලෝ පෑවා සේ
පේනා මෙපුර මුනි සාසන වාසේ
එර්දියෙන් යන්නා වූ නෙක් රහතුන්ගේ
සෙවණැල්ලෙනි හිරු රශ්මිය භංගේ”

ගෝඨාභය :

“මානෙල් නෙළුම් හා ඕලු පුෂ්පාදී
ඇත්තේ පොකුණුවල බෝ ජල රාසී
සේරූ පන්ති පන්තී පීනති බෝ සේ
අනුරාධ නගරය දැන් පෙනේ ඕසේ”

කුමාරවරුන් තිදෙනා පියවරින් පියවරට කෙමෙන් කෙමෙන් අනුරාධපුර නුවර මධ්‍යයට පා ගමනින් යන ආකාරය ධ්වනිත කෙරෙන සේ ගීතයේ පද මාලාව සංවිධානය කොට තිබේ. හැම වදනක ම දැවටී ඇත්තේ පුරවරයේ ආගමික හා පාරිසරික සමෘද්ධිය ධ්වනිත කෙරෙන හැඟීම් ය.

සංඝතිස්ස කුමරා පෙර තමන් අසා තිබූ බෞද්ධාගමික පරිසරයත්, එහි වෙසෙන ගිහි පැවිදි උතුමන්ගේ සීල සමාධි ප්‍රඥා ගුණයත් පිළිබඳ ප්‍රසාදය පළ කරමින් පෙරටුව ගමන් කරයි. කෙමෙන් නගරයට අවතීර්ණ වන්නා හා ම සංඝබෝධි කුමාරයාගේ සිත බුද්ධාලම්භන ප්‍රීතියෙන් ඇලලී යයි. ඔහුගේ උද්දාමය පළ කිරීම සඳහා උචිත භාවික වදන් ජෝන් ද සිල්වා සූරින් යොදා ඇති ආකාරය අතිශයින් ගැළපෙයි. සංඝබෝධි කුමරු අනුරපුරය දකින්නේ මහ පොළව මත දිව්‍ය ලෝකය පහළ වූවා සේ ය. ඊට හේතුව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය අනුරපුර රජදහන වසා පැතිර පැවතීම යි. අහසින් වැඩම කරන්නා වූ සිය දහස් ගණන් රහතන් වහන්සේලා කුමරුන්ගේ ඇස ගැටෙයි. අහසින් වැඩම කරන ‘රහතුන්ගේ සෙවණැල්ලෙන් හිරු රශ්මිය වැළකී යනු’ එතුමා දකියි. වී පැදුරක්වත් වේළා ගැනීමට නො හැකි තරමට රහතන් වහන්සේලා ඒ සමයේ අහසින් වැඩි බවට ජනප්‍රවාදයෙහි පවත්නා සඳහන සඟබෝ කුමරු පැවසූ අර කියුම හා සැසඳෙන අපූරුව කදිම ය.

රාජ්‍ය ලෝභය යටි හිතේ දරා පැමිණෙන ගෝඨාභය කුමරුන්ගේ මනෝභාවයන් සිය දෙටු කුමරුන්ගේ සිතැඟිවලට වඩා හාත්පසින් වෙනස් ය. ඔහු බුදු සසුන ගැනවත්, රහතන් වහන්සේලා ගැනවත් කිසිවක් නො කියයි. ඔහුට පෙනෙන්නේ යස ඉසුරින් සපිරුණු අනුරාධපුර නගරයේ භෞතික හා සෞන්දර්යාත්මක පරිසරය යි. මානෙල් නෙළුම් හා ඕලු ආදි පුෂ්පයෙන් ගැවසී ගත් වැවු සමූහය මහා පොකුණු සේ ය ඔහු දකින්නේ. වැවු තලා මතින් පීනා යන සේරුන් පන්ති එකිනෙකා ලුහුබැඳ දිවයන්නා මෙනි. අනුරාධපුර නගරය සිත් සේ (ඕසේ) දැකබලා ගන්නා ඔහු ලෞකික ආශාවන්ගෙන් ප්‍රබෝධයට පත්වෙයි.

ලක්දිව කැත්කුල පරපුරක දෙවැනි පරපුර ඇරඹෙමින් ලමැණි ගොත් රාජ පෙළපතට රාජ්‍ය බලය මාරුවන අවස්ථාව සංඝතිස්ස රජුගෙන් ඇරඹෙයි. ජෝන් ද සිල්වා නාට්‍යවේදියාණන්ගේ අරමුණ වී ඇත්තේ සිරිලක බෞද්ධ රාජාවලියේ මුදුන් මල්කඩක් බඳු සිරි සංඝබෝධි බෝසත් චරිතය නිරූපණය කොට සිංහල බෞද්ධ උරුමය සමකාලීන ලාංකේය ජන සමාජය වෙත ඉස්මතු කොට දැක්වීම යි.

දහනව වන සියවසේ අගභාගය වන විට බි්‍රතාන්‍ය ආධිපත්‍යය යටතේ බුදු දහම හා සිංහල භාෂාව යටපත් වී ගිය පසුබිමක පහළ වූ දේශප්‍රේමියකු ලෙසත්, කලාකරුවකු ලෙසත් නිතීඥ ජෝන් ද සිල්වා සිරිසඟබෝ නාට්‍යයෙන් පමණක් වුව ද ලක්වැසි ජනතාවගේ සදා බුහුමනට ලක්විය යුතු වෙයි. තම නිවසේදීවත් සිංහල කතා කිරීම, සිංහල සිරිත් අනුව ජීවිත ගත කිරීම හෙළා දුටු සමයක, ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර ඇතුල්කෝට්ටේ සිංහල පවුලක දරුවකු ලෙස උපන් එතුමා දේශවාත්සල්‍යය හා බෞද්ධ උරුමය පණ ගැන්වීම සඳහා මාධ්‍ය කොට ගත්තේ වේදිකා නාට්‍යය යි.

දහඅටවැනි සියවස අග වන විට අනුරාධපුරය පොළොන්නරුව ආදි පැරණි නටඹුන් නගර ඝන කැලෑවෙන් වැසී පැවතිණ. සියවස් ගණනාවක් පරසතුරු උවදුරුවලට හසුවී ජනශුන්‍ය ව පැවති රජරට පෙර පැවතී ශ්‍රී විභූතිය නාටක මගින් හෙළි කොට ඊට උචිත සංගීතයෙන් පණ පොවා බෞද්ධ ජනකාය අවදි කිරීමේ උදාර කාර්යය ජෝන් ද සිල්වාගෙන් ඉටු විය. තත් කාලවකවානුවේ දී මේ කාර්යය අනගාරික ධර්මපාලතුමා දේශනයෙන් ද පියදාස සිරිසේන නවකථාවෙන් හා කවියෙන් ද බ්‍රහ්මචාරි වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍රතුමා පුරාවිද්‍යා තොරතුරු සම්පාදනයෙන් හා බෞද්ධ උරුමය රැක ගැනීමෙන් ද ඉටු කළහ.

හින්දුස්ථාන් සංගීතඥයකු වූ විශ්වනාත් ලව්ජි ලවා සිංහලයෙන් ගීත රචනා කිරීමට පොළඹවාගෙන ඔහු ගායනා කොට පෙන්වූ ‘පෙයාර් නිර්මල තේරී’ නම් හින්දුස්ථාන් ගීතයට අනූව ජෝන් ද සිල්වා රචනා කළ මුල් ම බෞද්ධ ගීතය වූයේ ‘තේරී නිර්මල ධර්ම තිලෝනා’ නම් ගීතය යි. එතැන් සිට සිංහල නාට්‍ය නිෂ්පාදනයේ යෙදුණ ඔහු ‘සිරිසඟබෝ’ නාට්‍යය නිර්මාණය කරමින් සර්වකාලීන අගයෙන් යුතු විශිෂ්ට බෞද්ධ ගීතයක් සිංහල ජාතියට දායාද කොට දුන්නේ ය.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී ධර්මස්කන්ධය හෙළ බසින් පැතිර ගිය ආකාරයත්, ඒ නිසා මෙරට ජනතාව සමෘද්ධිමත් වූ සැටිත්, ඉන් පරිසරය පවා ප්‍රබෝධවත් වූ අයුරුත් “දන්නෝ බුදුන්ගේ” නම් ගීතයෙන් වර්ණිත ය. එදා මෙදා තුර ශ්‍රාවක ජන සමූහයා ආගමික හා දේශ වාත්සල්‍යයෙන් ප්‍රබෝධවත් කරවන මේ ගීතය දේශ දේශාන්තරවල ප්‍රචලිත වී ඉංග්‍රීසි හෝ වෙනත් බසක වැරදි උච්චාරණයෙන් ගැයුවත් රසය අඩු නොවන අපූර්වතම භක්ති ගීතයක් වන්නේ ය.

සටහන – මා(ර්)ටින් වික්‍රමසිංහ භාරකාර මණ්ඩලයේ පරිපාලන ලේකම් දයාපාල ජයනෙත්ති

මිනිසා විශ්වඥානය අත්පත් කර ගැනීම පිළිබඳ පුරාවත හැදෑරීමට අපට උපකාරී වන ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය නම් ලේඛනගත ව හා වාචෝද්ගත ව පැවත එන සාහිත්‍යය යි. වාචන මාර්ගයෙන් හෙවත් මුඛ පරම්පරාවෙන් පැවතගෙන ආ භාණක සාහිත්‍යය ඉනුත් වැදගත් වනුයේ ප්‍රාකෘති මිනිසාගේ චින්තන පරිණාමය එහි පිළිඹිබු වන හෙයිනි. ජනශ්‍රැති නමින් මෙකල හැඳින්වෙන මෙම මාහැඟි සාහිත්‍යාංගය පෝෂණය කළෝ ගැමි ජනකාය යි. ජනකතා, ජන කවි, ජන ගී, පිරුළු, ජන නාටක, ජන ක්‍රීඩා, ජන ඇදහිලි හා විශ්වාස, උපමා, උපහැරණ ආදි වශයෙන් මුඛ පරම්පරාගත ව පැවත එන සියල්ල මේ ගණයට ඇතුළත් වේ. ගැමි ජනකාය තම දැනුම් මට්ටමේ තරමට අවට ලෝකය හා විශ්වය තම සිතුවිලිවලට ග්‍රහණය කර ගත් ආකාරය එම ජනශ්‍රැතිවල අතරින් පතර දක්නට ලැබේ. එදිනෙදා ජීවිතයට අදාළ කාර්යයන්හි නිරත වීමේ දී ලබන ජයග්‍රහණයන්, පසුබෑම්, කලකිරීම්, දුක් දොම්නස්, සැප සොම්නස් ආශ්‍රය කර ගත් ගැමි ජනකාය සිය අත්දැකීම් තුළින් බාහිර ලෝකය දෙස හෙළුෑ දෘෂ්ටිය වඩාත් විශද කෙරෙන්නේ ජන කවියෙනි.

ලොව අනෙකුත් දේශ දේශාන්තරයන් සමඟ කෙසේ වෙතත් තමන් වෙසෙන රටේ අනෙක් ප්‍රදේශ ගැනවත් නියත තතු දැනගැනීමේ සන්නිවේදන සබඳතා සීමා වී පැවති පැරණි යුගයේ ගැමියා විශ්වය, පෘථිවිය, ඉරහඳ, ග්‍රහලෝක ගැන කුහුලක් දක්වන්නට ආවේශය ලැබුවේ ජන කවියේ සංවාදශීලී ස්වරූපය නිසා ය. එම සංවාදාත්මක මෙහෙයුමට ඔවුන් මෙහෙයවනු ලැබුවේ සිය ජීවන අරගලයේ ඵල වශයෙනි. ස්වභාවධර්මයේ විෂම වෙනස්වීම්වලින්, වන සතුන්ගෙන් හා ආක්‍රමණිකයන්ගෙන් වන උපද්‍රව මැඩලමින් ජීවිකාව සඳහා කාලය වැය කළ ආදි මිනිසුන්ගේ මුළු මහත් පරිශ්‍රමය වූ කලී සිය වර්ගයාගේ පැවැත්ම සඳහා කළ අති දුෂ්කර අරගලයකි. අහස, පොළව, මුහුද පහළ වූයේ කෙසේ ද වැස්ස, ජල ගැලුම්, නියඟ, ලැව්ගිනි හට ගන්නේ කුමන බලවේගයකින් ද යන්න ඔවුන්ට ගැටලුවක් විය. මෙම ගැටලුව විසඳා ගැනීම සඳහා ඒ පිළිබඳ ව එකිනෙකා සමඟ සංවාදයක යෙදුණේ තනිකම, කාන්සිය, විඩාව මඟහරවා ගැනීමේ ද උපායක් වශයෙනි. මේ කාරිය සඳහා කවිය ඔවුන්ට කදිම යානයක් වී ය.

