නාගසේනයන් වහන්සේ ධම්මරක්ඛිත මහා තෙරුන් වහන්සේ වෙත එළඹ වන්දනාමාන කොට තමන් වහන්සේ වැඩි කාරණය සැල කළ සේක. ඉන්පසු තුන්මාසයක් ඇතුළත ධම්මරක්ඛිත තෙරුන් වහන්සේ සමීපයෙහි විනය පිටකයත්, සූත්‍ර පිටකයත් එක් වරක් ඇසූ පමණින් සම්පූර්ණයෙන් මතකයේ දරාගත් සේක. ඉක්බිති යළි තුන්මසක් අර්ථ වශයෙන් නුවණින් මෙනෙහි කළ සේක. එවිට ධම්මරක්ඛිත මහතෙරුන් වහන්සේ නාගසේනයන් වහන්සේට මෙසේ අනුශාසනා කළ සේක. “නාගසේනයිනි, යම් සේ ගවපාලකයා ගවයන් රක්ෂා කෙරේ ද පස්ගෝරස අන් අය අනුභව කරත් ද එපරිද්දෙන්ම ඔබ ත්‍රිපිටක බුද්ධ වචනය හොඳින් ඉගෙන මනාකොට දරන්නාහු මුත් ශ්‍රමණ ගුණ පරිපූර්ණ කරගෙන ධර්මයේ අර්ථයට සමීප වී නැත්තාහ. ඊට උත්සාහ වනු.”‍ කියා ය. “ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ මා හට අර්ථ රසය උගන්වන්නට වෙහෙස නොවනු මැනවි.”‍ කියා පැවසූ නාගසේනයන් වහන්සේ එදින රාත්‍රියේ දී ම උගත් ධර්මයේ අර්ථරසය ආස්වාදනය කරමින් සිව්පිළිසිඹියා පත් මහරහතන් වහන්සේනමක් බවට පත් වූ සේක. නාගසේනයන් වහන්සේ පරිපූර්ණ වශයෙන් චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කළ මොහොතේ භූමාටු දෙව්ලොව පටන් අකනිඨා බඹලොව තෙක් දෙවිවරු සාධුකාර පැවැත්වූහ. මහපොළොව කම්පිත විය. මහා බ්‍රහ්මයෝ සතුටින් පැනනැගී අත්පොළසන් දුන්හ. දිවසඳුන් සුණු හා පරසතු මදාරා පුෂ්පයෝ මුළු ලොව සුවඳ කරමින් අහසින් මල්වරුසා සේ ඇද හැළිණි.

ලොවට උතුම් පින්කෙත වූ සඟගණ වැඩමන්නේ….

එසමයෙහි වනාහී දහස් සංඛ්‍යාත බොහෝ රහතන් වහන්සේලා හිමාලය පර්වතයෙහි රක්ඛිත නම් තලයට රැස්වී “අපි සියලු‍ දෙනා වහන්සේ ම නාගසේනයෙන් දකිනු කැමැත්තෙමු. එහෙයින් නාගසේන ස්ථවිරයන් වඩින සේක්වා.”‍ යි කියා නාගසේනයන් සමීපයට දූතනමක් පිටත්කර හැරියාහු ය. දූතයාගේ වචනය ඇසූ නාගසේනයන් වහන්සේ අසෝකාරාමයෙන් අතුරුදහන් වී හිමාලය පර්වතයෙහි රක්ඛිත තලයෙහි රහතුන් ඉදිරියෙහි පහළ වූ සේක. ඒ උත්තම රහතන් වහන්සේලා නාගසේනයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූ සේක. “නාගසේනයෙනි, මේ මිළිඳු රජතුමා වනාහී දෘෂ්ටිවාද ප්‍රතිවාදයෙන් ප්‍රශ්න විචාරා භික්ෂු සංඝයා වෙහෙසන්නේ ය. නාසේනයනි, යහපති ඔබ වහන්සේ ගොස් මිළිඳු රජු දමනය කරව.”‍ කියා ය. එවිට නාගසේනයන් වහන්සේ “ස්වාමීනී, උතුම් සංඝයා වහන්ස, සැමදෙනා වහන්සේ ම පහසුවෙන් වැඩ සිටිය මැනව. සකල දඹදිව ම රජවරු පැමිණ මාගෙන් ප්‍රශ්න විචාරතත් ඒ සියලු‍ ප්‍රශ්න විසඳා මනාකොට කරුණු පහදා දෙන්නෙමි. ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේලා හැම දෙනම අකම්පිතව සාගලනුවරට වැඩ වදාළ මැනවි.”‍ කියා පිළිවදන් දුන් සේක. ඉන්පසු මහාථේර භික්ෂූන් වහන්සේ වැඩමකොට සාගලනුවර කසාවතින් බබුළු‍වා නිකෙලෙස් රහතුන්ගේ පාදස්පර්ශයෙන් පූජනීයත්වයට පත් කළ සේක. එසමයෙහි වනාහී ආයුපාල නම් මහතෙරුන් වහන්සේ සංඛෙය්‍ය නම් පිරිවෙණ වසන සේක.

සරු පිළිවෙත නිසා ලොවේ සසුනයි බබළන්නේ….

ඉක්බිති මිළිඳු රජතුමා ඇමතිවරුන්ට මෙසේ පැවසීය. “‍භවත්නි, සඳරැසින් යුක්ත වූ මේ රාත්‍රිය ඒකාන්තයෙන් ම සිත්කළු ‍ය. අද රාත්‍රියේ සාකච්ජා කරනු පිණිස, ප්‍රශ්න අසනු පිණිස ශ්‍රමණයෙකු කරා හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකු කරා හෝ එළඹෙමු ද? කවරෙක් මා හා සමඟ කථා කරන්නට, සැක දුරු කරන්නට සමර්ථ වේ ද?” කියා ය. එසේ ඇසූ කල්හි පන්සියයක් යෝනක ඇමතිවරු මිළිඳු රජතුමාට මෙසේ සැල කළහ. “මහරජතුමනි, තුන්පිටකය දන්නා බහුශ්‍රැත වූ ධර්මධර වූ ආයුපාල නම් තෙරුන් වහන්සේනමක් වැඩ සිටී. උන්වහන්සේ මේ කාලයෙහි සංඛෙය්‍ය නම් පිරිවෙණ වසන සේක. දේවයන් වහන්ස, නුඹවහන්සේ ආයුපාල ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත ගොස් ප්‍රශ්න අසා වදාළ මැනව.”‍ යි කීවාහු ය. “එසේ වී නම් සගයනි, ඒ පින්වතුන් වහන්සේට අප එන බව සැල කරව.”‍ කියා මිළිඳු රජු පැවසී ය. එවිට තේමිස්සක නම් ඇමතිතුමා සංඛෙය්‍ය පිරිවෙණට ගොස් ආයුපාල තෙරුන් වහන්සේ වෙත එළඹ,

“ස්වාමීන් වහන්ස, අප මිළිඳු රජතුමා ආයුපාලයන් වහන්සේ දකින්නට කැමති සේකැ.” යි‍ දන්වා සිටින්නට දූතයෙකු පිටත් කර හැරියේ ය. ආයුපාල ස්ථවිරයන් වහන්සේ දූතයාගේ වචනය අසා “එසේ වී නම් මිළිඳු රජතුමා පැමිණේවා!”‍ යි වදාළ සේක. එවිට මිළිඳු රජතුමා පන්සියයක් ඇමතිවරු පිරිවරා උතුම් යානයක නැගී සංඛෙය්‍ය නම් පිරිවෙණට පැමිණ තෙරුන් වහන්සේ සමීපයට එළඹියේ ය. එසේ එළඹ ආයුපාල ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමඟ සතුටු සාමීචියෙහි යෙදී පිළිසඳර කතාබස් කොට එකත්පස්ව වාඩි විය. එකත්පස්ව සිටි මිළිඳු රජතුමා ආයුපාල ස්ථවිරයන්ගෙන් මෙසේ විමසා සිටියේ ය. “ස්වාමීනී ආයුපාලයන් වහන්ස, ඔබවහන්සේලාගේ පැවිදි බව කුමක් පිණිස ද? මේ පැවිදි බවෙහි උතුම් පරමාර්ථය කුමක් ද?” කියා ය. “නිරිඳාණෙනි, අපගේ පැවිදි බව ධර්මයේ හැසිර නිවන් අවබෝධය පිණිස ය.”‍ යැයි තෙරුන් වහන්සේ පිළිතුරු දුනි. එවිට රජු “ස්වාමීන් වහන්ස, ධර්මයේ හැසිරෙන යහපතෙහි හැසිරෙන ගිහි අයත් සිටී ද?”‍ කියා යළි විමසී ය. “මහරජ, අප භාග්‍යවත් තිලෝගුරු බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් බරණැස ඉසිපතන මිගදායේ දම්සක් පැවතුම් සූත්‍රය වදාරණ කල්හි අටලොස් කෝටියක් බ්‍රහ්මයින්ට ධර්මාවබෝධය ලැබුණි. ගණනින් අතික්‍රාන්ත වූ දෙවිවරුන් ද එහි දී ධර්මාවබෝධ කළහ. ඒ සියල්ලෝම ගිහි ශ්‍රාවකයන් මිස පැවිද්දන් නොවේ. තවද මහරජාණෙනි, අප භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මහා සමය, මහා මංගල – සමචිත්ත පරියාය – රාහුලෝවාද – පරාභව ආදී සූත්‍ර දේශනා දේශනා කරන කල්හි ද ගණනපථය අතික්‍රාන්ත වූ දෙවිවරුන්ට ධර්මාභිසමය වූයේ ය. ඒ සියල්ලන් ද ගෘහස්ථගත ම ය. පැවිද්දන් නොවෙති.”‍ යි ආයුපාල තෙරුන් වදහළ සේක.

සම්බුදු බණ අම නිවන කරා යන… බැහැරට කොට වාදයකට බැසගෙන…

“එසේ වී නම්, ආයුපාල ස්ථවිරයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේලාගේ පැවිදි බව නිරර්ථක ය. කිසි ප්‍රයෝජනයක් නැත. පෙර කළා වූ අකුසල කර්මයන්ගේ විපාකයෙන් ශ්‍රමණශාක්‍ය පුත්‍රයෝ හිසරවුළු මුඩු කොටගෙන, විචිත්‍ර වස්ත්‍ර හැර ඒකවර්ණ පිළි ගෙන අගමුල සිඳ බිඳ කපා ගොතා පඬු පොවා වර්ණ විනාශ කොට හැඳ පොරවාගෙන, නොයෙක් ඤාතිමිත්‍ර අඹුදරු ඉඩකඩම් කුඹුරු ධනධාන්‍යාදී භෝග සම්පත් අත්හැර පැවිදි වෙති. දහතුනක් වූ ධුතාංගයෝ ද සමාදන් වෙති. ‍වහන්ස, ආයුපාල ස්ථවිරයෙනි, ඒකාසනිකංගය (එක් ආසනයක එක් වේලක් පමණක් වැළඳීම) පුරන යම් ඒ භික්ෂු කෙනෙකුන් ඇද්ද, ඒ භික්ෂුන් වහන්සේලා නිසැකවම පූර්වජාතියෙහි අනුන්ගේ වස්තු සොරාගෙන අකුසල කර්මයේ විපාකයෙන් මේ ජාතියෙහි ඒකාසනික වන්නාහ. අකුසල කර්මයේ විපාකයෙන් විටින් විට වළඳන්නට නොලැබේ. එක් වේලක් පමණක් වළඳති. එපමණක් මිස ඔවුන්ගේ ධුතගුණ සීලයක් නම් නැත. උතුම් තපසක් නම් නැත. බ්‍රහ්මචර්යාවකුදු නැත.

තවද ආයුපාලයන් වහන්ස යම් ඒ භික්ෂු කෙනෙක් වනාහී ‘අබ්භෝකාසිකංගය’ (කුටියක් හෝ රුක් සෙවණක් නොමැතිව එළිමහනේ වාසය කිරීම) පුරන්නහු ද ඒ භික්ෂූන් ඒකාන්තයෙන් ම පූර්ව ජාතියෙහි ගම්පැහැර ගෙවල් ගිනි තබා සත්වයන්ට වෙහෙස දුන් හොරු ය. ඔවුහු අනුන්ගේ ගෙවල් නසා දමා ඒ අකුසල කර්මයේ විපාකයෙන් මේ ජීවිතයේ දී අබ්භෝකාංසිකංගය පුරන්නාහු වෙති. තමන් කළ අකුසල කර්මයෙන් සේනාසනයන් පරිභෝග කරන්නට නොලබන්නාහු වෙති. එපමණක් මිස ඔවුන්ට සීලයක් නම් නැත. තපසක් නම් නැත. බ්‍රහ්මචර්යවාසයක් නම් නැත.

තවද ස්වාමීනී ආයුපාලයන් වහන්ස, නිදි වර්ජිත කරන නේසජ්ජික නම් යම් ඒ භික්ෂු කෙනෙක් ඇද්ද, ඒ හික්ෂූහු ඒකාන්තයෙන් ම පූර්ව ජාතියෙහි මං පහරන හොරු ය. ඔවුන් මග යන එන්නන් අල්වාගෙන බඩු භාණ්ඩ කොල්ල කමින් ඔවුන්ට රෑ දවල් නිදි වැද්ද නොදී ගස්බැඳ හිඳුවා ඒ අකුසල කර්ම විපාකයෙන් මේ ජීවිතයේ දී නිදි නොලැබ නේසජ්ජික වන්නාහු වෙති. සයනයක පිට තබා සැතපෙන්නට නොලැබෙති. එය මිසක් ඔවුන්ගේ සීලයක් නම් නැත. තපසක් නම් නැත. ශ්‍රේෂ්ඨ චර්යාවක් නම් නැත.”‍

මෙසේ මිළිඳු රජතුමා කී කල්හි ආයුපාල ස්ථවිරයන් වහන්සේ සිතන සේක්, ‘මේ රජු බණ අසන්නට අවුත් අහන බණ තබා අනික් මගක යයි. එනිසා මේ රජු හට බණ කීමෙන් වන ප්‍රයෝජනයක් නැතැ.’ යි‍ කිසිවක් නොවදාරා නිශ්ශබ්ද ව වැඩ සිටි සේක. එවිට පන්සියයක් වූ ඇමතිවරු තෙරුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්ද ව සිටිනු දැක මිළිඳු රජතුමාට මෙසේ පැවසීය. “දේවයන් වහන්ස, තෙරුන් වහන්සේ පණ්ඩිත සේක. එතෙකුදු වුවත් අවිසාරද බැවින් කිසිවක් වදාරන්නේ නැත.”‍ කියා ය. එවිට මිළිඳු රජතුමා අත්පොළසන් දී ඔල්වර හඬ නගා පිරිවරා සිටි ඇමතිවරුන්ට මෙසේ පැවසීය. “එම්බා ඇමතිවරුනි, මේ සකල දඹදිව ම පණ්ඩිතයෙක් නැත. එබැවින් ඒකාන්තයෙන් ම දඹදිව්තලය හිස්ව ගියේ ය. එම්බා සගයෙනි, මේ සකල දඹදිව පණ්ඩිත ගෝචර වූ අර්ථ රසයක් අසන්නට නැති බැවින් ඒකාන්තයෙන් ම හිස්‍ ය. යම්කිසි ශ්‍රාවකයෙක් හෝ බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ මා සමඟ සාකච්ඡා කරන්නට සැක දුරු කරවන්නට හැකි වේ ද එබඳු කෙනෙක් නැත.”‍ ඇමතිවරු පිළිවදන් නොදී සිටියහ. ඒ සියලු‍ම ඇමතිවරු පිරිස දෙස නැවත නැවත බලන්නා වූ මිළිඳු රජු හට අභීත ව, කිසි සැකයක් නැතිව සිටි ඇමතිවරු දැක ‘යම් කරුණකින් මේ ඇමතිවරු කිසි සැකයක් නැතිව සිටින්නෝ ද ඒ කාරණයෙන් මා සමඟ සාකච්ඡා කරන්නට සමත් අන්‍ය වූ නිසි පණ්ඩිත වූ ව්‍යක්ත ප්‍රතිබල වූ භික්ෂූන් වහන්සේනමක් නිසැක ව ම ඇතැ’ යි‍ සිතමින් රජතුමා මහත් වූ අභිමානයෙන් පෙරළා රාජභවනයට ම ගියේ ය.

සාදු! සාදු! මම ගෞතම ශ්‍රාවක නමදින්නේ…

එසමයෙහි වනාහී සංඝනායක වූ ගණනායක වූ ගණාචාර්ය වූ ලෝක ප්‍රසිද්ධ වූ කීර්ති ඇත්තා වූ බොහෝ ජනයා විසින් යහපත් යැයි සම්මත කරන ලද්දා වූ පණ්ඩිතත්වයට පැමිණියා වූ ව්‍යක්ත වූ ප්‍රඥාවන්ත වූ දක්ෂ වූ අවබෝධ කරන ලද භාවිත ප්‍රඥාව ඇත්තා වූ ලෞකික ලෝකෝත්තර ගුණ මහිමයෙහි හික්මුණා වූ විශාරද වූ බහුශ්‍රැත වූ ත්‍රිපිටකධාරී වූ සියලු‍ අර්ථයන්ගේ කෙළවරට පැමිණියා වූ මතකයේ දරා ගත් ධර්මය ඇත්තා වූ සිව්පිළිසිඹියාවට පත් වූ නවාංග ශාස්තෘශාසන පර්යාප්තිධර වූ සර්වඥ වචනයෙහි පරතෙරට පත් වූ ධර්මාර්ථදේශනා ප්‍රතිවේධයෙහි දක්ෂ වූ ක්ෂය නොවන විසිතුරු වූ වැටහෙන ප්‍රඥාව ඇති විචිත්‍ර ධර්මකථික වූ සිත්ගන්නා දේශනා ශෛලියෙන් යුතු අන්‍යදෘෂ්ටිකවාදියකු විසින් ළං විය නොහැකි මැඩපැවැත්විය නොහැකි වාදාරෝපණය කළ නොහැක්කා වූ කිසිවකු විසින් අධිගත ගුණයෙන් වළක්වාලිය නොහැක්කා වූ මහා සාගරය මෙන් කැළඹිය නොහැක්කා වූ මහාමේරු රාජයා මෙන් නිශ්චල වූ තදංගාදීන් පහකරන ලද දිනූ ක්ලේශ යුද්ධ ඇත්තා වූ මෝහාන්ධකාරය දුරු කරන ප්‍රඥාලෝකය ලොවට ලබා දෙන මහාකථීශ්වර වූ අන්‍යගණ ජ්‍යේෂ්ඨ සමූහයන්ගේ වාදමතනය කරන අන්‍යතීර්ථකයන්ගේ අහංකාරය මර්ධනය කරන්නා වූ සිව්වණක් ශ්‍රාවක පිරිස විසින් ද රාජරාජ මහාමාත්‍යයන් විසින් ද සත්කාර කරන ලද්දා වූ ගෞරව කරන ලද්දා වූ සිත පහදවා ගන්නා ලද්දා වූ… පුදන ලද්දා වූ සත්කාර කරන ලද්දා වූ… ලාභයෙන් හා යසසින් අග්‍රප්‍රාප්ත වූ ශ්‍රමණ ගණ විසින් පිරිවරන ලද්දා වූ නාගසේන මහරහතන් වහන්සේ ඤාණාභිවෘද්ධි ඇත්තා වූ අසා දැරීමෙන් යුක්ත වූ නුවණැතියන්ට දෙලොව යහපත දක්වමින් නවාංග සර්වඥ ශාසනය නමැති උත්තම රත්නය ගෙනහැර දක්වමින් උතුම් වූ නිර්වාණ ධර්මය වදාරමින් සද්ධර්ම නමැති ප්‍රදීපය දල්වමින්, සද්ධර්ම නමැති යාග ස්තම්භය ඔසවමින්, සද්ධර්ම නමැති මහා දානය දෙමින් සද්ධර්ම ධ්වජය උසස් කොට නගමින්, සද්ධර්ම ජයපතාකය නගා… සද්ධර්ම නමැති ජයසංඛය තීව්‍ර හඬින් පිඹිමින්… සද්ධර්ම නමැති ජයබෙරය ගසමින්… අභීත සිංහනාද ඥානගර්ජිතය ගර්ජනා කරමින්… මධුරස්වර ගර්ජනා නමැති ශ්‍රේෂ්ඨ වූ මේඝගර්ජනාවෙන් යුක්ත වූ උතුම් වූ ප්‍රඥා නමැති විජ්ජුලතාවෙන් වළඳනා ලද්දා වූ කරුණා නමැති සිසිල් ජලයෙන් භරිත වූ මහත් වූ සද්ධර්මාමෘත වර්ෂාවෙන් සියලු‍ ලෝකයා මනා කොට සන්තර්පණය කරමින් ග්‍රාමනිගම රාජධානියෙහි සැරිසරා වඩින සේක් අනුපිළිවෙළින් වැඩම කොට මදුරට සාගල නම් නුවරට වැඩි සේක.