ජීව ප්‍රකෘතිය හා විශ්වයේ ස්වභාවය ගැන විමසන්නට අපේ ජන කවියන් පෙළඹුනේ බුදු සමයෙන් ලද හික්මීම නිසා ය. ආගම, භාෂාව, සංස්කෘතිය හා ජීවිතය යන සතරෙහි ඒකමිතිය ජන කවියා තම කලාත්මක අන්තර්ඥානයෙන් පසක් කොට ගත් බව මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ කියයි. මනුෂ්‍යයා සතුව පවත්නා ඉන්ද්‍රිය ශක්තියේ හා බුද්ධි ශක්තියේ සංයෝගයෙන් අන් කිසිම සත්වයෙකුට නොමැති ශක්‍යතාවයක් ඔහු ලබා සිටින බවත්, එය අන් කිසිවක් නොව භාෂාව බවත් වාග් විද්‍යාඥයෝ කියති. එම ශක්‍යතාවයේ ඵල වශයෙන් මින් පෙර සමාජයේ කිසිවෙකු නොඇසූ, එහෙත් කාටත් තේරුම් ගත හැකි නව ප්‍රකාශයක් උත්පාදනය කිරීමට මිනිස් මනසට හැකි වූ බව ද ඔවුන් පළ කරන මතයකි. භාෂාව සතු මෙම ප්‍රබල ශක්තියෙන් වඩාත් ඵල නෙළා ගත්තේ ජන කවියා ය. විශ්වයේ පහළ වීම ගැන කුහුලක් දක්වන ඔහු සිවුපදයේ හෙවත් කවියේ උපත ද ඒ හා සමඟ ම සිදු වී යයි අදහයි.

අහස උපන් තැන සකි නුඹ දන්නව ද
පොළව උපන් තැන සකි නුඹ දන්නව ද
මුහුද උපන් තැන සකි නුඹ දන්නව ද
සිවුපද උපන් තැන සකි නුඹ දන්නව ද

විශ්වයේ සම්භවය පිළිබඳ විමසන්නට තරම් සියුම් අන්තර්ඥානයක් ඔහු තුළ පහළ වූයේ දෙදහස් වසරක් මුළුල්ලේ සිංහල බෞද්ධ ජනකාය ප්‍රගුණ කොට ගත් භාෂා ශක්‍යතාවයේ හා චෛතසික පරිණාමයේ ඵල වශයෙනි. හැම දෙයක් ම පහළ වූයේ ග්‍රහ තාරකාවන්හි බලපෑමෙන් බව තිර ලෙස ඇදහූ ජන කවියා ඊට දුන් පිළිතුර මේ ය.

අහස උපන්නේ අස්විදයෙන් නොවෙද
පොළව උපන්නේ පුව පුටුවෙන් නොවෙද
මුහුද උපන්නේ මුවසිරසෙන් නොවෙද
සිවුපද උපන්නේ වීණාවෙන් නොවෙද

භාෂාවේ මෙන් ම මිනිස් කටහඬේ බලය හා විශ්වයේ වස්තූන් කෙරෙහි එහි බලපෑම ජනකවියා ඉවෙන් මෙන් හඳුනාගත් අයුරු පහත එන නිදසුන් කවියෙන් සමර්ථනය වෙයි.

අහසේ ගොසින් ඉර හඳ දෙවියන්ට කියන්
පොළොවේ ගොසින් මිහිකත දෙවියන්ට කියන්
වස් නැත අපට එළුවෙන් පාළියෙන් කියන්

අවර උදය පායන ඉර දෙවිගෙ වරන්
වෙසඟ පුරට පායන සඳ දෙවිගෙ වරන්
ලොහැම සතට මිහිකත දෙවියන්ගෙ වරන්
සිවු පද කියන අප රැක දෙන් සතර වරන්

කල්පයක් වැනසී ගොස් නැවත කල්පයක් පහළ වීම පිළිබඳ සංකල්පය අරභයා ගැමි කවියා නිර්මාණය කළ ලෝකෝත්පත්ති කථාව කාලයේ අවකාශය හා මිහිතලේ උපත ගැන ඔවුන් සිතූ අයුරු හෙළි කරන්නකි. විශ්වය තුළ චක්‍රාවාට ඇති වීම පිළිබඳ ව කාල නිර්ණයක් ගැමි කවියා ගෙන හැර දැක්වූයේ විද්‍යාඥයන්ගේ ගණිත ක්‍රම ගැන අවබෝධයකින් නො වේ. එය ඔවුන්ගේ නැණ පමණින් හඳුනාගත්තකි.

ද්වා දස මසකින් අවුරුද්දක් වෙයි තුන්සිය හැටපස් දින යෙදිලා
ඒ ලෙස අවුරුදු අසංකයක් වී මේ ලොව තිබුණේ කප බෙදිලා
ඒ ලෙස අවුරුදු අසංකයක් වෙයි සුදනනි මේ තුන්ලොව සැදිලා

එක් එක් කල්පයට බුදුරජාණන් වහන්සේනමක පහළ වීම පිළිබඳ දහම් ගැට ඉදිරිපත් කිරීමේ දී ගැමි කවියා කාල වකවානු දැක්වූවා සේ ම ඒ ඒ යුගයන් නම්වලින් හැඳින්වීමට ද ඔහු සමත් වී තිබේ. පළමු යුගය නේත්‍රා යුගය ලෙසත්, දෙවන යුගය පේත්‍රා යුගය ලෙසත්, තෙවැනි යුගය ද්වාපර යුගය ලෙසත් ඔහු හඳුන්වා දී ඇත.

නේත්‍රා යුගයට කකුසඳ මුනිරජ බුදු වීලා ලොව වැඩ සිටියේ
පේත්‍රා යුගයට කෝනාගම මුනිරජ බුදු වීලා ලොව වැඩ සිටියේ
ද්වාපර යුගයට කස්සප මුනිරජ බුදු වීලා ලොව වැඩ සිටියේ
මේ කලි යුගයට ගෞතම මුනිරජ බුදු වීලා ලොව වැඩ සිටියේ

සමුදුර ගොඩ ගලා මහා විනාශයක් වීම පිළිබඳ අත්දැකීම අපට පසක් කොට ගන්නට ලැබුණේ මෑතක දී වුව ද ඒ පිළිබඳ අතීතයේ විසූ අපේ ජනකවියන් සිය නිර්මාණයන්හි කළ ඉඟි දැක්වීම්, බෞද්ධ සම්ප්‍රදායයෙන් ඔවුන් උකහා ගත් ලෝක ධර්මතාවන්හි යථාර්ථවාදී බව ඉඳුරා පළ කෙරෙයි. මෙරට සැදැහැවත් බෞද්ධයන්ගේ ඉමහත් සම්භාවනාවට පාත්‍ර වුණ ජන කාව්‍යයක් වන තුන්සරණයෙහි පහත දැක්වෙන පද්‍යය ම ඊට නිදසුනකි.

නො වී මින් ඉදිරි කිසි දුක් හැමදාම
එවී දැන් මතුව මුහුදේ රළ සේ ම
බැම්මේ උනත් මේ දිවි යනවා නියම
පේවී තුන්සරණ ගන්නයි හැමදාම

තුන්සරණයේ බලය මහ සමුදුර පවා ඉක්මවා පවතින බව එහි ම සඳහන් වන ‘මහ මුහුදට වැඩිව ද තුන්සරණේ’ යන පද්‍ය පාදයෙන් කියැවෙයි.
ලෝක විනාශය පිළිබඳ ජනකවියා දක්වා ඇති අදහස් විද්‍යාඥයන් ඒ අරභයා පළ කොට ඇති ඇතැම් මතයන්ට එකඟ වෙයි. භූමි පරිභෝජනය සීමාතික්‍රාන්ත වූ විට විවිධ විපර්යාසයන් සිදු වී ලෝකය අවසානය කරා ළං වන අයුරු ගැමි කවියා දකින්නේ මෙපරිද්දෙනි.

සොබන උතුම් වන මෙම භද්‍ර කල්පෙට
ගණන සරිවු තැන කල්පය නසින්නට
නොදැන අසමි නුඹගෙන් මම දැනගන්ට
කුමන දෙයක් මුල්වෙද කප නසින්නට

හත හත හත්වරක් ගිනි වැද නසින කලා
අට අට අටවරක් ජලයෙන් යති නැසිලා
මෙලෙසට සිවු සැටක් වර ජලයෙන් වැසිලා
සුළඟට එක් වරක් හසු කර යයි නැසිලා

කල්පාන්තයේ දී ලෝකය විනාශ වී යාමත්, ඉනුත් කාලාන්තරයකට පසුව නැවත පෘථිවිය පාදුර්භූත වී ජීවීන් පහළ වීම පිළිබඳවත් සංකල්ප පහළ කරන්නට ජන කවියා ඥානය ලැබුවේ කෙසේ ද? ‘මා වී උත්පැත්තිය හා ගොයම් මාලය’ කාව්‍යයේ දැක්වෙන පහත සඳහන් පද්‍ය යුගලයෙන් පැවසෙන්නේ පැරණි ගැමි කවියා එය උපකල්පනය කළ සැටියකි.

මහ සම්මත රජු හට මෙලෙසින්නේ
මහ ජල ගලමින් පොළොව නසින්නේ
මහ බඹු සමඟින් එකතු වෙමින්නේ
මහ පොළොවත් දෙවියෝ මවමින්නේ

මහ බඹුගේ පින් මහිමෙන් එම විට
ඊ හත පිපුනයි දෙරණින් උන් හට
මහ සම්මතයේ බුදිමින් උන් විට
පහ වුණි එම රස ලොව කළ විගසට

හිරු සත් කඩකට පුපුරා මිහිතලය ගිනියම් වී දැවී අළු වී යාම, මහ වැසි ඇද හැළී ජලයෙන් වැසී පොළෝතලය සහමුලින් ම අජීව ලෝකයක් බවට පත් වීම, අනතුරුව අසංඛ්‍ය කාලයකට පසුව යළිත් මිහිමත ජීවීන් පහළ වීම වැනි පෘථිවියේ සම්භවය පිළිබඳ සිදුවීම් ජන කවියාගේ මනසට නැගුණේ බුදු දහමේ අන්තර්ගත ලෝකෝත්පත්ති විස්තරය ඔහුගේ උප විඤ්ඤාණගත ව පැවති හෙයිනි. ජීව ලෝකය හා එහි ඇති වීම, නැති වීම හඳුනාගැනීමට එම නිදහස් සසුන්පත ඔහුට අනුබලයක් වී ය. ‘එකල්හී එක් කෑදර දේවතාවෙක් රස පොළොව ඇඟිල්ල ගා දිව ගා බැලී ය’ යනුවෙන් කියැවෙන අග්ගඤ්ඤ සූත්‍රය ගැමි කවියාගේ සංකල්පවලට පිවිසුණේ කොතරම් නිර්මාණශීලී ලෙසදැයි පහත සඳහන් කවිවලින් වටහා ගත හැකි ය.

පොරණ මෙකප ලොව බට දෙව් බඹ පිරිස
සැපෙන ප්‍රීති අහරෙන් විසුවෙය නිදොස
එදින පොළොව පිට දිලි පස් අමා ලෙස
නෙතින දැක එයින් බඹ පුතකු නොවලස

කන හළ මී ලෙසින්, සැදි එපසෙහි රසය
නෙක සිත ලොබින් අතැඟිලි වන මින් ගොසය
එක විට මඳක් දිව ගා බැලුව විගස ය
සැක නොව සිතී එය අම රසය විලසය

එක් වෙලා එකල සැම බඹ පුත් සතුට
සිත් පුරා කෑ ය පස් රස එතැන් සිට
මත් වෙලා ලොබින් බෝ කල් ගිය කලට
රොක් වෙලා වෙන ම ගොඩවල් දබර කොට

පෘථිවිය මත ජීවීන් බිහි වී ආහාර සොයා යාම, එම අහරට ලොබින් එකිනෙකා දබර කර ගැනීම, පංගු බෙදා ගැනීම ආදි වශයෙන් ස්වාර්ථ ලෝකය නිසා සමාජයීය වෙනස්කම් සිදු වීම ඇරඹිණ. එම සමාජ පරිණාමය ගැන කියන්ට එතරම් උගත්කමක් නොලද ගැමි ජනයා සමත් වී තිබීම ආශ්චර්යජනක ය.