එබැවින් මම උපාධ්‍යායන් වහන්සේගෙන් සමාව ගන්නේ නම් ඉතා යහපත් වන්නේ ය.’‍ කියා ය. නාගසේනයන් වහන්සේ දොහොත් මුදුනෙහි තබාගෙන ගෞරවයෙන් වැඳ වැටී මෙසේ පැවසූහ. “‍අනේ! ස්වාමීනී, නොදැන සිතුවා වූ මට සමා වුව මැනවි. නැවත මෙබඳු සිතක් නොසිතමි.”‍ සැල කළේ ය. එවිට රෝහණ තෙරණුවෝ, “නාගසේනයනි, මෙපමණකින් මම තොපට සමාව නොදෙමි. නාගසේනයනි, සාගල නම් නුවරක් ඇත. එහි මිළිඳු නම් රජ කෙනෙක් රාජ්‍ය කරන්නේ ය. ඒ රජු දෘෂ්ටිවාදයෙන් ප්‍රශ්න අසා භික්ෂු සංඝයා වෙහෙසවන්නේ ය. ඉදින් තොප, සාගල නුවරට ගොස් මිළිඳු රජු දමනය කොට ශාසනයෙහි පහදවන්නෙහි, එසේ කළ විට මම තොපට සමාව දෙමි.”‍ යි පැවසූහ.

“ස්වාමීනී, වැඩසිටිය මැනව. එක ම මිළිඳු රජෙකු තබා සකල දඹදිව සියලු‍ම රජදරුවෝ මා කරා අවුත් මාගෙන් ප්‍රශ්න ඇසුවත් ඒ සියල්ලම විසඳා අවුල් හරවා පැහැදිලි කොට දෙන්නෙමි.” කියා නාගසේනයන් වහන්සේ පැවසූහ. තවද “‍එනිසා ස්වාමීනී, ඒ ගැන සැක නොකොට මට සමාව දුන මැනවි.”‍ කී විටත්, “‍සමාව නොදෙමි.”‍ රෝහණ තෙරණුවෝ පැවසූහ. “එසේ වී නම් ස්වාමීනී වස් වසන කලත් ළං වීය. මේ තුන් මාසය කවුරු ළඟ වසමි දැ?” යි ඇසූ විට “‍නාගසේනයනි, අස්සගුත්ත මහතෙරුන් වහන්සේ වත්තනිය නම් සේනාසනයෙහි වසන සේක. ඔබ එතැනට ගොස් මාගේ වචනයෙන් අස්සගුත්ත මහතෙරුන් වහන්සේගේ පා යුග සිරසින් වන්දනා කරව. ‘‍ස්වාමීනී, මාගේ උපාධ්‍යායන් වහන්සේ ඔබ වහන්සේගේ පායුග සිරසින් වන්දනා කරයි. නිරෝගී බව ද නිදුක් බව ද පහසුවෙන් යැපිය හැකි බව ද සුව සේ වසන බව ද විචාරයි. මේ තුන්මස ඔබ වහන්සේගේ සමීපයෙහි වසන්නට මා එවූ සේකැ.’ යි සැල කරව. අස්සගුත්ත තෙරණුවෝ, ‘‍තොපගේ උපාධ්‍යායන් වහන්සේ කවුරුදැ?’ යි විචාළ කල්හි ‘‍ස්වාමීනී, රෝහණ ස්ථවිරයන් වහන්සේ යැ.’ යි කියව. ‍‘මම කිනම්දැ?’ යි විචාළ කල්හි ‘ස්වාමීනී, මාගේ උපාධ්‍යායන් වහන්සේ ඔබ වහන්සේගේ නම දන්නා සේකැ.’ යි පිළිතුරු දෙව.”

“එසේය වහන්ස.” යැයි කියා නාගසේනයන් වහන්සේ රෝහණ තෙරුන් පසඟ පිහිටුවා වැඳ, පැදකුණු කොට පාසිවුරු ගෙන අනුපිළිවෙළින් වැඩම කර වත්තනිය සේනාසනයෙහි අස්සගුත්ත මහතෙරුන් වහන්සේ වෙත එළඹුණහ. අස්සගුත්ත මහතෙරුන් වහන්සේට පසඟ පිහිටුවා වන්දනා කොට එකත්පස්ව සිට මෙසේ සැල කළහ. “‍ස්වාමීනී, මාගේ උපාධ්‍යායන් වහන්සේ ඔබ වහන්සේගේ පායුග සිරසින් වඳිනා සේක. නිරෝගී බව ද නිදුක් බව ද කායික සැහැල්ලු‍ව ද සුවපහසුව ද විචාරණ සේක. එසේම ස්වාමිනී, උපාධ්‍යායන් වහන්සේ මා මේ තුන් මාසය ඔබ වහන්සේගේ සමීපයෙහි වසන්නට එවූ සේක.”‍

එවිට අස්සගුත්ත තෙරණුවෝ නාගසේනයන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විචාළ සේක. “‍ඔබේ නම කුමක්ද?” “‍ස්වාමීනී, මම නාගසේන නම් වෙමි.”‍ පිළිතුරු දුන් විට, “‍ඔබගේ උපාධ්‍යායන් වහන්සේ කවුද?” කියා විමසූහ.‍ “ස්වාමීනී, මාගේ උපාධ්‍යායන් වහන්සේ රෝහණ නම් ස්ථවිර වන සේක.”‍ කී විට “මම කවුරු නම් වේ ද?”‍ කියා නැවත විමසූහ. “‍ස්වාමීනී, මාගේ උපාධ්‍යායන් වහන්සේ ඔබ වහන්සේගේ නම දන්න සේක.”‍ කියා නාගසේනයන් වහන්සේ පැවසූහ. “‍යහපති නාගසේනයනි, එසේ නම් පාසිවුරු තැම්පත් කොට තබව.” යැයි අවසර දුන් විට “‍එහෙමයි ස්වාමීනී.”‍ කියා පාසිවුරු තැම්පත් කොට රාත්‍රියේ සැතපී පසුදා උදෑසනින් ම අවදි වූහ. අස්සගුත්ත තෙරණුවන්ගේ කුටිය වටා නැමද මුව සෝදන පැන් සහ දැහැටි දඬු ගෙන ගොස් ළඟ තැබූ සේක. අස්සගුත්ත තෙරණුවෝ ඒ පැන් සහ දැහැටි ඉවත දමා වෙනත් පැන් සහ දැහැටි භාවිත කළහ. ඇමදපු මළු‍ව යළි ඇමදූ සේක. නාගසේනයන් වහන්සේ සමඟ කිසිදු කතාබහක් නොකළ සේක. මෙසේ සත්දිනක් පුරාවට ඉවසීම සහ කීකරු බව පරීක්ෂා කොට නැවතත් පැමිණි කරුණු විමසා නාගසේනයන් වහන්සේ පෙර සේම පිළිතුරු දුන් කල්හි තමන් වහන්සේ සමීපයෙහි වස් වසන්නට අවසර දුන් සේක.

ඒ කාලයෙහි මහත් වූ භෝග සම්පත් ඇති, ශ්‍රද්ධා සීල ගුණයෙන් ද මහත් වූ එක්තරා උපාසිකාවක් අස්සගුත්ත මහතෙරුන්ට තිස්වසරක් තිස්සේ උපස්ථාන කළා ය. ඒ උපාසිකාව මෙවර වස් තුන්මාසය පුරාත් සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කොට වස් අවසානයේ අස්සගුත්ත මහතෙරුන් වෙත එළඹ මෙසේ පැවසුවා ය. “‍ස්වාමීනී ආර්යයන් වහන්ස, හෙට දවසේ නාගසේන වහන්සේත් සමඟින් මාගේ නිවසට දානයට වැඩම කළ මැනවි.” කියා ආරාධනා කළා ය. එම ආරාධනාව පිළිගත් තෙරුන් වහන්සේ පසුදින නාගසේනයන් වහන්සේත් සමඟින් එම උපාසිකාවගේ නිවසට වැඩි සේක. එසේ වැඩමකොට පනවන ලද අසුන්වල වැඩසිටි කල්හී එම උපාසිකාව ප්‍රණීත ආහාර පානාදිය සියතින් ම පිළිගන්වා පෙරැත්ත කොට දන් වැළඳවූවා ය. දන් වළඳා අවසන් වූ පසු අස්සගුත්ත තෙරණුවෝ “‍නාගසේනයනි, ඔබ මහ උපාසිකාවට අනුමෝදනා බණ වදාරව.”‍ කියා පවසා පෙරලා විහාරයට වැඩි සේක. එවිට මහ උපාසිකාව මෙසේ පැවසුවා ය. “‍ස්වාමීනී නාගසේනයන් වහන්ස, මම වනාහී දැන් ඉතා වයස්ගත වෙමි. ගම්භීර වූ ධර්ම කථාවකින් මට අනුග්‍රහ කළ මැනවි.”‍ කියා ය. එවිට නාගසේනයන් වහන්සේ ඒ උපාසිකාවට ගම්භීර වූ ලෝකෝත්තර වූ ශුන්‍යතාප්‍රතිසංයුක්ත අභිධර්ම කථාවෙන් දහම් දෙසූ සේක. ඒ සදහම් ශ්‍රවණය කළ මහෝපාසිකාවට එම ආසනයේ දී ම ‘‍හේතුප්‍රත්‍යයෙන් හටගත් යම් ධර්මයක් ඇද්ද ඒ සියල්ල නිරුද්ධ වෙන ස්වාභාවයෙන් යුතු යැ’ යි දන්නා වූ කෙලෙස් මළකඩ පහව ගිය දහම් ඇස නම් වූ සෝතාපත්ති ඤාණය පහළ විය. තමන් වහන්සේ දෙසූ ධර්මය ම නුවණින් විමසා විදර්ශනා කළ නාගසේනයන් වහන්සේ ද ධර්මාසනයේ දී ම සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියහ. අස්සගුත්ත මහ තෙරණුවෝ තම විහාරයෙහි සිට දෙදෙනාගේ ම ධර්මාවබෝධය දිවැසින් දැක වදාරා,

“සාදු, සාදු නාගසේනයනි! එකම හීසැරයකින් ශරීර දෙකකට විදිනා ලදී.”‍ කියා සාදුකාර පැවැත්වූහ. එය අසා නොයෙක් දහස් ගණන් දේවතාවෝ ද සාදුකාර පැවැත්වූහ. ඉන්පසු නාගසේනයන් වහන්සේ අස්සගුත්ත තෙරුන් වහන්සේ වෙත ගොස් පසඟ පිහිටුවා වැඳ එකත්පස්ව සිටි සේක. එකත්පස්ව සිටියා වූ නාගසේනයන් වහන්සේට තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූ සේක. “‍නාගසේනයනි, ඔබ පැළලු‍ප් නුවරට යව. එහි අසෝකාරාමයෙහි ආයුෂ්මත් ධම්මරක්ඛිත ස්ථවිරයෝ වාසය කරයි. උන්වහන්සේගේ සමීපයෙහි බුද්ධ වචනයන් උගනුව.”‍ කියා ය. “‍ස්වාමීනී, මෙතැන් සිට පැළලු‍ප් නුවරට කොපමණ දුර ද?”‍ යි විචාළ විට “‍නාගසේනයනි, යොදුන් සියයකැ.” යි පිළිතුරු ලැබිණි. “‍ස්වාමීනී, මාර්ගය ඉතා දුර ය. අතරතුර මාර්ගයෙහි භික්ෂාව දුර්ලභ ය. මම කෙසේ යන්නෙමි ද?”‍ ඇසූ විට “‍නාගසේනයනි, අන්තර් මාර්ගයෙහි ඔබ වහන්සේට දිනපතා නොයෙක් සූප හා ව්‍යංජනයන් යුක්ත වූ පිරිසිදු සුවඳ හැල් සහලෙන් කළ භෝජනය ම පිඬු පිණිස ලැබෙයි.”‍ කියා තෙරණුවෝ වදාළ සේක. “එසේය ස්වාමීන් වහන්සැ.” යි කියා නාගසේනයන් වහන්සේ මහතෙරුන් වහන්සේට ආදරයෙන් වන්දනා කොට පැදකුණු කොට ගෞරව දක්වා පාසිවුරු ගෙන පැළලු‍ප් නුවර කරා යන්නට පිටත් වූ සේක.

එසමයෙහි වෙළඳාමෙහි ගොස් එන්නා වූ පාටලීපුත්තක සිටාණෝ වෙළඳ භාණ්ඩ පිරවූ ගැල් පන්සියයක් සමඟ පැළලු‍ප් නුවරට යන මාර්ගයට පැමිණියේ ය. ඒ පාටලිපුත්තක සිටාණෝ දුරින් ම වඩින නාගසේනයන් වහන්සේ දැක ගැල් මඳකට නවත්වා නාගසේනයන් වහන්සේ වෙත ගොස් පසඟ පිහිටුවා වැඳ මෙසේ විමසී ය. “‍ස්වාමීන් වහන්ස, කොතැනකට වඩිනා සේක් ද?”‍ කියා ය. “‍ගෘහපතිය, පැළලු‍ප් නුවරට යමි.”‍ කී විට “‍යහපති ස්වාමීනී, අපිත් පැළලු‍ප් නුවරට යන්නෙමු. ඔබවහන්සේටත් අප සමඟ සුවසේ වැඩිය හැකියැ.” යි ආරාධනා කොට කැඳවාගෙන ගියේ ය. නාගසේනයන් වහන්සේගේ සංවර වූ ඉරියව් පැවැත්ම ගැන වඩාත් පැහැදුණු සිටුතුමා ප්‍රණීත වූ ආහාර පානාදිය සියතින් ම පූජා කොට වැළඳවී ය. දන් වළඳා අවසානයේ, “‍ස්වාමීන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ නම කුමක්දැ?”‍ යි විචාරා “‍මම නාගසේන නම් වෙමි.”‍ යි කී විට “‍ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ සම්බුදු වදන් වූ ධර්මය දන්නේ ද?”‍ කියා යළි විමසී ය. “‍ගෘහපතිය, මම අභිධර්මය පදයන් මඳක් දනිමි.” යි පිළිතුරු දුන් විට, “‍ස්වාමීන් වහන්ස, අප ලද්දේ යහපත් ලාභයකි. මමත් පෙර අභිධර්මය ඇසූ උපාසකයෙක්මි. ඔබ වහන්සේත් අභිධර්මය දන්නා සේක. මා හට අභිධර්ම පදයන් වදාළ මැනවි.”‍ යි කියා ආයාචනා කළේ ය. එවිට නාගසේනයන් වහන්සේ සිටුතුමාට අභිධර්මය දේශනා කළ සේක. දේශනා කරන කල්හි ම ධර්මයෙහි සිත පහදවා ගත් පාටලීපුත්තක සිටුතුමාට යම්කිසි ධර්මයක් හේතුප්‍රත්‍යයෙන් හට ගන්නේ ද ඒ සියලු‍ම ධර්මයන් හේතු නැති වීමෙන් නිරුද්ධ වන ස්වභාවයෙන් යුක්ත වන්නේ යැයි යන කෙලෙස් මළකඩ දුරු වූ, අවිද්‍යා අන්ධකාරය පහව ගිය දහම් ඇස පහළ වී උතුම් සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේ ය. දුටු දහම් ඇති පාටලීපුත්තක ආර්යශ්‍රාවක සිටාණෝ, තමන් සතු දිගින් සොළොස් රියනක් වූ පළලින් අටරියනක් වූ රක්ත කම්බිලිය නාගසේනයන් වහන්සේට පූජා කළේ ය. අනුකම්පාවෙන් එය පිළිගත් නාගසේනයන් වහන්සේට පැළලු‍ප් නුවර අසෝකාරාමයට යන මග පෙන්වූ සිටුතුමා ඔදවැඩියා වූ, ප්‍රමුදිත වූ සිතින් යුක්තව ආදරයෙන් පසඟ පිහිටුවා වැඳ ප්‍රදක්ෂිණා කොට අවසර ගෙන සිය සිටු මාළිගාව කරා ගියේ ය. නාගසේනයන් වහන්සේ ද ධම්මරක්ඛිත තෙරණුවෝ වසන අසෝකාරාමයට පිවිසි සේක.

ගුරු සිත නොරිදවා අකුරු උගනී කුමරු සොඳවා…

ඉන්පසු සෝණුත්තර බ්‍රාහ්මණයා අකුරු කරවන්නා වූ ආචාර්ය බ්‍රාහ්මණතුමාට ගුරුපඬුරු පිණිස දහසක් කහවණු දී ඇතුළු ප්‍රාසාදයේ වූ එක් සැටියක ඇඳක් පනවා මෙසේ කීය. “බ්‍රාහ්මණය, ඔබ මාගේ පුත්‍රයා හට මන්ත්‍ර හදාරව.”‍ කියා ය. “එසේනම් ශිෂ්‍ය පුත්‍රය, මන්ත්‍රණයක් ඉගෙන ගනුව.”‍ යි කියා ගුරු බ්‍රාහ්මණ තෙමේ මන්ත්‍ර හදාරවන්නේ ය. නාගසේන කුමරු එක්වරක් කියවා ගත් පමණින් ම ත්‍රිවේදංගයෝ මතකයෙහි දරා ගත්තේ ය. මනාකොට ම අවබෝධ කර ගත්තේ ය. එක්වරක් ඇසූ සැණින් ම ත්‍රිවේදයෙහි ද නිඝණ්ඩු ශාස්ත්‍ර සහිත වූ කාව්‍යාලංකාරයෙහි ද ඉතිහාසය පස්වැනි කොට ඇති භාෂා ශාස්ත්‍ර පිළිබඳ ශික්ෂා නිරුත්ති සහිත අක්ෂර ප්‍රභේද සහිත දැනුමෙහි ද අතිශයින් ම දක්ෂ වූයේ ය. එම නිසා ‘පද’ නම් ග්‍රන්ථ විශේෂය වූ ශබ්ද ශාස්ත්‍රය දන්නේ ය. ව්‍යාකරණ ශාස්ත්‍රය ද දන්නේ‍ ය. දොළොස් දහසක් ග්‍රන්ථ ඇති ලෝකායන මහා පුරුෂ ලක්ෂණ ශාස්ත්‍රයෙහි ද නිපුණ විය.

ඉක්බිති නාගසේන කුමරු තම පියාගෙන් මෙසේ විමසීය. “‍පියාණෙනි, මේ අපගේ බ්‍රාහ්මණ ගෝත්‍රයෙහි මීට වඩා උගත යුතු ශිල්පයෝ ඇද්ද? නැත්නම් මෙපමණක් ද ?”‍ කියා ය. එවිට පියා, “දරුව නාගසේනයෙනි, අපගේ මේ බ්‍රාහ්මණ ගෝත්‍රයෙහි මීට වඩා උගතමනා ශිල්ප ශාස්ත්‍රයක් නැත. ශික්ෂණය කටයුතු ශිල්පයෝ මෙපමණක් ම ය.”‍ කියා පැවසීය. එය ඇසූ නාගසේන කුමරු තම ආචාර්ය බ්‍රාහ්මණයාට පාඩම් දී සමුගෙන ප්‍රාසාදයේ උඩුමහලට නැඟී පූර්වවාසනා බලයෙන් මෙහෙයවන ලද සිත් ඇතිව හුදෙකලා ව විවේකයෙන් නුවණින් විමසීය. තමන් උගත් ශිල්පශාස්ත්‍රවල මුල – මැද – අග නුවණින් සලකද්දී කිසි ලෙසින්වත් හරයක් නොදැක, “තුච්ඡා වත භො ඉමේ වේදා, පලාපං වත භො ඉමේ වේදා”‍ යැයි,‍ “මං උගත් වේද ශාස්ත්‍ර අසාර ය, නිස්සාර ය.”‍ යැයි කලකිරී විපිළිසරව නොසතුටු විය. එසමයෙහි රෝහණ මහතෙරුන් වහන්සේ වන්තනිය සේනාසනයෙහි වැඩ සිටිමින් නාගසේන කුමරුගේ චිත්ත විතර්කය පරසිත් දන්නා නුවණින් දැක වදාළ සේක.

එකෙණෙහි ම සිවුරු පොරවා පාත්‍රයත් ගෙන වන්තනිය සේනාසනයෙන් අතුරුදහන්ව කජංගල නම් බ්‍රාහ්මණ ගමේ පහළ වූ සේක.

රැස් කරනා පින එයි පසුපස්සේ සැප සලසන්නට හැමතිස්සේ

නාගසේන කුමරු වඩින්නා වූ රෝහණ තෙරුන්ව දුරදීම දැක සතුටුව ඔදවැඩියා වූ සිත් ඇතිව ප්‍රමුදිතව ප්‍රීති සොම්නස් උපදවා “මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේවත් කිසියම් සාරවත් දෙයක් දන්නේ නම් ඉතා යහපත්.”‍ යැයි සිතුවේ ය. එසේ සිතා රෝහණ මහ තෙරුන් වහන්සේ ළඟට ගොස්, “ශ්‍රේෂ්ඨයාණෙනි, මෙබඳු වූ හිස මුඩු කළ කසාවත් හඳිනා ඔබ වහන්සේ කවුරුදැ?” යි ඇසුවේ ය.

“දරුව මම පැවිද්දෙක්මි.”‍ තෙරණුවෝ පිළිතුරු දුන්හ. “ශ්‍රේෂ්ඨයාණෙනි, නුඹ වහන්සේ කුමක් පිණිස පැවිදි වූ සේක් ද?”‍ කියා විචාළ විට, “දරුව, පවිටු වූ කෙලෙස් මල දුරු කරන්නට පැවිදි වීමි.”‍ යි තෙරණුවෝ පැවසූහ.

“‍නිදුකාණන් වහන්ස, මැනවි. නුඹ වහන්සේගේ හිසකේ සෙස්සවුන්ගේ මෙන් දික් නොවී ලු‍හුඬු වන්නට කාරණා කවරේ ද?”‍ කුමරු යළි ඇසුවේ ය. “දරුව, දික් වූ හිසකෙස් දැරීමෙන් සොළොසක් වූ පළිබෝධ ඇතිවන නිසා හිසකේ රැවුල් කපා පැවිදි වීමි.”‍ “‍නිදුකාණන් වහන්ස, ඒ පළිබෝධ දහසය නම් කුමක්ද?”‍ කියා කුමරු විමසී ය. “දික් හිසකේ ඇති කල අලංකාර කරවන පළිබෝධය, ඉසංකෝධන පළිබෝධය, මල් පලඳින පළිබෝධය, සුවඳ ගල්වන පළිබෝධය, දුම ආදියෙන් සුවඳ කවන පළිබෝධය, අරළුසුණු ගල්වන පළිබෝධය, හිසකෙස් බඳින පළිබෝධය, පනාවෙන් පීරන පළිබෝධය, අන්දම් තිබීම් පළිබෝධය, අවුල් හරින පළිබෝධය, උකුණන් හරින පළිබෝධය යන මේ පසළොස් පළිබෝධ හා හිසකේ වැනසී ගිය කල සෝක කෙරෙති, ක්ලාන්ත වෙති, හඬති, පපුවෙහි අත් ගසමින් හඬති, සිහි මුළාවට පැමිණෙති යන මේ මහා පළිබෝධය ද යන සොළොස් පළිබෝධයන් වැළඳ සිටියා වූ මිනිසුන් අති සියුම් සියලු‍ම ශිල්ප ශාස්ත්‍රයන් නසා ගන්නේ ය.” යි තෙරුන් වහන්සේ වදාළ සේක. එවිට නාගසේන කුමරු, “එසේය නිදුකාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ හඳනා පොරෝනා වස්ත්‍රයත් අන් අයගේ මෙන් නොවේ. එයට හේතු කාරණා කවරේ ද?”‍ කියා ඇසුවේ ය. “දරුව, ගිහියන් විසින් හැඳිය පැලඳිය යුතු වූ, සියල්ලන් විසින් කැමති වන්නා වූ, යහපත් වූ වස්ත්‍රයේ පඤ්චකාම නිශ්‍රිත ය. එහෙයින් දරුව, යම්කිසි භයක් උපදී නම් ඒ වස්ත්‍ර නිසා උපදින්නේ ය. ඒ භය කසාවත් හඳිනා අයට නැත. ඒ නිසා මාගේ වස්ත්‍ර සෙස්සන්ගේ මෙන් නොවේ.”‍ කියා රෝහණ තෙරණුවෝ වදාළහ.

පින් ඇති මගේ හිමි සඳුගේ මන්ත්‍ර කියා දෙන්නේ…..

නාගසේන කුමරු ඒ අසා සතුටුව, “නිදුකාණන් වහන්ස, නුඹ වහන්සේ ශිල්ප ශාස්ත්‍ර නම් දෙයක් දන්නා සේක්දැ?”‍ යි ඇසුවේ ය. “එසේය දරුව, මම ශිල්ප ශාස්ත්‍රත් දනිමි. ලෝකයෙහි උතුම් වූ යම් මන්ත්‍රයක් ඇද්ද, ඒ මන්ත්‍රයත් දනිමි.”‍ යි වදාළ සේක.

“නිදුකාණන් වහන්ස, ඒ උතුම් වූ මන්ත්‍රය මටත් දෙන්නට පුළුවන් ද?”‍ යි විමසූ විට, “එසේය දරුව, පුළුවන්.”‍ යැයි වදාළ සේක. “එසේ වී නම් මට මන්ත්‍රය දුන මැනවැ.”‍ යි කුමරු ආයාචනා කළ විට, “දැන් දරුව ශිල්ප දෙන්නට සුදුසු කාලය නොවේ. ඇතුළු ගමට පිඬු පිණිස වැඩියෙමි.”‍ යි තෙරණුවෝ කීහ. ඉන්පසු නාගසේන කුමරු රෝහණ තෙරුන්ගේ අතින් පාත්‍රය ගෙන ගෙට වඩා ගෙනවිත් ප්‍රණීත වූ ආහාරයන් සියතින් ම බෙදා පෙරැත්ත කොට වැඩි වැඩියෙනුත් වැළඳවී ය. වළඳා අවසන් වූ පසු, “නිදුකාණෙනි, මට දැන් ඉතින් උතුම් වූ මන්ත්‍රය දුන මැනවැ.”‍ යි කියා පැවසීය. එවිට තෙරුන් වහන්සේ, “‍පින්වත් දරුව, ඔබ යම් දවසක අප සේම පළිබෝධ රහිත වෙමින්, මව්පියන්ගේ ද අනුදැනුම ඇතුව මා ලෙසින් පැවිදි වන්නේ ද එදිනම ඔබට මන්ත්‍රය දෙමි.” යි පැවසූ සේක.

එවිට නාගසේන කුමරු මෑණියන්, පියාණන් කරා ගොස්,‍ “මෑණියෙනි, පියාණෙනි, මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ ලෝකයේ උතුම් වූ මන්ත්‍රයක් ඇද්ද එය දනිමියි කියයි. තමන් ළඟ පැවිදි වූ කෙනෙකුට මන්ත්‍රය කියා දෙන සේක. මම උන්වහන්සේ ළඟ පැවිදි වී මන්ත්‍රය උගන්නෙමි.” කීය. එවිට මවුපියෝ ‘‍අපගේ පුතු පැවිදිව මන්ත්‍රය ඉගෙනගෙන, පසුව සිවුරු හැර එන්නේ යැ.’ යි සිතා, “පුත්‍රය, මන්ත්‍රය ඉගෙන ගනුව.” කියා අවසර දුන්හ. රෝහණ තෙරුන් වහන්සේ නාගසේන කුමරු කැඳවාගෙන වත්තනිය සෙනසුනේ විජම්භවත්තුවට වැඩි සේක. විජම්භවස්තුවෙහි වූ සේනාසනයෙහි එක් රැයක් වැස දෙවැනි දවස රක්ඛිතතලයට වැඩි සේක. රක්ඛිතතලයෙහි වාසය කළ දහස් සංඛ්‍යාත මහරහතුන් මැද නාගසේන කුමරයා පැවිදි කළ සේක. පැවිදි බිමට පත් නාගසේනයන් වහන්සේ, “ස්වාමීනී, පැවිදි වේශය මා විසින් ගන්නා ලද්දේ ය. දැන් මට උතුම් මන්ත්‍රය දුන මැනව.” යි ඉල්ලා සිටියේ ය.

කලණ සුමිතුරන් ඇසුරේ බණ පිරිවහ ගන්නේ…

එවිට රෝහණ මහරහතන් වහන්සේ මෙසේ සිතූ සේක. ‘මම වනාහී නාගසේන සාමණේරයන් ව පළමු කොට සුතාන්ත ධර්මයෙහි හෝ අභිධර්මයෙහි හෝ කවර ධර්මයෙක්හි හික්මවම්දෝ?’‍ කියා ය. “මේ නාගසේනයෝ ප්‍රඥාවන්ත ය. සුවසේම අභිධර්ම පිටකය ඉගෙන ගන්නට සමත් වන්නේ යැ.” යි‍ දැන මුලින්ම අභිධර්මයෙහි හික්මවූහ. නාගසේන සාමණේරයන් වහන්සේ ද අභිධර්මය ඉගෙන ගැනීමට පටන්ගෙන “‍කුසලා ධම්මා, අකුසලා ධම්මා, අව්‍යාකතං ධම්මං.”‍ යනාදී වශයෙන් ප්‍රතිමණ්ඩිත වූ ධම්මසංගණීප්‍රකරණය ද ඛන්ධවිභංගාදී අටළොස් ප්‍රකරණයෙන් ප්‍රතිමණ්ඩිත වූ විභංගප්‍රකරණය ද “‍සංගහාසංගහ”‍ යනාදීන් තුදුස් ආකාරයකින් විභාග කළා වූ ධාතුකථාප්‍රකරණය ද ඛන්ධක ප්‍රඤ්ඤප්තිය – ආයතන ප්‍රඤ්ඤප්තිය යනාදීන් හය ආකාරයකින් විභාග කළා වූ පුද්ගලප්‍රඤ්ඤප්තිය ද සකවාදයෙහි පන්සියයක් සූත්‍ර ද පරවාදයෙහි පන්සියයක් සූත්‍ර ද යන දහසක් සූත්‍ර එක්කොට විභාග කළා වූ කථාවස්තු ප්‍රකරණය ද මූලයමක ඛන්ධයමක යනාදීන් දශප්‍රකාරයකින් විභාග කළා වූ යමකප්‍රකරණය ද හේතුප්‍රත්‍යය – ආරම්මණ ප්‍රත්‍යය යනාදීන් සූවිසි ආකාරයකින් විභාග කළා වූ පට්ඨාන ප්‍රකරණය යන සියලු‍ම අභිධර්ම පිටකය එකවරක් වදාළා වූ පමණකින් ම එක අකුරකුදු නොපිරිහෙළා වනපොත් කොට අර්ථයත් ඉගෙන ගත්තේ ය.

ඉන්පසු ගුරුදේවයන් වහන්සේට නාගසේනයන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ. “‍ස්වාමීනී, වැඩසිටිය මැනව. නැවත නොකියවන්න. මෙපමණකින් ම මම නුඹ වහන්සේට වනපොත් (කටපාඩම්) දෙමි.”‍

“නාගසේනයෙනි, රහතුන් මධ්‍යයෙහි බිය නැතිව පිරිවහන්නට හැක්කේ ද?”‍ යි කියා රෝහණ තෙරුන් ඇසූ විට, “ස්වාමීනී, එසේ කළ හැකි ය.” යි පිළිතුරු දුනි. ඉන්පසු නාගසේනයන් වහන්සේ දහස් සංඛ්‍යාත රහතුන් මැදට වැඩම කොට, “ස්වාමීනී, මම් වනාහී එක්වරක් ඇසූ පමණින් මතකයේ දරාගත් සම්පූර්ණ අභිධර්ම පිටකය ම විස්තර වශයෙන් ම පිරිවහා අර්ථ සහිතව වනපොත් දෙමි.”‍ යි කී සේක. ඒ ඇසූ මහරහතුන්, “සාදු! සාදු! නාගසේනයෙනි, පාඩම් දෙව.” යි‍ කියා අවසර දී සෙත් පැතූහ. ඉක්බිති නාගසේනයන් වහන්සේ අවසර ගෙන සත්මසකින් සප්තප්‍රකරණය විස්තර වශයෙන් ම කටපාඩම් දුන් සේක. ඒ ක්ෂණයෙහි ම මහපොළොව සතසහස්‍රරාවයෙන් ගුගුරා කම්පා විය. සදෙව්ලොව දෙවියෝ සාදුකාර දුන්හ. පසළොස් බඹලොව බ්‍රහ්මයෝ අත්පොළසන් දුන්හ. දිව්‍යමය සඳුන්සුණු වසින්නට පටන් ගත්තේ ය. දිව්‍යමදාරා මල් වර්ෂා පතිත විය. ඒ අසිරිය දුටු මහරහතන් වහන්සේලා නොයෙක් අයුරින් නාගසේනයන් වහන්සේට ස්තූති ප්‍රශංසා කොට ගුණ වැයූහ. ඉන්පසු සුදුසු කාලයේ දී ඒ සියලු‍ රහතන් වහන්සේලා එක්ව විසිවයස් සම්පූර්ණ වූ නාගසේන සාමණේරයන් ව අධිසීල සංඛ්‍යාත උතුම් උපසම්පදා සීලයේ පිහිටවූ සේක.

]]> https://mahamegha.lk/2026/04/16/milindu-raja-3/feed/ 0 https://mahamegha.lk/2026/04/11/milindu-raja-2/ https://mahamegha.lk/2026/04/11/milindu-raja-2/#respond Sat, 11 Apr 2026 14:38:20 +0000 https://mahamegha.lk/?p=39126 ඒ කාලයෙහි සාගලනුවර දොලොස් වසරක් පුරාවට ශ්‍රමණබ්‍රාහ්මණ ගෘහපති පණ්ඩිතවරුන්ගෙන් හිස් වූයේ ය. යම් තැනක ශ්‍රමණබ්‍රාහ්මණ ගෘහපති පණ්ඩිතවරු වාසය කරන්නේ යැයි ඇසූ විට මිළිඳු රජතුමා එතැනට ගොස් ඔවුන්ගෙන් ප්‍රශ්න අසන්නේ ය. ඒ සියලු‍ පණ්ඩිතවරු ප්‍රශ්න විසඳීමෙන් රජතුමාගේ සිත් ගෙන කරුණු තහවුරු කරදිය නොහැකිව සමහරු වෙනත් දිශාවකට පලා යන්නාහු ය. තවත් සමහරු ඒ නුවර ම තෙද රහිතව නිශ්ශබ්ද ව සිටින්නාහු ය. භික්ෂූන් වහන්සේලා බොහෝ සෙයින් හිමාලයට ම වඩින සේක.

සසුන රකින්නට පෙරට වඩින්නේ….

එසමයෙහි සිය දහස් ගණන් රහතන් වහන්සේලා හිමාලයෙහි රක්ඛිතතල නම් පර්වතයෙහි වසන සේක. එහි වසන අස්සගුත්ත නම් මහ තෙරුන් වහන්සේ “තුච්ඡෝ වත ජම්බුද්දීපෝ”‍ යනාදී වශයෙන් කියන්නා වූ මිළිඳු මහරජතුමාගේ වචනය දිව්‍ය ශ්‍රවණයෙන් අසා යුගන්ධර පර්වත මුදුනට භික්ෂු සංඝයා රැස් කරවූහ. “ඇවැත්නි, මිළිඳු රජතුමා සමඟ කථා කරන්නට, සැකසංකා දුරුකරවන්නට සමත් කිසි භික්ෂුවක් මෙහි ඇත් ද?”‍ යි ඒ මහත් වූ භික්ෂු පිරිසෙන් විමසූ සේක. මෙසේ විමසූ කල්හි ඒ සියලු‍ රහතන් වහන්සේලා කිසිවක් නොපවසා වැඩහුන්හ. දෙවැනි වර, තුන්වෙනි වර විමසද්දීත් නිහඬව වැඩහුන්හ. එවිට අස්සගුත්ත මහරහතන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයාට මෙසේ පැවසූ සේක. “ඇවැත්නි, තව්තිසා භවනයෙහි වෛජයන්ත ප්‍රාසාදයට පෙරදිගින් කේතුමතී නම් විමානයක් ඇත. ඒ විමානයෙහි මහාසේන නම් දිව්‍ය පුත්‍රයෙක් වෙසෙයි. හෙතෙම ඒ මිළිඳු රජතුමා හා සමඟ කථා කරන්නට ද සැකසංකා දුරු කරන්නට ද පූර්ව වාසනා බලයෙන් සමත් වන්නේ යැ.” යි‍ වදාළ සේක.

එය ඇසූ සියලු‍ රහතන් වහන්සේලා යුගන්ධර පර්වතයෙන් අතුරුදහන් ව, ශක්‍ර භවනයෙහි පහළ වී එක පෙළට වඩින්නට පටන් ගත් සේක. දුරින් ම වඩින්නා වූ ඒ රහතුන් දුටු ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා මහත් වූ ආදර ගෞරවයෙන් පෙරමඟට ගොස් පසඟ පිහිටුවා වන්දනා කළේ ය. සංඝස්ථවිර වූ අස්සගුත්ත මහතෙරුන් වහන්සේට එකත්පස්ව සිට මෙසේ පැවසී ය.

“ස්වාමීනී, දෙව්ලොවට පැමිණ වදාළ භික්ෂු සංඝයා ඉතා විශාල ය. සංඝයා වහන්සේට මම කැපකරු ආරාමිකයෙක්මි. කවර දෙයකින් ප්‍රයෝජන ද? මා විසින් කළමනා දෙය කුමක්දැ?”‍යි විචාළේ ය. අස්සගුත්ත මහරහතන් වහන්සේ සක් දෙවිඳුට මෙසේ සැල කළ සේක. “සක් දෙවිඳුනි, දඹදිව සාගල නුවර වසන මිළිඳු නම් රජතුමා දුරාසද වූ දුප්පසහ වූ වාදයෙන් යුක්ත ය. බොහෝ වූ තීර්ථකයන්ට අග්‍ර යයි කියනු ලැබේ. ඒ රජතුමා භික්ෂු සංඝයා කරා ද එළඹ දෘෂ්ටිවාදයෙන් ප්‍රශ්න අසා භික්ෂු සංඝයා වෙහෙසවන්නේ ය.

මනුලොවට එන පින්වන්තයෝ…

එවිට සක්දෙවිඳු අස්සගුත්ත මහරහතන් වහන්සේට මෙසේ කීවේ ය. “ස්වාමීනී, මිළිඳු රජතුමා මේ තවුතිසා දෙව්ලොවින් චුතව ගොස් මිනිස්ලොව සාගල නුවර උපන්නේ ය. ස්වාමීනී, කේතුමතී විමානයෙහි මහාසේන නම් දිව්‍යපුත්‍රයා වාසය කරයි. ඒ මහාසේන දෙව්පුතු මිළිඳු රජතුමා හා කථා කරන්නට ද සැක දුරු කරවන්නට ද සමත් වන්නේ ය. ඒ නිසා ඒ දිව්‍යපුත්‍රයාට මිනිස්ලොව ඉපදීම පිණිස අපි ආයාචනා කර සිටිමු.”