ගැමි ජනකාය අතර පැතිර පවත්නා විශ්වාස හා ඒ අනුව කෙරෙන ඇදහිලි රැසකට මුල් වී ඇත්තේ ඉර හඳ ආදි ග්‍රහ වස්තූන්ගේ බලපෑම බව පෙනේ. මෙම ග්‍රහයන් දෙවිවරුන් සේ සලකා ඔවුහු පුද පූජා පැවැත්වූහ. කෙනෙකුට භාග්‍යය හෝ දුර්භාග්‍යය ගෙන දෙන්නේ ග්‍රහයන්ගේ බලපෑම නිසා ය යන්න ඔවුන්ගේ විශ්වාසය වී ය. ගැමි ජීවිතයේ සෑම වැදගත් සිදුවීමක් ම බැඳී පැවතුණේ මෙම විශ්වාසයන් පදනම් කොටගෙන ය.

ජීවීන් කෙරෙහි ඇතිවන සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ බලපෑම ජන කවියා දැන සිටි බවට නිදසුන් නොඑක් තැනින් හමු වෙයි. සෙත්කවි, වස්කවි බැඳීමේ දී ග්‍රහයන්ට අනුව නිසි ගණ පිහිටුවා කාව්‍යය බන්ධනයට අපේ පසුකාලීන කවීන් පෙළඹුනේ එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි. මේ අරභයා පැනවූ උවදෙස් හා නීතිරීති කවි ලකුණු මිණිමල හා හෙළදිව් අබිදානවත යන ග්‍රන්ථවල දක්නට ලැබේ.

භූමි ගණේ ගුරු ම තුනයි සිරිසැප දෙයි ම ගණේ
දේව ගණේ ලඝු ම තුනයි ආයුෂ දෙයි න ගණේ
වායු ගණේ අගට ගුරයි ඇවිදුම් දෙයි ස ගණේ
සූරිය ගණේ මැදට ගුරයි රෝග වඩයි ජ ගණේ

ගුත්තිල කාව්‍ය කර්තෘ වෑත්තෑවේ හිමියන් වායු ගණයෙන් සිය කාව්‍යය ආරම්භ කළ නිසා උන්වහන්සේට ලක්දිව හැරයන්ට සිදු වී යැයි කියැවේ. සක්වළ වස්තූන්ගේ බලපෑම් මානව ජීවිතයේ පැවැත්ම හා භෞතික වස්තූන් කෙරෙහි ප්‍රතිබද්ධ ව ඇති බවත්, කාව්‍ය බන්ධනයේ දී මෙහෙයවන චෛතසික ශක්තියට එහි ආකර්ෂණය වැඩි බවත් පැරැණ්නෝ ඇදහූහ.

සූරිය ගිනි වායු ආකාශ සිවු ගණ
ජ, ර, ස, ත, මේ පිළිවෙළ පෙර ලෙස හැඳිනගෙන
සෝක මර උමතු දුක්පත් වෙයි මෙයින
අවැඩට තියන ගණ මේ යැයි දනු නිතින

තමන් හොඳින් දන්නා ඉර හඳ තරු පිළිබඳ ව යම් යම් සංකල්ප ගොඩනගා ගත් ජන කවීහු එම ග්‍රහ වස්තුවල පරිමාවත්, එහි දුර ප්‍රමාණයත් ගැනත් තම නැණ පමණින් මැන කීමට කවිය උපයෝගි කොට ගත්හ. ‘සූරිය මඬල වට කොච්චර ද සකිසඳ’ යනුවෙන් එක් අයෙකු විමසන පැනයට අනෙකා පිළිතුරු දුන්නේ ‘පනස් යොදුන් වෙයි සකිසඳ ඉර මඬලා’ යනුවෙනි. විශ්වය ගැන තමන් සිතන සිතුම් පළ කරන්නට ජන කවියන් බොහෝ දුරට උපයෝගී කර ගත්තේ තේරවිලි කවිය යි. චන්ද්‍ර මඬල ගැන කියැවෙන තේරවිලි කවි යුගළයක් මේ ය.

වැඳ මාලේ සත හට ගුණ ගැන නොවැඳ
කොඳ උදුලේ වට කර සයුර හිම සඳ
වඩන ලොලේ ගති සෙනෙහස වර නොවැඳ
සඳ මඬලේ වට කොච්චර ද සකිසඳ

ඉන්ද්‍ර දිග පැමිණි සත හට සර නොවෙනා
සුන්ද්‍ර ගුණ කොමල සකිසඳ බස් ඇඳිනා
ඉන්ද්‍ර සදිසි දෙවියෝ වත් සම නොවෙනා
චන්ද්‍ර මඬල වට හතළිස් නව යොදුනා

ග්‍රහ මණ්ඩලය ගැන පමණක් නොව අහස ගෙරවුම, විදුලි කෙටීම, වැස්ස, කඳු ගංගා මුහුද ප්‍රාදුර්භූත වීම ආදිය ගැන ගැමි කවීහු අපූරු නිර්මාණයන් බිහි කළහ. ඒ පිළිබඳ සිතන්ට, විමසන්ට ඔවුන්ගේ කුහුල වැඩුණේ පරිසරයේ හා සතුන්ගේ ක්‍රියාකාරීත්වයන් පිළිබඳ ව සියුම් ලෙස, අදීන ව කරන ලද නිරීක්ෂණයන්හි ඵල වශයෙනි.

අහස ගෙරවිල්ල සකි නුඹ දන්නව ද
පොළොව ගෙරවිල්ල සකි නුඹ දන්නව ද
අහසේ තරු මනින කෙණ්ඩිය දන්නව ද
මුහුදේ දිය මනින කෙණ්ඩිය දන්නව ද

අහස, පොළොව, මුහුද සිසාරා ගමන් ගන්නා වාහන, අහස් නැව්, යාත්‍රා ගමනාගමනය මතු යම් දවසක පරිසරය දෙදරවන තරමේ ව්‍යසනයක් වන බැව් අතීතයේ ජීවත් වූ ගැමි කවියා උපකල්පනය කළ අයුරු විස්මයාවහ ය.

අහස ඉරිතලා අහසෙන් දුවන්නේ
පොළොව ඉරිතලා පොළොවෙන් දුවන්නේ
මුහුද ඉරිතලා මුහුදෙන් දුවන්නේ
අහස පොළොව මුහුද ම ඉරිතලන්නේ

විද්‍යාත්මක දියුණුව නිසා වර්තමාන යුගයේ ඕසෝන් පටලය පුපුරා යන තරමේ මහා විපතක් සිදු වෙමින් පවත්නා බව මුළු ලොව ම දන්නා කාරණයකි. මුහුද පුපුරා ඉරිතලා යාම නිසා ඇති වූ සුනාමියෙන් ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ දිවයින් රැසකට බරපතළ හානි සිදු විය. ඉහත සඳහන් කවියෙන් පැවසෙන්නේ එම විපත් මීට බොහෝ කලකට පෙර ජීවත් වූ අපේ ගැමි කවියා නිරීක්ෂණය කළ බව නො වේ ද?

සටහන – මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ භාරකාර මණ්ඩලයේ පරිපාලන ලේකම් දයාපාල ජයනෙත්ති

මිහිතලය මත උපත ලබන සියලු ම සත්ව වර්ගයන්ගේ ජන්ම දායාදයක් වන ස්වාභාවික පරිසරයෙන් හුවාදක්නා වූ සෞන්දර්යාස්වාදය මානව වර්ගයාගේ ආධ්‍යාත්ම පරිශෝධනය සඳහා ඉවහල් කොට ගත හැකි බව, ලෝකයට පෙන්වා දුන් අසහාය පරිසරවේදියාණෝ බුදුරජාණන් වහන්සේ ය. සොඳුරු සාල වනෝද්‍යානයක උපත ලබා ප්‍රසාද සුව එළවන රමණීය භූමි භාගයක දී සියලු කෙලෙසුන් නසා සම්බුද්ධත්වය සාක්ෂාත් කොටගෙන ඉසිපතන වන අරණෙහි දී චතුරාර්ය සත්‍ය ප්‍රකාශිත දහම් මඟ ලොවට විවර කොට සල් උයනක දී ම පිරිනිවන් පා වදාළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ උතුම් ජීවන චර්යාව ම පරිසරය සමඟ නිබඳ කළ අධ්‍යාත්ම සංධ්වනියක් වැන්න. පන්සාලිස් වසරක් පුරා දඹදිව මධ්‍ය මණ්ඩලය හා අවට දේශයන්හි ද සැරිසරා, තමන් වහන්සේ ඇලුම් කළ ස්ථාන පිළිබඳ ප්‍රසාද සංවේගය ආනන්ද ස්වාමීන් වහන්සේට පළ කළ අයුරු මහා පරිනිර්වාණ සූත්‍රයෙහි දැක්වෙයි.
“රමණීයං ආනන්ද වේසාලිං, රමණීයං උදේන චේතියං, රමණීයං ගෝතමක චේතියං, රමණීයං සත්තම්බ චේතියං, රමණීයං බහුපුත්තක චේතියං, රමණීයං චාපාල චේතියං…..”

මානව වර්ගයාගේ විමුක්තිය සාක්ෂාත් කරගැනීම සඳහා පරිසරය උපයෝගී කර ගත හැකි ආකාරය දේශනා කොට වදාළ ලොව පහළ වූ එක ම ශාස්තෘවරයාණෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ය. සෞන්දර්යය ආස්වාදනය කොට ජීවිතය ගැඹුරින් අත්විඳිමින් සංවේගය, ප්‍රසාදය, උපේක්ෂාව වැනි භාවමය හැඟීම් මගින් ආධ්‍යාත්මය විකසිත කර ගත යුතු ආකාරය බුද්ධ දේශනාවෙන් පැහැදිලි කර දෙන ලදී.

“තිට්ඨන්ති චිත්‍රානි තථේව ලෝකේ
අථෙත්ථ ධීරා විනයන්ති ඡන්දං”

ලොව විසිතුරු වස්තු නිර්මල ලෙස ඒ ආකාරයෙන් පවතින්නේ ය. ධීරයන් වහන්සේලා ඒ කෙරෙහි උපන් ඡන්දරාගය විනයනය කොට සෞන්දර්යය ජනනය කර ගත්හ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ පන්සාලිස් වසරක් රමණීය වන උයන්, තමන් වහන්සේගේ උත්තර ජීවන මඟට සම්බන්ධ කර ගනිමින් දේශනා කොට වදාළ ශ්‍රී සද්ධර්මයේ විමුක්ති රස විඳිමින් සුළඟ මුමුනන ලඳු ලැහැබ් තුළ, ළපළු පත් සැලෙන විසල් වනස්පතීන් යට, දිය දහර ගලා හැළෙන නදී ඇළ දොළ අසබඩ වැඩ විසූ මහරහතන් වහන්සේලා, ස්වකීය පිවිතුරු ජීවිතය ම වීතරාගී සංගීතයක් බවට පත් කොට ගත් මහා රසික පිරිසක් වූහ. මේ බව සනාථ කරන, ලොව එතෙක් මෙතෙක් බිහි වූ විශිෂ්ටතම උදාන ගීතාවලිය වනුයේ සූත්‍ර පිටකයේ ඛුද්දක නිකායට අයත් ධර්ම ග්‍රන්ථ පසළොසෙන් දෙකක් වන ථේර ගාථා හා ථේරී ගාථා ය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටි කාලයේ දී උතුම් අර්හත් ඵලය සාක්ෂාත් කොට ගත් රහතන් වහන්සේලා දෙසිය හැට හතරනමකගේ එකී ගීතාවලිය උතුම් රහත් ඵලයේ මෙන් ම පරිසරයේ ද සුවඳ ආස්වාදනය කෙරෙන භාව ගීතයන් ය. මේ ථේර ගාථා කාව්‍යාවලිය බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ පමණක් නොව සමස්ත ලෝක සාහිත්‍යයේ ම අග්‍රගණ්‍ය නිර්මාණ ලෙස චිරසම්භාවනයට පාත්‍ර වී තිබේ.