ඉන්පසු සක් දෙවිඳු භික්ෂු සංඝයා පෙරටු කොටගෙන කේතුමතී නම් විමානය කරා ගොස් මහාසේන දෙව්පුතු දෑතින් අල්වා වැළඳගෙන සිට මෙසේ දන්වා සිටියේ ය.

“පින්වත් වූ දිව්‍ය පුත්‍රය, භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ඔබ මිනිස් ලොව ඉපදීම පිණිස ඉල්ලා සිටින සේක.”‍ එබස් අසා මහාසේන දෙව්පුතු මෙසේ කීය. “ස්වාමීනී, කෘෂිවාණිජ ආදී කර්ම බහුල වූ මිනිස්ලොවින් ප්‍රයෝජන නැත්තේ ය. මිනිස් ලෝකයෙහි ඉතා තියුණු වූ දුක් ඇත්තේ ය. එසේ හෙයින් ස්වාමීනී, මම මතු මත්තෙහි දිව්‍යලෝකෝත්පත්තික ව දිවසැපත් වළඳා බණ අසා රහත්ව පිරිනිවන් පාමි.”‍ යි කියා ය. දෙවැනිවත්, තුන්වැනිවත් සක්දෙවිඳු ආයාචනා කර සිටි විට “අනේ සක්දෙවිඳුනි, මට කර්ම බහුල වූ බලවත් දුක් ඇති මිනිස්ලොවින් ඵලක් නැත. මම මේ දෙව්ලොවට මතුමත්තෙහි උත්පත්තික ව ඇවිද රහත් ව පිරිනිවන් පාමි.”‍ යි මහාසේන දෙව්පුතු කීවේ ය.

සඟරුවනේ වදනට අවනත වන්නේ…

ඉන්පසු අස්සගුත්ත මහරහතන් වහන්සේ මහාසේන දෙව්පුතුට මේ කාරණය පැවසූ සේක. “පින්වත් දිව්‍යපුත්‍රය, මිනිස් ලොවත් සදෙව් ලෝකයත් සිසාරා දිවැසින් බලන්නා වූ අපි මිළිඳු රජතුමාගේ නපුරු වූ වාදය බිඳහැර බුදු සසුනට සංග්‍රහ කරන්නට සමත් කෙනෙකු ඔබ හැර නොදුටුවෙමු. එහෙයින් භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ඔබගෙන් මෙසේ ඉල්ලා සිටියි. සත්පුරුෂයාණෙනි, ඉතා යහපති. මිනිස් ලෝකයෙහි ඉපිද දශබලධාරී සර්වඥයන් වහන්සේගේ ශාසනය වසර පන්දහසක් කල් නිරවුල්ව පවත්වන්නට උපකාරී වී සම්බුදු සසුනට බලය දුන මැනව.”‍

එවිට මහාසේන දෙව්පුතු, “මම වනාහී, මිළිඳු රජතුමාගේ වාදය බිඳ සම්බුදු සසුනට ආයු වඩනට සමත් වෙමි.”‍ කියා තුටුපහටුව ඔදවැඩියා වූ ප්‍රීති සිත් ඇතිව මෙසේ කී ය.

“සාදු සාදු ස්වාමීනී, මා විසින් මිනිස් ලෝකයෙහි උපදින්නෙමි.” කියා ප්‍රතිඥා දුන්නේ ය. ඉන්පසු ඒ රහතන් වහන්සේලා තව්තිසා දෙව්ලොවින් අතුරුදහන් ව හිමාල පර්වතයේ රක්ඛිතතල නම් ගල්තලාවෙහි පහළ වූ සේක.

එසේ වැඩ වදාළ පසු අස්සගුත්ත මහරහතන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයාගෙන් මෙසේ විමසූ සේක. “ඇවැත්නි, මේ සංඝයා අතුරෙහි භික්ෂූන්ගේ සන්නිපාතයට නොපැමිණි වූ කිසි භික්ෂුවක් ඇද්ද?”‍ කියා ය. එසේ විචාළ කල්හි එක්තරා භික්ෂුවක් අස්සගුත්ත තෙරණුවන්ට මෙසේ සැල කර සිටියේ ය. “ඇත ස්වාමීනී, ආයුෂ්මත් රෝහණ මහතෙරුන් වහන්සේ මෙයින් සත්වැනි දවසේ හිමාලය පර්වතයට වැඩ නිරෝධ සමාපත්තියට සමවන් සේක.”‍ එසේනම් උන්වහන්සේ සමීපයට දූතනමක් පිටත් කළ මැනවයි අස්සගුත්ත තෙරණුවෝ කීහ. එවිට රෝහණ තෙරණුවෝ ද ඒ ක්ෂණයෙහි ම නිරෝධ සමාපත්තියෙන් නැඟී සිට “මහාසංඝයා වහන්සේ මං දක්නා කැමති සේකැ.”‍ යි කියා දැක ඍද්ධියෙන් එතැනට වැඩි සේක.

වරදට දඬුවම් ඇතැයි කියන්නේ….

එවිට අස්සගුත්ත මහරහතන් වහන්සේ “කිමෙක් ද ඇවැත්නි, රෝහණ ස්ථවිරයෙනි, බුද්ධ ශාසනයට උවදුරක් ඇති කල්හි සංඝයා විසින් කළමනා කටයුතු නුදුටුවෙහිදැ?”‍ යි විචාළ සේක. “ස්වාමීනී, ඒ බව මා විසින් සිහි නොකරන ලද්දේ ය.”‍ කියා රෝහණ තෙරුන් පැවසූහ. “එසේ වී නම්, ඇවැත්නි, රෝහණ ස්ථවිරයෙනි, ඒ වැරැද්දට දඬුවම් කරව.”‍ යි කී සේක.‍ “ස්වාමීනී කවර දඬුවමක් කෙරෙම්දැයි?”‍ විචාළ විට, “‍ඇවැත්නි, රෝහණ ස්ථවිරයෙනි, හිමාලය පර්වතය අසල කජංගල නම් බ්‍රාහ්මණ ගමක් ඇත. ඒ බමුණු හට මහත් ධන සම්පත් ඇති සෝණුත්තර නම් බ්‍රාහ්මණයෙක් වෙසෙයි. ඔහුගේ බැමිණියගේ කුස නාගසේන නම් පින්බර බ්‍රාහ්මණ කුමාරයෙක් උපදනේ ය. එහෙයින් ඇවැත්නි, රෝහණ ස්ථවිරයෙනි, ඔබ සත් අවුරුද්දකුත් දසමසක් ඒ බමුණු නිවසට පිඬුසිඟා වඩින්න. එසේ පිඬු පිණිස ගොස් නාගසේන කුමරයා සත් හැවිරිදි වූ කල ගිහිගෙයින් නික්මවා පැවිදි කළ මැනව. ඒ කුමරු පැවිදි වූ කල්හි මේ දඬුවමින් මිදෙන්නේ ය.”‍ යි අස්සගුත්ත තෙරණුවෝ කීහ. රෝහණ මහතෙරුන් වහන්සේ ද “යහපතැ.”‍ යි කියා එය පිළිගත් සේක.

මහාසේන නම් වූ දිව්‍ය පුත්‍රයාණෝ දෙව්ලොවින් චුත ව සෝණුත්තර නම් බ්‍රාහ්මණයාගේ භාර්යාවගේ කුස පිළිසිඳ ගත්තේ ය. පිළිසිඳ ගැනීම සමඟ ම ආශ්චර්ය අද්භූත ධර්මයන් තුන් ආකාරයකින් සිදු විය. සියලු‍ අවි ආයුධ දිලිසෙන්නට පටන් ගත්තේ ය. අග්‍ර ශස්‍යයෝ පැසී ගියේ ය. මහාමේඝය මැනවින් වැසි වැස්සවී ය.

සාදු! සාදු! මම නමදිමි ඒ සම්බුදු ශ්‍රාවකයින්….

රෝහණ මහ තෙරුන් වහන්සේ ද ඔහුගේ පිළිසිඳ ගැනීමේ පටන් සත් අවුරුදු දසමසක් මුළුල්ලෙහි ඒ බමුණු ගෙදරට පිඬු සිඟා වැඩි සේක. එනමුත් එක් දිනකවත් බත් හැන්දක්වත්, කැඳ ස්වල්පයක්වත් නොලැබුවේ ය. ආක්‍රෝෂ පරිභව ම ලැබුවේ ය. හිතවත් වූ වචන මාත්‍රයකුදු නොලැබුවේ ය. සත් අවුරුදු දසමාසයකට පසු එක් දිනක දාසියක් මදක් කරුණා උපදවා මෙත් සිතින්,‍ “ස්වාමීනී, කිසිවක් නොලැබෙයි, වඩින්න.”‍ යැයි කීවා ය. රෝහණ තෙරුන් වහන්සේ ඒ වචනයට සතුටු වූ බවක් දක්වා වඩින්නට පටන් ගත් සේක.

එදින සෝණුත්තර බ්‍රාහ්මණයා ද කිසියම් කටයුත්තකට පිටතට ගොස් එද්දී ප්‍රසන්න ව වඩින තෙරුන් වහන්සේ දැක,‍ “කිමෙක්ද? ශ්‍රමණය අපගේ ගෙට ගියෙහි ද?” යි ඇසුවේ ය.‍ “එසේය බ්‍රාහ්මණ ය, වැඩියෙමි.”‍ යැයි කී විට, “කිසිවක් ලැබුණේදැ?”‍ යි නැවත ඇසුවේ ය. “එසේය බ්‍රාහ්මණය, ලැබුණි.”‍ කියා දුන් පිළිතුරෙන් අසතුටු වී වහ වහා ගෙට ගිය බමුණා, “මෙතැනට පිඬු සිඟා ආ පැවිද්දාට කිසිවක් දුන්නේ දැ?” යි නිවැසියන්ගෙන් විචාළේ ය. “අපි කිසිවක් නුදුන්නෙමු.” යි ඔවුන් කී විට, ‘අහෝ මේ ශ්‍රමණයෝ බොරු නොකියම්හයි ලොව රවටන්නාහ. කිසිවක් නුදුන් අපගෙන් ලද්දෙමි යි මහ බොරුවක් කීහ.’ යැයි සිතුවේ ය. පසුදින,‍ ‘අද ශ්‍රමණයා හට මුසාවාදයෙන් නිග්‍රහ කරමි.’ යි සිතා ගෙයි දොරටුවෙහි බලා සිටියේ ය. තෙරුන් වහන්සේ ගෘහ ද්වාරයට වැඩි විගස ම,‍ “ශ්‍රමණය, ඔබ පෙරදින අපගේ නිවසින් කිසිවක් නොලබා ම ලැබුවේ යැයි බොරු කීවේ ය. ශ්‍රමණයෙකු වූ ඔබට බොරු කීම සුදුසු දැ?” යි‍ මුසාවාදයෙන් නිග්‍රහ කළේ ය.

එවිට තෙරුන් වහන්සේ, “බ්‍රාහ්මණය, අප තොපගේ නිවසට සත් අවුරුදු දසමාසයක් තිස්සේ පිඬුසිඟා වැඩියමුත් වචන මාත්‍රයක සංග්‍රහයක් නොලැබුණි. එහෙත් පෙරදින, ‘ස්වාමීනී, කිසිවක් නොලැබෙයි, වඩින්න.’ යන මෛත්‍රී සහගත වචන මාත්‍රයක් ලැබුවෙමි. ඒ පිණිස කිසිවක් ලැබුණා යයි කීවා මිසක බොරු නොකීවෙමි.”‍ යි පිළිතුරු දුන් සේක. එය අසා බ්‍රාහ්මණ තෙමේ මෙසේ සිතී ය.‍ ‘මේ සත්පුරුෂ ගුණ ඇති ශ්‍රමණයන් වහන්සේ වචන මාත්‍ර ආගන්තුක සත්කාරයක් ලැබ මහ ජනයා මැද,‍ කිසිවක් ලද්දෙම්‍ යි ප්‍රශංසා කරයි. එසේනම් වළඳන දෙයක්, භෝජනයක්, අන් කිසි දෙයක් ලැබුණෝතින් ප්‍රශංසා නොකර සිටීවිදැ?’ යි සිතා පැහැදීමට පත් වූයේ ය. තමන්ට ප්‍රයෝජන පිණිස පිළියෙළ කරන ලද බතින් බත් හැන්දක් සහ ඊට සෑහෙන ව්‍යඤ්ජනයක් පූජා කරවා, “මේ අද දුන් ආහාර ප්‍රමාණය පමණක් ම හැම දිනක ම නුඹවහන්සේ අපගෙන් ලබාගත මැනැවැ.” යි කියා ආරාධනා කළේ ය. නැවත බ්‍රාහ්මණතුමා දිනපතා වඩින්නා වූ තෙරුන් වහන්සේගේ ඉන්ද්‍රිය සංවරය ආදී ඇවතුම් පැවතුම්හි උසස් බව දැක බොහෝ සෙයින් පැහැදුණේ ය. තම නිවසේ නිරන්තරයෙන් ම දානය වැළඳීම පිණිස ආරාධනා කළේ ය. තෙරුන් වහන්සේ ද අනුකම්පාවෙන් එය ඉවසා වදාරා දන් වළඳා අවසානයේ ටිකෙන් ටික දහම් දෙසා ආපසු වඩිනා සේක. ඒ බ්‍රාහ්මණ බිරිඳ දසමස් ඇවෑමෙන් මහ පිනැති පුත්‍රයෙකු බිහි කළ අතර ඔහුට, “නාගසේන කුමරු”‍ යැයි නම් තැබිණි.

කසළ කසළ වුවත් හැමැදි කුසලය නිකසළ ය…

මේ මහා භද්‍ර කල්පයෙහි තෙවනුව පහළ වූ කාශ්‍යප නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ බුද්ධ ශාසනය පැවති කාලයේ ගංගාවක් අසල එක්තරා මහා විහාරයක් තිබුණි. ඒ විහාරයේ බොහෝ භික්ෂු සංඝයා වැඩවසන සේක. වත්පිළිවෙත් සරු ශිලාදී ගුණ සම්පත්තියෙන් යුතු උන්වහන්සේලා උදෙන් ම අවදි වී මුසුන් ගෙන බුදු ගුණ ආවර්ජනා කරමින් මළුව හැමද කැළි කසළ එකතු කරති.

එහි එක් භික්ෂුනමක් එක් සාමණේරනමකට “සාමණේරය මෙහි එන්න. මේ හැමදූ කැළි කසළ ගෙනගොස් දමන්න.” යැයි කීහ. ඒ සාමණේරයන් වහන්සේ එය නොඇසුණාක් මෙන් යද්දී දෙවැනි තෙවැනිවර දක්වා ම කීවත් ගණනකට නොගෙන වැඩියේ ය. එවිට ඒ භික්ෂුව “මේ අකීකරු පොඩිනමකැ.” යි නොසතුටු වී හික්මවනු පිණිස ඉදල් මිටින් පහරක් ගැසී ය. පහර කෑ පසු බියෙන් තැතිගෙන තවත් ගසාවි යැයි සිතා ඒ සාමණේරනම හඬමින් කීකරු නමක් සේ කුණුරොඩු ගොඩ ළඟට ගොස් උක්කැටියෙන් වාඩි විය. පහර දුන් හිමිනමගේ මුහුණ දෙස යටැසින් බලමින් කුණුරොඩු ගොඩ රැගෙන ගොස් බැහැර දැමී ය. තවද “මේ කුණු කසළ අස් කළ කුසල කර්මයෙන් යම්තාක් මම නිවනට පැමිණෙමි ද ඒ තාක් කල් උපනුපන් ජාතියෙහි මැදියම් දහවලෙහි සූර්ය මණ්ඩලය මෙන් මහේශාක්‍ය වෙම්වා, මහත් වූ තේජස් ඇත්තෙක් වෙම්වා!” යි පළමුව ප්‍රාර්ථනා කළ සේක. කුණු දමා පැන් පහසු වනු පිණිස ගංතොටට ගොස් ගංගාවෙහි ගර්ගරාවය නගන රළ වේගය දැක නැවත “යම්තාක් මම නිර්වාණයට පැමිණෙම් ද ඒ තාක් කල් අතරතුරෙහි උපනුපන් තැන මේ ක්ෂය නොවන රළ වේගය මෙන් ක්ෂය නොවන්නා වූ තැනට සුදුසු නුවණින් යුක්ත වෙම්වා! ක්ෂය නොවන්නා වූ ප්‍රඥා සම්පත්තියෙන් යුක්ත වෙම්වා!” යි පැතූ සේක. මෙසේ සසංකාරික කුශල චිත්තයෙන් ප්‍රාර්ථනා කොට සිටි කල්හි ඉදල මුසුන්හලේ තබා පැන්පහසු වනු පිණිස ගංතොටට වඩින මළුව හැමදි හිමියන්ට පොඩිනමගේ ප්‍රාර්ථනාව ඇසිණි. “මේ සාමණේර තෙම මා විසින් උත්සාහවත් කොට කුණු කසළ බැහැරකොට මෙසේ ප්‍රාර්ථනා කරයි. මළුව හැමදි වතපිළිවතට උත්සාහවත් කළ මට කුමක් නොලැබේදැ.” යි සිතා උන්වහන්සේත් “යම්තාක් මම නිර්වාණයට පැමිණෙම් ද ඒ තාක් කල් අතරතුරෙහි උපනුපන් තැන්හී මේ ගඟෙහි රළ වේගය මෙන් ක්ෂය නොවන්නා වූ අප්‍රමාණ වූ ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වෙම්වා! මොහු විසින් අසන අසන සියලු ම ප්‍රශ්න කථාවන් නිරවුල් කරනට, වෙළුම් හරණට සමර්ථ වෙම්වා!” යි කියා අනුරූප ව ප්‍රාර්ථනා කළ සේක.

රැස් කරනා පින එයි පසුපස්සේ සැප සලසන්නට හැමතිස්සේ…

මෙසේ ප්‍රාර්ථනා කළා වූ ඒ භික්ෂු – සාමණේර දෙදෙනා වහන්සේ මනා වත පිළිවෙතින් සරුව සිල්වත් ගුණවත් පැවිදි දිවියක් ගෙවා බොහෝ පින් රැස් කොට අපවත් වී දෙව් – මිනිස් දෙගතියෙහි සැරිසරමින් එක් බුද්ධාන්තරයක් ගෙවූහ. ගෞතම බුද්ධ ශාසනයෙහි, සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වසර පන්සියයකට පමණ පසු සාමණේර හිමි දඹදිව යෝනක දේශයෙහි සාගල නම් නුවර ඉපිද මිළිඳු නමින් රජ විය. මිළිඳු රජු ඉතා නුවණැති ය. ව්‍යක්ත ප්‍රතිබල වන අතර සියලු කටයුත්තෙහි දක්ෂයෙකු වූවා සේ ම මහා නුවණකින් යුතු ය. අතීතානාගත වර්තමාන වූ මන්ත්‍රණ යෝග විධාන ක්‍රියාවන් කරන කල්හි පරික්ෂා කොට නුවණින් සලකා ම කරනසුලු ය. එමෙන්ම මිළිඳු රජතුමා නොයෙක් ශිල්පශාස්ත්‍ර මනාව උගත්තේ ය. එනම් වෙද ශාස්ත්‍රය, ස්මෘති ශාස්ත්‍රය, ගණනය, කාම ශාස්ත්‍රය, නීති ශාස්ත්‍රය, වෛශෙෂිකය, ගණිතය, ගාන්ධර්වය, වෛද්‍යකය, චතුර්වේදය, පුරාණය, ඉතිහාසය, ජෝතිර්ඥානය, ඉන්ද්‍රජාලය, හෙතූය, මන්ත්‍රණය, යුද්ධය, ඡන්දෝලක්ෂණය, හස්ත ශාස්ත්‍රය යන ශාස්ත්‍රයන්හී හසල දැනුමෙන් යුක්ත ය. එකුන්විසි ශාස්ත්‍ර වචනයකින් වාදාරෝපණය කරන එකුන්විසිවාදීන් විසින් ඉක්මවිය නොහැකි වූයේ ය. නොඉවසිය හැකි තේජස් ඇති වූයේ ය. බොහෝ වූ නොයෙක් තීර්ථකයන්ට අග්‍ර යැයි කියනු ලැබේ. සියලු දඹදිව ම මිළිඳු රජතුමා හා සදෘශ බලයෙන්, ජවයෙන්, ශූරතාවයෙන්, ප්‍රඥාවෙන් කිසිවෙක් සමාන නොවී ය. සකල සම්පත්තියෙන් ආඪ්‍ය වී මහත් ධන ඇතිව, අපමණ බලවාහන ඇතිව වාසය කරන්නේ වෙයි.

මෙසේ අපමණ වූ ශ්‍රී සමෘද්ධියෙන් රාජ්‍යශ්‍රී විචාරණ මහරජාණන් එක් දිනක් අනන්ත බල වාහනයෙන් යුත් චතුරංගනී සේනාව ගණන් බලා සේනාසන්නිපාතය දකිනු කැමතිව නුවරින් නික්ම ගොස් එළිමහන් තැනිතලා බිමක දී සේනා ගණින ලද්දේ ය. කථාවාදයෙන් වාද කරන්නා වූ ලෝකායතවිතණ්ඩ ශාස්ත්‍ර යොදා වාද කිරීමෙහි දක්ෂ, කෝතුහල නම් විපරීත දෘෂ්ටියෙන් යුක්ත වූ රජතුමා හිරු දෙස බලා තවම දහවල බව දැනගති. එවේලෙහි ඇමතිවරු අමතා “සගයෙනි, සවස් වන්නට තව බොහෝ වේලා ඇත්තේ ය. දැන්ම නුවරට ආපසු ගොස් කුමක් කරන්න ද? මා හා සමඟ සාකච්ඡා කරන්නට හැකි, මාගේ සැක දුරුකරන්නට සමත් වූ, සංඝ සමූහයන් ඇති, බොහෝ පිරිස් ඇති, ගණාචාර්ය වූ, රහත් ඵලය සම්බුද්ධත්වය ලොවට හඟවා වසන්නා වූ, යම්කිසි පණ්ඩිත වූ ශ්‍රමණබ්‍රාහ්මණයෙක් ඇද්ද?” යි විචාළේ ය. මෙසේ කී විට පන්සියයක් වූ යෝනක ඇමතිවරු මිළිඳු රජුට මෙසේ පිළිතුරු දුන්හ. “දේවයන් වහන්ස, මෙලොව බුදුකම් කරන ශාස්තෘහු සයදෙනෙක් ඇත. පූරණ කාශ්‍යප ය, මක්ඛලී ගෝසාල ය, නිගණ්ඨනාතපුත්‍ර ය, සංජයබෙල්ලට්ඨිපුත්‍ර ය, අජිත කේසකම්බිල ය, පකුධ කච්චාන ය යන ඒ සයදෙනා වහන්සේ පිරිස්වලට නායක වන්නාහ. බොහෝ ශිෂ්‍ය පිරිසක් සිටින්නාහ. ඒ පිරිසට ආචාර්ය වන සේක. යස පිරිවර ඇත්තාහ. බොහෝ ජනයා අතර සාධුසම්මත ය. දේවයන් වහන්සේ යහපත කැමතිවන සේක් නම් ඒ ශාස්තෘන් වහන්සේලා කරා වැඩ වදාළ මැනව. ඔවුන්ගෙන් ප්‍රශ්න අසා වදාළ මැනව. සැකසංකා දුරුකොට ගත මැනවැ.” යි පැවසුහ.

(මේ බුද්ධකාලයෙහි සිටි සයදෙනා නොවේ. ඒ ෂට් ශාස්තෘවරයන් විසින් ඇති කළ ආගම්වල එකල සිටි ප්‍රධානීන් ඔවුන්ගේ ශාස්තෘවරුන්ගේ නමින් ම හැඳින්වීමකි.)

නිහඬව සිටිනා තුරු අනුවණයා ද පණ්ඩිතයෙකි…

එසේ කී විට මිළිඳු රජතුමා පන්සියයක් ඇමතිවරු විසින් පිරිවරන ලදුව උතුම් අශ්වයානයක නැගී පූරණ කස්සප සමඟ සතුටු සාමිචියෙහි යෙදී පිළිසඳර කථාබස් කොට එකත්පස්ව වාඩි විය. එකත්පස්ව හුන්නා වූ මිළිඳු රජතුමා පූරණ කස්සපගෙන් මෙසේ විමසී ය. “ස්වාමීනි, කස්සපයන් වහන්ස, මේ ලෝකය කවරෙක් ආරක්ෂා කෙරෙත් ද?” “මහරජාණෙනි, මේ සත්ව ලෝකයා මහා පෘථිවිය රක්ෂා කරයි.” “ස්වාමීනි මහා පෘථිවිය මේ සත්ව ලෝකයා රකී නම්, කුමක් නිසා අවීචි මහා නරකයට යන්නා වූ සත්වයෝ පොළොව ඉක්ම යන්නාහු ද? සමහර කෙනෙක් පොළොව පළාගෙනත් යන්නාහු ය. පොළොව සතුන් රකී නම්, අවීචියට යන්නවුන් නොරකින්නේ කුමක් නිසා ද?” යි රජු ඇසුවේ ය.

මිළිඳු රජතුමා එසේ ඇසූ විට පූරණ කස්සප නම් බුදුබැව් සොරා පිටිකර පහරක් කෑවා සේ දෑස් උඩ ඉඳුවාගෙන උගුරෙහි සිර වූ දෙයක් ගිලගන්නවත් නොහැකිව වමාරන්නටත් නොහැකිව ගියා සේ අසරණ වූයේ ය. පක්ෂ බිඳුණු පක්ෂියෙකු සේ පත්තක්ඛන්ධව, දන්නා බණක් නැති බැවින් තූෂ්ණීම්භූත ව තම හට ම නින්දා බෙණෙමින් අවිද්‍යා ධ්‍යානයට සමවැදුනාක් මෙන් කරබාගෙන හුන්නේ ය. ඒ විප්‍රකාරය දුටු මිළිඳු රජතුමා “අහෝ! මොහු දන්නා බණක් නැත. ලොව රවටන මහසොරෙකැ.” යි අමනාප වී නොසතුටින් නැගිට ගියේ ය.

නැවතත් මිළිඳු රජතුමා මක්ඛලී ගෝසාල වෙත ගොස් පන්සියයක් ඇමතිවරු සමඟ හිඳ ගෞරව දක්වා පිළිසඳර කථා කොට මෙසේ ඇසී ය. “ස්වාමීනී, මක්ඛලී ගෝසාලයෙනි, කුසල කර්ම අකුසල කර්ම කියා දෙයක් ඇද්ද? යහපත් අයහපත් කර්මයන්ගේ ඵලවිපාක ඇද්ද?” කියා ය. මක්ඛලී ගෝසාලයා තම අඥානකමේ මහත පෙන්වමින්, මානයෙන් යුතුව මෙසේ පැවසුවේ ය. “මහරජාණෙනි, කුමක් කියන්නේ ද? කුසල් අකුසල් කියා දෙයක් නැත. යහපත් අයහපත් කර්මයන්ගේ ඉෂ්ට අනිෂ්ට විපාක නැත්තේ ය. මහරජාණෙනි මේ ලෝකයෙහි යම් කෙනෙක් රජ වූවාහු ද ඔහු නැවතත් පරලොවට ගොසිනුත් රජ ම වෙති. යම් කෙනෙක් බ්‍රාහ්මණ වූවාහු ද වෙළඳ වූවාහු ද ගොවි වූවාහු ද චණ්ඩාල වූවාහු ද ඔවුහු නැවත පරලොවට ගොසිනුත් බ්‍රාහ්මණ, වෙළඳ, ගොවි, චණ්ඩාල පුක්කුස ව උපදනාහු වෙති. එසේ හෙයින් කුශලාකුසල කර්මයන්ගෙන් කුමන ප්‍රයෝජනයක් ද?” කීය. මෙසේ මක්ඛලී ගෝසාල කී බස් අසා මිළිඳු රජතුමා මෙසේ කීවේ ය. “ඉදින් ස්වාමීනී, මේ ලෝකයෙහි ක්ෂත්‍රීය බ්‍රාහ්මණ වෛශ්‍ය ශුද්‍ර චණ්ඩාල පුක්කුසයෝ පරලොවට ගොසිනුත් එසේ ම උපදිත් නම් කුසල් අකුසල්වලින් ඵලක් නැත්තේ ය. එසේනම් ස්වාමීනී, යම් කෙනෙක් මේ ලෝකයෙහි අත් කපන ලද්දාහු ද පරලොවට ගොසිනුත් ඔහු නැවතත් අත් සිඳිනා ලද්දේ ම වෙයි. යම් කෙනෙක් පා සිඳුනා ලද්දාහු ද පරලොවදීත් එසේ ම වේ. යම්කෙනෙක් කන් නාසා සිඳිනා ලද්දාහු ද පරලොවදිත් කන් නාසා සිඳින ලද්දාහු ම වෙයි.” මෙසේ කී කල්හී මක්ඛලී ගෝසාල කිසිවක් කියාගත නොහී කරබාගෙන නිශ්ශබ්ද ව සිටියේ ය.

එවිට මිළිඳු මහරජාණෝ “එම්බා මක්ඛලී ගෝසාලයෙනි, නුඹ පළමුකොට ම ‘මහරජ, ඇසුව මනා පැනයක් මාගෙන් නොවිචාළ කල වෙන කාගෙන් අසන්නටදැ’යි, මහත් ගර්ජනාවෙක් කළේ මේ බණ කියන්නට ද? නුඹගේ ශාස්තෘකමේ හැටි මට හොඳින් ම වැටහිණි. ඔබ ඔය අයාගත් කටින් කියන බණ ඔබ සේ ම අඥාන බුද්ධිහීන ළාමකයින්ට මිස අප වැන්නන්ට ගැළපෙන දහමක් නොවේ. අහෝ! බඩක් නිසා බොරුවෙන් ලොවක් වනසන නියාව.” යි මහත් සේ අමනාපව හුන් තැනින් නැගිට ඔබමොබ බැලී ය. තම ඇමතිවරු ඇමැතූ රජතුමා “එම්බා ඇමතිවරුනි, මේ සියලු දඹදිව මා සමඟ සාකච්ඡා කරන්නට, විමති දුරු කරන්නට සමත් වූ යම්කිසි ශ්‍රමණයෙකු හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකු හෝ නොමැත. ව්‍යක්තතර පණ්ඩිතයෙකු නැති බැවින් දඹදිව ඒකාන්තයෙන් ම හිස් වූයේ ය.” යි කීය. (තුච්ඡෝ වත ජම්බුද්දීපෝ, පලාපෝ වත භෝ ජම්බුද්දීපෝ) “සගයෙනි, පණ්ඩිත ගෝචර වූ බසක් අසන්නට නැති බැවින් ඒකාන්තයෙන් ම සියලු දඹදිව බොල් වී ය.”

යි ද කීවේ ය. තවද “සඳ කිරණින් බබළන්නා වූ රාත්‍රිය ඒකාන්තයෙන් ම සිත්කළු ය. අද ප්‍රශ්න අසන්නට ශ්‍රමණයෙකු හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකු කරා හෝ එළඹෙන්නට නොහැක්කේ ද? කවරෙක් මා සමඟ කථා කරන්නට, විමති දුරු කරන්නට සමත් වේ ද?” කියා නැවතත් ඇසී ය. එසේ ඇසූ කල ඇමතිවරු නිහඬව රජු දෙස බලා සිටියහ. එවිට මිළිඳු මහරජු සිවුරඟසේනා පිරිවරා රථයකට නැගී නුවරට සපැමිණ රජමාළිගාවට පිවිසියේ ය.

තවත් කොටසක් මීළඟ ලිපියෙන්….

“ඔයාගෙ කෙස් ගහක් සුදු වෙලා.”‍

“මොකක්?” “ඔව්. ඔයාගෙ කෙස් ගහක් සුදු වෙලා.” “අය්යෝ… දැන් මේ කොණ්ඩෙ ඔක්කොම සුදු වෙයි ද? තියෙන ටික ගැලවෙනවත් එක්ක. ඒ මදිවට සුදු වෙන්නත් පටන් අරන්. කොච්චර විටමින් ගත්තත් කොණ්ඩෙ වෙනසකුත් නෑ. හමේ වෙනසකුත් නෑ. ඒ මදිවට කණ්ණාඩිත් දාන්න වුණා.”‍

ඔයා, මම, උපන් සියලු සත්වයෝ මේ විදියට ජරාවට යනවා. ජරාවට යන එක දුකක් කියලා බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළා. ‘අනේ මං ජරාවට යන්න එපා.’ කියලා හිතුවට ඒක තමන්ට ඕන විදියට කරගන්න බෑ, තමාගේ වසඟයේ තියාගන්න බෑ කියලා දේශනා කළා. ‘ජරාවට යාමේ දුක’ නමැති දුක ඔබ යට කරගෙන යද්දී ඒ සම්බුදු වදන් අනුව හික්මුණොත් ඔබ තනි වෙලා නෑ.

“මං දැන් මොකද කරන්නේ? හිතුවෙවත් නැති විදියට, හිතුවෙවත් නැති වෙලාවක මේ කොහේදෝ තිබ්බ ලෙඩක් ආවනෙ. දැන් දිගටම ක්ලිනික් යන්න ඕන. ඉක්මනට ම මෙහෙම වෙයි කියල කවුද හිතුවෙ. ජීවිතේ සැලසුම් එහෙම ම යි තව. මේ ලෙඩේ නිසා ඒ හැම දෙයක් ම මට නැති වෙයි. ඒ කාලෙ මං හොඳට දුවල පැනල වැඩ කළා. දැන් ඉන්න අය වගේ නෙවේ. හොඳට හයිය හත්තිය තිබ්බා. ඕන දේකට ඔරොත්තු දෙනවා. ඒත් දැන් මට වාරු නෑ. වයස වැඩි නිසා රස්සාවෙනුත් අයින් වෙන්න වුණා. දැන් කවුරුත් මාව ගණන් ගන්නෙ නෑ. ගෙදර උඩ තට්ටුවට නැඟ ගන්නෙත් හරිම අමාරුවෙන්. ගමනක් යන්න වුණොත් වාහනේ අරන් යන්න කෙනෙක් හොයාගන්න වෙනවා. හැමදේම අනික් අය ලවා කරගන්න වෙලා. හීනයක් වගේ, ඒ කාලෙයි මේ කාලෙයි වෙනස…”

ලෙඩවෙන එක ඉපදුණ කෙනාට උරුම දෙයක්. ඒක දුකක් කියලා බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළා. ‘අනේ මං ලෙඩවෙන්න එපා’ කියල හිතුවට හිතූ පමණින් ඒ දේවල් තමන්ට ඕන විදියට පාලනය කරගන්න බෑ. ලෙඩ වීමේ දුක නැති කරගන්න නම් ලෙඩ වීමට හේතුවයි නැතිකර ගන්න ඕන කියල බුදුරජාණන් වහන්සේ ලෙඩ වීමේ දුකෙන් නිදහස් වෙලා ම ඒ මඟ පෙන්වා දුන්නා. ලෙඩ වීමේ දුක ඔබ කරා එද්දි ඔබේ පිහිටට බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ දහම තියෙනවා. ඔබ තනි වෙලා නෑ.

“අනේ මගේ අම්මා. අම්මා නැතිව මං කොහොමද ජීවත් වෙන්නෙ? මේ දේවල් කර ගත්තෙ, හැමදේටම මට හිටියෙ මගෙ අම්මා. ඒත් හිතුවෙවත් නැති වෙලාවක හරි ඉක්මනට අම්මා මාව දාලා ගියා. කොහොමද දෙවියනේ මේ දුක මං දරාගන්නේ. අනේ අම්මේ ආයේ මයෙ ළඟට එන්නකෝ.”

මේ විදිහට දුක් වුණා කියලා, හැඬුවා වැළපුණා කියල මැරුණ කෙනා ආයෙ එන්නේ නෑ. ඔයාගෙ අම්මා එයා කරපු හොඳ නරක අරගෙන එයාගෙ ගමන ගියා. ඉපදුණ සත්වයා මැරෙනවා, මැරෙන එක දුකක් කියලා බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළා. ‘අනේ මැරෙන්න එපා’ කියල හිතුවට හිතපු පමණින් ඒක එහෙම වෙන්නෙ නෑ. තමන්ගෙ ආයුෂ තමන්ට ඕන විදියට තියාගන්න බෑ. මරණයේ දුක නැති වෙන්න නම් මරණයට හේතුව නැතිකරන්න කියල බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළා. බුදුරජාණන් වහන්සේ මරණයේ දුකෙන් නිදහස් වෙලයි අපටත් ඒ මඟ පෙන්වා දුන්නේ. මරණයේ දුක ඔබ යට කරගෙන යද්දි ඒ දුකෙන් මිදෙන මඟ බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දුන්නා. ඔබ තනි වෙලා නෑ.

“‍අයියෝ මෙන්න මෙයා මෙහාටත් ඇවිල්ලා. කොච්චර මඟ අරින්න හැදුවත් වැඩක් නෑ. කොහේහරි හම්බ වෙනවනෙ. ඒ මදිවට මේ අම්මණ්ඩිත් ඇවිල්ලා. යන යන තැන පේන්න බැරි කවුරු හරි ඉන්නවා.”‍

අප්‍රිය පුද්ගලයන් හා අප්‍රිය වස්තූන් සමඟ එකතු වෙන්න වෙන එක දුකක් කියලා බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළා. ඉතින් කේන්ති ගත්තා කියල හරි, මඟ ඇරල ගියා කියල හරි කැමති නැති අය, කැමති නැති දේවල් එක්ක එක් වෙන එක නවත්වා ගන්න බෑ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළා ඒකට හේතුවයි නැතිකර ගන්න ඕන කියලා. හේතු නැතිකර ගත්තොත් ප්‍රශ්නෙ ඉවරයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ හේතු නැති කරල, ඒ දුකෙන් නිදහස් වෙලා අපටත් ඒ මඟ පෙන්වා දුන්නා. ඒ මඟ ඔයත් පුරුදු කළොත් ඔයාටත් අකමැති අප්‍රිය අය මුණගැහෙන දුකෙන්, අකමැති අප්‍රිය දේවල් එක්ක එකතු වෙන්න වෙන දුකෙන් නිදහස් වෙන්න පුළුවන්. ඔයා තනි වෙලා නෑ.

“මං එයාට ගොඩක් සෙනෙහසින් හිටියේ. එයා තමයි මගේ පණ. මගේ හැමදේම… එයා නැති වුණොත් මගෙ හුස්ම ටිකත් නවතීවි. හැමතිස්සෙම හෙව්ව බැලු‍වා. හැම මොහොතක් ම ගත වුණේ එයාගෙ සුන්දර මතක එක්ක. ඒත් එකපාර ම හෙණයක් වැදුන වගේ එයා මාව දාලා ගියා. කොහේදෝ ඈතක ගියා. හිතාගන්න බෑ මට මොකක්ද වුණේ කියල. කිසිදෙයක් කරගන්න වාරු නෑ. මං කොහොමද මේ හිත හදා ගන්නෙ? මට ජීවිතෙත් එක්ක එපා වෙලා තියෙන්නෙ.”