පරිසරයේ අසිරිය හා සංකලනය වූ හැම ථේර ගාථාවක් තුළ ම දැකිය හැක්කේ, තම තමන් පසක් කළ මග ඵල අනුසරින් වීතරාගීන් වහන්සේලා හද තුළ උපන් නිරාමිස ප්‍රීතිය ම ය. විමුක්තිය අරමුණු කොට ගත් උන්වහන්සේලාගේ සිත්, වන ගැබ තුළ නින්නාද වූ හැම රාව භාවයකට ම විවෘත වී පැවතුනි. විරාගික සෞන්දර්යය ආස්වාදනයෙන් චිත්ත සන්තානය පිවිතුරු විය.

සිහිල් සුළං රැල් හා එතුණු මල් සුවඳ වගුරුවන සීත වනය සරාගී පුද්ගලයකු තුළ ඇති කරවන්නේ කාම සංකල්පනාවන් ය. එසේ වුව ද ආර්ය ධර්මයෙහි දක්ෂ වූ, ආර්ය ධර්මයට අනුව හික්මෙන්නා වූ, නිවන් මඟට පිළිපන් ශ්‍රාවකයාගේ මනස, එම පරිසරය විසින් ම ප්‍රභාෂ්වර ආරම්මණයකට පිවිසවනු ලබයි. ගත සිත පුබුදුවන සීත වනයක බවුන් වඩන ඒකවිහාරී තෙරුන් වහන්සේගේ උදාන ගීතය, ඊට කදිම නිදසුනක් වෙයි.

“සුපුප්ඵීතේ සීතවනේ – සීතලේ ගිරිකන්දරේ
ගත්තානි පරිසිඤ්චිත්වා – චංකමිස්සාමි ඒකතෝ”

මල් පිපී ගිය සීත වනයෙහි අත් පා සෝදා පිරිසුදු ව එකලා ව සැරිසරන්නෙමි.

මාලුතේ උපවායන්තේ – සීතේ සුරභිගන්ධිකේ
අවිජ්ජං දාළයිස්සාමි – නිසින්නෝ නගමුද්ධනි
සුවඳ ඇදගෙන හමන සීත මඳනල පහස විඳ ගිරි මුදුනත රැඳී හිඳ අවිදු ගනඳුර නසන්නෙමි.”

මේ කාව්‍යමය බස, එය සරසන උපමා රූපක හා යෙදුම්, නැවුම් පරිසරයේ ප්‍රකෘති සෞන්දර්යය විසින් නිකෙලෙස් වීතරාගී මනසට පිවිසවන ලද සුවඳ කරඬු වැන්න. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කොට වදාළ මඟට පිවිස තමන් පසක් කොටගත් උතුම් මාර්ග ඵලාවබෝධය නිසා ලද උද්දාමය සෑම ථේර ගාථාවක ම අන්තර්ගත වී තිබේ.

වනගත අසපුවක හුදෙකලා ව ම චිත්ත විවේකයෙන් යුතුව වැඩ සිටි චූලක තෙරුන් වහන්සේ අවට නිසල වන පියසෙහි සොඳුරු බව විඳින සඳ නෙත ගැටුනේ පිල් විදහා ගත් මොනර සමූහයකි. සුධා ධවල වලා පෙළ නිල් අහස් කුස පැතිර යාත්‍රා කරයි. මේ මන පිනන දසුන විසින් ජනිත කරන ලද චමත්කාරය, චූලක තෙරුන් වහන්සේගේ මුවින් පිට වූයේ භාව ගීතයක් පරිද්දෙනි.

“නදන්ති මෝරා සුසිඛා සුපේඛුණා
සුනීලගීවා සුමුඛා සුගජ්ජිනෝ
සුසද්දලා චාපි මහාමහී අයං
සුබ්‍යාපිතම්බු සුවලාහකං නභං”

එම ගීයේ කාව්‍ය ස්වරූප රැගත් සිංහල භාවය මෙසේ ය.

“මහා සිළු හිසින් දුල – විසිතුරු පිල් කළඹ යුත්
සොඳුරු නිල් ගෙල ඇති – මනහර මොනරු නද දෙති
මිහිතලය මත හෙවුණු – මහා නිල් තණ පියෙසි
නිල් අහස වසා නැගි – සුදු වලා පෙළ සුමට”

මහා වන ගැබ මැදින් ගලා බස්නා අජකරණී නදිය අසබඩ බවුන් වඩන සප්පක තෙරුන් වහන්සේගේ නිකෙලෙස් සිත තුළ, ගංතෙර අසිරිය නෙත ගැටීමෙන් ඇති කරන ලද චමත්කාරය ගීයකට නැගුණේ වදන් පෙරහැරක් පරිද්දෙනි.

“යදා බලාකා සුචිපණ්ඩරච්ඡදා
කාළස්ස මේඝස්ස භයේන තජ්ජිතා
පලේහිති ආලයමාලයේසිනී
තදා නදී අජකරණී රමේති මං”

අහසේ නැගෙන මහ කළු වලාකුළක් දකින කෙකිනිය තැති ගත්තා ය. ඒ වූ කලී නුදුරේ ම මහා වැහි වලාවක් ඇදහැළෙන බව හැඟී ගිය හෙයිනි. සැඟවෙන තැනක් සොයමින් පලා යන කෙකිනිය දක්නා සප්පක තෙරුන් වහන්සේ හඟින්නේ සොබා දම් පෙරළියේ යථා ස්වරූපය මැ යි. සසර දුකට තැති ගන්නා සාංසාරික සත්වයෝ පරිසරයේ හා ජීවිතයේ යථාර්ථය නො දකිති, නො හඳුනති. පරිසරයේ වෙනස නොතකන අජකරණී නදිය නිසලව ගලා බසින්නාක් මෙන් සප්පක තෙරණුවෝ ද ජීවිතාවබෝධය පසක් කොට ගෙන පුමුදිත භාවයට පත්වෙති.

ස්වභාව ධර්මයේ විචිත්‍රත්වය නගන රුචිරාණනයට නො ඇලෙමින් නිවන් අරමුණු කොටගත් සිත සසල නොවන පරිදි ඉන් ආස්වාදයක් විඳීම බුද්ධකාලීන යුගයේ වනාශ්‍රිත පරිසරය ඇසුරු කළ රහතන් වහන්සේලාගේ දින චරියාව වූ බව ගෝසිංග සාලවන සූත්‍රය ආදි ධර්ම දේශනා හදාරන විට පෙනී යයි. මහ වැසි ඇද හැළුණ දිනයක සිය කුටිය තුළ එකලාව බවුන් වඩන උත්තිය තෙරුන් වහන්සේගේ මුවින් නැගුණ ගීය සිහිපත් කරවන්නේ ධනිය ගෝපාලගේ මේඝ ගීතය යි. වැසි වැටුම, පුහුදුන් සිතකට ගේහසිත ප්‍රීතිය වඩන්නක් වුව ද, ආර්ය ශ්‍රාවක සිතකට නිවන් අරමුණ සඳහා ම හේතු වූවක් වෙයි.

වස්සති දේවෝ යථා සුගීතං – ඡන්නා මේ කුටිකා සුඛා නිවාතා
තස්සං විහරාමි අදුතියෝ – අථ චේ පත්ථයසි පවස්ස දේවා

සොඳුරු ගැයුමක් සේ ය වැසි වැටුම – සුව පහස දෙන සුලු ය මා කුටිය
නො දැනේ ය බිය සැකක් එහි විසුම – ඉතින් මේඝය වසිනු මැන රිසි ලෙසින

බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩ සිටි සමයේ දඹදිව පරිසරය නැවුම් බවින් යුතුව, පිවිතුරු ව, සොඳුරු ව පැවැති අයුරු මෙම ථේර ගාථාවලින් පමණක් නොව සම්බුද්ධ දේශනාවන්ගෙන් ද ප්‍රකට වෙයි. නිබඳ වැසි ඇද හැළෙන රමණීය වන ගුල්ම නැවුම් සිතිවිලි ප්‍රබෝධනයට උල්පත් වැන්න. එබඳු පරිසරයක් ඇසුරු කරමින් මග ඵල පසක් කළ රහතන් වහන්සේලාගේ මුවින් නැගුණු උදාන ගීත උන්වහන්සේලාගේ පිවිතුරු ආධ්‍යාත්මය අනාවරණය කරන කැඩපත් වැන්න.
සම්බුල කච්චාන තෙරුන් වහන්සේ වැඩ සිටියේ ද බිය, තැති ගැන්ම දනවනසුලු ගල්ගුහාවක ය. නිසල මහ වන මැද දිවා කාලයේ පවා පවත්නේ අඳුරු ස්වභාවයකි. ධාරානිපාත මහ වැසි ඇද හැළුණ දිනයක ගල් ලෙනෙහි වැඩ හුන් උන්වහන්සේගේ සිත කිසි ලෙසකිනුදු සසල නො වූ බව පහත දැක්වෙන ගීයෙන් හෙළිවෙයි.

“දේවෝ ච වස්සති දේවෝ ච ගලගළායති
ඒකකෝ චාහං භේරවේ ඛිලේ විහරාමි
තස්ස මය්හං ඒකකස්ස භේරවේ ඛිලේ විහරතෝ
නත්ථි භයං වා ඡම්භිතත්තං වා ලෝමහංසෝ වා’

“වසියි මහ වැසි අනෝරාවෙන්
ගලයි ගල ගල හඬින් වැසි දිය
වසමි බිහිසුණු මහ ගුහාවෙක
කාත් කවුරුත් නොමැති වන මැද
තනිව විසුව ද සිතට නො දැනේ
බියක් හෝ කිසි තැතිගැනීමක්”

හඬ නඟමින් වැසි දිය ගලා යන අයුරු ගීතය ආරම්භයේ දී ම කියැවෙයි. එහෙත් නිවුණ සිතින් යුතු ව බවුන් වඩන සම්බුල කච්චාන තෙරුන් වහන්සේට බියක්, තැති ගැනීමක් හෝ ලොමුඩැහැගැනීමක් නොමැත. සොබා දහමේ කවර විපර්යාසයක් වුව ද නොකැළඹෙන සිත් ඇති රහත් උතුමන්ට නො දැනෙයි.

උතුම් රහත් භාවය සාක්ෂාත් කළ තෙරුන් වහන්සේලාගේ සන්තානයේ පමණක් නොව සම්බුදු සසුනට ඇතුළු වී පිළිවෙත් දම් පුරන නවක සාමණේර තෙරුන් සිත තුළ පවා ඇල්ම රඳා පවතින්නේ වන වාසයට ය. එක් දහම් පදයක් ඇසූ පමණින් මග ඵල පසක් කොටගත් යුගයක සසුනට ඇතුළු වූ සාමණේර ස්වාමීන් වහන්සේලා පවා නිවන් අරමුණේ ම සිත පිහිටුවාගෙන බවුන් වැඩූ අයුරු අසිරිමත් ය.

වනවච්ඡ නම් වූ තම ආචාර්යයන් වහන්සේ සමග ගම්දොර වසන සීවක සාමණේරයන් වහන්සේ තුළ වනවාසයක රැඳී සිටීම අරබයා හටගත් ඇල්ම ප්‍රකාශ කොට සිටියේ මෙපරිද්දෙනි.

“උපජ්ඣායෝ මං අවච – ඉතෝ ගච්ඡාම සීවක
ගාමේ මේ වසති කායෝ – අරඤ්ඤං මේ ගතෝ මනෝ සේමානකෝ පි ගච්ඡාමි – නත්ථි සංගෝ විජානතං”

“පවසති ඇදුරුතුම – යමු ය මෙතැනින් වෙනතක
ගම් දොර වෙසෙත මා කය – සිත දිව යයි අරණ වෙත
කම් සැප බැහැරලූ මට – නැත වෙන ඇලුම් කිසි තැන”

නිෂ්කාමී සිතක පහළ වන නිරාමිස ප්‍රමෝදය අත්විඳිය හැකි තැනක්, ස්වාභාවික පරිසරයේ තරම් වෙන කොතැකවක් නොමැති බව සනාථ කිරීමට ථේරගාථා උදාන කාව්‍යාවලිය හැර වෙනත් ධර්ම කාව්‍යයක් ලොව නැත. ප්‍රඥාව දිදුළු දුන් ප්‍රභාෂ්වර සිතක මහිමය කෙබඳු ද යන්න අද යුගයේ ජීවත් වන්නන් හට සිතා ගැනීමටත් නො හැකි ය.

උතුම් අර්හත් භාවය පසක් කොටගත් වනවච්ඡ තෙරුන් වහන්සේ මහ වනය තුළ ගලා බස්නා දිය දහර දකින්නේ නිල් වලාවන් සේ ය. ගල් පර්වත මත ලැග සිටින රතිඳුගොව්වන් ද උන්වහන්සේට පෙනෙයි. එවනගැබ වූ කලී නිර්මල සුවිශුද්ධ භූමියකැයි එතුමෝ හඟිති. අහසත් පොළොවත් එක්ව නගන සෞන්දර්ය රිද්ම රටාවන් නිකෙලෙස් සිතක් එළිය කරන අයුරු අපූරු ය.