දැන් කොච්චර ඒ ගැන හිතුවත්, සුසුම් හෙළ හෙළ හිතුවත් ඵලක් නෑ. මේ දුක නැති වෙන්නෙත් නෑ. එයා ආපහු එන්නෙත් නෑ. ප්‍රිය අයගෙන් ප්‍රිය දේවලින් වෙන්වෙන්න වෙන එක දුකක් කියල බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළා. ‘මට අහිමි වෙන්න එපා’ කියල හිතුවට, ‘මාව දාලා යන්න එපා’ කියලා හිතුවට හිතපු පමණින් ඒක එහෙම වෙන්නෙ නෑ. මේ දේවල් තමාට ඕන විදියට තමාගේ වසඟයේ තියාගන්න බෑ. මේ වගේ දුකක් තමන් කරා එද්දි ඒ දුක නැති කරගන්න තියෙන්නේ ඒ දුකට මුල් වුණ හේතුව නැති කිරීමෙන් කියල බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළා. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ දුක නැති කරල දුකෙන් මිදෙන මඟ අපටත් පෙන්වා දුන්නා. එහෙනම් ප්‍රිය අයගෙන්, ප්‍රිය දේවලින් වෙන් වීමේ දුක ඔබ යට කරගෙන යද්දි ඒ බුදු වදන් අනුව හික්මුණොත් ඔබට ආය ඒ වගේ දුකක් නෑ. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය තවමත් ජීවමානයි.

“‍තව කී කාලයක් මේ දුක ඉවසන්න ද? මෙච්චර වේදනාවක් කොහොම දරා ගන්න ද? කිසි දෙයක් හිතපු විදියට වුණේ නෑ. නොහිතපු විදියට හැමදේම වෙනස් වුණා. මේ දුක වෙහෙස කවදාක නම් ඉවරයක් වෙයි ද?”

කම්පා වුණා, සුසුම් හෙළුවා, ඇඬුවා වැළපුණා කියල මේ දුක අවසන් වෙන්නෙ නෑ. බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළා මේ දේවල් දුකක් කියලා. මේ දුකෙන් නිදහස් වෙලාම බුදුරජාණන් වහන්සේ අපටත් ඒ මඟ පෙන්වා දුන්නා. එහෙනම් මේ දුකෙන් යට වෙලා ඉන්න ඔබ බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වූ මඟ යන්න. දුක නැති වෙනවා. ඔබ තනි වෙලා නෑ.

“කැමති කැමති හැමදේම ඈතට ම ගියා. මෙච්චර ඉක්මනට ජරාවට යයි, ලෙඩ වෙයි, මරණයට මූණදෙන්න වෙයි, අකමැති අය අකමැති දේවල් එක්ක ඉන්න වෙයි. කැමති අය, කැමති දේවලින් ඈත් වෙන්න වෙයි කියලා හිතේ කොතනකවත් තිබ්බෙ නෑ. ඒත් ඒක එහෙම වුණා. නොහිතපු විදියට හැමදේම වෙනස් වුණා.”

කැමති දේ නොලැබීම දුකක් කියල බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළා. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ දුකෙන් නිදහස් වෙලා ම අපටත් දුක නැති කරන මඟ පෙන්වා දුන්නා. ඇයි ඉතින් ඔබ තවත් මේ දුකේ ම ගිලිලා ඉන්නේ? බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දුන් මඟ යන්න. ඔයාගෙ මේ හැම දුකක් ම නැතිකර ගන්න පුළුවන් වෙනවා. ඔයා තනි වෙලා නෑ..

මේ සසර ගමන තුළ ඔබ ඉන්නකම් ම දුක ඔබව වෙලාගෙන තියෙන්නේ. කාමයන් පිනවීමට ඇති කැමැත්ත නිසා ඔබ අන්ධ වෙලා. ඔබට තේරුමක් නෑ මේ කොයි ආකාරයෙනුත් දුක ඔබ ව වෙලාගෙන යට කරගෙන බව. බුදුරජාණන් වහන්සේ දුක, දුකට හේතුව, දුක නැති වීම, දුක නැති වීම පිණිස පවතින මාර්ගය පෙන්වා දුන්නා. දුක නැති වීම පිණිස මඟ වුණ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයේ ගමන් කළොත් දුකට හේතුව වුණ තණ්හාව දුරු කරන්නට පුළුවන්. ඒ බුදු වදන් අනුව හික්මෙමින් භගවත් මුනිඳු ළඟින් ම ඇසුරු කරන කෙනාට ඉපදීම, ජරාවට පත් වීම, ලෙඩ වීම, මරණය, අප්‍රිය දේවල් හා අප්‍රිය වස්තූන් සමඟ එක්වන්නට සිදු වීම, ප්‍රිය පුද්ගලයින් හා ප්‍රිය දේවලින් වෙන්වන්නට සිදු වීම කියන්නේ සුවපත් වෙමින් පවතින රෝගයක්. ඒ කෙනාට දුක වීසි කරල සතුටින් ඉන්න පුළුවන් හැම මොහොතක ම. ඒ නිසා අප්‍රමාදී වන්න. මේ අවස්ථාව මග ඇරුණොත් සම්බුදු සසුනක් ආය ළඟපාතක නෑ. ඇත්තෙන්ම තවමත් ඔබ තනි වෙලා නෑ.

න කහාපණවස්සේන – තිත්ති කාමේසු විජ්ජති
අප්පස්සාදා දුඛා කාමා – ඉති විඤ්ඤාය පණ්ඩිතෝ

“රන් කහවනු වැස්සක් වැස්සත් තනි පුද්ගලයෙක් මේ පංචකාමයන් ගැන තෘප්තියකට නම් පත්වෙන්නෙ නෑ. මේ කාමයන්ගේ ආශ්වාදය හරිම චුට්ටයි. නමුත් දුක් නම් ගොඩක් තියෙනවා. බුද්ධිමත් කෙනා ඔය ඇත්ත තේරුම් ගන්නවා.”

(ධම්මපදය – බුද්ධ වර්ගය)

මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුවාසී මෑණියන් වහන්සේනමක් විසිනි. 

මේ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා නිසා තමන්ට දුකක්, කරදරයක් වුණා ම උපකාරෙට ඉන්න අයගේ ආදරණීය වටිනාකම අමතක වෙනවා. ආදරණීය බැඳීම (සහෝදරකම්, නෑදෑකම්, යාළුකම්) අමතක වෙනවා. මේ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා නිසා දරුවන්ට දෙමාපියො, දෙමාපියන්ට දරුවො, සහෝදරයන්ට සහෝදරියො, නෑදෑයන්ට නෑදෑයො, යාළුවන්ට යාළුවො අමතක වෙනවා. තමන්ට ලැබුණොත් හොඳයි කියල හිතෙන් හිතාන හිටිය දෙයක් තමන්ගෙ දෙමාපියන්ට ලැබුණොත් සමහර දරුවන්ට ඒක දරාගන්න අපහසුයි. දරුවන්ට ලැබුණොත් සමහර දෙමාපියන්ට දරාගන්න අපහසුයි. සහෝදරයන්ට ලැබුණොත් සමහර සහෝදරයන්ට දරාගන්න අපහසුයි. ඒ වගේ ම තමයි සමහර නෑදෑයෝ, යාළුවෝ… ඇයි ඒ? තමන්ට ඒ දේ අහිමි වුණ නිසා.

ආයතනවල වුණත් එහෙමයි. ප්‍රධානියාගෙන් හා අනික් පාර්ශවවලින් ලැබී තිබුණ පිළිගැනීම, තත්වය රැකගන්න තමන්ගෙ අඩුපාඩු, වැරදි හංගනවා. නිහඬව ඉන්නවා. සමහර විට වෙනත් කෙනෙක් ඒවට අහුවෙනවා. තමන්ගේ වරදට වෙනත් කෙනෙක් අහුවුණ බව දැන දැන නිහඬව ඉන්නවා, තමන්ට ලැබෙන ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා අහිමි වෙයි කියල.

එතකොට මේ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා තමන්ට අහිමි වීම නිසා තමන්ගේ සිත, කය, වචනය අසංවර වෙනවා. අනුන්ගේ දේට ආශා කිරීම, ඊර්ෂ්‍යාව, තරහව ආදී මනසින් වන අකුසල් රැස්කර ගන්නවා. ප්‍රාණඝාතය, සොරකම ආදී කයින් වන අකුසල් රැස් කර ගන්නවා. බොරු කීම, කේළාම් කීම ආදී වචනයෙන් වන අකුසල් රැස්කර ගන්නවා. එකිනෙකා අභිබවා වචන කියවා ගන්නවා. රණ්ඩු කලකෝලාහල ඇති වෙනවා. තමන්ගෙ පිවිතුරු සීලය අමතක වෙනවා. ද්වේෂයේ ගිනිජාලා මතුවෙනවා. හීනෙකින්වත් හිතුවෙ නැති විදියට සියල්ල අවසන් වෙනවා. මේ ජීවිතෙත් දුක් විඳිනවා. පරලොවත් දුක් විඳවන දේවල් රැස් කර ගන්නවා. අවසානයේ ජීවිතේට ඉතුරු වෙන්නෙ මහා හිස් බවක්. කඩා වැටීමක්. පසුතැවීමක්. සෝ සුසුම් හෙළීමක්. විඳවීමක්. එතකොට ඒ හැම දෙයක්ම වුණේ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවලට යට වීම නිසා.

අපගේ භාග්‍යවත් වූ අරහත් වූ තථාගත ශාස්තෘන් වහන්සේ දේශනා කොට වදාළා,

“දාරුණෝ භික්ඛවේ ලාභසක්‌කාරසිලෝකෝ කටුකෝ ඵරුසෝ අන්‌තරායිකෝ අනුත්‌තරස්‌ස යෝගක්ඛේමස්‌ස අධිගමාය.”‍

“‍පින්වත් මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා කියන්නේ දරුණු දේවල්. නපුරු දේවල්. කොටින් ම ඵරුෂ දේවල්. කොටින් ම අනුත්තර වූ අරහත්වය අවබෝධ කිරීමටත් අනතුරුදායක යි.”‍

(දාරුණ සූත්‍රය, ලාභ සත්කාර සංයුත්තය, සං. නි. 2)

ඇත්තෙන්ම රැකියාව මුල්කරගෙන වේවා, පවුල මුල්කරගෙන වේවා, දරුවන් මුල්කරගෙන වේවා ඔබේ ජීවිතේ ඇති වුණ ප්‍රශ්න දිහා මොහොතක් ආපසු හැරිලා බැලු‍වොත් ඒ බොහොමයක් ප්‍රශ්න ඇතිවෙලා තියෙන්නෙ ඔබට ලැබිලා තිබුණ, එහෙම නැත්නම් ලැබෙමින් තිබුණ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවලට හානි වෙයි කියල හිතේ ඇතිවුණ බයට ප්‍රතිකර්ම හොයන්න ගිහින් කියලා ඔබට වැටහේවි. තමාට ඉහළ වේවා, පහළ වේවා කාගෙන් හරි බැණුම් අහලා තමන්ගේ නමට හානියක් වෙයි කියල ඇතිවුණ බයට, එහෙම නැත්නම් යම් සිදුවීමක් වෙනව නම් තමන් පිළිබඳ ගොඩනැගිලා තිබෙන ප්‍රතිරූපෙට හානි වෙයි කියලා ඇතිවුණ බයට. ඒ විදියට වුණොත් නම් තමන්ට ලැබෙන දේ නැතිවෙනවනේ කියල ඇතිවුණ බයට.

මේ ආදී හිතේ ඇතිවුණ බයට විසඳුම් හොයන්න කථා කරලා, ක්‍රියා කරලා ඇතිවුණ ප්‍රශ්න බොහොමයක් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවලට යට වීම නිසා ම යි ඇතිවන්නේ. ආයතනික වශයෙන් වුණත් එහෙම ම යි. වෙනත් ආයතනයක් දියුණු වුවහොත්, ඒ වටා පිරිස එකතු වුවහොත් තමන්ට තමන්ගේ ආයතනයට තැනක් නැතිවෙයි කියල ඇතිවුණ බයට විසඳුම් හොයන්න ගිහින් ඇතිවන ප්‍රශ්නත් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවලට යට වීම නිසා ම යි.

ඡවි සූත්‍රයේ දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ දේශනා කොට වදාළා.

“දාරුණෝ භික්ඛවේ ලාභසක්‌කාරසිලෝකෝ. ලාභසක්‌කාරසිලෝකෝ භික්ඛවේ ඡවිං ඡින්‌දති, ඡවිං ඡෙත්‌වා චම්‌මං ඡින්‌දති, චම්‌මං ඡෙත්‌වා මංසං ඡින්‌දති, මංසං ඡෙත්‌වා නහාරුං ඡින්‌දති, නහාරුං ඡෙත්‌වා අට්‌ඨිං ඡින්‌දති, අට්‌ඨිං ඡෙත්‌වා අට්‌ඨිමිඤ්‌ජං ආහච්‌ච තිට්‌ඨති.”‍

“පින්වත් මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා දරුණුයි. පින්වත් මහණෙනි, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා සිවිය සිඳගෙන යනවා. සිවිය සිඳගෙන ගිහින් හමත් සිඳගෙන යනවා. හම සිඳගෙන ගිහින් මසුත් සිඳගෙන යනවා. මස් සිඳගෙන ගිහින් නහරත් සිඳගෙන යනවා. නහර සිඳගෙන ගිහින් ඇටත් සිඳගෙන යනවා. ඇට සිඳගෙන ගිහින් ඇටමිදුලු‍වල කා වැදිලයි තියෙන්නේ.”

ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා එතරම් ම අපේ ජීවිත වලට කා වැදිලා. ‘මට ම ලැබේවා, මට ම ලැබේවා’ කියල තමා ගොඩක් අයට හිතෙන්නේ. අනිත් කෙනෙකුට, ආයතනයකට යමක් ලැබෙනවට කැමති නෑ. අනිත් කෙනෙකුගෙ, ආයතනයක දියුණුව සැපය අනුමෝදන් වෙන්න බැරි තරම් හිත් දීන වෙලා. දුප්පත් වෙලා. කිලිටි වෙලා. ඒ තමන්ට ලැබෙන ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවලට හානි වෙයි යන තැති ගැනීම නිසා. සතුටු සිතින් උපේක්ෂා සහගත සිතින්, නොසැලෙන අකම්පිත සිතකින් අනිත් කෙනාගෙ දියුණුව දරා ගත නොහැකි තරමට හිත් පරාජය වෙලා. සසර ගමනේ ඒ අය පරාජය වෙලා. නින්දා, අපහාස, චෝදනා, රණ්ඩු, කලකෝලාහල, අනවින, කොඩිවින, හදි හූනියම්, සියල්ල ම පැරදුන හිත්වල සංකේත. ඒ සියල්ලම ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවලට යට වීම නිසා.

රිදී කැබලි පිරවූ රන් තලියක් උදෙසාවත්, රන් කැබලි පිරවූ රිදී තලියක් උදෙසාවත්, රන් පිළියෙන් පිරුණු මහ පොළොව උදෙසාවත්, ජීවිතය පිණිසවත් දැන දැන බොරු කීවෙ නැති කෙනා පස්සෙ කාලෙක ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවලට යට වෙලා එයට යටවූ සිතින් දැන දැන බොරු කියනවා කියලා ශාස්තෘන් වහන්සේ වදාළා. හුදෙකලාවේ සිටින යම් කෙනෙකුගේ සිත තමා මෙන් ම හුදෙකලා වූ රූප රාජිණියක් ළඟ සිටියදී පවා එයින් ඔහුගේ සිත යට නොවුණත් ඔහුගේ සිත ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවලට යට වෙලා යනවා කියලා ශාස්තෘන් වහන්සේ වදාළා.

“යම් භික්ෂුවක් තමාට ලැබෙන ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා ගැන ආශ්වාදයක් ලබන්නට ගියොත්, කැමති වෙන්නට ගියොත්, ඒ භික්ෂුව ඇම ගිලපු කෙනෙක්. දුකට පැමිණුන කෙනෙක්. විනාශයට පත් වුණ කෙනෙක්. මාරයා විසින් කැමති දෙයක් කළ හැකි කෙනෙක්.” යනුවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බළිස සූත්‍රයේ දී දේශනා කොට වදාළා. ඇත්තෙන්ම මේ ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා සිහියෙන් තොරව භුක්ති විඳින්න ගියොත් ඒක ඒ කෙනාගෙ පිරිහීම ම යි.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කොට වදාළා, දේවදත්තට තමා වනසා ගැනීම පිණිස ම යි ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා පහළ වුණේ. පිරිහීම පිණිස ම යි පහළ වුණේ. සොඳුරු උපමාවලින් වදාළා, කෙසෙල් ගස, උණ ගස, බට ගස පීදෙන්නේ තමාව වනසා ගැනීම පිණිස ම යි. වෙළඹකගේ කුසේ කොටළුවෙකුට දාව උපන් අශ්වතරිය ගැබ් ගන්නේ තමාව වනසා ගැනීම පිණිස ම යි. අන්න ඒ විදියට ලාභ සත්කාර තුළින් අසත්පුරුෂයා වැනසෙනවා කියලා ශාස්තෘන් වහන්සේ වදාළා.

ඒ නිසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කොට වදාළා, “තස්‌මාතිහ භික්ඛවේ ඒවං සික්‌ඛිතබ්‌බං. උප්‌පන්‌නං ලාභසක්‌කාරසිලෝකං පජහිස්‌සාම. න ච නෝ උප්‌පන්‌නෝ ලාභසක්‌කාරසිලෝකෝ චිත්‌තං පරියාදාය ඨස්‌සතීති. ඒවං ‌හි වෝ භික්ඛවේ සික්‌ඛිතබ්‌බන්‌ති”

“ඒ නිසා පින්වත් මහණෙනි, හික්මෙන්නට ඕන මේ විදිහටයි. අපි නම් ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා බැහැර කරනවා. අපට ලැබිල තියෙන ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවලට අපගේ හිත යටවෙන්නට දෙන්නෙ නෑ. පින්වත් මහණෙනි, ඔන්න ඔය විදිහටයි ඔබ හික්මෙන්නට ඕන.”‍

(ලාභ සත්කාර සංයුත්තය, සං. නි. 02)

ඒ නිසා ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසාවන්හි ආදීනව දැන ශ්‍රාවකත්වය තුළ හික්මෙමු.

“නගරං යථා පච්චන්තං – ගුත්තං සන්තරබාහිරං
ඒවං ගෝපේථ අත්තානං – ඛණෝ වෝ මා උපච්චගා
ඛණාතීතා හි සෝචන්ති – නිරයම්හි සමප්පිතා”

“ඇතුළතත්, පිටතත් හොඳින් ආරක්ෂා සංවිධානය කරපු, දුර පළාතක තියෙන නගරයක් වගේ තමන්ගෙ ජීවිතය ද වරදට වැටෙන්ට නොදී රැකගන්ට ඕනෙ. මේ උතුම් අවස්ථාව ඔබට නම් මඟ හැරෙන්ට එපා! මේ උතුම් අවස්ථාව ඉක්ම ගියොත්, නිරයේ වැටිලා ශෝක කරන්ට වෙනවා.”

(නිරය වග්ගය, ධම්මපදය)

මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුවාසී මෑණියන් වහන්සේ නමක් විසිනි.

සම්බුදු බණ පද නොඇසෙන ලෝකය

වර්තමානයේ මිනිසා මිනිසාගේ ම විනාශයට මග පාදවයි. ඔවුහු කෲරත්වය, ප්‍රචණ්ඩත්වය, වස විස, අහිතකර විකිරණශීලී ද්‍රවයන් ආදි විනාශකාරී දෑ ඉවක් බවක් නොමැතිව මිහිමත වැගුරුවෝ ය. ‘මෙලොව පරලොව ජයගත් උතුමන් තම විශිෂ්ට වූ ප්‍රඥාවෙන් අවබෝධ කොට ධර්මය දේශනා කරනවා’ ය යන ලෞකික සම්මා දිට්ඨියෙන් තොර අසරණ ලෝකයා සාරධර්ම, ගුණධර්ම පසෙකලා භෞතිකවාදයට ම තම ලබ්ධිය ලඝු කළෝ ය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වර්තමානයේ බටහිර ලෝකයේ ගුරුවරයා පන්ති කාමරයට පැමිණෙන විට ශිෂ්‍යයා නැගී සිටීම, ගෞරව කිරීම ආදිය නොකරති. ගුරුවරයාට ඔහුගේ නමින් ම ආමන්ත්‍රණය කරති. දෙමාපියන්ට වැඩිහිටියන්ට වන්දනා කිරීම, ගෞරව කිරීම විහිළුවකි. යහපත පිණිස හෝ තම දරුවන්ට දඬුවම් කරන දෙමාපියන්ට එරෙහිව දරුවාට ඕනෑම වෙලාවක පොලීසියට පැමිණිලි කිරීමට අයිතියක් ඇත. ඒ පිළිබඳව පන්ති කාමරයේදී ගුරුවරු නිතර අවධානයෙන් පසුවෙයි.

ඒ නිසා ම බටහිර රටවල දරුවන් තම දෙමාපියන්ට එරෙහිව කරන පැමිණිලි නිසා අනේක දඬුවම් විඳින දෙමාපියන් කොතෙකුත් දකින්නට ඇත.

කෙලෙසුන්ට වසඟ ව ලබන ස්වාධීනත්වය

ආදරය, අනුකම්පාව, පිදිය යුතු උතුමන් පිදීම, ගෞරව කළ යුතු උතුමන්ට ගෞරව කිරීම, ආශීර්වාද ලබාගැනීම ආදී මූලික මිනිස් සාරධර්මයන් නොමැතිව තම දෙමාපියන්, ගුරුවරුන් සමඟ හුදෙක් ගනුදෙනුවක් ලෙස මුල් වසර 18ක් ගෙවා දමන දරුවා ඉන් පසු ස්වාධීන පුද්ගලයෙකි. ඔහුට ඔහුගේ ජීවිතය පිළිබඳව කිසිදු වග විභාගයකින් තොරව අසීමාන්තරව තීන්දු තීරණ ගැනීමට නිදහස ඇත. බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත්‍රිවිධරත්නය, කල්‍යාණමිත්‍ර ඇසුර, සද්ධර්ම ශ්‍රවණය, සීල, සමාධි, ප්‍රඥා ආදී මිනිසාගේ මූලික හරපද්ධතිය පෝෂණය කරන සාරවත් වූ මහානීය රත්නයන් ඔහු අසල නැත.

විපත පිණිස පවතින දෑ තම අත ළඟ ය

ඒ වෙනුවට සිහිනුවණ බාල වූ පාපී මිතුරන්, මත්පැන් මත්ද්‍රව්‍ය, ගිනි අවි ආදි මෙවලම් ඔහු අසල ය. දැන් ඔහු ලැබූ නිදහස තුළ අසීමිත ලෙස තම ආශාවන් තෘප්තිමත් කිරීමට වෙර දරයි. විවිධාකාරයෙන් ඉඳුරන් පිනවා සෑහීමකට පත් වීමට උත්සාහ කරයි. ඊට හිරි ඔතප් ආදී ලෝක පාලක දේවධර්ම අදාළ නැත. දුස්සීලයාගේ විපත්ති, සීලානිශංස, සතර අපා බිය ඔහු කිසිදා නොඇසූ දෑ ය. නමුත් සත්‍යය වනාහි කිසිදා ජලයෙන් පුරවා අවසන් කළ නොහැකි සාගරය සේ මේ ඉඳුරන් පිනවා අවසන් කළ නොහැකි බව ය. කොතෙකුත් තෘප්තිමත් කොට අවසන් කිරීමට උත්සාහ කළ ද අතෘප්තිය ම ශේෂ වීම ය.

පිරිහුණු සිතේ ස්වභාවය

මේ වේගවත් සැඩ පහරේ ගසාගෙන යන මේ ජීවිත ඊළඟට ගමන් කරන්නේ භයානක දිශාවකට ය. එනම් තමාගේ ම දෙමාපියන්, ගුරුවරුන්, හිතවතුන් කෙරෙහි වෛරී සිතින් බැලීම ය. ඔහුත් දැන් මානසික බෙලහීනත්වයෙන් පෙළේ. මානසික පීඩාවන්ගෙන් දුක් විඳියි. විවිධාකාර කායික රෝගී තත්ත්වයන්ගෙන් පෙළෙයි. එහි ප්‍රතිඵලය ලෙස වීමංසන බුද්ධියෙන් තොර මිනිසෙක් ලොවට බිහි වී අවසන් ය. මේ ඛේදනීය තත්ත්වයට වර්තමාන ලෝකයට විසඳුම් නොමැත. නීති රීති අණපනත් මගින් යම් පමණකට යම් පාලනයන් සිදු කළ ද මිනිසුන්ගේ ජීවිත තුළ ඇති මේ අභ්‍යන්තර කඩා වැටීම සුළුපටු නො වේ. තවමත් මෙය ලොවට වසන්වන්නේ මේ භෞතිකව මිනිසා ලද දියුණුව නිසා ම ය. වර්තමාන විද්‍යාවේ හා තාක්ෂණයේ හාස්කම් මිනිසා මවිත කරමින් සිටී. ඒ ඔස්සේ ම තම දියුණුව හා සැපය පතන ලෝකයා ආධ්‍යාත්මිකව ලබන සැනසීමෙන් දුරස් වී බොහෝ කල් ය.

අපි නොදකින අපේ උරුමය

ශ්‍රී ලාංකිකයන් වූ අපට උපතින් ම වටිනා දායාදයක් හිමි විය. උතුම් කල්‍යාණමිත්‍ර සම්පත්තිය නිසා එය අපේ ජීවිතවලට සමීප විය. ඒ මෙලොව පරලොව තම විශිෂ්ට වූ නුවණින් අවබෝධ කොට සම්බුදුරජාණන් වහන්සේනමක් විසින් වදාළ ශ්‍රී සද්ධර්මය යි. ඒ ධර්මය තුළින් අප ඉගෙන ගත්, දැන කියාගත් දෑ අපමණ ය.

අද අප සිහිකර ගන්නා මේ සුන්දර බුද්ධ දේශනාව අපේ ජීවිත තුළ දියුණුකර ගත යුතු තවත් එක්තරා වටිනා පැතිකඩක් අපට විවර කර දෙයි. එනම් අප ජීවත් වන පරිසරයේ අපි ඇසුරු කරන අය සමඟ වගකීම් යුතුකම් ඉටුකරමින් සුහදව, මිත්‍රශීලීව සිටීමේ වටිනාකම පිළිබඳව ය. ඒ තුළින් අප ඇසුරේ සිටින අය හදවතින් ම සිදුකරන ආශිංසනය අපේ දියුණුවට පාදක වන ආකාරය පැහැදිලි වේ. බුදුරජුන්ගේ ශ්‍රාවක දරුවන් වගකීම්, යුතුකම් නොපිරිහෙලා ඉටුකරන්නන් බවට මේ බුද්ධ දේශනාව කදිමට සාක්ෂි දරයි.

මුනිරජු වැඩ සිටින විශාලාවේ මහවනය

එදින විශාලා මහ වනය දෙවනත් කරමින් ලිච්ඡවී රජ කුමාරවරුන් දුනු ඊතල රැගෙන දඩයම් සුනඛ සමූහයත් පිරිවරාගෙන මහ වනයෙහි ඔබ මොබ ඇවිදින්නාහු එක්තරා රුක් සෙවණක දිවා විහරණය පිණිස වැඩ සිටින භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දුටහ. දැක දුණු ඊතල ආදිය පසෙක තබා දඩයම් සුනඛ සමූහයා පසෙකට යවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියාහු ය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සකසා වන්දනා කොට නිහඬව දෑත් ඇදිලි බැඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ව ඇසුරු කරත්.

සුපුරුදු පරිදි එදින ද මහානාම ලිච්ඡවී රජු විශාලාවේ මහ වනයට පිවිසියේ ව්‍යායාමය පිණිස ය. කලෙක පටන් ලිච්ඡවී රාජ කුමාරයන් පිළිබඳ ව නොසතුටින් හේ පසු විය. මන්දයත් ලිච්ඡවී රාජ කුමාරයන්ගේ නොහික්මුණු කල්ක්‍රියාව පිළිබඳ ව ය. ඔවුන් චණ්ඩ ය, පරුෂ ය, දැඩි ගතියෙන් යුක්ත ය. උක්ගස් වේවා මසං ගෙඩි වේවා කැවුම් වේවා මුං කැරලි වේවා තල කැරලි වේවා ලිච්ඡවී පවුල්වලට තෑගි පිණිස යවත් නම් මොවුහු ඒවා පවා පැහැර පැහැර කති. කුල ස්ත්‍රීන් හට, කුල කුමාරිකාවන් හට පසු පසින් ගොස් පිටුපසින් පහර දෙති. එබඳු වූවන් දැන් නිහඬව දෑත් ඇදිලි බැඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ව ඇසුරු කරත්. මෙය දුටු ලිච්ඡවී මහානාම රජු එකෙණෙහි ම මෙසේ උදන් ඇනී ය.

“වජ්ජීහු දියුණුවට පත්වන්නාහු ය. වජ්ජීහු දියුණුවට පත්වන්නාහු” යැයි.

ඒ මොහොතේ සියලු තතු දැනගත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහානාම රජුට මෙසේ වදාළ සේක. “මහානාමය කරුණු පහක් ඇති රජෙකු වේවා, රට වැසියෙකු වේවා, සෙන්පතියෙකු වේවා, ගම් ප්‍රධානියෙකු වේවා, පිරිස් ප්‍රධානියෙකු වේවා, පවුල් ප්‍රධානියෙකු වේවා යම් පවුලක අධිපති බවක් කරයි ද ඔහු දියුණුවට පත් වීම කැමති විය යුතු ය. පරිහානියක් නො ලබන්නේ ය. ඒ කවර පසක් ද යත්….”

පූර්වාචාර්යයන් පිදීම

“මහානාමය, මෙහිලා කුල පුත්‍ර තෙමේ නැගී සිටි වීරියෙන් යුතුව අත් පා වෙහෙසීමෙන් යුතුව ඩහදිය වැගිරීමෙන් යුතුව ධාර්මිකව උපයා සපයා ගත් භෝග සම්පත්වලින් මව්පියන්ට සත්කාර කරන්නේ ය. ගරු කරන්නේ ය. බුහුමන් දක්වන්නේ ය.

පුදන්නේ ය. දරුවන්ගෙන් සත්කාර ලද, ගරුකාර ලද, බුහුමන් ලද, පිදුම් ලද මව්පියෝ ඔහුට කල්‍යාණ මනසින් ආසිරි පතති. ‘බොහෝ කල් ජීවත් වේවා! දීර්ඝ ආයුෂයෙන් පාලනය කෙරේවා!’ යි. මහානාමය, මව්පියන්ගේ අනුකම්පාවට පාත්‍ර වූ කුලපුත්‍රයාට දියුණුවක් ම කැමති විය යුත්තේ ය. පිරිහීමක් නො වෙයි.

මහානාමය, මෙහිලා කුල පුත්‍ර තෙමේ නැගී සිටි වීරියෙන් යුතුව අත් පා වෙහෙසීමෙන් යුතුව ඩහදිය වැගිරීමෙන් යුතුව ධාර්මිකව උපයා සපයා ගත් භෝග සම්පත්වලින් අඹුදරු දාස කම්කරු පුරුෂයන්ට…. තම කුඹුරු වතුපිටි ආදියෙහි කටයුතු කරන්නන් හට…. පුජා පිළිගන්නා දේවතාවුන් හට…. ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හට සත්කාර කරන්නේ ය. ගරු කරන්නේ ය. බුහුමන් දක්වන්නේ ය. පුදන්නේ ය. ඔහුගෙන් සත්කාර ලද, ගරුකාර ලද, බුහුමන් ලද, පිදීම් ලද ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ඔහුට කල්‍යාණ මනසින් ආසිරි පතති. ‘බොහෝ කල් ජීවත් වේවා! දීර්ඝ ආයුෂයෙන් පාලනය කෙරේවා!’ යි. මහානාමය, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ අනුකම්පාවට පාත්‍ර වූ කුලපුත්‍රයාට දියුණුවක් ම කැමති විය යුත්තේ ය. පිරිහීමක් නො වෙයි.”

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ ද වදාළ සේක.

ගිහිගෙයි වසනා සැබෑ ශ්‍රාවකයා

“හැමකල්හි මව්පියන්ගේ කටයුතු සොයා බලන, අඹු දරුවන්ට හිතෛෂී වූ, ඇතුළු ජනයාගේ අර්ථ සිද්ධිය සලකන, තමා නිසා ජීවත් වෙන අන් අයට ද යහපත කරයි නම්, නැණවතුන්ගේ වචනයෙහි අරුත් දන්නා, සිල්වත් වූ තැනැත්තා මිය ගිය ඥාතීන්ටත්, මෙලොව ජීවත්වන ඥාතීන්ටත් යන උභය පක්ෂයට ම යහපත සලසයි නම්, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට ද දෙවියන්ට ද යහපත සලසන නුවණැත්තා ධාර්මිකව ගිහිගෙයි වාසය කරමින් හැමට සතුට දනවයි.

හෙතෙම යහපත් කර්මයන් කොට ප්‍රශංසාවට නිසි වූයේ පිදුම් ලබන්නේ වෙයි. මෙහිදී ද ප්‍රශංසාවට බඳුන් වෙයි. පරලොව සුගතියේ ඉපිද සතුටුවෙයි…!”

ඇසුර – ලිච්ඡවී කුමාර සූත්‍රය – අං. නි. 03

මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවාසී ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් විසිනි.

එය මඟහැර යා හැකි සසරක්… උපතක්… ගත කළ හැකි ජීවිතයක්… අප කිසිවෙකුටවත් නොමැත්තේ ය. එතරම් ම සත්වයෝ කර්මයෙන් සිර කරන ලද්දෝ ය.

විවිධාකාර සමාජ තලයන් තුළ විවිධාකාර හේතු මූලයෙන් හටගත් ප්‍රශ්න හමුවේ බොහෝ විට කෙනෙකුගේ ජීවන රටාවේ, කායික මානසික ස්ථාවරත්වයේ කඩා වැටීම්, බිඳ වැටීම් සිදුවන්නට පුළුවන. ප්‍රශ්නවලට මුහුණ නොදී ගත කළ හැකි ජීවිතයක් තිබේ නම් ඇත්තෙන්ම එය අසිරියකි. ඇතැම් ප්‍රශ්න හමුවේ විසඳුමක් කරා යාම කෙසේ වෙතත් එය නිවැරදි ලෙස විග්‍රහ කරගැනීමට සුදුසු වටපිටාවක්, මනා අවබෝධයක් බොහෝ දෙනෙකුට නැත.

කර්ම විෂය අචින්ත්‍යය යි බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළේ එය සාමාන්‍ය මනසකට ගෝචර නොවන දෙයක් නිසාවෙනි.

කර්ම විපාක හේතුවෙන් වෙහෙසට, ව්‍යාකූල බවට පත්ව නොසන්සුන්ව, විඩාබරව ජීවිත ගෙවන අය ඔබ දැක තිබේ ද? දරුණු කර්ම විපාකවල බලපෑම හේතුවෙන් බලවත් රෝගවලින් පීඩා විඳින්නෝ බොහෝ ය. මහා ධනවතුන්ව සිට අහසින් පොළොවට වැටෙන්නා සේ නිර්ධනයන්ව මහ පාරට ඇදගෙන වැටුණවුන්, ප්‍රශංසාවෙන් තෙමි තෙමී සිට නින්දා කුණු රැල්ලට යටව ගසාගෙන ගියවුන්, වරදක් නොමැතිමුත් – බලන්නවුන්ට ‘මෙවන් පාපියෝ තවත් නැත්තාහ’ සේ ම පෙනෙනවුන්, අන් අය කළ අපරාධ උගුලට නිවැරැද්දෝ ව චූදිතයන් වන්නවුන්, තමාගේ ම පාපී ක්‍රියාවේ කම්මුල් පහරින් රිදී විඳවන්නන් නම් කොතෙකුත් ද?

චේතනා පහල කොට සිතින්, කයින්, වචනයෙන් කළ පවේ විපාක ඔවුන් ම විඳවිය යුතුය. එනමුදු ‘කර්ම විපාක වෙනස් කළ නොහැක්කේ ම ය’ යන අදහස වැරදිය. සමහර කර්ම විපාක වෙනස් කළ නොහැකි බව සත්‍යයකි… සම්බුදුවරයන් වහන්සේනමකටවත් එය වෙනස් කළ නොහැක්කේ ම ය. නමුත් යම් යම් පිළියම් යෙදීම තුළින් කර්ම විපාකය ගෙවී යාම හෝ සැහැල්ලු වීම නිසා යම් සහනයක්, සැනසිල්ලක්, ලබාදීමට ඉඩප්‍රස්ථාව ඇත්තේය.

කර්ම විපාකයන්ගේ බල සීමාවන් ඉක්මවා යා නොහැකි බව සැබෑ නමුදු, කර්ම විපාකවලින් විඳවන අසරණයන් “කර්ම විපාක!” යන වදනින් ම මඩිමින් නිර්දය ලෙස හෙළාදැකීම, කොන් කිරීම වෙනුවට… ළෙංගතු බවින්, ළතෙත් කරුණා දයා පිරි වදනින්, සිසිල් මෙත් බැල්මෙන්, මුදු මොළොක් උපකාරයෙන්, සුවපත් කළ හැකි නම් එය කොතරම් අගනේද?

පීඩාවෙන් දැවි දැවී රත් වුණු වැලිකතරක ගමන් කරන්නාට, හමන පවනක් මොහොතකට වුව සුවයක් දෙන්නා සේ නියම වූ කර්මයේ ඉරණම් වෙනස් කළ නොහැකි මුත්, ‘මොහොතකුදු ඒ මුවඟට සිනාවක් හෝ දෙන්නට නොහැකි දැ?’ යි කෙනෙකුට සිතේ නම්… දාහය සදහට ම සන්සිඳුවන්නට අපට බැරි වේවි. නමුත් අපට දාහය නිවා හමනා පවනක් වෙන්නට හැකි නම්…

අති දීර්ඝ සසරේ අවසන් දිනය උදා වුණි… අයෙමත් කවරදාකවත්, කවරාකාරයෙන් හෝ කිසිම තැනක උපතක් කරා නොයන, සියලු කෙලෙස් ප්‍රහාණය කළ, බුදු සසුනක කළ යුතු සියලු බඹසර කිස නිම කළ ඒ උතුම් රහතන් වහන්සේගේ අවසන් දින අන්තිම උදෑසනේ… ප්‍රඥාවේ සාගරයක්, කරුණාවේ සාගරයක් බඳු අපගේ සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ මෙසේ දැක වදාළ සේක. ‘මේ ලෝසකයන් අද ම පිරිනිවනට වඩිනවා නොවේ ද? සසරේ කළ මහත් පාපයක විපාක හේතුවෙන් පැවිදි වීත්, අරහත්වයට පත් වීත් මේ තාක් කුස පුරා දාන වේලක් වළඳන්නට නොහැකි වුණා නොවේ ද? මේ අයුෂ්මතුන් කෙලෙස් දුරුකර ගත්තා සේ ම අවසාන දවසේ හෝ කුස පුරා වළඳවා මා විසින් කුසගින්න දුරුකරවා සුව සේ පිරිනිවීමට පහසුව සැලසිය යුත්තේ ය’ මෙසේ සිතා සාරිපුත්තයන් වහන්සේ ලෝසක තෙරුන් කැටුව පිණ්ඩපාතයට වැඩම කළහ.

කරුණාව වනාහී සත්පුරුෂ ප්‍රඥාවන්තයින්ගේ ජීවිතයේ දිස්නයයි. අසත්පුරුෂ දුෂ්ප්‍රාඥයින්ගේ හදවත් අකාරුණික බවින් වියළී පවතී. අනුන්ගේ දුකෙහි දී හද උණුසුම් වන්නේ ප්‍රඥාවන්තයින්ගේ ය.