නීලබ්භවණ්ණා රුචිරා – සීතවාරි සුචින්දරා
ඉන්දගෝපකසඤ්ඡන්තා – තේ සේලා රමයන්ති මං

පද ලාවන්‍යයෙන් පවා ලොව්තුරා මිහිරක් ජනනය කරන මේ අපූරු ගීතය එහි රස භාව නො නසා වත්මන් බසට නැගිය හැක්කේ කෙසේ ද? පාලි පද සංකලනයෙන් නැගෙන ධ්වනිය කවර බසකින් වුව ද ප්‍රකෘති ස්වභාවයෙන් යුතුව සූචනය කිරීම අසීරු යයි සිතමි. එය වඩාත් ළං වන්නේ පාලි තත්සම රීතියට නෑකම් කියන හෙළ බසට පමණි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ කපිලවස්තු පුරයට වැඩම කිරීමට පෙරාතුව එහි පරිසරය අභිනන්දනීය ගී වැලකින් වර්ණනා කළ කාළුදායි රහතන් වහන්සේ පසු කලෙක හුදෙකලා ව වනයේ වැඩ වසමින් පරිසරයේ සුන්දරත්වය වින්දනය කළේ මෙසේ ය.

“මලින් පිරී ගිය ගිරි කඳුරු ඇති සීත වනයේ අත්පා සෝදා එකලාව වෙසෙන්නෙමි. සිහිල් පවන් රැල් විඳිමින් ගිරි මුදුන මත හිඳ අවිද්‍යාව සුණු විසුණු කරන්නෙමි. මල් සුවඳ ඇදගෙන හමන මඳනල පහස විඳිමින් ගිරි ශිඛර අතරෙහි විමුක්ති සුවයෙන් ප්‍රීති වන්නෙමි.”

ලොව පවත්නා අළාමක වූත්, පිවිතුරු වූත් ප්‍රකෘති සෞන්දර්යයේ ආස්වාදය විරාගී දර්ශනයෙන් පුබුදුවා ගත්තා වූ ලොව එක ම පිරිස වූයේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ආර්ය ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා ය. පුහුදුන් ජනයා වන අරණට ඇලුම් කරන්නේ කාමය පුබුදුවා ගැනීම සඳහා ය. කාමය නොසෙවුනා වීතරාගීන් වහන්සේලාට මිනිස් වාසයෙන් තොර වන අරණ රමණීය වෙයි. උන්වහන්සේලා සොබා සෞන්දර්යයට නොඇලී එහි රසය ආස්වාදනය කළේ හුදෙකලා ව වාසය කරමිනි. සහෘද පිරිවර නොමැතිව සෞන්දර්යයේ චමත්කාරය අත්විඳින්නේ කෙසේ ද යන්න නූතන යුගයේ වෙසෙන කාමභෝගී ජනතාවට ගැටලුවක් වුව ද රහතන් වහන්සේලා හුදෙකලා ව වෙසෙමින් කාමයෙන් විනිර්මුක්ත සෞන්දර්යාස්වාදය නොමඳව සිය විමුක්ති සුවය උදෙසා යොදා ගත් අයුරු මේ ලිපියෙහිලා දැක්වූ නිදසුන් කිහිපයෙන් වුව ද වටහාගත හැකි ය.

සටහන –
මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ භාරකාර මණ්ඩලයේ පරිපාලන ලේකම්
දයාපාල ජයනෙත්ති මහතා

සැලුම් වෙව්ලුම් කන, ඇතිවෙමින් බිඳෙමින් යන ලෝක ධර්මයක් හමුවේ ඉන්ද්‍රඛීලයක් සේ නො සැලී සිටීමේ ආත්ම ශක්තිය ලබන්නේ භාවනාවෙන් තම ඉඳුරන් හික්මවා ගත් මුනිවරයෙකු පමණි. උසස් සංගීතඥයා ද ළං වන්නේ එබඳු මුනිවරයෙකුට ය. සංගීත සමාධියකින් ඔහු සිය අධ්‍යාත්මය හික්මවා ගත් බැවින් ඔහුගේ ඇඟිලි තුඩගින් හැඬවෙන තතින්, මුවින් පිටවෙන ගී සරින් නින්නාද වන්නේ මිනිසා යුගයෙන් යුගයට හඬ ගා පවසන සදාතනික පණිවුඩයයි. එනම් සිනහව කඳුළ දෙක ම, නො එසේ නම් උපත මරණය දෙක ම මිනිසා සතු පොදු උරුමයක් බවයි.

ආචාර්ය පණ්ඩිත් අමරදේවයන් ශ්‍රී ලංකාවේ බිහිවූ විශිෂ්ටතම සංගීතඥයා – ගායන ශිල්පියා බවට පත්වූයේ පූර්වෝක්ත පණිවුඩය කලාත්මක චමත්කාරයක් දැනවෙන සේ පරිසමාප්ත ලෙස ඉදිරිපත් කළ හෙයිනි. ඒ සඳහා ඔහු ආවේශය ලැබුවේ දෙදහස් තුන්සිය වසරක දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ මේ රටේ ජනතාව හික්මවූ නිදහස් බෞද්ධ සම්ප්‍රදායෙනි. පාලි භාෂාවෙන් සුපෝෂිත වූ හෙළ බස් රීතියෙනි.

වෙනත් කිසිදු දේශයක නො වූ විරූ ඒ සා දීර්ඝ කාල පරිච්ඡේදයක් තිස්සේ මෙරට ජනකායගේ අධ්‍යාත්මය පෝෂණය කරන ලද්දේ බෞද්ධ ජීවන සම්ප්‍රදාය විසිනි. බුදු දහමට සරි කොට ඉන් ලැබූ ශික්ෂණය විසින් තම දිවි පෙවෙත අරුත්බර ආස්වාදනීය මිහිරක් බවට පත්කර ගැනීමට වාසනාව හිමිකොට ගත්තේ ඉතා ම අල්ප සංඛ්‍යාවකි. කලාතුරකින් රටක පහළ වන එබඳු සත්පුරුෂයකු වූ පණ්ඩිත් අමරදේවයන්ගේ දිවි මග එළිය වූයේ කුඩා වියේ සිට ම බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය අනුශය පරිසරයක ආස්වාදය ලද හෙයිනි. එපුවත එතුමන්ගේ ම ව්‍යක්ත වූත් රසාලප්ත වූත් ගේයමය බස අනුසරින් අසමු.

“වෙණ නදින් ගී සරින් නිබඳ ගුම්ගත් ගෙදරත්, හදට දැනෙන මන්ද සරින් කවි ගී සිලෝ ගාථා ගැයූ ධම්මතිලක හිමිපාණන් වැඩ විසූ ගමේ පන්සලත්, මහ පඬි කුමරතුඟු මුනිදසුන් අනුශය කැ. ජො. පෙරේරා ගුරු පිය සෙවණ ලැබූ ගමේ ශ්‍රී සද්ධර්මෝදය පාසැලත් මගේ ජීවන ප්‍රණිධාන සෑදූ ආශ්‍රම විණි. වයසින්, නුවණින් මුහුකුරා යත් ම ගායනය, වාදනය, භාෂණය මතු නොව ලේඛනය ද මට මහත් සොම්නසක් ගෙනදුනි.”

(නාද සිත්තම් – අමරදේව)

වෙණ නදින් ගී සරින් ගුම්ගත් සිය නිවහනේ කුඩා අවධිය අමරදේවයන් අත්පත් කොටගත් ජීවන ප්‍රණිධානය බුදු දහමේ නිමල ආස්වාදය ලැබූවකි. හැත්තෑ වසරක් සපුරා එතුමන් ගැයූ දහස් සංඛ්‍යාත ගීතයන්ගෙන් වැඩි සංඛ්‍යාවක් බොදුනු සංකල්පය හා බැඳී පැවතුණි. නව යොවුන් වියේ දී ම ගීත ගායනයට පිවිසි ඔහු ගැයූ මුල් ම ගීතය බුදු වදනත්, නිර්වාණ මාර්ගය සාක්ෂාත් කර ගත් රහතන් වහන්සේලා අනුස්මරණය කරන්නකි. ඒ වූ කලී මින් හැත්තෑ වසරකට පෙර නිෂ්පාදනය කළ “අශෝකමාලා” චිත්‍රපටයට ගැයූ ‘භවේ භීත හැර’ යන ගීතයයි.

“භවේ භීත හැර දේශිත තිලෝනා ධර්මේ රසේ
තෘෂ්ණා ජාලේ මායා ලෝකේ රාගේ පැටලී
ගැලී කාම අඳුරේ භව ආලේ
දෝෂ සෙව්වෝ තාම මේ ලෝකේ
ආල වැඩුවෝ ධ්‍යාන මනසේ
වනසා පාපේ මෝක්ෂේ මාර්ගේ
පරම ශාන්ත නිර්වාණේ…”

මේ ගීතය ගායනා කළ 1946 වසර වන විට අමරදේවයන් හැඳින්වූයේ ඔහුගේ දෙමාපියන් තැබූ නාමය වන ඇල්බට් පෙරේරා යනුවෙනි. මේ කුළුඳුල් ගීතය ගායනයේ විශේෂය නම් ඇල්බට් පෙරේරා තාපසයෙකු ලෙස රඟපාමින් ගීත ගැයීමයි. රාග, ද්වේෂ, මෝහයේ ගැලී තෘෂ්ණා දැලේ පැටලී සිටින අය තුන් ලෝකාග්‍ර වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දහම් රසය විඳ භවේ භීත හැර ධ්‍යාන වඩා (අර්හත්වය සාක්ෂාත් කොට) පරම ශාන්ත නිර්වාණය පසක් කළ බව එම ගීතයෙන් කියැවිණ. අමරදේවයන් අශෝකමාලා හි ගැයූ දෙවැනි ගීතය වූ ‘ඇයි කළේ යමෙකු ආලේ’ පද වැලෙන් කියැවෙන්නේ පව්කම් කිරීමේ විපාක ගැන ය. ‘සෑසී ධර්මේ දේශිත කර්මේ පහදා දුනි ලොවටා’ යනු විසිනි එම ගීතය අවසන් වන්නේ.

අමරදේවයන් මුල්වරට රචනා කළ ගීතය වූ ‘පීනමුකෝ කළුගඟේ’ පද මාලාව බුදරජාණන් වහන්සේ උදෙසා පිරිනැමූ පූජෝපහාරයකි. කළුතර විද්‍යාලයේ සිප් සතර හැදෑරූ සමයේ කළුතර බෝ සමිඳුන් දැකීමෙන් තම සිත තුළ ජනිත වූ බුද්ධාලම්භන ප්‍රීතිය කරණ කොට ගෙන එම ගීතය රචනා කොට ගායනා කිරීමේ අදහස ඇතිවූ බව ඔහු සඳහන් කොට තිබේ. වෙසක් පුන් පොහොය දින බෝ මළුවට රැස්වී සාධු නාද නගන සැදැහැති ජනකාය නිවන් මඟට පිළින් අය සේ හැඳින්වීම තුළින් තරුණ වියේ දී ම අමරදේවයන් බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය මැනැවින් පසක් කොටගෙන සිටි බව කිව හැකි ය.

‘බුදු හිමියාණන් තිලෝ දිනූ ඒ
පෝය දිනේ සිරි වෙසඟේ
සාධු නාද දෙති මහ සේනාවෝ
නිවන් මගට බසිනා’

කළු ගඟ අසබඩ බෝපත් නැළවෙන පරිසයේ සොබා සෞන්දර්යයෙන් ඔද වැඩුණු ගේය පද රචක ගායකයා පුන් පොහෝ දිනයක බෝ මළුවට රැස් වන සැදැහැතියන්ගේ විලාසය වර්ණනා කරන්නේ ශ්‍රාවක ජනයාට සනාතන වූ ශාන්ත රසයක් ගෙන දෙමිනි.