ගොළුවකු අත්විඳිනා දෙය වචනයෙන් කියා ගත නොහැක්කා සේ ම, කර්ම විෂය ගැන අනවබෝධය නැමැති නොහැකියාව නිසා ම අප්‍රකට ව ම සැඟවී පවතින කර්ම හේතුවෙන් අසරණ වූවන්ගේ හැඟීම්බර මිමිණිල්ල, කෙඳිරිය සත්පුරුෂයන්ගේ හදවතට ම පමණක් ස්පර්ශ වන්නේ ය. අනෙකෙකුට එය තවත් එක්තරා සිදුවීමක් පමණි. සමනය කොටගත නොහෙනා වේදනාව, වෙහෙස ප්‍රඥාවන්තයින්ගේ කරුණා දෙනෙතට ම ගෝචර වන්නේ ය. කර්ම විපාක ඉදිරියේ දිනවිය නොහැකි ජීවිත, ප්‍රඥාවන්ත උත්තමයෝ නිර්ව්‍යාජ ව දැහැමි කථාවෙන් හෝ ඒ සිත්හි උපේක්ෂාව උපදවා නිවා දමන්නෝ ය.

“කර්ම විපාක වෙනස් කළ නොහැක්කේ ය.” යන වදන් තුළ ම සිර නොවී, උදාසීන නොවී සිට කරුණාව නම් විජිනිපත මෙහෙයවා, සලා, සිහිල් පවනකින් මොහොතකට හෝ සනසවන්නේ යම් සේ ද… මේද පිඬක් බඳු සත්පුරුෂෝත්තමයන්ගේ සිත් කරුණාවෙන් උණුසුම් ව කළ හැකි උපකාරයක්, පහසුවක් හෝ සලසන්නේ ම ය.

කර්ම විපාකයක මහත… ලෝසක තෙරුන් කැටුව වැඩි නිසා ප්‍රඥාවෙන් අග්‍ර වූ දුටු දුටු නෙත් නිවන සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේගේ පාත්‍රයටවත් දන් පිඬකින්වත් සංග්‍රහයක් නොලැබුණි… නැවත විහාරයට වැඩම කොට ලෝසක තෙරුන් රඳවා සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ පිණ්ඩපාතයට වැඩම කළ සේක. තනිවම වැඩි වාරයේ සැණෙකින් පාත්‍රය පිරුණු පිණ්ඩපාතය කෙනෙකු අත “ලෝසකයන්ට දෙන්නැ.” යි පිටත් කළ ද කර්ම විපාකයක මහත් බව… පාත්‍රය රැගෙන යන්නාට එය කන්නට සිතී මඟ දී ම ඔහු එය අනුභව කළේ ය.

පිණ්ඩපාතය කොට පෙරළා පැමිණි සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ තවමත් දාන ශාලාවේ ලෝසක තෙරුන් වැඩ සිටිනවා දැක “දන් වැළඳුවේදැ?” යි විමසූ කල්හී උන්වහන්සේ වදාළේ, “ස්වාමීනී අපට ලැබුණා නම් දන් වළඳන්න තිබුණා.” කියා ය.

එතකොට සාරිපුත්තයන් වහන්සේට මහා සංවේගයක් හටගත්තා. ඉක්මනින් පියවර මැනලා කාලය බැලුවා, දහවල මධ්‍යහන කාලය ඉක්ම ගොස් ය… නැවතත් ආයේ කවදාවත් බත් දානයක් වළඳන්න, ආහාර දානයක් වළඳන්න ලෝසක තෙරුන්ට ඉඩක් නැත. අද අවසාන දවසයි. “කර්මයක තරම. ඔබ වහන්සේමනේ ඕවා කරගත්තේ, දැන් විඳවන්න ම එපැයි.” නොකියා, ඉවත නොබලා… “මෙහි ම වැඩ සිටින්න.” පවසා කොසොල් රාජමාලිගයෙන් චතුමධුරයෙන් පිරවූ පාත්‍රයක් ලබා ගෙනැවිත් තම දෑත් අතරේ හොඳින් රඳවා තබාගෙන, “ලෝසක, හොඳයි දැන් වළඳන්න.” කියා සිටගෙන ම සිටි සේක.

කරුණාවේ සිසිලස… සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා! කරුණාබර සිතින් දුකට පත් සිත් නිවන සත්පුරුෂෝත්තමයන්ට නමස්කාර වේවා! ගුරුදේවයන් වහන්සේ තමන් වෙනුවෙන් පාත්‍රය දරා සිටීම නොඉවසූ ලෝසක තෙරුන් පාත්‍රයට අත යොමු නොකළහ. “ලෝසක, මේ පාත්‍රය ඔබ අතට දුන්නොත් වෙන තැනක හෝ තැබුවොත් මෙහි කිසිවක් ම ඉතිරි නොවේවි! ඒ නිසා වළඳන්න!” සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේගේ ඍද්ධි බලය නිසා චතුමධුර අතුරුදන් නොවී තිබුණි… ගුරු වදනට කීකරුව ලෝසක තෙරුන් එදා පළමු වතාවට කුස පිරෙන තෙක් චතුමධුර වැළඳූ සේක… එදා ම පිරිනිවන් පා වදාළ සේක…

කාශ්‍යප බුදු සසුනේ භික්ෂුවක් ව සිට රහතන් වහන්සේනමකගේ ලාභයට අනතුරු කිරීමේ විපාකය නිසා, මරණින් මතු හේ නිරයේ උපන… යක්ෂ යෝනිවල, සුනඛ යෝනිවල ඉපදෙමින් පැමිණියේ ය… මනුලොවට ආව ද අන්ත දිළිඳු ව උපන්නේ ය… එදා සිට මේ දක්වා කුස පිරෙන්නට ආහාරයක් ලැබී තිබුණේ අවස්ථා තුනක දී පමණි…

වෙනස් කළ නොහැකි පරිච්ඡේද අප කාගෙ කාගේත් ජීවිතවල තියෙන්නට පුළුවන… පරිච්ඡේදයක් අවසානයේත් නැවතීමේ ලකුණක්, විරාමයක් ඇති බව මතක තියාගන්නට වටී… සක්‍රීය කර්ම විපාකය නැමැති පරිච්ඡේද අතරේ නැවතීමේ ලකුණු නම් සැනසිල්ලකුත් තිබිය නොහැක්කේ ද?

එනිසා වේගෙන් දුවන්නෙකු සමඟ අත්බැඳ දුවනවාට වඩා මොහොතකට නැවතී බිම ඇද වැටුනවුන්ට පානා දෑත වටින්නේ ය. මන්දයත් වේගෙන් යා ගත හැකි ගමනේ අන් අය වෙනුවෙන් නතර වන්නට කැමැත්තෝ කවරහු ද? වේගය මඳකට අඩුකර ගතහැකි වුවහොත් උපකාර ඉල්ලා කරනා සුහද ඉල්ලීම්වල සිහින් හඬ ඔබටත් ඇසේවි! නෑසුණා සේ, නොදැක්කා සේ නම් යන්නට නොසිතේවා! දැවෙන දුක්ගිනි සිසිල් කළ හැකි සොඳුරු ගුණය වූ කරුණාවෙන් උණු වන සිතැත්තෙක් වන්නට ඔබටත් වාසනාව ලැබේවා!

මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුවාසී මෑණියන් වහන්සේ නමක් විසිනි.

ආදරයෙන් බැඳී යන යොවුන් සිත්වල මුල් බැසගත් අදහසක් තමයි ‘අපි දෙන්නෙක් නෙමෙයි; එක්කෙනෙක්.’ කියන එක. ‘එක සිත දෙතැනක නතර වෙලා’, ‘ඔබත් මාත් අප දෙදෙනෙකු ලෙස නොව එකෙකු ලෙසින් සිතමු’ ආදී වශයෙන් ගී පදවැල්වල ලියැවුණේත් ඔය චිත්ත ස්වභාවය තමයි.

කාලයේ පහර කෑම…

එක ම පාටින් අඳින්න, එක ම රසයන් විඳින්න, එක ම විදිහෙ රුචි අරුචිකම් ගොඩ නගාගන්න බොහොම ඇපකැප වෙන කාලයක් තමයි ආදර සබඳතාවල මුල් කාලය. හැබැයි, ඔය සුන්දරත්වය ඒ තරම් කාලයක් පවතින්නේ නෑ. ඒක තමයි ජීවිත ස්වභාවය…

කාලයක් යද්දි… අර මුල් කාලයේ අමාරුවෙන් හරි ගළපාගෙන, ඉවසාගෙන, දරාගෙන, ඝට්ටනයන්ට ඉඩ නොදී මෘදු ව පවත්වාගෙන යන්නට උත්සුකවත් වූ සබඳතාවයට තවදුරටත් මුල් තැන දෙන්න බැරි වෙනවා. රැකීරක්ෂා කටයුතු, ආදායම් වියදම් කළමනාකරණය, ඉන්න හිටින්න තැනක් හදා ගන්න එක, දරුමල්ලන්ගේ කටයුතු, තමන්ගේ ම ලෙඩදුක් කම්කටොළු රාශියක් එක්ක නොයෙක් හැළහැප්පීම් සිද්ධ වෙද්දි තවදුරටත් ‘එකෙකු ලෙසින්’ හිතන්න අතපසු වෙන සහ නොහැකි වන කාලයක් ඔය කාටත් වගේ එළඹෙනවා. ඇත්තටම ඔය බොහෝ සිතුවිලි කාලානුරූපයි. කාලයේ පහර කෑමෙන් වෙනස් වෙන දේවල්.

මා ද ඔබ ම වන පර්යායක්…

හැබැයි… ඔය විදිහට සිදු වන කාලයේ පහර කෑම්වලින් පවා බාධාවක් සිදු නොවී, සැරයටියෙන් යනෙන තුරා පමණක් නොවෙයි; සසරෙන් එතෙර වන තුරාමත් අපට අප ගැන ‘එකෙකු’ ලෙසින් සිතන්නට පුළුවන් නොවරදින පර්යායක් ලෝකයේ තිබෙනවා…

මේ නොවරදින පර්යායට අනුව සිත මෙහෙයවමිනුයි අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ සියලු දුකින් නිදහස් වන මඟ තමන්වහන්සේ විසින් ම අවබෝධ කරගෙන සම්මා සම්බුද්ධත්වයට පත් වුණේ. ඒ ආකාරයෙන් හිත හැසිරවීමටයි ‘ආර්ය පර්යේෂණය’ කියා කියන්නේ. ආර්ය පර්යේෂණය ගැන කියා දෙන්නට පළමු සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ආර්ය නොවන පර්යේෂණය කෙබඳු ද කියා ලෝකයට හෙළිදරව් කළා.

සසරට බර අනාර්ය පර්යේෂණය

“පින්වත් මහණෙනි, ශ්‍රේෂ්ඨ නොවන දේ සොයා පර්යේෂණ කිරීම කියන්නේ මොකක්ද? පින්වත් මහණෙනි, මෙහිලා ඇතැමෙක් තමාත් ඉපදෙන ස්වභාවයෙන් ඉඳගෙන, ඉපදීමට අයත් දෙයක් වෙනුවෙන් පර්යේෂණ කරනවා. තමාත් ජරාවට පත් වෙවී ඉඳගෙන, ජරාවට අයත් දෙයක් වෙනුවෙන් පර්යේෂණ කරනවා. තමාත් රෝග පීඩාවලට පත් වෙන ස්වභාවයෙන් ඉඳගෙන, රෝග පීඩාවලට අයත් දෙයක් වෙනුවෙන් පර්යේෂණ කරනවා. තමාත් මරණයට පත් වෙන ස්වභාවයෙන් ඉඳගෙන, මරණයට අයත් දෙයක් වෙනුවෙන් පර්යේෂණ කරනවා. තමාත් ශෝක වන ස්වභාවයෙන් ඉඳගෙන, ශෝකයට අයත් දෙයක් වෙනුවෙන් පර්යේෂණ කරනවා. තමාත් කෙලෙසී යන ස්වභාවයෙන් ඉඳගෙන කෙලෙස්වලට අයත් දෙයක් වෙනුවෙන් පර්යේෂණ කරනවා.”

සමාන වන තැන…

මේ විදිහට, තමා වැනිව ම ඉපදෙන ස්වභාවයට අයිති, දිරන ස්වභාවයට අයිති, රෝගී වන ස්වභාවයට අයිති, මැරී යන ස්වභාවයට අයිති, ශෝකය ඇති කරන, කෙලෙසී යන ස්වභාවයට අයිති දේවල් විදිහට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අඹු දරුවන්, දැසිදැස්සන්, එළු බැටළුවන්, ඌරන්, කුකුළන්, ඇතුන් ගවයන් අසුන් වෙළඹුන් රන් රිදී මිලමුදල් ආදී කොට ගත් පංචකාම ගුණයන් ගැන වදාළා. ඒ දේවල් සෙවීම ගැනයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘ශ්‍රේෂ්ඨ නොවන දේ සෙවීම’ යනුවෙන් වදාළේ…

ඒක තමයි අප කවුරු කවුරුත් හැම දෙය සමඟත්, හැම අය සමඟත් සමාන වන – එකෙකු වන ආකාරය. මතක තබා ගන්න, “සච්චවාදිවචනං අනඤ්ඤථා” – “සත්‍යවාදී වූ බුදු සමිඳුන්ගේ වචනය නම් වෙනස් වෙන්නේ නෑ.” අප ආදරය කරන හැම කෙනාමත්, හැම දෙයමත් ඔය ස්වභාවයන් ඉක්මවා ගිහින් නෑ. කැමති පාට, කැමති රසය, කැමති පහස ආදියේ මොන මොන විදිහේ වෙනස්කම් ඇති වුණත් අප කා තුළත් ඉපදෙන, දිරන, ලෙඩ වන, මැරෙන, ශෝක වන, කෙලෙසෙන ස්වභාවයන් ඒ විදිහට ම පවතිනවා. මාත් ඔබත් එක ම තමයි.

නිදහසේ ආදරය කරන්න

ඉතින්… ඒ බව දැනගෙන ම ආදරය කරන්න. එහෙම ආදරය කරද්දී සිතට ලොකු නිදහසක් තියෙනවා. අපේ කැමැත්ත පරිදි පවත්වා ගන්නට කොහෙත් ම බැරි දේවල් එක්ක පොරබදන එක අඩු වෙලා යනවා…

විවිධ අවධීන්වල ජීවිතයේ යථා ස්වභාවයන් අප කරා එද්දී ඒවා එක්ක නොගැටී, ඒවාට කම්පා නොවී, මෙත් මුදිතා දයා කරුණා ඇතිව ඒවාට මුහුණ දෙන්නට එවිට පහසුයි. එකිනෙකාගේ අඩුපාඩු ඉවසා ගන්නට, ආස්වාදය ඉදිරියේ උදම් නොවන්නට එවිට පහසුයි. කොටින් ම, පෙරළී යන ලෝක ධර්මතා ඉදිරියේ නොපෙරළී යන ස්වභාවයක් උපදවා ගන්නට එවිට පහසුයි. නිදහසේ ආදරය කරන්නට පුළුවන්…

මං වගේ ම කෙනෙක් ඕන ද?

ඔය විදිහට හිතන්න පුරුදු වෙනකොට, අප සිදු කරනා මේ අනාර්ය පර්යේෂණය කෙරෙහි සිත බැසනොගන්නා යම් කලක් එළඹෙනවා. පිරූ පුණ්‍ය පාරමී සහිත වූ මහා බෝසතාණන් වහන්සේ අවසන් සිරුර දරාගෙන ‘සිද්ධාර්ථ ගෞතම’ නමින් මනුලොව ඉපිද භද්‍ර යෞවනයේ සිටිය දී ම ඒ යොවුන් සිත අනාර්ය පර්යේෂණයෙන් බැහැර වූ උතුම් අර්ථයක් කෙරෙහි නැඹුරු වුණා.

“පින්වත් මහණෙනි, එතකොට මං මෙහෙම හිතන්න පටන් ගත්තා. ඇත්තෙන් ම මමත් ඉපදෙන ස්වභාවයෙන් ඉඳගෙන, ඉපදෙන ස්වභාවයට අයිති දෙයක් සොයන්නේ මොකට ද? මමත් ජරාවට පත්වෙන ස්වභාවයෙන් ඉඳගෙන, ජරාවට පත්වෙන දෙයක් සොයන්නේ මොකට ද? මමත් ලෙඩ වෙන, මැරී යන, ශෝක වෙන, කිලුටු වන ස්වභාවයෙන් ඉඳගෙන, ලෙඩ වෙන, මැරී යන, ශෝක වෙන, කෙලෙසෙන ස්වභාවයන්ට අයිති දෙයක් ම සොයන්නේ මොකට ද?”

වෙනස් කෙනෙක් – වෙනස් දෙයක්

මේ විදිහට අනාර්ය පර්යේෂණයේ නොබැසගත් මහ බෝසතාණන් වහන්සේගේ සිත එයින් නිදහස් වීම කෙරෙහි ම බැසගත්තා. උන්වහන්සේ මෙහෙම හිතුවා.

“ඒ නිසා, ඉපදෙන ස්වභාවයෙන් ඉන්න මම, ඉපදෙන ස්වභාවය ගැන ආදීනව අවබෝධ කරගෙන ඉපදීමක් නැති, අනුත්තර වූ, දුකින් නිදහස් වීම වූ නිවන සොයාගෙන යනවා…”

ඒ උත්තමාර්ථය සාක්ෂාත් කිරීම පිණිස සිද්ධාර්ථ ගෞතම බෝසත් කුමරු හොඳ තරුණ වයසේ දී, කළු කෙස් තිබෙන කාලයේ දී, සොඳුරු යොවුන් වයසේ දී, ජීවිතේ පළමු වයසේ දී කෙස් රැවුල් බාගෙන, කහට වස්ත්‍ර පොරවාගෙන ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වුණා. ආලාර කාලාම, උද්දක රාමපුත්‍ර ආදී ගුරුවරුන් සමීපයේ නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සමාධිය දක්වා ම සිත වැඩූ මුත් එය ද අවබෝධයෙන් කලකිරීමට, නොඇල්මට, දුක් නැති වීමට, කෙලෙස් සන්සිඳවීමට, විශේෂ ඤාණයට, ආර්ය සත්‍යය අවබෝධයට, සියලු දුකින් නිදහස් වූ නිවනට හේතු නොවන බව තේරුම් ගෙන ඒ ධර්මයන් කෙරෙහි ද කලකිරී හුදෙකලාවේ ම බවුන් වැඩුවා. තමන් වහන්සේ විසින් ම ආර්ය සත්‍යයන් පරිපූර්ණ වශයෙන් අවබෝධ කොට ගනිමින් ඉපදීම රහිත වූ, අනුත්තර වූ, දුකින් නිදහස් වීම නම් වූ ඒ අමා නිවන අවබෝධ කරගත්තා. සම්මා සම්බුද්ධත්වයට පත් වී වදාළා…!

ආදරයෙනුත් නිදහස් වෙන්න

උන්වහන්සේ ප්‍රිය – අප්‍රිය සෑම දෙයින් ම නිදහස් වුණා. රාගයටවත්, විරාගයටවත් නොඇලෙන උතුම් චිත්ත සන්තානයකින් යුතු වුණා. ග්‍රහණය වීම් සහිත ආදරයෙනුත් නිදහස් වුණා. සකල ලෝසත වෙත පතල මහා කරුණා නිධානයක් බවට, මහා මෛත්‍රී ප්‍රවාහයක් බවට, ලෝසතගේ සැප කැමති වන මුදිතා ගඟුලක් බවට, ලාභ සත්කාර කීර්ති ප්‍රශංසා සැප දුක යස අයස ආදියෙහි අකම්පිත බවට පත් වෙමින් ඉන්ද්‍රඛීලයක් සේ දෙව්මිනිස් ලෝකයේ මුදුනේ ම බැබළුණා…!

ඇත්ත ඇති සැටියෙන් දැකීම ම යි අන් අය, අන් දෙය සම සිතින් – සම මෙතින් දකින්නට අපට උපකාරක වන්නේ. ඇත්ත ඇති සැටියෙන් දැකීම ම යි කිසිවකට නොබැඳී නිදහස් වන්නට මඟ කියන්නේ… ඒ මඟ ලොවට විවර කළ සම්බුදුරජුන් ව සරණ ගිය ශ්‍රාවකයන් විදිහට අපිත් ලෝකයට නිදහසේ ආදරය කරමු… ආදරයෙනුත් නිදහස් වෙමු…!

(ඇසුර – අරියපරියේසන සූත්‍රය, ම. නි. 01)

සටහන – උදුලා පද්මාවතී.