නිදහස් බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය විසින් සිය අධ්‍යාත්මය හික්මවා ගනු ලැබූ කලාකරුවා අත ගසන කවර ම නිර්මාණයක වුව ද වෑහෙන්නේ දහම් සුවඳ යි. ස්වදේශ වාත්සල්‍යයෙන් යුතු අදීන පරපුරක ප්‍රෞඩත්වය, ස්වභාවික පරිසරයේ චමත්කාරය, දාරක ප්‍රේමය, යොවුන් සෙනෙහසේ ප්‍රබෝධය, වියපත් ජීවිතයේ හුදෙකලාව යනාදී භෞතික හා ආධ්‍යාත්මික වූ කවර ම විෂයයක් අරභයා වුව ද අමරදේවයන් ගැයූ ගීතයන්හි දැවටී තිබුණේ බුදු දහමේ පිවිතුරු සංකල්පයන් ය.

අමරදේවයන් විසින් රචනා කොට ගායනා කරන ලද දෙවැනි ගීතයට වස්තු වූයේ නව යොවුන් පෙම්වතුන් දෙපලකගේ උද්දාමයකි. මේ ගී පැබැඳුමට බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ ථේර ථේරී ගාථාවන්හි ආභාසය ලබා ඇතැයි සිතිය හැකි ය. ස්වභාවික පරිසරයේ සුන්දරත්වය අව්‍යාජ ලෙස වර්ණනා කොට අනතුරුව ජීවිතයේ යථාර්ථය පෙන්වා දෙමින් විරාගී දහම් ගීයක් ඉස්මතු කිරීම බෞද්ධ උදාන ගීතයන්හි ලක්ෂණයකි.

‘ශාන්ත මේ රෑ යාමේ
දේ කුමුදු මලේ සිරියා
සඳ කාන්ති වැදී සෞම්‍යා
එයි නැගී හද ප්‍රේම තරංගා
මේ අමා දහරේ
නෙක තුරුලිය නැළැවෙන්නේ
මේ සීතල මඳ පවනේ
හා ඇසේ වන කෝකිල ගීතේ
ශෝක යාවි සිඳිලා
වෙසඟ මේ පුන් පෝදා
මාහිමි දිනූ ත්‍රෛලෝනා’

සඳ කැන් වගුරුවන සුන්දර රැයක, ප්‍රේමය උද්දීපනය කරන විභවයන් මැද සොබා සෞන්දර්යයෙන් ඔද වැඩෙන පෙම්වතුන්ට වෙසක් පුන් පොහෝදා සිහියට නැගෙන්නේ තුන් ලෝකය දිනූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ය. දිවි හිමියෙන් තෙරුවන් සරණ ගිය දැයක ජීවිත වත කොතරම් භාග්‍ය සම්පන්න වේ ද!

වෙනත් ගේය පද රචකයන් විසින් පබඳින ලද ගී පද මාලා අමරදේවයන් ගායනය සඳහා තෝරා ගත්තේ තම අභිමතයට සරිලන පරිදි අවශ්‍ය සංශෝධනයන් කිරීමෙන් පසුව ය. ඔහු ගැයූ සෑම ප්‍රේම ගීතයක ම විරහ ගීතයක ම නින්නාද වූයේ රාගය නොව නිරාමිස වීතරාගී ප්‍රීතිය ම ය. ශෘංගාරය අතික්‍රමණය කළ උතුම් ඊප්ෂිතාර්ථයක් එතුමන් ගැයූ සෑම ප්‍රේම ගීතයක ම දැක්ක හැකි ය.

‘අහස පොළොව ගිනියම් අව්වේ
ගහකොළ මැළවෙන ගිම්හානේ
අවසානේ ඔබ ආවා
ඔබ අත වූ මල් එකිනෙක පරවී
සුළඟේ විසිරෙනු මා දුටුවා’

ගේහසිත ප්‍රේමයේ සොඳුරු චමත්කාරය තුළින් අනිත්‍යය පිළිබිඹු කර දැක්වූ අයුරු ‘පාළු අඳුරු නිල් අහස මමයි’ යනාදී ගීතවලින් මොනවට විශද වෙයි. මේ විෂය අරභයා පමණක් පිටු සිය ගණනකින් කියා වර්ණනා කළ නො හැකි ගීත රැසක් අමරදේවයන් විසින් ගයා ඇත.

බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි සැදැහැ බැතිය ම වඩවන ගීත ගායනයට සුභාවිත වූ කටහඬක් අමරදේවයන් උරුම කොට ගත්තේ උපතින් ම හිමි වූ පින්වන්ත භාවය හා වාසනා ගුණය නිසා ය. සිංහල පාලි භාෂාවන්හි සුගායනීය රිද්මය ඔහු හද වෙණ තතෙහි නිබඳ රැව් දුන්නේ ය. එතුමන් විසින් පබඳින ලද හැම වදනක ම ගැබ් වී පවත්නා ශබ්ද මාධූර්යය, ගායනයේ දී සිය සිය ගණනකින් තරඟ නැගී ශ්‍රාවක සත්ජන ප්‍රසාදය තියුණු කළ අයුරු මනරම් ය.

‘වඳිමු සුගත ශාක්‍යසිංහ සසර දිනූ බුදු පියා//
රමණී මන්දාර කුසුම් කරමින් පූජා
බැතියෙන් යම් ගී ගයා
මෝක්ෂේ සැප ශාන්ති සැදූ
මොහඳුරු ලොවෙහි බිඳලූ
සම්බුදු මාගේ සමිඳා සිහිකර නමැදා
කරමි මහා ප්‍රාර්ථනා
සුන්දර නිවනා
පරම අමා සම්පතා’

ගේය පද බැඳුමෙන්, ස්වර සංරචනාවෙන් මෙබඳු සම්බුද්ධ පූජාවක් කළ වාග්නේය නිර්මාණකරුවෙකු අප ජීවත්වන යුගයේ දකින්ට, අසන්ට ලැබීම මහත් භාග්‍යයක්මැයි. පදවැල් හයක් ඔස්සේ නැගෙන ශාන්ත රස සමාහිත බුදු ගුණ වැනුම නිමාවන්නේ සුන්දර වූ නිවන පරම අමා සම්පතක් බව පවසමිනි. අමරදේවයන් ගැයූ මෙබඳු ගීත බුද්ධානුස්සති භාවනාවක් වැන්න.

සම්බුද්ධ වන්දනා ගීත ගායනයේ දී සැදැහැ බැති පෙම තියුණු කෙරෙන පරිද්දෙන් පාලි වදන් සිංහල සුභාවිත ගීතයට උපයෝගී කොටගත් මහා ගාන්ධර්වයාණන් සිය රන් ස්වරය නින්නාද කළේ බුදුගුණ තරංග මාලාවක් පරිද්දෙනි.

‘නමෝ නමෝ බුද්ධ දිවාකරාය
නමෝ නමෝ ගෝතම චන්දිමාය
නමෝ නමෝ නන්ත ගුණන්නවාය
නමෝ නමෝ ශාක්‍ය නන්දනාය’
සනාතන ඔබ දහම හිමි සඳ – සදාකල් මට සරණ වේවා!
ලොවේ තැවුලින් තැවෙන මා හද – ඔබේ පාමුල පුබුදු වේවා!’

ත්‍රිපිටකයේ එන ඇතැම් ගාථා රත්නයක් සංගීතවත් කොට ගැයීමේ දී ඊට උචිත නාද මාලාවක් හා ගායන ලාවන්‍යයක් මුසු කළ එක ම සංගීතවේදියාණන් වූයේ අමරදේවයන් ය.

ජීවිත කාලයේ දී ම, ස්වකීය හරසරු දිවි මඟට උචිත නාමාභිධානයකින් දෙවරක් අමරණීයත්වයට (අමර – දේව) පත්ව හැත්තෑ වසරක් පුරා මධුර ස්වර සංගත මුව සරින් ජන හදවත් සුවපත් කළ මහා ගාන්ධර්වයාණන් මෙලොවින් සමුගැනීමට දින තුනකට පෙර ගැයූ අවසන් ගී පදවැල් හත නිමා කළේ ‘බුදු හිමි සෙවණේ සිසිල ලැබේවා!’ යනුවෙන් පතමිනි.

‘සසර දනව්වේ දුක් පීඩා විඳ
නවාතැන් සොයා අප යනවා
ඒ යන ගමනේ කොතැනක දී හෝ
බුදු හිමි සෙවණේ සිහිල ලැබේවා!’

රඹුක්කන සිද්ධාර්ථ හිමියන්ගේ එම ගේය පද වැලේ නිමාව වූ කලී අමරදේවයන් සිය ජීවිත කාලය පුරා පැතූ බුදු දහමේ අමා සිහිලසින් ලබන පරම නිෂ්ටාව කරා ළඟාවීමට කළ පැතුමක් වැන්න.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උතුම් සිරිපා පහස ලැබූ ශ්‍රී ලංකා ධරණී තලයේ සිරස හෙවත් සමනොළ ගිර පින්බිම අරභයා ගැයුණු ගීත රාශිය අතුරෙන් පණ්ඩිත් අමරදේවයන් ගැයූ ‘සිරිපා පියුමේ රොන්සුණු තැවරේ’ ගීතය රචනා කරන ලද්දේ මහගම සේකරයන් විසිනි. සේකර – අමරදේව සුසංයෝගය සිංහල බෞද්ධ සභ්‍යත්වයේ අභිමානය ගී පොතේ සනිටුහන් කරන්නක් නම් එහි ඉහළින් ම තැබිය යුත්තේ ‘සිරිපා පියුමේ’ ගීතය යි. ගේය පද රචනය ම ගීතයක් ලෙසින් ගලා යන ආකාරය අසිරිමත් ය.

‘සිරිපා පියුමේ රොන් සුණු තැවරේ
ගිමන් නිවන පවන් හමා ඒ
නිවී පහන් වී ළය සැනහේ

නිවන් දොරට මඟ පානා
සමනොළ රන් කොත මුදුනේ
බැන්ද වියන් සේ…
අරුණු වලා රන්සළු පැටලේ
හද කිමිදේ ලොව්තුරු සුවඳේ
කෙලෙස් මලින් මිදී
සිත සුවපත් වී
පා වී යයි නිසංසලේ
මහරහතුන් වැඩි මඟ ඔස්සේ
වලා අතුල කඳුවැටි අතරේ’

පාලි ගාථා හා පිරිත් අතරින් නැගී එන ස්වර සංගතීන් එම ගීතයේ සංගීත ආකෘතිය සාධනය කර ගැනීමේ ඉවහල් කොටගත් අයුරු අමරදේව පැහැදිලි කළහ. සමනොළ ගිර නඟින බැතිමතුන් මුවින් ගිලිහෙන ‘බුද්ධං සරණේ සිරස දරාගෙන’ යන තුන්සරණේ නාද මාලාවන්ගේ පරිපූර්ණ ආභාසය මේ ගීතය ඔස්සේ විහිදුවා ලූ බව අමරදේවයෝ සිය ‘නාද සිත්තම්’ කෘතියෙහි ලා දැක්වූහ.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ හා රහතන් වහන්සේලාගේ උතුම් පහස ලැබූ සමනොළ ගිර මුදුන හා පවන් රොදින් පාවී යන අරුණු වලා ආශ්‍රිත පරිසරය ගීතයේ පසුබිම ලෙස චිත්‍රණය වෙයි. ගිමන් නිවන පවන් රොද හමා එන්නේ සිරිපා පියුමේ රොන් සුණු වැළඳගෙන ය. රන් හුයක ඇමිණූ මුතු මෙන් සුසංගතව එකිනෙක ලුහුබැඳ දිවෙන වදන් සිත්තම සිහිපත් කරවන්නේ පන්සියයක් මහරහතන් වහන්සේලා පිරිවරාගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේ සමන්ගිරට වැඩම වූ ඒ අති උතුම් දිනය යි. ‘මහරහතුන් වැඩි මග ඔස්සේ වලා අතුල කඳු වැටි අතරේ’ යන අමර ස්වරය සවන් වැකෙන විට ම සිහිපත් වන්නේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශ්‍රාවක පිරිස පිරිවරාගෙන අහසින් වඩින විලාසය යි.

හැම ජාතියකට ම සාධාරණ වූ අධ්‍යාත්ම සම්භාෂණයක් වන සංගීතය ස්වකීය මාධ්‍යය කොටගෙන සර්වකාලීන අගයෙන් යුක්ත වූ ද ප්‍රසාද මාධූර්ය ගුණ සම්පන්න වූ ද සදහම් අමා සිහිලස රංජනය කරන්නා වූ ද ශත සහස්‍ර නිර්මාණ සම්භාරයෙන් ශ්‍රාවක ශ්‍රවණ රමණීය කළ අමරදේවයන්ගේ මධුර ස්වරය මතු මතුත් ජාතියේ යහපත පිණිස ම පවතීවා!

සටහන
මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ භාරකාර මණ්ඩලයේ පරිපාලන ලේකම්
දයාපාල ජයනෙත්ති

ජනකවි වශයෙන් හඳුනාගෙන ඇති දහස් සංඛ්‍යාත නිර්මාණ බිහිකළෝ මේ කවියෝ ය. එම කාව්‍ය සියල්ල ම බෞද්ධ සාහිත්‍යය ඇසුරු කොට ගෙන ලියැවී ඇති අතර ඒ අතුරෙන් මවු සෙනෙහස අන්තර්ගත දීර්ඝතම කාව්‍යාවලිය දක්නට ඇත්තේ වෙස්සන්තර ජාතක කාව්‍යයේ ය. ඉන් පසු කාලයක දී මුඛ පරම්පරාගත ව පැවත ආ මවු සෙනෙහස පිළිබඳ ව ලියැවුණු කවි රාශියක් ජනකවි සංග්‍රහයන්ට ඇතුළත් වී තිබේ. එසේ වුව ද පිය සෙනෙහස පිළිබඳ ව කියැවුණු ජනකවි දක්නට නොමැති තරම් ය. මීට හේතු පිළිබඳ ව සමාලෝචනයක් මේ දක්වා ඉදිරිපත් කිරීමට වියතුන් කුහුලක් නො දැක්වුව ද ඒ අරභයා කාලෝචිත මැසිවිල්ලක් මෑත කාලයේ ඉදිරිපත් වූයේ සුභාවිත ගීතයක වේශයෙනි. ඒ වූ කලී මාලනී ජයරත්න විසින් පබඳින ලදුව ටී. එම්. ජයරත්න ගායන ශිල්පියා විසින් ගැයුණු “පිය සෙනෙහසට කව් ගී ගියවුණා මදී” ගීතය යි.

“සිරුරේ දුවන්නේ මගෙ ලේ නොවැ පුතුනේ
කුසයේ නොදැරුවත් ඒ බර මට දැනුණේ
මහමෙරකට උසයි දරු පෙම හද පතුලේ
පුදුමයි පුතුනි කිම මගෙ ලේ කිරි නොවුණේ”

මේ ගී වැල් සවන් වැකෙන හැම විටෙක ම මසිතට නැගෙන්නේ දරු සෙනෙහස අරභයා උතුම් පියකුගේ මුවින් පළ කෙරුණ ගාම්භීරතම උදානය යි. එදා මෙදා තුර කිසිදු පියකුගේ මුවගට නොනැඟුණු පුත්‍ර ස්නේහය පිළිබඳ එම මහරු ප්‍රකාශය, බුදුරජාණන් වහන්සේ අභිමුව දී ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ සුද්ධෝදන මහ රජතුමන් විසිනි.

“ස්වාමීනි! භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ ගිහි ගෙය හැරපියා පැවිදි වූ විට මගේ හිතේ ඇති වුණේ මහත් දුකක්. නන්ද කුමාරයා පැවිදි වූ විටත් ඇති වූයේ දුකක්. ඒ හැම පුත්‍ර ස්නේහය කැටි කොට මා සැනසීම ලබමින් සිටි කුඩා රාහුල කුමරුවත් පැවිදි කරවීම නිසා ඇති වුණේ දැරිය නො හැකි වූ මහා කම්පාවක්. ස්වාමීනි, පියකු තුළ ඇති මේ දරු පෙම සම්, මස්, නහර, ඇට, ඇට මිදුළු සිඳගෙන යන්නකි.

“පුත්තපේමං භන්තේ ඡවිං ඡින්දති, ඡවිං ඡෙත්වා චම්මං ඡින්දති, චම්මං ඡෙත්වා මංසං ඡින්දති, මංසං ඡෙත්වා නහාරුං ඡින්දති, නහාරුං ඡෙත්වා අට්ඨිං ඡින්දති, අට්ඨිං ඡෙත්වා අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච තිට්ඨති”

“ස්වාමීනි, දරු සෙනෙහස වනාහි ඇඟ සිවිය, සම්, මස්, නහර, ඇට විනිවිද ගොස් ඇටමිදුළු මත රඳා පවතින්නේ ය.”

මානව ඉතිහාසය පුරා බිහිවූ අසංඛෙය්‍ය්‍යය මාපියවරුන්ගේ දරු සෙනෙහස මූර්තිමත් කෙරෙන පූර්වෝක්ත ප්‍රකාශය සියලු ම දරුවන් විසින් නිබඳ සිහිපත් කළ යුතු වන්නකි. මුවෙකින් කියා නො පෙන්වන මේ සා ගැඹුරු දාරක ප්‍රේමයක් දරා සිටින පියවරුන් පිළිබඳ ව කියන කවි ජන කවියකන් අතින් බිහි නො වූයේ මන්ද යන පැනය විමසා බැලිය යුත්තකි.

දරුවකු මවුකුසින් බිහිවූ දිනයේ සිට ම තුරුලේ හොවා ලේ කිරි කර පොවා හදාවඩා ගනු ලබන්නේ මෑණියන් විසිනි. හැම දරුවකු ම ලොකු මහත් වනතුරු නිබඳ දැවටෙන්නේ අම්මාගේ තුරුලේ ය. දරුවන්ගේ මලමුත්‍ර ආදිය ඉවත් කරමින් නාවා කවා පොවා සියලු රැකවරණ සලසන්නේ අම්මා ය. මේ ස්වභාවය පියවරුන් විසිනුදු අවබෝධ කොට ගෙන මුදිතා – උපේක්ෂා ගුණයෙන් යුතුව අම්මාගේ අගය දරුවන්ට පෙන්වා දුන් අවස්ථා ජන සාහිත්‍යයෙන් අනාවරණය වෙයි.

“අතට වෙරළු ඇහිඳ ගෙනේ
ඉණට පලා නෙළා ගෙනේ
බරට ම දර කඩා ගෙනේ
එයි අම්මා විගසකිනේ”

දරුවන් ලොකු මහත් වූ පසු ද වඩාත් සමීපව සිටින්නේ මව සමග ය. පියාට යමක් ප්‍රකාශ කළ යුතු නම් දරුවන් එය සන්නිවේදනය කරනුයේ මෑණියන්ගේ මාර්ගයෙනි. “අම්මා නැති කලේ – අප්පා කවර කලේ” යන ගැමි පිරුළ භාවිතයට පැමිණියේ අම්මාගේ රැකවරණය දරුවාට අත්‍යවශ්‍ය බව සමාජය පිළිගත් නිසා ය.

පිය සෙනෙහස අරභයා වෙසෙස් ලෙස කියවෙන ජනකවි දුලබ වුව ද මවුපිය දෙදෙනා ම උදෙසා කියූ පබැඳුම් ජන කාව්‍ය අතර හිඳහිට හමුවෙයි. හොඳ ගුණ යහපත් මවුපියන් දරුවන්ට ලැබෙන්නේ බොදු සිරිත් අනුගමනයෙන් හා පින් දහම් කටයුතුවල යෙදීමෙන් බව කියැවෙන ජන කවියක් මෙසේ ය:

“වෙහෙර මළුව වටට ම මල් වවාපන්
නිතර මල් කඩා වෙහෙරට පුදාපන්
බණ පිරිතේ ගුණ නිතර ම අසාපන්
පින් ඇති මවුපියන් ජාතියෙ ලබාපන්”

පැරණි ගැමි සමාජයේ සශ්‍රීකත්වය රඳා පැවතුණේ ප්‍රාථමික ඒකකය වන පවුල්වල තිබුණ එකමුතුකම මත ය. ඒ එකමුතුකම ගොඩනැගුණේ පියාගේ අයෝමය නායකත්වය කේන්ද්‍ර කොටගෙන ය. ඇතැම් ජන කවියකු පියා ශක්තිමත් කිතුල් ගසකට උපමා කළේ තමා අවටැති පරිසරයේ සාධක ද මෙනෙහි කරමිනි.

“අප්පච්චී ගේ දොරකඩ කිතුල වගේ
අපෙ අම්මා කිතුලේ බැඳි හැර වාගේ
ලොකු අක්කා කිතුලේ පිපි මල වාගේ
අපි ඔක්කොම ඒ කිතුලේ පැණි වාගේ”

ගැමි ජනකායගේ කුදු මහත් ජීවිතය තමා අවටැති පරිසරය සමඟ නිබඳ කළ සංධ්වනියක් වැන්න. ඔවුන් තම ජීවිතයේ හැම අවස්ථාවක ම පරිසරයේ සෞන්දර්ය මුසු කොට ගන්නේ තම හිතැතියකු වැළඳ ගන්නා ආකාරයෙනි. කුඩා දරුවකුගේ ඇසින් තම පවුලේ එකමුතුකම, සශ්‍රීක බව හා ප්‍රබෝධය ඉහත කවියෙන් ජන කවියා ඉදිරිපත් කළ ආකාරය අපූරු ය. අප්පච්චී ගේ දොරකඩ කිතුල නම්, අම්මා එහි ඵල පුබුදන්ට සවිය දෙන හැරපට වැන්න. ‘හැරපට’ යන වදන තුළ නො බි‍ඳිය හැකි, එකමුතුකම, ධෛර්යය හා වර්ධනය යන අරුත් ගැබ් වී තිබේ. කිතුල් මලේ රෑන් වැනි දිග කෙස් කළඹක් ඇති අක්කා ගෙදරට ගෙන දෙන්නේ සිරියාවකි. සියලු දෙනාගේ බැඳීම ජීවිතයට ප්‍රණීතවත් ආස්වාදයක් ගෙන දෙන්නකි.

අම්මා අහිමි වූ දරුවන්ට කුඩම්මා කෙනෙකුගෙන් ලැබෙන රැකවරණය හා සැලකිල්ල බෙහෙවින් අල්ප බව සමාජ සම්මත මතයකි. සුළු මවකගෙන් හිරිහැර ලබන දරුවන්ට පියාගේ සැලකිල්ල ද නො ලැබෙන අවස්ථා ගැන අසන්ට ලැබෙයි. මේ බව කියැවෙන අනුවේදනීය ජනකවියකි, පහත දැක්වෙන්නේ:

“අපේ කුඩම්මා දරු දුක නොදන්දැයි
හැන්ද පුරා බත් හැන්දක් නොදෙන්දැයි
නිලි වැස්සේ තෝ පල පල කියන්දැයි
මේ දුක බලා අප්පච්චී ඉඳින්දැයි”

ජන කවියන් අතින් ගිලිහී ගිය පිය සෙනෙහස පිළිබඳ කිවි පද බැඳුම්, ජන කවි ආර අනුගමනය කළ ඇතැම් නූතන කවියන් කිවිඳියන් අතින් ලියැවී ඇති අයුරු පොත පත විමසන විට පෙනී යයි. එම කවි වූ කලී ඔවුන් ගැමියන් අතර ඉපිද ගැමි කවි පරපුරේ සුහද ආස්වාදය ලැබීමේ ඵලයකැයි සිතමි. කැලණිය විද්‍යාලංකාර පිරිවෙණේ ආචාර්ය රාජකීය පණ්ඩිත පූජ්‍ය රත්කරව්වේ පේමානන්ද හිමිපාණන් විසින් රචනා කරන ලද පිය සෙනෙහස පිළිබඳ අගනා කාව්‍ය රචනාවක් මෑතක දී මට කියවන්ට ලැබුණි. ‘මවුපිය ගුණ වරුණ’ නමැති පොතේ 21 වෙනි පිටුවේ එන එම කවි පෙළේ මුල් කවිය මේ ය:

“සෙවණට පියස්සක් විලසින් සිටිය පියා
සිතූ පැතූ දේ දුන් සුරතුර ය පියා
අප රැක අපේ ලොව රජකම දැරූ පියා
දෝත් මුදුන් දී නමදිමි මගේ පියා”

පියා සෙවණට පියස්සක් බඳු යයි දැක්වීම උදාරත්වය හෙළිකරන ගැඹුරු කාව්‍යෝක්තියක් වෙයි. නිවසක පියස්ස සීමා වන්නේ නිවසට පමණි. එනමුත් පියා විසින් සලසනු ලබන සෙවණ නිවසෙන් පිටතත් මුළු ජීවිත කාලයටමත් ඔරොත්තු දෙන රැකවරණයකි. දරුවන් රැක බලා ඇති දැඩි කොට ඔවුන් රජ කරවා එහි කිරුළ දැරුවේ පියා ය. ‘අපේ ලොව රජකම දැරූ’ යන යෙදුම පියා ලද අපමණ සතුට ධ්වනිත කරන්නකි.

දරුවන් වෙනුවෙන් පියකු විඳි අපමණ වෙහෙස මෙම පැදි පෙළ පුරා වර්ණනා කොට ඇත්තේ අවස්ථාවෝචිත උපමා උපමේය භාවිත කරමිනි.

“වෙලේ කම්මලේ ගෙවුණේ කල දවස
උදේ ගිහින් ඔබ යළි ආවේ හවස”

“ඔබ සිප් සතර නම් කඳු පාමුලේ සිට
මුදුනේ තැබුවෙ මා ලොව රජ කරවන්ට”

සිව්පද පැදි පහකින් යුතු මෙම කව් පෙළින් ඉදිරිපත් කරන අත්දැකීම සෑම පියෙකුට ම සාධාරණ ය. සිය පුතුන් සිප් සත නමැති ගිරි මුදුනේ තැබූ පියා තවමත් කඳු පාමුල ය. පුතු රජ කරවා තුටු වන පියවරුන්ගේ නොනිමි මෙහෙවර නිම විය යුත්තේ සසර ගමන අවසන නිවනින් බව දක්වමින් පේමානන්ද හිමිපාණන් සිය පිය ගුණ වරුණ පැදි පෙළ නිමා කරයි.

ව්‍යවහාර වර්ෂ පූර්ව 3 වැනි සියවසේ සිට ව්‍ය. ව. 10 වැනි සියවස දක්වා සිංහල පද්‍ය සාහිත්‍යයේ විපුල් සැපත් ඵල නෙළාගත් නුවර කලාවියේ ජනකවි පරපුරේ උරුමය හා ආස්වාදය නොමඳව පළ කෙරෙන පිය ගුණ වරුණ පැදි පෙළක් 2009 වසරේ දී පළ කෙරුණ ‘සඳ එළිය කළුවරයි’ නමැති පද්‍ය සංග්‍රහයෙන් මා අතට පත් විය. පැදි පෙළේ නම ‘අප්පච්චී’ වී ය. කිවිඳිය උදුලා පද්මාවතී ය.

සමස්ත පැදි පෙළ තුළින් මා ඇසුවේ (ආස්වාදනය කළේ) වැවෙන් උපන් ශිෂ්ටාචාරයේ වැවු තාවලු, කෙත්වතු පිස හමා එන සුළඟට මුසු වූ රන් දහදිය සුවඳ ය. මා අභිමුව මැවුණේ ඒ රන් දහදිය සුවඳ වැගුරූ මිනිසාගේ රූපකාය යි. දෙසවන් වැකුණේ රන් කෙත් සිසාරා නැඟි අඬහැරය යි. ඒ අඬහැරය නැඟූ අප්‍රමාණ මිනිසා, අප්පච්චී අප හැර ගොස් ය.

“අන්දර වැටේ මල් එක දෙක පරවෙච්චී
කිරි වැදි රන් කරල් බිමට ම හැරවෙච්චී
අඬහැර පාන හඬ සදහට ගොළුවෙච්චී
නුඹ කොතැනදැයි කියපන් මට අප්පච්චී”

ජනකවි වූ කලී දුකින් විපතින් පෙළනු ලැබූ සිංහල ගැමියන්ගේ හදින් නැගී කටින් පිටවූ සුසුම් ගී වැනි යයි වරක් මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ කීවේ ය. පියෙකුගේ මරණය පරිසරයේ සංකේතාත්මක නිරූපණ මගින් පළ කළ අපූරුව මනරම් ය. විපතින් පෙළනු ලැබූවකු නො හඬා පිට කරන සුසුමක පවත්නා හැඟුම් සමුදාය වදන් සිය ගණනකින් වුව පළ කළ හැක්කේ ද?

පරිසරයට නොහිම් සෙනෙහස දැක්වූ පියකුගේ ගුණ සමුදාය කිවිඳිය අනුස්මරණය කරන්නේ ඔහු ඇලුම් කළ පරිසරයේ සාධක ඉවහල් කොටගෙන ය. බොහෝ මවුපිය ගුණ වරුණ කවිවල කියැවෙන්නේ දෙමව්පියන් අහිමිවීමෙන් තමන්ට වුණු පාඩුව හෝ තමන්ගෙන් ඔවුන් උදෙසා ඉටු විය යුතු යුතුකම් මඟ හැරීම වැනි ස්වායත්ත හැඟීම් ය. මේ පැදි පෙළ පුරා ම දැවටී ඇත්තේ කෙත් වතු පිටි, සතා සීපාවා, වැව් තාවුලු සහිත පරිසරය සමඟ නිබඳ සුහද සංධ්වනියක යෙදී සිටි අප්පච්චි නොමැති වීමෙන් ඇති වුණු මහා පාළුවයි.

“දෑතේ වීරිය දැක පෙරළුණි පොළෝ පස
දහදිය මතින් සුපිපුණි මල් කරල් රැස
නගුලට උදැල්ලට පුරුදුයි නුඹේ බස
දෙඩුවකු නොමැත උන්හට ලොව නුඹ ම මිස”

“ඕවිට පිටල් ඇල වැව් තාවල්ලෙ දිය
දවසක් නෑර සිපගෙන ඇත නුඹේ කය”

කෙතට ම ජීවිතය වැය කළ අප්පච්චිගේ හඬට අචේතනික වස්තූන් පවා සංවේදී වන බව දැක්වීම ජනකවි රීතියට අනුගත වීමකි. “තෙමා වැටේ මගෙ සළු පිළි නෙත් පුරවා” යනුවෙන් යසෝදරාවත කවියා කීවේ ය.

මෙම පැදි පෙළේ සමුදයාර්ථය උත්කර්ෂයට නංවන සිව්වැනි කවිය, උතුම් පියතුමකුගේ මහා පෞරුෂයත් – ඔහු ඇසුරු කළ පරිසරයත් විනිවිදින සංකේතාර්ථ නිරූපණ පෙළහරක් වැන්න:

“රන්ගිර නැගුණ හිරු ගෙන ගිය කෙත වෙතට
රන්හිරු මඬල ගෙට වැඩි බිම් කළුවරට
රන් කෙත ගොළු ය ඒ රන් රුව නැති කමට
රන්කොත ගිලිහුණා අපෙ පින් මදි කමට”

මේ පද්‍ය පාදයන්හි අර්ථ ධ්වනිය, ශබ්ද ධ්වනිය, අනුප්‍රාසය යන මේ සියල්ලන්ගේ සංකලනයෙන් ඉමක් කොණක් නො පෙනෙන අහසෙහිත්, පොළවෙහිත් ගාම්භීරත්වය හා උදාරත්වය පිළිබඳ හැඟීම අප තුළ තියුණු කෙරෙයි. රන්ගිර, රන්හිරු මඬල, රන් කෙත, රන් රුව යන පද අනුපිළිවෙළින් නඟන හැඟීමත්, අරුතත් කෙමෙන් තියුණු වී දිවි අරුත සඵල කර ගත් ජීවිතයක නිමාව හඟවමින් “රන්කොත ගිලිහුණා” යන පුණ්‍ය සංකේතවත් යෙදුමෙන් අවසන් වෙයි.

අප්පච්චීගෙන් හිස් වූ කෙත් වතු පිටි පාළුවට ගොස් ඇත. වැට ඉනි මතින් නිදිකුම්බා වැල් නැගී තිබේ. මායිම් නියර වල් බිහිව ගොස් ය. රත්තී, වසුපැටියා, ටොමියා බලාගත් අතේ බලාගෙන සිටිති. බුදු පුදසුන මත පිදෙන සුදු මල් හිඟ ය. පරිසරය සිසාරා සැරිසරා ඊට ජීවය දුන් මිනිසා සියල්ලන්ගේ ම අප්පච්චී ය. ඔහුගෙන් තොර වටපිටාව මිලින වී ගිය අයුරු අනතුරු පැදි තුනෙන් දක්වා ඇත්තේ සශ්‍රීකවත් යුගයක අවසානය පිළිබඳ ඉඟියක් ද පළ කරමිනි. ජනකවි රීතියෙන් පබඳින ලද ‘අප්පච්චී’ නමැති පිය ගුණ වරුණ පැදි පෙළේ අවසාන කවියෙන් පෙර කී යුග නිමාව පිළිබඳ ඉඟිය උත්කර්ෂයට නංවා තිබේ.

“සක්විති නුඹ ය හිස මිණි මුතු නැති වෙච්චී
හිත ගත නුඹේ අප රැකි දඬුවැට වෙච්චී
ඒ සා විසල් රැකවල් කොහි සැඟවෙච්චී
නුඹ කොතනදැයි කියපන් මට අප්පච්චී”

සටහන – මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ භාරකාර මණ්ඩලයේ පරිපාලන ලේකම් දයාපාල ජයනෙත්ති

කිසෙ යැ යත්?

යම්සෙ රජු විසින් ප්‍රත්‍යන්තජනපදයට ප්‍රෙරිත ලෙඛය එහි මනුෂ්‍යයො කියවන සෙ නොදන්නාහු යමෙක් කියවන සෙ දනී ද ඔහු ලවා කියවා එ අර්ථය අසා ‘රජුගෙ ආඥා ය’ යි ආදරයෙන් කීතාක් දෑ කෙරෙති. ලෙඛවාචක වූ කලැ ‘කියවන සෙ යහපතැ’ යි යන ප්‍රශංසාමාත්‍ර මැ ලැබෙයි. එසෙයින් මැ ශාරීපුත්‍ර ප්‍රභෘති ධර්මකථිකයො කිසිසෙ ද ධර්ම දේශනා කෙරෙත් නම් ලීපත් කියවනුවන් වැනි වෙති; ධර්ම දේශනා වූ කලැ බුදුන් ගැත්තෙ යැ රජුගෙ ආඥා සෙයින්. යම් කෙනෙක් එ අසා අභිසමය ප්‍රාප්ත වෙද්ද, ඔවුන් බුදුහු මැ උද්ධරණ කළා වෙති. ධර්මකථිකයො වූ කලැ ‘කියවන සෙ යහපතැ’ යි යන ප්‍රශංසාමාත්‍ර මැ ලැබෙත්.

(ධර්ම ප්‍රදීපිකාව – ගුරුළුගෝමි මහපඬිතුමා)

සරලව තේරුම් ගැනීම:-

“සෝවාන් ඵලයට පමුණුවා” යන තැන කියවෙන්නේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ම ඔවුන් ව සෝවාන් ඵලයට පත් කරවා වදාළ බවයි. ඒ කෙසේද යත්;

යම්සේ රජ කෙනෙකු විසින් ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදයකට රාජ ආඥාවක් යවනවා. නමුත් එහි වාසය කරන මිනිස්සු ඒ ආඥාව කියවන්නට දන්නේ නෑ. එතකොට යමෙක් අකුරු කියවන්නට දන්නවා නම්, ඔහු ලවා ඒ රාජ ආඥාව කියවා ගන්නවා. එය ඇසූ පසු ‘මේ අපගේ රජ්ජුරුවන් වහන්සේගේ ආඥාව ය’ යනුවෙන් ආදර ගෞරවයෙන් යුක්තව එහි සඳහන් යම්තාක් දෑ ඇද්ද, ඒවා කරනවා. ඒ රාජාඥාව කියවන්නා වූ කලී ‘කියවන ආකාරය නම් යහපතැ’ යි යන ප්‍රශංසා මාත්‍රයක් ම ලබයි.

ඒ අයුරින් ම ශාරීපුත්‍ර මහ රහතන් වහන්සේගේ පටන් ධර්ම කථිකයන් වහන්සේලා කිසියම් අයුරකින් ධර්ම දේශනා කරත් නම්, ඒ සියල්ලෝ ම රජ්ජුරුවන්ගේ ආඥාව ඇතුළත් සටහන කියවන්නවුන් වැනි වෙති. ධර්ම දේශනාව වූ කලී බුදුරජාණන් වහන්සේ සතු දෙයකි; රජුගේ ආඥාව සෙයිනි. යම් කෙනෙක් එය අසා අවබෝධය ලබත් ද, බුදුරජාණන් වහන්සේ ම ඔවුන්ව භවයෙන් උඩට ගෙන මාර්ගයට ගත් සේක් වෙති. ධර්ම කථිකයන් වහන්සේලා වනාහී ‘කියවන ආකාරය නම් යහපතැ’ යි යන ප්‍රශංසා මාත්‍රයක් ම ලබනවා.

(ධර්ම ප්‍රදීපිකාව – ගුරුළුගෝමි මහපඬිතුමා)